Doç. Dr. Onur POLAT
Bu ünitede;
•
Hasta stabilizasyonun amacının ne olduğu ve
stabilizasyonda dikkat edilecek parametreler
anlatılacaktır.
•
Genel
stabilizasyon
ilkelerinden
sonra
bu
ünitede spinal stabilizasyon, suda boğulan
hasta
stabilizasyonu
ve
araç
içi
yaralı
stabilizasyonunda yapılacaklar da işlenecektir.
Hasta
stabilizasyonunda
solunum,
ilk
dolaşım
yapılacak
yeterliliğinin
değerlendirilmesi daha sonra diğer sistemlerin
stabilizasyonun
sağlanmasıdır.
Solunum
ve
dolaşım stabil değilse önce bu bulguların
düzeltilmesi
taşımaktadır.
hasta
için
hayati
önem
STABİLİZASYONDA AMAÇ
Stabilizasyonda;
yaşamsal
işlevlerin
değerlendirilmesi ve kontrol altında tutulması,
beyin
işlevlerinin
hasarların
korunması,
gelişmesinin
olası
ikincil
önlenmesi,
ikincil
değerlendirmelerle de varsa altta yatan asıl
nedenin tanı ve tedavisi ile hastanın uygun
malzemeler ile sabitlendikten sonra hastaneye
nakledilmesi amaçlanmaktadır.
STABİLİZASYON İLKELERİ
• Hastaneye nakil öncesinde stabilizasyon için
yapılması gerekenler şunlardır:
• Hastanın bilinci ve ABC (Airway (havayolu) –
Breathe (solunum) – Circulation (dolaşım))
değerlendirmesi yapılmalıdır.
STABİLİZASYON İLKELERİ
• Travma vakası ise bilinci ve ACBC(Airway–
cervical coller (boyunluk) – breathe –
circulation) değerlendirilmelidir.
• Vaka travma hastası ise ve bilinci açıksa baş
boyun, boyunlukla sabitlendikten sonra, vücutta
başka travma veya açık yara olup olmadığı
değerlendirilmeli ve uygun taşıma malzemesi ile
konulduğu ana sedye ile ambulansa alınmalı ve
ikincil değerlendirme yapılmalıdır.
STABİLİZASYON İLKELERİ
• Hastanın bilinci açıksa vitaller değerlendirilmeli, kısa
hikâyesi alınmalıdır. Spontan solunum ve dolaşımı var
ve yeterli ise oksijen verilmeli.
• Hastanın bilinci ve solunumu yok veya yeterli değil
ama dolaşım varsa solunum desteklenir, gerekirse ileri
yaşam uygulamalarına başlanır. Spontan solunumu
yoksa airway ile hava yolu açıklığı sağlanmalı,
rezervuarlı balon maske valf oksijen bağlanarak
ventilasyon yapılmalı, gerekirse entübe edilmeli ve
ventilatöre bağlanmalı.
STABİLİZASYON İLKELERİ
• Hastanın bilinci, solunumu ve dolaşımı
yoksa kardiyopulmoner resüsitasyona
(KPR) ve ileri yaşam uygulamalarına
başlanır.
• Hasta
ana
sedyeye
uygun
malzemelerle alınır ve tespit edildikten
sonra ambulansla nakil başlar.
Hastaneye nakil sırasında stabilizasyon
için yapılması gerekenler şunlardır:
• Hava yolu açıklığı sağlanmalıdır.
• Etkin solunumun sürdürülmesi
sağlanmalıdır.
• Solunumun yeterliliği değerlendirme kriterleri
aşağıdadır:
• Pulse oksimetre,
• Göğüs hareketleri,
• Solunum çabası,
• Yardımcı solunum kaslarının solunuma katılıp
katılmadığı
devamlı
kontrol
edilerek
değerlendirilmelidir.
• Her iki akciğer dikkatle dinlenerek akciğer sesleri
eşit olup olmadığı değerlendirilerek hava yolu ile
ilgili bir patoloji olup olmadığı saptanmalıdır.
• Kalp dolaşım işlevleri monitöre ek
olarak aşağıdaki parametrelerle
değerlendirilmelidir:
• Bilinç düzeyi,
• Nabız sayısı ve dolgunluğu,
• Kan basıncı,
• Vücut sıcaklığı ve rengi,
• Kapiller geri dolum zamanı.
• Vücut sıcaklığı izlenerek hasta hipotermi
veya hipertermiden korunmalıdır, özellikle
ısı değişikliklerine bebekler ve çocuklar,
yetişkinlerden daha çok duyarlıdır.
