'tTüıl
Türk Kültürü A r a ş tır m a la
201 ı/ ı
*-
ir T Ü R K
K Ü L T Ü R Ü N Ü
A R A Ş T I R M A
E N S T İ T Ü S Ü
TÜRK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMALARI DERGİSİ
ISSN: 1300-3372
Yayın Tarihi: Kasım 1962
Yıl 49, Yeni Seri Cilt IV, Sayı 1
Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Adına Sahibi
Prof. Dr. Dursun YILDIRIM
Sorumlu Yazı İşleri Müdürü
Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ
Yayın Kurulu / Editorial Board
Editör / Editör
Prof. Dr. Dursun YILDIRIM
İngilizce Editörü / Editör of the English Text
Yard.Doç. Dr. Nuray ALAGÖZLÜ
Yayın Kurulu Üyeleri / Members of Editorial Board
Prof. Dr. Ahmet Bican ERCİLASUN • Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ • Doç. Dr. Bülent GÜL •
Doç. Dr. Hayati BEŞİRLİ • Doç. Dr. İbrahim DİLEK • Doç. Dr. Yunus KOÇ • Dr. Fatih SAKALLI
Yayın Hakem Kurulu / Board Of Referees
•Prof. Dr. İsmail AKA • Prof. Dr. Şükrü Haluk AKALIN • Prof. Dr. Metin AKAR • Prof. Dr. Yavuz AKPINAR • Prof. Dr.
Şerif AKTAŞ • Prof. Dr. Mustafa ARGUNŞAH • Prof. Dr. Oktay ASLANAPA • Prof. Dr. Şerif BAŞTAV • Prof. Dr.
Tuncer BAYKARA • Prof. Dr. Süleyman H. BOLAY • Prof. Dr. Nalan BUYUKKANTARCIOĞLU • Prof. Dr. Müjgan
CUNBUR • Prof. Dr. M. Abdülhaluk ÇAY • Prof. Dr. İsmet ÇETİN • Prof. Dr. Nadir DEVLET • Doç. Dr. İbrahim DİLEK
• Prof. Dr. Nejat DİYARBEKİRLİ • Prof. Dr. Abide DOĞAN • Prof. Dr. Abdülkadir DONUK • Haşan DUMAN • Prof.
Dr. İnci ENGİNÜN • Prof. Dr. Kemal ERASLAN • Prof. Dr. Ahmet Bican ERCİLASUN • Prof. Dr. Bilge ERCİLASUN •
Prof. Dr. Reşat GENÇ • Prof. Dr. Önder GÖÇGÜN • Doç. Dr. Bülent GÜL • Prof. Dr. Tuncer GÜLENSOY • Prof. Dr.
Umay GÜNAY • Prof. Dr. Abdurrahman GÜZEL • Prof. Dr. Yusuf HALAÇOĞLU • Prof. Dr. Osman HORATA • Prof.
Dr. Halil İNALCIK • Prof. Dr. Mustafa İSEN • Prof. Dr. Mustafa KAFALI • Prof. Dr. Zeynep KERMAN • Prof. Dr.
Bayram KODAMAN • Prof. Dr. Kazım Yaşar KOPRAMAN • Prof. Dr. Zeynep KORKMAZ • Prof. Dr. Ercümend
KURAN • Prof. Dr. Cemal KURNAZ • Doç. Dr. Fatma S. KUTLAR • Prof. Dr. Erdoğan MERÇİL • Prof. Dr. Özcan MERT
• Prof. Dr. Emine Gürsoy NASKALİ • Prof. Dr. Ahmet Yaşar OCAK • Prof. Dr. Orhan OKAY • Prof. Dr. Necati ÖNER •
Prof. Dr. Mehmet ÖZ • Prof. Dr. İsa ÖZKAN • Prof. Dr. Saim SAKAOĞLU • Prof. Dr. Osman Fikri SERTKAYA • Prof.
Dr. Fikret TÜRKMEN • Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ • Prof. Dr. Dursun YILDIRIM • Prof. Dr. Nuri YÜCE • Prof.
Dr. Hamza ZÜLFİKAR
Kapak ve Sayfa Tasanmı
Doç. Dr. Bülent Gül
hakemli yerel süreli yayındır.
