ÝÇÝNDEKÝLER
TEMA 1
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI..............................................................................................................15
Gerçek Anlam....................................................................................................................15
Mecaz Anlam ....................................................................................................................15
Yan Anlam ........................................................................................................................15
Deyimler............................................................................................................................16
CÜMLE ANLAMI ..............................................................................................................16
Nesnel Yargýlar ..................................................................................................................16
Öznel Yargýlar ....................................................................................................................16
Koþula Baðlý Yargýlar ..........................................................................................................16
Karþýlaþtýrma Bildiren Yargýlar ............................................................................................16
Gerekçeli Yargý (Neden - Sonuç Ýliþkisi)..............................................................................16
Amaç - Sonuç Ýliþkisi ........................................................................................................16
Atasözleri ..........................................................................................................................17
PARÇADA ANLAM ............................................................................................................17
Paragrafýn Konusu ............................................................................................................17
Paragrafýn Ana Düþüncesi (Ana Fikir) ................................................................................17
Anahtar Kelime ..................................................................................................................18
Paragrafýn Yardýmcý Düþünceleri ........................................................................................18
Paragrafýn Baþlýðý ..............................................................................................................18
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme............................................................................19
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ....................................21
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ....................................24
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ..................................27
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ..................................30
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ......................................................................................................................33
Harfler ..............................................................................................................................33
Sesli (Ünlü) Harfler............................................................................................................33
Büyük Ünlü Uyumu............................................................................................................33
Ünlü Düþmesi....................................................................................................................33
Ünlü Türemesi ..................................................................................................................33
Ünlü Daralmasý..................................................................................................................33
YAZIM KURALLARI ..........................................................................................................34
Büyük Harflerin Yazýmý ......................................................................................................34
Sayýlarýn Yazýmý ................................................................................................................34
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ................................................................................................34
Nokta (.)............................................................................................................................34
Virgül (,)............................................................................................................................34
Noktalý Virgül (;) ................................................................................................................34
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ............................................................................35
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ....................................................................37
Dil Bilgisi
FÝÝLLER (EYLEMLER) ......................................................................................................40
Kýlýþ Fiilleri ........................................................................................................................40
Durum Fiilleri ....................................................................................................................40
Oluþ Fiilleri ........................................................................................................................40
Ýsim Ýle Fiil Farký ................................................................................................................40
Fiil Çekimi ........................................................................................................................41
Fiillerde Kip ......................................................................................................................41
1. Haber (Bildirme) Kipleri ................................................................................................41
a. Bilinen (-di’li) geçmiþ zaman ....................................................................................41
b. Öðrenilen (-miþ’li) geçmiþ zaman ............................................................................41
c. Þimdiki zaman (-yor)................................................................................................41
d. Gelecek zaman (-ecek) ............................................................................................42
e. Geniþ zaman (-ar, -r) ................................................................................................42
2. Dilek (Ýsteme) Kipleri ....................................................................................................42
a. Gereklilik kipi (-malý) ................................................................................................42
b. Þart (koþul) kipi (-sa) ..............................................................................................42
c. Ýstek kipi (-a)............................................................................................................42
d. Emir kipi (Eki yok)....................................................................................................42
Fiillerde Olumsuzluk ..........................................................................................................43
Fiillerde Soru ....................................................................................................................43
Fiillerde Anlam Kaymasý ....................................................................................................43
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ................................................................................44
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..........................................................................46
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ..........................................................................................49
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ..........................................................................................52
TEMA 2
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI..............................................................................................................57
Eþ Anlamlýlýk (Anlamdaþlýk)................................................................................................57
Karþýt (Zýt) Anlamlýlýk ........................................................................................................57
Sesteþ (Eþ Sesli) Sözcükler ..............................................................................................57
CÜMLE ANLAMI ..............................................................................................................58
Cümlenin Konusu ..............................................................................................................58
Cümlenin Ana Düþüncesi ..................................................................................................58
Benzer, Eþ veya Yakýn Anlamlý Cümleler ............................................................................58
PARÇADA ANLAM ............................................................................................................59
Anlatým Teknikleri ..............................................................................................................59