Bebeklerde başın örtülmesi hipotermiyi
engeller.
• Taşıma sırasında aspirasyon ihtimali göz
önünde bulundurulup ona göre hazırlıklı
olunmalıdır.
• Hasta ana sedyeye mutlaka bağlanmalıdır.
• Yapılan tüm inceleme ve tedaviler okunaklı
olarak kaydedilmelidir.
YAZILMAMIŞSA YAPILMAMIŞTIR,
KAYDEDİLMEMİŞSE KAYBEDİLMİŞTİR.
Solunum İşlevlerinin Stabilizasyonu
• Hastane öncesi dönemde ambulansa
alınan tüm vakalara, hipoksi olmadığı
ve oksijen taşıma kapasitesinin
normal olduğu doğrulanana kadar
oksijen desteği sağlanmalıdır. Ekip
lideri solunum etkili ve yeterli olup
olmadığına çabuk karar vermeli ve
gerekenleri yapmalıdır.
Etkili ve yeterli solunumum işaretleri:
• Göğüs kafesinin yeterince ve eşit olarak
genişlemesi.
• Aşırı solunum çabası olmaması.
• Solunumun düzenli olması.
• Dinlemekle her iki akciğerden yeterli ve eşit
solunum sesi duyulması.
• Yardımcı solunum kaslarının solunuma katılmaması.
• Hasta sakindir.
• Cilt rengi açıktır.
Yetersiz solunumun işaretleri:
• Göğüs kafesinin yeterince ve eşit olarak
genişleyememesi,
• Aşırı solunum çabası,
• Hastanın huzursuz olması,
• Ciltte siyanoz görülmesi,
• Solunumun düzensiz olması,
• Solunum seslerinin her iki akciğer
dinlendiğinde eşit duyulmaması ve
seslerin yetersiz olması.
• Ambulans
ekibi
solunum
işlevinin
yeterliliğini
tekrarlayan
muayenelerle
kontrol
etmek
solunum
yetersizliği
bulgularını tespit edince de ona yönelik
önlemler almakla yükümlüdür. Bu önlemler
nazal kanülden oksijen verme, uygun
airway olabilir. Ne yapacağına karar vermek
için
hastanın
solunum
işlevlerinin
muayenesi
kadar,
yapılacak
işlemin
hastanın durumunu kötüleştirmeyeceğine
karar verecek bilgi ve deneyime sahip ekip
olması da çok önemlidir.
Dolaşım İşlevlerinin Stabilizasyonu
• Hastane
öncesi
solunum
dönemde
vakanın
stabilizasyonu
kadar
dolaşımın da stabilize edilmesi büyük
önem taşır.
Dolaşımın yeterliliğini değerlendirmek
için bakılacak kriterler aşağıdadır:
• Bilinç,
• Nabız sayısı, dolgunluğu ve ritmi,
• Tansiyon,
• Kapiller geri dolum zamanı,
• Deri rengi ve sıcaklığı,
• Saatlik idrar miktarı.
Dolaşım
yetersizliğinin
aşağıdadır:
muayene
bulguları
• Bilinç bozukluğu,
• Taşikardi,
• Nabız dolgunluğunda azalma (filiform nabız; hızlı,
zayıf nabız),
• Kapiller Geri Dolum Zamanı 2 saniye üstünde ise
dolaşım yetersizliği bulgusu olabilir (KGDZ bakılan
parmak kalp seviyesinde olmalıdır),
• Soluk ve soğuk deri,
• Saatlik idrar miktarında azalma.
• Dolaşım bozukluğu olan hastalarda kalp
hızı, tansiyon ve oksijen doygunluğu
değerleri stabilize olana kadar 5 dakika
ara ile izlenmelidir.
Serum
elektrolitleri,
hemoglobin
kalsiyum,
incelemeleri
ile
glikoz,
de
gerektiğinde sıvı ve ilaç tedavisi yeniden
ayarlanmalıdır.
Diğer Sistemlerin İşlevlerinin Stabilizasyonu
• Nörolojik durumun iyileştirilmesinin en iyi
yolu beyine giden oksijen miktarının normal
seviyede olması sağlanarak ikincil beyin
hasarının
önlenmesidir.
nörolojik
değerlendirme
Hastaya
(sözel
kısa
bir
uyarana
yanıt, ağrılı uyarana yanıt, pupil çapı ve ışığa
tepkisi,
basit
yapılması gerekir
emirleri
yerine
getirme)
• Glasgow koma puanlaması da (şekil 1) nörolojik
durumu değerlendirmede yol göstericidir. Kan
şeker
seviyesinin
düşüklüğü
(hipoglisemi)
nörolojik durumu ağırlaştıracak nedenlerden biri
olduğu unutulmamalı ve hastanın kan şekeri
(KŞ) takibi yapılmalıdır. Özellikle kafa travması
olan vakalarda ve beynin iskemi ve hipokside
kalması sonucu nöbetler olabileceği de akla
gelmeli ve önlemler alınmalıdır.