’nde yayımlanan makalelerin tamamı veya bir kısmı yayımcının yazılı izni olmadan
herhangi bir yolla çoğaltılamaz. Yazıların fikrî sorumluluğu ve imlâ tercihi yazarlarına aittir.
İletişim Adresi / Information Adress
Türk Kültürü
Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi
Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü
Bahçelievler 7. Cad. 1 7. Sok. No. 3 8 , 0 6 4 9 0 Ankara / TÜRKİYE
Tel: (0 0 9 0 3 1 2 ) 2 1 3 3 1 0 0 Belgegeçer: (0 0 9 0 3 1 2 ) 2 1 3 4 1 3 5
Genel ağ: http://www.turkkulturu.org.tr
e -p o sta : tu rk k u ltu ru d e rg i@ g m a il.co m
2 0 1 1 /1 Öncü Basımevi'nde (Kazımkarabekir Cad. 85/2 İskitler/ANKARA Tel: 3843120) basılmıştır.
A n k a ra <B ahar> 2011
^ ü f t ü ^ ii- 'n d o n M erhaba,
llıı yıl, T K A E 'n in k uru lu şunu n 50.nci yılıdır. K uruluş y ılım ızı, m ev cu t şartlar
ve im kânlar çerçevesind e, m ü tevazi bir tören ve sem pozyu m ile kutlam aya
hazırlanıyoruz.
Sem pozyum da, T K A E 'y e em ek verm iş, bilim sel çalışm aları ile akadem ik
düzeyi diri tutm uş, id arecilikleri ile on un ayakta durm asını sağlam ış ve hakkın
t. ılı m etine k avuşm u ş ü yelerim izi ve id arecilerim izi anm ak, onların eserlerin i bu
vesileyle b ir kez daha h atırlatm ayı ve ken d ilerin i an m ayı b ir g örev diye
d üşünüyoruz. K onuşm acıları ön ceden belirlenm iş bu sem pozyu m ve 50.nci yıl
I utlam a töreni için tüm ü yelerim iz ayrıca bilg ilendirilecektir.
I ııık Kültürü D ergisi, yeni yayın dönem ine yeni b ir b ilim sel zem in olarak
devam etm ektedir. Bu sayım ızda, yin e değerli ve ak ad em ik d üzeyi göz önünde
1111111a rak seçilm iş araştırm a ve in celem e yazılarınd an olu şm uş olarak k arşın ıza
çıkm ayı sürdürm ektedir.
IK A E 'y e vereceğiniz destek, kendi k ültürünü ze, onun bilim sel d ü zlem d e
incelenm esine
vereceğiniz
d estek
dem ektir.
T ü rklerin
kültür
dünyası,
bireylerin ve k uru m larm bu tü r çalışm alar yap an kam u yararın a çalışır
kuruluşlara verdikleri destek ile anlaşılırlık kazanabilir.
I KAE, bu hizm eti 50 yıld ır sü rd üren end er kam u y ararın a çalışır akadem ik
düzeyli k u ru lu şlard an biridir. H am iyetp erverleri, k end i kü ltü r m irasım ızı
ortaya çıkarıp yaptığı akadem ik çalışm alarla tan ıtm aya çalışan kam u yararına
çalışır
kuruluşları
m addi
olanakları
çerçevesin d e
d esteklem eye
davet
ediyorum . G elecek, doğru ve yeterli d üzeyd e açıklanıp ayd ın lan an b ir yol
üzerinde yürü r ise, insanları hed efin e u laştırabilir. B u gerçeği h içbir birey ve
hiçbir yetkin kurum göz ardı edem ez. E d erse n e olur, soru sun u n cevabı dünya
m anzarası içinde vardır.
( telecek sayıda buluşm ak dileğiyle hoşça kalınız.
D ursun YILD IR IM
Editör
T ü r k Kü ltürü, yılda İki ktv yayınlanır
I ürk KüllürU, hakemli bir yayındıı
makaleler, VAYIN
T ür k K ü l t ü r ü n d e yay ınla nm ak üzere gönd erile n ö z g ü n
K U R U İ.U tarafından İncelendikten sonra konunu n u z m a n ı iki hak em
taralından değerlendirilir.