Açýklama ..........................................................................................................................59
Tartýþma............................................................................................................................59
Öyküleme ..........................................................................................................................59
Anlatýcýlar ..........................................................................................................................59
a. Birinci kiþi anlatým ....................................................................................................59
b. Üçüncü kiþi anlatým..................................................................................................59
Bakýþ Açýlarý ......................................................................................................................59
a. Ýlahî (Tanrýsal) bakýþ açýsý ........................................................................................59
b. Kahraman bakýþ açýsý ..............................................................................................60
c. Gözlemci bakýþ açýsý ................................................................................................60
Betimleme ........................................................................................................................60
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme............................................................................61
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ....................................63
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ....................................66
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ..................................69
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ..................................72
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ......................................................................................................................75
Sessiz (Ünsüz) Harfler ......................................................................................................75
Sessiz (Ünsüz) Yumuþamasý..............................................................................................75
Sessiz (Ünsüz) Benzeþmesi ..............................................................................................75
Sessiz (Ünsüz) Düþmesi....................................................................................................75
Ünsüz Türemesi ................................................................................................................75
YAZIM KURALLARI ..........................................................................................................76
“De” lerin Yazýmý................................................................................................................76
“Ki” lerin Yazýmý ................................................................................................................76
“Mi” Soru Ekinin Yazýmý ....................................................................................................76
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ................................................................................................76
Ýki Nokta (:) ......................................................................................................................76
Üç Nokta (...) ....................................................................................................................76
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ............................................................................77
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ....................................................................79
Dil Bilgisi
ZARF (BELÝRTEÇ) ............................................................................................................82
Durum (Hâl) Zarfý ..............................................................................................................82
Zaman Zarfý ......................................................................................................................83
Yer Yön Zarfý ....................................................................................................................83
Miktar (Ölçü) Zarfý ............................................................................................................83
Soru Zarfý..........................................................................................................................84
Zarflarda Pekiþtirme ..........................................................................................................85
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ................................................................................86
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ........................................................................88
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ..........................................................................................91
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ..........................................................................................94
TEMA 3
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI..............................................................................................................99
Somut Anlam ....................................................................................................................99
Soyut Anlam ....................................................................................................................99
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................100
Cümle Oluþturma ............................................................................................................100
Cümle Tamamlama..........................................................................................................100
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................101
Düþünceyi Geliþtirme Yollarý ............................................................................................101
Tanýmlama ......................................................................................................................101
Karþýlaþtýrma ..................................................................................................................101
Örneklendirme ................................................................................................................101
Benzetme ........................................................................................................................101
Tanýk Gösterme ..............................................................................................................101
Sayýsal Verilerden Yararlanma ..........................................................................................101
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................103
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................105
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................108
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................111
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................114
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................117
Ulama ............................................................................................................................117
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................118
Kýsaltmalarýn Yazýmý ........................................................................................................118
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................118
Týrnak Ýþareti (“”) ............................................................................................................118
Kesme Ýþareti (’)..............................................................................................................118
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................119
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................121
Dil Bilgisi
EK FÝÝL (EK EYLEM) ......................................................................................................124
a. Görülen geçmiþ zaman (-di) ..................................................................................124
b. Duyulan (öðrenilen) geçmiþ zaman (-imiþ) ............................................................124
c. Þart kipi (-ise)........................................................................................................124
d. Geçmiþ zaman (-r) ................................................................................................125
Ek Fiilin Olumsuz Çekimi..................................................................................................125
Ek Fiilin Soru Þekli ..........................................................................................................125
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..............................................................................128
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ......................................................................130
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................133
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................136
TEMA 4