• Hasta
hipotermi
ve
hipertermiden
korunmalıdır. Her 1 santigratlık sıcaklık
artışının metobolik gereksinimi % 1013 oranında arttıracağı için hipertermi
tedavi edilmelidir.
Artan
metabolik
gereksinimin
beyin
hasarını şiddetlendireceği bilinmelidir.
• Böbrek işlevlerinin korunması hayati
öneme sahiptir. Hastanın yeterince
idrar çıkarması böbrek işlevinin önemli
göstergelerinden biridir.
• İdrar çıkışı azalmış hastalarda üre ve
kreatin değerlerinin ölçülmesi, sıvı
eksikliği varsa tedavi edilmesi gerekir.
Ayrıca böbreğe zararlı olabilecek
ilaçlar böbrek işlevleri normale dönene
kadar kullanılmamalıdır.
• Mide
–bağırsak
sistemi
değerlendirilmeli,
seslerinin
de
özellikle
alınamadığı
dikkatle
bağırsak
durumlarda,
karın şişliği varlığında veya mekanik
solunum desteği gerekiyorsa midenin
hava
ile
nazogastrik
şişmesini
veya
yerleştirilmelidir.
önlemek
orogastrik
için
sonda
OMURGA (SPiNAL) STABiLiZASYONU
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Başa, boyuna ve pelvise şiddetli darbe,
Motorlu taşıt kazaları,
Motorlu aracın yayaya çarpması ile olan kazalar,
Yüksekten düşme,
Patlamalar,
Omurgaya veya yakınına delici (penetran) travma
(ateşli silah vb.),
Motosiklet kazaları,
Asılar,
Dalma kazaları,
Baş, boyun ve pelviste spora bağlı yaralanma.
• Hastanın bilinci açıksa, şu sorular
sorulmalıdır:
• Ne oldu?
• Ağrı nerede?
• Boyun ve sırtta ağrı var mı?
• El ve ayaklarını oynatabiliyor musun?
• Baş ve boyundan darbe aldın mı? Eğer
hasta uykuya meyilli ise, tekrarlayan
sorular soruyorsa, hatırlamıyorsa, amnezi
gelişmişse veya yanıtsızsa kafa travması
olduğu düşünülmelidir.
• Hasta
hızla
ACBC
yönünden
değerlendirilmeli
ve
spinal
travma
düşünülen
hastada
AVPU=USAY
yapıldıktan sonra şu işlemler yapılmalıdır:
•
•
•
•
Alert = Uyanık
Verbal = Sözlü uyaranlara yanıt var
Pain = Ağrılı uyanlara yanıt var
Unresponsive = Yanıtsız
• Hastaya her türlü aktif ve pasif omurga
hareketi yasaklanır, boyunluk takılır ve sırt
üstü pozisyonda sert bir sedyeye alınarak
gerekirse kum torbaları ile desteklenir ve
kemerlerle iyice sabitlenir.
• Travma
hastalarında
hipotansiyon
saptanırsa aksi kanıtlanmadığı sürece
hipovolemi düşünülür ve çift damar yolu
açılır.
• Maske veya nazal kanül ile % 100 oksijen
verilir ve saturasyon takip edilir.
• Bulantı ve kusma varsa (multitravmalı hastalarda
olma ihtimali yüksektir) aspire edilir. Gerekirse
nazogastrik takılır (eğer burundan kan geliyorsa
veya açık renk sıvı geliyorsa kafa kaidesinde kırık
olabileceğinden nazogastrik kontrendikedir.).
• Hipo ve hipertermi varsa ona yönelik ısıtma veya
soğutma yapılır.
• Yukarıdaki yapılanlardan sonra hastanın motor ve
duyu muayenesi ile nörolojik değerlendirmesi
yapılır.
• Travma hastasının bilinci kapalıysa
hipo/hiperglisemi açısından değerlendirilir.
• Hasta monitörize edilerek kalp ritmi takip edilir.
• Pelvis değerlendirilir, gerekirse sabitlenir.
• Kırık ekstremiteler atellenir.