I ürk Kü ltü rü ne g ö n d e rilen y a z ıla r d a h a ö n ce h içb ir y e rd e y a y ın la n m a m ış o lm a lıd ır. D e rg in in
y ay ın d ili T ü rk çe 'd ir. Y ayın ilk elerin e u y gu n o lm a k k o şu lu y la y a b a n a b ilim a d a m la rın ın
y a z ıla rı, İn g iliz ce, A lm a n ca , F ra n sız ca v ey a R u sça y a zılm ış olab ilir. A n ca k T ü rk çe -İn g iliz c e
b aşlık, ö z e t ve a n a h ta r sö z c ü k le r y a z ıy a ek le n m elid ir. Y a b a n c ı d ild e y a z ılm ış y a z ıla ra d e rg in in
h a cm in e g ö re % 3 0 civ a rın d a y e r verilir.
Y a /ıla r, b a sılı üç k o p y a h a lin d e v e d isk e tiy le b irlik te g ö n d e rilm e lid ir. Ö z e l çe v iri y a z ım
işaretlerin in k u lla n ıld ığ ı y a z ıla rd a fo n tla r d a (P C u y u m lu ) d isk ete y ü k len m elid ir.
M a k a len in y a z a rı, ad ın ı, so y a d ın ı, g ö re v y a p tığ ı k u ru m u v e a k a d em ik u n v a n ın ı ta m v e açık
o la ra k b elirtm e li, k e n d isiy le d o ğ ru d a n iletişim k u ru la b ile c e k açık ad res, te le fo n n u m a ra sı v e
e lek tro n ik p o sta a d resin i verm elid ir.
Y a z ıla rın b a şın d a k ısa b ire r T ü rk çe v e İn g iliz ce ö z e t (en ço k 100 sö z cü k ) ile T ü rk çe v e İn g iliz ce
a n a h ta r sö z c ü k le r (en ço k 5 sö z cü k ) b u lu n m a lıd ır (İtalik o la ra k v e T im e s 9 p u n to ile
y a z ılm a lıd ır).
Y azılar, A p p le M a c W o rd 5.1 v e y a M S W o rd W in d o w s 9 5 v e ü stü p ro g ra m la , T im e s 10
p u n to y la v e 1,5 sa tır a ra lığ ıy la y a z ılm a lıd ır. P a ra g ra f b a şla rın d a tab tu şu , p a ra g ra f a ra la rın d a
e n le r tuşu k u lla n ılm a m a lıd ır.
M etin için d e g ö n d e rm e le r ad v e ta rih v e /v e y a sa y fa o la ra k p aran tez iç in d e b elirtilm elid ir,
ö r n e k : (T a n p ın a r 1 985) v e y a (T a n p ın a r 1985: 3 1 6 ). Ü ç sa tırd a n az a lın tıla r sa tır a ra sın d a ve
tırn ak için d e, ü ç sa tırd a n u z u n a lın tıla r ise sa tırın sa ğ ın d a n v e so lu n d a n b ire r san tim etre
İçeride, b lo k h a lin d e , 9 p u n to y la , tek sa tır a ra lığ ıy la v e rilm e lid ir.
D ip n o tla r
sa y fa
altın d a ,
n u m a ra la n d ırıla ra k
v e rilm e li
ve
sa d e ce
a ç ık la m a la r
için
ku lla n ılm a lıd ır.
M .ık ,ilen in so n u n d a y e r a la ca k k a y n a k ça d a k ita p la r (k o y u ve ita lik ) v e m a k a le le r (d erg i adı
koyu, cilt R o m en ra k a m ıy la , sayı, ü st ü ste ik i n o k ta , sa y fa n u m a ra la n ) a lfa b e tik sıra y la v e şu
d ü z en le v e rilm e lid ir:
A A L T O , P en tti, (1992), "K ü l-T e g in a r a t b o / u ltı" , Türk K ültürü A raştırm aları, X X X , 1-2:
119-124.
I’. RG İN , M u h a rrem , (1991), O sm atılıca D ersleri, İsta n b u l: B o ğ a z içi Y ay ın ları.
JO H A N S O N , L a rs (2002), "T ü r k Y a z ı D ille rin in v e Y a z ı S iste m le rin in G e ç e rliliğ in e D a ir ",
(Ç ev.: M u sta fa U ğ u rlu ), Türkbilig Türkoloji A raştırm aları, 20 0 2 /4 : 71-79.