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI............................................................................................................141
Yansýma ..........................................................................................................................141
Ýkileme ............................................................................................................................141
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................142
Taným Bildiren Cümleler ..................................................................................................142
Eleþtiri Bildiren Yargýlar ....................................................................................................142
Üslup Bildiren Yargýlar......................................................................................................142
Ýçerik Bildiren Yargýlar ......................................................................................................142
Yorum Bildiren Cümleler ..................................................................................................142
Tahmin Bildiren Cümleler ................................................................................................142
Kesinlik Bildiren Cümleler ................................................................................................142
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................143
Paragrafýn Bölümleri ........................................................................................................143
Paragrafýn Giriþ Bölümü ..................................................................................................143
Paragrafýn Geliþme Bölümü..............................................................................................143
Paragrafýn Sonuç Bölümü ................................................................................................143
Paragrafýn Ýkiye Bölünmesi ..............................................................................................143
Paragraf Tamamlama ......................................................................................................144
Anlatýmýn Akýþýný Bozan Cümle ........................................................................................144
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................145
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................147
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................150
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................153
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................156
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................159
Kaynaþma ......................................................................................................................159
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................159
Tarihlerin Yazýmý ..............................................................................................................159
Yön Ýsimlerinin Yazýmý......................................................................................................160
Ýkilemelerin Yazýmý ..........................................................................................................160
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................160
Kýsa Çizgi (-) ..................................................................................................................160
Uzun Çizgi (–) ................................................................................................................160
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................161
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................163
Dil Bilgisi
BÝRLEÞÝK ZAMANLI FÝÝLLER ..........................................................................................166
a. Hikâye birleþik zamaný............................................................................................166
b. Rivayet birleþik zamaný ..........................................................................................166
c. Þart bileþik çekimi..................................................................................................167
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..............................................................................170
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ........................................................................172
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................175
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................178
TEMA 5
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI............................................................................................................183
Terim Anlam ....................................................................................................................183
Genel ve Özel Anlam........................................................................................................183
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................184
Yakýnma (Sitem) Bildiren Cümleler ..................................................................................184
Merak Bildiren Cümleler ..................................................................................................184
Endiþe (Kaygý) Bildiren Cümleler ......................................................................................184
Öneri Bildiren Cümleler ....................................................................................................184
Uyarý Bildiren Cümleler ....................................................................................................184
Eleþtiri Bildiren Cümleler ..................................................................................................184
Varsayým Bildiren Cümleler ..............................................................................................185
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................185
Parçaya Hâkim Olan Duygu ............................................................................................186
Sanatçýnýn Kiþiliði, Karakter Özelliði..................................................................................186
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................187
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................189
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................192
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................195
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................198
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................201
Türkçe Sözcüklerin Özellikleri ..........................................................................................201
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................201
Ýkilemelerin Yazýmý ..........................................................................................................201
Pekiþtirmelerin Yazýmý ......................................................................................................201
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................202
Ünlem Ýþareti (!) ..............................................................................................................202
Yay Parantez (Ayraç) Ýþareti (( ))......................................................................................202
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................203
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................205
Dil Bilgisi
YAPILARINA GÖRE FÝÝLLER ............................................................................................208
BASÝT FÝÝLLER ................................................................................................................208
TÜREMÝÞ FÝÝLLER ..........................................................................................................208
BÝRLEÞÝK FÝÝLLER ..........................................................................................................209
1. Kurallý Birleþik Fiiller ..................................................................................................209
a. Yeterlik fiili..............................................................................................................209
b. Tezlik fiili ................................................................................................................209
c. Sürerlik fiili ............................................................................................................210
d. Yaklaþma fiili ..........................................................................................................210
2. Yardýmcý Eylemle Kurulan Birleþik Fiiller ......................................................................210
a. “Etmek” yardýmcý eylemi ........................................................................................210
b. “Olmak” yardýmcý eylemi........................................................................................211
3. Anlamca Kaynaþmýþ Birleþik Fiiller..............................................................................211
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..............................................................................212
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ......................................................................214