• Hasta nakil sırasında kemerlerle ana
sedyeye
iyice
sabitlenerek
sekonder
travmalardan
korunur
(kemerlerle
sabitlenmeyen bilinci kapalı hasta nakil
sırasında ajite halde dekortike ve ya
deserebre hareketlere başlarsa ambulans
personeline zor anlar yaşatabilir, kemer
bağlanması hem hastayı, hem personeli
korur).
34
ARAÇ iÇi STABiLiZASYON
• Trafik kazasına müdahale ederek dikkat
edilecek hususlar şunlardır:
• Kurtarıcı önce kendi ve çevrenin
güvenliğini sağlamalıdır.
• Kaza yerinin önüne ve arkasına uyarıcı
levhalar konulmalıdır.
• Olay yerinde benzin, gaz ve yağ sızıntısı
olup olmadığına bakılmalıdır .
• Araç çalışıyorsa kontak kapatılmalıdır.
• Akü başlığı sökülmelidir.
• Hava yastığı açılmamışsa kurtarıcı hasta ile
açılmamış
hava
yastığı
arasında
durmamaya özen göstermelidir, bazen
hava
yastığı
kazadan
sonraki
geç
dönemlerde
açılabilmektedir.
Bunu
kurtarıcı akılda tutmalıdır, yoksa hem
kurtarıcı hem hasta hava yastığının
açılması sonucu zarar görebilir.
• Kurtarıcı, araç içindeki yaralının bilincini ve
ACBC’ sini kontrol etmelidir. Eğer bilinç,
solunum ve dolaşım yoksa hastayı hemen
dışarıya almak ve KPR’a en kısa zamanda
başlamak gerekmektedir.
• Eğer yaralının solunum ve dolaşımı varsa
boyunluk gelene kadar kadar bir kurtarıcı
baş boyun immobilizasyonunu sağlamalı
ve boyunluk ikinci kurtarıcı tarafından
takılmalıdır. Boyunluk takıldıktan sonra
KED yeleği veya yarım sırt tahtası ile
gövdenin immobilizasyonu sağlandıktan
sonra yaralı, araçtan çıkarılmalı, ana
sedyeye alındıktan sonra ambulansa
taşınarak nakledilmelidir.
38
KED ( Travma Yeleği )’nin
Uygulanması
• Hastanın bilinci açık ise kesinlikle
hareket etmemesinin söylenmesi,
39
Birinci kurtarıcının hastanın
başına, boylamasına
pozisyonda traksiyon
uygularken, hastanın
gözleri karşıya bakacak
şekilde pozisyon vermesi.
İkinci kurtarıcı tarafından
boyunluğun takılması.
KED’in hastanın sırtı
ile oturduğu yer
arasına
yerleştirilmesi.
Orta ve alt kemerler bağlanarak önce
gövdenin tespit edilmesi.
Hastanın başı ile
KED arasında kalan
boşluğun yumuşak
malzemeler ile
doldurulması
Baş kemerlerini
bağlayarak başın
tespit edilmesi (Bu
aşama sonrası baş
bırakılabilir.)
Bacak kemerlerinin
bağlanması,
En üst kemerin hastaya
nefes aldırarak (hastanın
nefes alıp verme işlemini
engellememesi için)
bağlanması.
Hastanın nakli sırasında yapılması gerekenler:
• Hastanın götürüleceği yere önceden haber
verilerek
gerekli
hazırlıkların
yapılması
sağlanmalı ve hastanın stabilizasyonu için
yapılan tüm işlemler kaydedilerek ilgili
merkeze bu bilgiler yazılı olarak verilmelidir.
Bu belgelerin doldurulması taşıma sırasında
oluşabilecek hukuki ve tıbbi sorumluluklar
açısından çok önemlidir.
• Alet ve cihazlar belirli aralıklarla kontrol
edilmeli eksiklikler hızla giderilmelidir.
• Oluşabilecek acil durumlar için tüm
yaklaşımlar
yazılı
olarak
bulundurulmalıdır (algoritmalar vs.).
• Hasta
veya
hasta
yakınları
bilgilendirilmeli mümkünse taşıma
öncesi aileden yazılı izin alınmalıdır.
• Eğer hasta entübe edilecekse tüp,
taşıma öncesi takılmalıdır.
49
• Hava ve damar yollarının titreşimle
yerinden çıkabileceği düşünülerek
taşıma
öncesi
iyi
bir
şekilde
sabitlenmesi önemlidir.
• Travma hastası ise boyun omurgası
ve kırık kemikler mutlaka tespit
edilmelidir.
• Nakil karşı merkez kabul etmeden
başlamaz.
50
İLGİNİZE TEŞEKKÜR EDERİM
51
Download

Hasta Stabilizasyonu