VVKLLEK, R. ve A . VVARREN, (1982), Yazıtı K u ra m ı, (Ç ev .: Y . S a lm a n v e S. K a ra n ta y ),
İsta n b u l: A ltın K ita p la r Y a y ın ev i.
Iliı y a z a rın b ird en fa z la y a y ın ı k a y n a k g ö ste rild iğ i ta k d ird e y a y ın la r ta rih sıra sıy la , ayn ı
y azarın ayn ı y ıld ak i y a y ın la rı ise (1985a), (1 9 8 5 b ) şe k lin d e h a rf sıra sıy la v e rilm e lid ir.
I evlerin hangi ü n iv e rsite d e y a p ıld ığ ı v e h a n g i a k a d em ik d e re c e y e (y ü k se k lisa n s/d o k to ra ...)
y ö n elik o ld u ğ u b elirtilm elid ir.
Y u k arıd a b e lirle n e n ya z ım k o şu lla rın a u y g u n o lm a y a n y a z ıla r d e ğ e rle n d irm e y e k esin lik le
alın m a y a ca k tır.
T ü r k K ü lt ü r ü İ n p ı ı h l İ N İ ı r d tvvlce ıı yt’nr.
T ü r k K ü ltü rü
İn
a refcro ed p u b lica tio n . A fter o rig in a l m a n u scrip ts art* vxıım lnt‘d by Executivt*
B o ard , th ey a re p cer-rev iew e d by tvvo referees. T h e a u th o rs b e a r th e full re sp o n sib ility fo r th eir
articles.
M an u scrip ts m u st b e o rig in a lly sen t to th e b o a rd , b u t n o t to o th e r jo u m a ls sim u lta n e o u sly for
p u b licatio n o r ev a lu a tio n . T h e p u b lica tio n la n g u a g e o f th e issu e is T u rk ish . H o w ev e r, E n g lish ,
( « m a n , F ren ch o r R u ssia n a rticle s su b m itted b y fo reig n a u th o rs can b e c o n sid ere d fo r
p u b lic a tio n in p ro p o rtio n o f 3 0 % o f issu e o n c o n d itio n th a t th e y su it th e su b m issio n g u id elin es
of Türk K ü ltü rü . T h e m a n u sc rip ts m u st h a v e a title, an a b stra ct an d a lso keyvvords b o th in
T u rk ish an d E n glish .
M an u scrip ts m u st b e sen t in th ree p rin te d c o p ie s a lo n g w ith a C D . If a n y sp e cia l fo n ts (su itab le
for l ’l ) a re u sed in m a n u scrip ts, they m u st b e in th e C D a s w ell.
T h e au th o rs' n a m e s, la st n a m e s an d a c a d e m ic p o sitio n s sh o u ld b e w ritte n . In a d d itio n ; th e fu ll
post.ıl ad d ress, fax, te lep h o n e n u m b e rs a n d e -m a il a d d resses o f th e au th o r(s) w h o w ill ch e ck
p ro o fs and re ce iv e co rre sp o n d e n c e an d o ffp rin ts sh o u ld also b e in clu d ed .
A b slracts, n ot e x c e e d in g 100 w o rd s, m u st b e w ritte n in b o th T u rk ish an d E n g lish , an d b e
follovved by m a x im u m 5 k e y w o rd s o f each.
M an u scrip ts m u st b e vvritten in M a c YVord 5,1 o r M s W o rd W in d o w s 9 5 o r fu rth e r v e rsio n s (P c
c o m p a tib le) w ith T im e s 10 p o in t w ith 1,5 lin e sp a ced . T a b a n d e n te r k e y m ust not be used fo r
p arag rap h s.
Ie x ts m u st follovv in -tex t fo o tn o te sy stem . In th e text, a u th o r's n a m e , d a te o f p u b lica tio n , an d
p age ııu m b er m u st g iv en in p a re n th e ses. If a so u rce is cited m a n y tim es, p a re n th e se s a re g iv en
in stead o f "ib id , id em , op. cit. e te ." F o r ex a m p le, (T a n p ın a r 1 985) v e y a (T a n p ın a r 1985: 316).