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................217
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................220
TEMA 6
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI............................................................................................................225
Sözcük Ýliþkileri................................................................................................................225
Kelimelerin Sözlükteki Sýralanýþý ......................................................................................225
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................226
Gözlem Bildiren Cümleler ................................................................................................226
Þaþýrma Bildiren Cümleler................................................................................................226
Beðeni Bildiren Cümleler..................................................................................................226
Alay Bildiren Cümleler......................................................................................................226
Övünme Bildiren Cümleler................................................................................................226
Karamsarlýk Bildiren Cümleler ..........................................................................................226
Ýyimserlik Bildiren Cümleler..............................................................................................226
Onaylama Bildiren Cümleler ............................................................................................226
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................227
Duyulardan Yararlanma....................................................................................................227
Grafik Okuma ..................................................................................................................228
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................229
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................231
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................234
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................237
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................240
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................243
Sözcükte Vurgu ..............................................................................................................243
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................243
Bitiþik ve Ayrý Yazýlan Sözcükler ......................................................................................243
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................244
Soru Ýþareti (?)................................................................................................................244
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................245
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................247
Tür ve Þekil Bilgisi
DÜZ YAZI TÜRLERÝ ........................................................................................................250
Masal ............................................................................................................................250
Tiyatro ............................................................................................................................250
Öykü (Hikâye) ................................................................................................................250
Roman ............................................................................................................................251
Fýkra
............................................................................................................................251
Söyleþi (Sohbet)..............................................................................................................251
Deneme ..........................................................................................................................251
Aný (Hatýra)......................................................................................................................251
Gezi Yazýsý ......................................................................................................................251
Yaþam Öyküsü (Biyografi) ..............................................................................................251
Dilekçe ............................................................................................................................251
Mektup............................................................................................................................251
Makale ............................................................................................................................252
Günlük (Günce) ..............................................................................................................252
ÞÝÝR BÝLGÝSÝ ..................................................................................................................252
ÞÝÝR TÜRLERÝ ................................................................................................................252
Lirik Þiir ..........................................................................................................................252
Epik Þiir ..........................................................................................................................252
Didaktik Þiir ....................................................................................................................252
Fabl
............................................................................................................................252
Pastoral Þiir ....................................................................................................................252
Satirik Þiir........................................................................................................................253
SÖZ SANATLARI ............................................................................................................253
Kiþileþtirme ....................................................................................................................253
Konuþturma ....................................................................................................................253
Benzetme ........................................................................................................................253
Abartma..........................................................................................................................253
ÞÝÝRDE AHENK UNSURLARI ..........................................................................................253
Tür ve Þekil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ................................................................254
Tür ve Þekil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ........................................................256
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................259
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................262
Cevap Anahtarý .................................................... 266
1. TEMA
ÝÞLENEN KONULAR
ANLAM BÝLGÝSÝ
SÖZCÜK ANLAMI
Gerçek Anlam
Mecaz Anlam
YAZIM KURALLARI
Büyük Harflerin Yazýmý
Sayýlarýn Yazýmý
Yan Anlam
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ
Deyimler
Nokta (.)
Virgül (,)
CÜMLE ANLAMI
Noktalý Virgül (;)
Nesnel Yargýlar
Öznel Yargýlar
Koþula Baðlý Yargýlar
Karþýlaþtýrma Bildiren Yargýlar
Gerekçeli Yargý (Neden - Sonuç Ýliþkisi)
Amaç - Sonuç Ýliþkisi
Atasözleri
PARÇADA ANLAM
DÝL BÝLGÝSÝ
FÝÝLLER (EYLEMLER)
Kýlýþ Fiilleri
Durum Fiilleri
Oluþ Fiilleri
Ýsim Ýle Fiil Farký
Fiil Çekimi
Paragrafýn Konusu
Fiillerde Kip
Paragrafýn Ana Düþüncesi (Ana Fikir)
1. Haber (Bildirme) Kipleri
Paragrafýn Yardýmcý Düþünceleri
a. Bilinen (-di’li) geçmiþ zaman
Paragrafýn Baþlýðý
b. Öðrenilen (-miþ’li) geçmiþ zaman
c. Þimdiki zaman (-yor)
d. Gelecek zaman (-ecek)
YAZIM BÝLGÝSÝ
e. Geniþ zaman (-ar, -r)
2. Dilek (Ýsteme) Kipleri
SES BÝLGÝSÝ
a. Gereklilik kipi (-malý)
Harfler
b. Þart (koþul) kipi (-sa)
Sesli (Ünlü) Harfler
c. Ýstek kipi (-a)
Büyük Ünlü Uyumu
d. Emir kipi (Eki yok)
Ünlü Düþmesi
Fiillerde Olumsuzluk
Ünlü Türemesi
Fiillerde Soru
Ünlü Daralmasý
Fiillerde Anlam Kaymasý
1. TEMA: ANLAM BÝLGÝSÝ
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
« Dinlediklerime, izlediklerime, konuþmalara, okuduklarýma, yazýlanlara iliþkin karþýlaþtýrmalar yapmayý
« Dinleme, izleme, konuþma, okuma, yazma baðlamýndan hareketle kelime ve kelime gruplarýnýn anlamlarýný çýkarmayý
« Dinlediklerimin, izlediklerimin, konuþmalarýn, oku-
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, okuduklarýmda,
« Dinlediklerimin, izlediklerimin, konuþmalarýn, oku-
duklarýmýn, yazýlanlarýn konusunu belirlemeyi
yazýlanlarda, konuþulanlarda geçen kelime, deyim
ve atasözlerini cümle içinde kullanmayý
duklarýmýn, yazýlanlarýn ana fikrini/ana duygusunu
belirlemeyi
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, konuþmalarda,
« Dinlediklerimdeki, izlediklerimdeki, konuþmalardaki, okuduklarýmdaki, yazýlanlardaki yardýmcý fikirleri / duygularý belirlemeyi
okuduklarýmda, yazýlanlarda yer alan öznel ve nesnel yargýlarý ayýrt etmeyi
« Dinlediklerimin, izlediklerimin, konuþmalarýn, oku-
« Dinlediklerimdeki, izlediklerimdeki, konuþmalarda-
duklarýmýn, yazýlanlarýn baþlýðý/adý ile içeriði arasýndaki iliþkiyi ortaya koymayý
ki, okuduklarýmdaki, yazýlanlardaki sebep-sonuç
iliþkilerini belirlemeyi
öðreneceðim.