Q u o ted p a ssa g e s u n d e r th ree lin e s m u st b e g iv e n b e tw e e n q u o ta tio n m a rk s. If q u o ted p a ssag e
is ö v e r th re e lin es, th ey m u st b e g iv e n 1 c m m a rg in e s fro m le ft a n d rig h t sid e s o f lin e as b lo ck
vvith 9 p o in t an d o d d line sp aced .
A d d itio n al in fo rm a tio n m u st b e g iv e n o n th e sa m e p a g e a s fo o tn o te s e n u m e ra te d 1, 2, 3.
( itatio n s in th em m u st fo llo w th e a b o v e gu id elin es.
K eferen ces m u st in e lu d e o n ly th e c ite d so u rc es an d b e g iv e n in a n a lp h a b e tic a l o rd er. B o o k
n a m e s m u st b e vvritten b o ld a n d i talk. A rticle s m u st b e vvritten (n a m e o f jo u m a l is b o ld ,
v o lü m e in R o m en n u m b er, issu e n u m b e r, c o lo n a n d p a g e n u m b e rs) as belovv:
A A 1.TO , P en tti, (1992), "K ü l-T e g in â r a t b o / u ltı" , Türk K ültürü A raştırm aları, X X X , 1-2:
119-124.
I K( ;İN , M u h a rrem , (1 9 9 1 ), O sm a n ltca D ersleri, İsta n b u l: B o ğ a z içi Y ay ın ları.
JO IİA N S O N , L a rs (2 0 0 2 ), "T ü r k Y a z ı D ille rin in v e Y a z ı S iste m le rin in G e ç e rliliğ in e D a ir ",
(Ç ev.: M u sta fa U ğ u rlu ), Türkbilig Türkoloji Araştırm aları, 20 0 2 /4 : 71-79.
W l LL EK , R. ve A. VVARREN, (1 9 8 2 ), Y a zın K u ra m ı, (Ç ev .: Y . S a lm a n v e S. K aran tay ),
İstan b u l: A ltın K ita p la r Y a y ın ev i.
II rnore Ihan o n e so u rce o f th e sa m e a u th o r is cited , th ey m u st b e p u t in a ch ro n o lo g ic a l o rd er
Iroın the e a rlie r to th e recen t. S o u rc e s o f th e sa m e y e a rs m u st b e g iv e n le tte rs as in "1 9 8 5 a ,
1985b "
Hu- ıın iv ersity an d th e a c a d e m ic d e g re e (M A . o r P H .) o f an a c a d e m ic th esis m u st b e g iv en .
M.ııuiNcriptN not p re p a re d b a se d on th e d ire e tio n s a b o v e vvill n o t b e ta k e n in to c o n s id e ra tio n
for p u b licatio n in T ü rk K ü ltü rü .
İÇİNDEKİLER / CONTENTS
CiTittfe \t(üflwt«i’iKİoıı M erh a b a / iii
YAZILAR /ARTİCLES
Gülderen ÖZTÜRKER ÖZDEMİR
l'ry.ııni S afa'n ın 'B iz İn san lar' R o m an ın d a S osyal M e s e le le r / Som e Social P roblem s in
Peyami Safa’s N ovel “B iz İnsanlar” (W e, People)
1-15
Murat KAC1R0ĞLU
II. M eşru tiy et'in İlân ı Ü zerin e Y azılan Ş iirler ve  li Ek rem B o lay ır'ın İttih âd V e
I rı.ık k i C em iy eti'n e İth âfen Y azd ığı B ir M ed h iy e / VVritten P oetry on D e claratio n of
seco n d co n stitu tio n alist perio d and A li E krem
B olay ır by YVritten A E ncom ia In scribe fo r C om m ittee o f U n io n and P rogress
17-30
Öznur ÖZDARICl
l nıin B ü lent S erd aro ğ lu 'n u n Ş iirlerin d e F erd î T e m alar / in d iv id u al T h em es In E m in
B ü len t S e rd aro ğ lu 's P oem s
31-48
Aylin SEYMEN
M ııltid im en sion ale T ran slatio n am B eisp iel V on U n tertiteln / A lty azı K ap sam ın d a
Ç ok A m açlı Ç ev iri
49-58
M. Fatih KANTER
M esut İn san lar F o to ğ rafh an esi'n in M u tsu z M ü n zev isi: Z iya O sm an S aba / T he
t Jn h ap p y Solitary M an o f H appy P eo p le's P h o to g rap h e r's Shop : Z iya O sm an Saba
59-64
Işılay P ınar ÖZLÜK
Ç ırağan E ğlen celerin in E d eb iy atım ıza Y an sım aları / T h e R eflectio n s o f Ç ırağan
E n tertain m en ts to T u rkish L iteratü re
65-88
FatHl SAKALLI
Feyyaz K ayacan'ın Tiyatroları: 'M u tlu A zın lık' / T h e D ram as b y Fey y az K ayacan:
"M u tlu A zın lık " ("H a p p y M in o rity ")
89-102
M uham met KOÇAK
" L e m M it U n s 1 " A dlı A lm an ca D ers K itab ın ın K ü ltü rlerarasi Y ak laşım B ağlam ın d a
İn celen m esi / A n E v alu tio n o f T h e G erm an C o u rseb oo k "L e a m M it U ns 1 " In The
C on text o f In tercu ltu ral A p p ro ach
103-114
Özlem KAYABAŞI
A h m ed A rif'in "A n a d o lu 'y a B a k ışı" / A hm ed A rif's V iew o f A natolia
115-124
Gamze ÖKSÜZ
L erm o n to v 'd an B ir T ü rk M asalı: Â şık G arip / A T u rk ish T ale From L erm o ntov : A sh ik
K erib
125-130
Haşan YÜREK
A b d ü lh âk Ş inasi H isar v e A h m et H am d i T a n p m a r'm Fizik î İstan b u l A lg ısın a D air
B azı T esp itler / Som e F in d in gs abo u t A b d ü lh âk Şin asi H isar and A h m et H am d i
T an p ın ar's P h y sical P ercep tion o f İstanbu l
131-138
ELEŞTİRİ VE TANITMALAR/ REV1EWS
Ünsal Yılmaz YEŞİLDAL
K astam o n u K ay n ak ların d a E rzu ru m lu E m rah (E yüp A km an)
139-144
M ehmet ÇEVİK
En U zu n A srın E d eb iy atın a T eorik B ir Y ak laşım (M eh m et Ö nal)
145-150
MESUT İNSANLAR FOTOĞRAFHANESİNİN MUTSUZ
MÜNZEVİSİ:
ZİYA OSMAN SABA
M. Fatih KANTER
Ardahan Üniversitesi
Özet: Yedi Meşaleçiler grubunun en genç üyesi olan Ziya Osman Saba, şiirin saf ve münzevi
dünyasında yaşamıştır. Miracına uygun şiirler yasçın Saba’nın şiir yaşamını iki ana bölümde
incelemek mümkündür, ilk dönem şiirlerini topladığı Sebil ve Güvercinler birinci dönemi; Nefes
Almak ise ikinci dönemi oluşturur. Saba’mn şirinin temel işlekleri onun iki kitabında paralellik
gösterse de, ölüm veyaşama sevinci işleklerinin düşünsel boyutta değişime uğradığı sekilir. Bu değişim
şiirlerindeki imge dünyasına da yansır. Bu çalışmada Ziya Osman Saba’mn şiirlerindeki temel
işlekler ele alınacaktır.
Anahtar Sözcükler: Ziya Osman Saba, münşevilik, ölüm, yaşama sevinci
“The Unhappy Solitary Man o f Happy People’s Photographer’s Shop: Ziya
Osman Saba”
Abstract: The youngest member o f “Yedi Meşaleciler"literary trend (“Seven Torchbearers”) in
Turkish Literatüre, Ziya Osman Saba lived in the pure and solitude o f the m rld o f poetry. It is
possible to examine the poetic life o f the poet, who ıvrote poems compatible with his own personality, in
two main parts: “Sebil ve Güvercinler”, in ıvhich he collected his fırstperiodpoems constituted hisfırst
period in poetry, and “Nefes Almak" belongs to his second period o f poetry. The main themes o f
Saba’s poetry werepartly inparallel ıvith each other in both ofthese books,yet it can be observed that
the themes o f “death” and “jo y o f life” have undergone transformation in his mental mrld. T his
transformation is also reflected in the imagery o f the poems. In this study, the main themes in Ziya
Osman Saba’s poetry will be analysed.