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, konuþmalarda,
okuduklarýmda, yazýlanlarda amaç-sonuç iliþkilerini
belirlemeyi
SÖZCÜK ANLAMI
Mecaz Anlam
Sözcük, dilin anlamlý en küçük ses birliðidir. Hemen
hemen her sözcük, belli bir anlamý ya da anlamlarý
karþýlar. Sözcükler söylendiðinde zihinde belirli anlamlar canlanýr. Ancak ayný sözcükler farklý cümlelerde deðiþik anlamlar kazanabilir.
Sözcükerin gerçek anlamýndan tamamen uzaklaþarak kazanmýþ olduðu yeni anlamlara mecaz anlam denir
Sözcüklerin yalýn olarak söylendiklerinde akla ilk
gelen anlamýna gerçek (temel) anlam denir.
“Yanmak” sözcüðü, tek baþýna söylendiðinde zihnimizde “bir varlýðýn ýsý ve ýþýk yayarak kül durumuna
geçip yok olmasý” anlamýný çaðrýþtýrýr.
“Ocaktaki bütün odunlar yanmýþ.”
cümlesinde “yanmak” sözcüðü bu anlamýyla kullanýlmýþtýr. Öyleyse “yanmak” sözcüðü bu cümlede
gerçek anlamdadýr.
© Coþku Yayýnlarý
Gerçek Anlam
“Otobüse yetiþemeyince biletimiz yandý.”
cümlesindeki “yanmak” sözcüðü, “hükümsüz kalmak, deðerini yitirmek” anlamýnda kullanýlmýþtýr. Bu
anlam, “yanmak” sözcüðünün ilk anlamý olan “bir
varlýðýn ýsý ve ýþýk yayarak kül durumuna geçip yok
olmasý”ndan oldukça farklýdýr. Öyleyse “yanmak”
sözcüðü bu cümlede mecaz anlamdadýr.
Yan Anlam
Sözcüðün gerçek anlamda karþýladýðý varlýk ya da
kavrama benzerliðinden dolayý baþka bir varlýk ya
da kavramý karþýlayacak þekilde kullanmasýdýr. Örneðin “burun” sözcüðü,
“Çocuðun burnu kanadý.”
15
1. Tema: Anlam Bilgisi
cümlesinde gerçek
cümlesindeki “sürükleyici” sözü kiþiden kiþiye deðiþebilen bir niteliktir. Söz konusu kitabý okuyan kiþiye göre bu durum deðiþebilir. Öyleyse bu cümle
öznel bir yargýdýr.
“Ayakkabýnýn burnu aþýnmýþ.”
cümlesinde yan
“Onun burnu havada bugünlerde.”
Koþula Baðlý Yargýlar
cümlesinde mecaz anlamlýdýr.
Bir eylemin ya da durumun gerçekleþebilmesini,
önceden olmasý gereken duruma baðlayan yargýlara koþula baðlý yargýlar denir. Bu yargýlarda bir sonuç, bir koþula baðlý olarak verilir.
Deyimler
Birden fazla sözcükten meydana gelen, sözcüklerden en az birisinin mecaz anlamýyla kullanýldýðý söz
öbeklerine deyim denir.