Key words: Ziya Osman Saba, solitude, death, jo y o f life
Ziya Osman Saba’nın şiirleri, ilk zamanlar Servet-i Fünun sanatçıları ve Fransız
sembolistleri etrafında şekillenirken bir süre sonra neredeyse Yunus Emre’nin,
tasavvuf anlayışına yaklaşan tarza bürünür. Saba’nın şiir hakkmdaki genel görüşü
ise şöyledir: “Şiirin birtakım edebî temaları vardır. H er şair nihayet bir insan
olmak itibarıyla içinde duyacağı aşk, ölüm korkusu vs. gibi temaları işleyecektir.
Şiirin içtimaileşmesine tamamiyle muhalif olduğum sanılmasın. Şair içtimai
dertlerini de, ama kendi süzgecinden geçirdikten sonra ve geçirebildiği takdirde
söylemelidir ve söyleyecektir." (Onger: 1970, 749) Şiirin belirli temalar etrafında
şairin süzgecinden geçirildikten sonra okura sunulması taraftarı olan şair Sizler İçin
adlı şiirinde ise şiirini halka adadığını vurgular:
tvT«.»t
2011/1: 59-64. © Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara 2011.
M. Fatih KANTER
Sizler okuyasınız diye bütün bu yazdıklarım,
Bu kelimeleri yanyana,
Satırları alt alta getirmem,
Geçip karşısına sonra
Y a kahrolmam, ya sevinmem,
Sizler için bütün didinmem...
Ziya Osman Saba’nın şiirleri tematik olarak sınıflandırıldığında ağırlıklı olarak
geçmişe özlem, ölüm, yaşama sevinci, mutluluk özlemi gibi izleklerin ağırlık
kazandığı görülür. Geçmişe özlem izleği; aslında yaşam ile ölüm arasındaki
diyalektiği algılamaya çalışan ve kendini sürekli geçmişe yönlendiren bir imge
dizgesi biçiminde kurgulanır:
“Açılın açılın tekrar
Çocuk dizlerimdeki yaralar
Hepiniz benimsiniz:
Mektebim, sınıflarım, oturduğum sıralar...”
Geçmiş özleminin, “çocuk dizlerindeki yara ” ile ilintilenmesi “yayılgan/gelegen
imgeye” (Korkmaz 2002: 276) örnek olarak verilebilir. Zira çocukluk dönemi
fiziksel anlamda insanın dizlerindeki yaraların eksik olmadığı bir dönemdir. Bu
yaraların her biri ise kendi içerisinde bir anıyı barındırır. Yara ve anılar arasındaki
bu bağdaşım, zihinsel süreçteki geçmiş özlemini imlemektedir.
Geçmiş, yaşanılan ve tüketilen bir ömrün geriye dönülemez oluşunun işaretidir
aslında. Geriye dönülemez ve tekrar elde edilemez olan ise sürekli büyük bir
özlemle anılır. “Sığındığı/kaçtığı veya geçmiş yaşantıları hatırladığı zamanlarda
sürekli evin içerisinde olan şair, kitle kültüründen kaçarak, yaşanma anlam verecek
bir yere geri dönmek ve sığınmak isteğindedir.” (Çonoğlu 2009: 495) Bu özlem
Saba’nın şiirlerinde çocukluk yıllarına atfedilerek dile getirilir;
“Nasıl anmazsm o çocukluk günlerini!
Dalda bülbülü vardı, gökte beyaz bulutu”
Geçmiş, yaşamın sonlanacağı günün gelişinden gizli bir kaçış gibi algılanır. Bu
kaçış Saba’da hem mutlu olma arzusunun ötelenmiş olması hem de yaşama olan
bağlılık ile ilintilendirilebilir. Zira o “Yağmurlu Bir Günde” adlı şiirinde;
“O kadar istedi ki bir şeyi bugün içim,
Dedim kendi kendime: Bari çocuk olaydım
Bana bir camdan yine seyrettirseydi dadım
(...)
Son günümde olsaydım ufak, o kadar ufak
K i yavaşça en tatlı bir masala dalarak,
Ve bir anne dizinde büsbütün uyusaydım.”