“Ödevlerini yaparsan televizyon izleyebilirsin.”
cümlesinde “televizyon izleme” sonucunun gerçekleþmesi, “ödevlerini yapma” koþulunun gerçekleþmesine baðlanmýþtýr. Öyleyse bu cümle koþula
baðlý bir yargýdýr.
z Deyimlerin en önemli özelliklerinden biri, en
az iki sözcükten oluþmalarýdýr.
“Göze gelmek, aðzý açýk kalmak...”
“Ýnsanoðlu istedi mi hayatta her türlü zorluðu aþar.”
z Deyimi oluþturan sözcüklerden en az biri
kendi anlamýndan uzaklaþmýþtýr.
CÜMLE ANLAMI
Dilin anlamlý en küçük parçasý sözcüktür. Sözcükler
bir araya gelerek cümleleri oluþturur. Cümlenin en
önemli özelliði yargý bildirmesidir. Yargýnýn niteliðine göre cümleler deðiþik þekillerde adlandýrýlýr.
“Kiþinin mutluluða ulaþmasý, elindekilerin deðerini
bilmesine baðlýdýr.”
© Coþku Yayýnlarý
“Cömert” anlamýndaki “eli açýk” deyiminde yer
alan “açýk” sözcüðü gerçek anlamýný yitimiþtir.
“Çok sinirlenmek” anlamýndaki “küplere binmek” deyimindeki sözcüklerden ikisi de gerçek
anlamýndan uzaklaþmýþtýr.
“Sinemaya gelirim; ama biletleri sen alacaksýn.”
cümlelerinde eylemlerin gerçekleþmesi, belirli koþullarýn varlýðýna baðlanmýþtýr. Dolayýsýyla bu cümleler koþula baðlý yargýlardýr.
Karþýlaþtýrma Bildiren Yargýlar
Bir düþünceyi ya da kavramý daha anlaþýlýr hâle getirmek için onu baþka bir düþünce ya da kavramla
herhangi bir yönden kýyaslayan yargýlara karþýlaþtýrma bildiren yargýlar denir. Karþýlaþtýrma, ortak veya farklý yönlerden yapýlabilir.
“Ýstanbul, Ankara’dan büyüktür.”
Nesnel Yargýlar
Kiþiden kiþiye deðiþmeyen yargýlara nesnel yargý
denir. Bu yargýlar kanýtlanabilir niteliktedir ve kiþisel
görüþleri, duygularý, yorumlarý içermez.
“Yazar, bu eserinde, çocukluk anýlarýný anlatmýþ.”
cümlesinde “Ýstanbul” ve “Ankara” illeri büyüklükleri bakýmýndan karþýlaþtýrýlmýþtýr.
Gerekçeli Yargý (Neden - Sonuç Ýliþkisi)
cümlesinde eserle ilgili bir özellik, hiçbir kiþisel görüþ, yorum, duygu katýlmaksýzýn aktarýlmýþtýr. Öyleyse bu cümle nesnel bir yargýdýr.
Herhangi bir davranýþýn, eylemin, isteðin gerçekleþmesini bir nedene baðlý olarak bildiren yargýlara gerekçeli yargýlar denir. Bu tür yargýlarda eyleme sorulan “neden, niçin” sorularýna cevap alýnýr.
Öznel Yargýlar
“Çok çalýþtýðý için sýnavý kazandý.”
Neden
Sonuç
Kiþiden kiþiye deðiþen, kanýtlanamayan yargýlara
öznel yargý denir. Bu yargýlar kiþisel görüþleri, duygularý, yorumlarý içerir. Bu tür cümlelerde “bana göre, bence” anlamý vardýr.
“Yazar, bu sürükleyici eserinde, çocukluk anýlarýný
anlatmýþ.”
16
cümlesinde neden-sonuç iliþkisi vardýr.
Amaç - Sonuç Ýliþkisi
Bir yargýnýn hangi amaçla yapýldýðýný bildiren yargýlardýr. Eyleme sorulan “hangi amaçla” sorusuna cevap verir.
1. Tema: Anlam Bilgisi
“Biraz çalýþabilmek için kütüphaneye gittiler.”
Örnek - 1
cümlesinde kütüphaneye hangi amaçla gidildiði
açýklanmýþtýr.
Atasözleri
Çok önceden söylenen, dilden dile aktarýlarak günümüze kadar gelen ve genel kural niteliði taþýyan
kalýplaþmýþ özlü sözlere atasözü denir. Atasözleri
genellikle yargý bildirir. Bütün atasözleri halkýn ortak
ürünüdür, toplumsal tecrübeyi yansýtýr, öðüt bildirir.
Atasözlerinin belirleyici özellikleri vardýr. Þimdi bu
özellikleri örnekleriyle görelim.
z Atasözleri genelde mecaz anlamlýdýr.
“Minareyi çalan kýlýfýný hazýrlar.”
Hüseyin, Emre’nin hangi sorusuna cevap vermiþtir?
z Bazý atasözleri gerçek anlamlýdýr.
A) Bilgisayar oyunlarýna neden bu kadar az vakit
ayýrýyorsun?
“Son piþmanlýk fayda vermez.”
z Atasözleri sosyal yaþamý yansýtabilir.
B) Bilgisayar oyunlarýnýn zararlarýný bana anlatýr
mýsýn?
“Davetsiz gelen, döþeksiz oturur.”
C) Bilgisayar oyunlarý biz çocuklarý nasýl etkiler, biliyor musun?
z Atasözleri gelenekleri bildirebilir.
z Atasözleri doða olaylarýndan söz edebilir.
“Mart kapýdan baktýrýr, kazma kürek yaktýrýr.”
PARÇADA ANLAM
Bir duygu veya düþünce etrafýnda örgülenen cümle topluluðuna paragraf denir. Her paragrafýn konusu, ana düþüncesi ve yardýmcý düþünceleri vardýr.
Ayrýca her paragrafa konuyu genel olarak karþýlayacak bir ya da daha çok sözcükten oluþan bir baþlýk da konabilir. Kýsacasý her paragraf kendi içinde
bir bütündür ve bu yönüyle mutlaka küçük bir metin olarak deðerlendirilmelidir.
Paragrafýn Konusu
Her yazý belli bir duygu, düþünce veya isteði dile
getirir. Bunu da bir konu aracýlýðýyla yapar. Öyleyse
her yazýnýn mutlaka bir konusu vardýr. Dolayýsýyla
yazýlarý oluþturan paragraflarýn da konusu vardýr.
Paragrafta üzerinde durulan, hakkýnda söz söylenen olay ya da kavram konuyu oluþturur.
Paragraflarýn konusu, paragrafa yöneltilen “Yazar,
parçada neyden söz ediyor, ne hakkýnda konuþuyor?” sorusuyla bulunur.
Kimi zaman da parçanýn konusu, bir soruya karþýlýk
olarak sorulur. Parçada neyden söz ediliyorsa, konu da elbette ondan söz edecektir.
© Coþku Yayýnlarý
“Bir fincan kahvenin kýrk yýl hatýrý vardýr.”
D) Bilgisayarda oyun oynamaný ailen nasýl karþýlýyor?
(2008 - SBS /7)
Çözüm
Bu soruda Hüseyin’in, Emre’nin hangi sorusuna
cevap verdiðini, belirlememiz istenmiþ. Hasan, Emre’ye cevap verirken ona her konuda olduðu gibi
bilgisayarla oyun oynamanýn belirli kurallarý ve sýnýrý olmasý gerektiðini anlatmýþtýr. Öyleyse Hüseyin
“Bilgisayar oyunlarýna neden bu kadar az vakit ayýrýyorsun?" sorusuna cevap vermiþtir.
Cevap A
Paragrafýn Ana Düþüncesi (Ana Fikir)
Yazýlar bir duygu, istek veya düþünceyi ortaya koymak için kaleme alýnýr. Yazar bir konudan hareketle
amacýný ortaya koyar. Ýþte, yazarýn yazýda vermek
istediði asýl mesaja ana düþünce denir. Yazýlarý
oluþturan paragraflarýn da ana düþüncesi vardýr.
Ana düþünceler paragrafýn bütününü kapsayýcý niteliktedir. Paragrafta anlatýlmak istenen düþünce bir
cümleyle özetlenmek istense o cümle, söz konusu
paragrafýn ana düþüncesi olur.
Paragrafýn ana düþüncesi paragrafa yöneltilen “Yazar bu parçayý niçin yazmýþ, yazarýn bu parçada
asýl anlatmak istediði düþünce nedir?” sorusuna
cevap olur.
17
Download

İÇİNDEKİLER