60
M E S U T İNSANI AR l O T O Ğ R A F H A N E S İ ’NİN MU TSU Z M ÜNZEV İSİ: Z İ Y A O SM A N SAHA
derken çocuk olma isteği anne özlemi ile bütünleştirilir. Fakat bu özlemlerin
altında zamanın durdurulamaz oluşu gerçeğinden bunalan ve geçmişe yönelen bir
ruh hali sezilir. Geçmiş ve şimdi arasındaki ince çizgiyi "masal” imgesiyle kuran
şair, kaba realitenin sınırlarını kurmaca dünyanın içerisine sığınarak/kaçarak zorlar.
Geçmiş sadece zamanın geçmesi olarak algılanmaz onun şiirlerinde. Geçmişle
birlikte insanların ortak yaşam alanları, ortak kaderleri, mutlulukları, hüzünleri
kısacası insanı insan yapan değerler geride kalmıştır. Anların yaşan(a)madan geride
kalışı ise hüzünle dolu bir özlem duygusunu yansıtır. Ziya Osman Saba’nın Nefes
Almak adlı kitabında yer alan “Misakımilli Sokağı No.37” adlı şiir bu durumu
yansıtan bir eserdir:
“Ah, şimdi hâtıralar mahallesinde
Misakımilli sokağı No. 37
Orası bütün evler, bütün ömür içinde,
Mesut olduğumuz evdi.”
Misakımilli Sokağı ile simgeleştirilen yaşam, şairin geçmişte bıraktığı ama
zamanın yutucu akıcılığında kaybolan mutluluğa özlem duyduğu yaşamdır. Zira
şiirin son dizlerinde: “O sokağa ne zaman yolum düşse, bir ses:/ Günler geçti, geçti,
geçti...der” biçiminde bir yaklaşımla zamanın durmadan yutan ve bunu da sürekli
olarak insana hatırlatan yanı vurgulanmış olur.
Şiiri genellikle hüzünle birleştiren şairin ilk dönem şiirlerinde ağırlıklı tema
ölümdür. Her şairin ölümü algılayış biçimi farklılık arz eder. Ziya Osman Saba’nın
şiirlerinde ölüm, siyah ve sonsuz/ sınırsız bir boşluktan çok beyaz bir renk halinde
görünür. Behçet Necatigil’in de vurguladığı gibi Ziya Osman Saba, “hayatla ölümü
iç içe yaşamış, beyaz şiirler şairidir.” (Necatigil, 1957)
Bunda hayranı olduğu
Yunus Emre şiirinin etkisi fazlasıyla göze çarpar. Yunus’un ölümü alımlayışı ile
bağdaşan şiirler kaleme alan şairin Geç Kaldık şiirinde “Koşup sana hesap vermeğe/
geç kaldık, Yarab, geç kaldık” söylemi bu doğrultudadır. Yine aynı tarzda yazdığı
“Rabbim Nihayet Sana” adlı şirinin son dizelerinde ölümü bir kavuşma günü olarak
arzular:
“En güzel, en bahtiyar, en aydınlık, en temiz
Ümitler içindeyim, çok şükür öleceğiz.”
Sebil ve Güvercinleri yazdığı dönemde hayatının sıkıntılı geçmesi de onu ölüme
yakın şiirler yazmaya yönlendirir. Aynı dönemde şiirler yazan samimi arkadaşı
Cahit Sıtkı Tarancı da ölümü sıkça işleyen şiirler kaleme alır. Ancak bu iki samimi
dostun ölüm karşısındaki tutumları şiirlerine farklı biçimlerde yansır. Cahit Sıtkı
ölümün “insanı bir nevi kuşatmış, parantezlemiş ” (Korkmaz, 2002: 224) olduğunu
düşünürken Ziya Osman Saba’da ölüm, yaşanması gereken doğal bir olgu ve hatta
Tanrı ile buluşmanın yoludur. Saba’nın şiirlerindeki ölüm ne Cahit Sıtkı’nın yaşama
sımsıkı bağlanan insanın çığlığı ne de Necip Fazıl’ın şiirindeki trajik ve metafizik
61
M. Fatih KANTIİK
bir sorgulama tarzında ele alınmıştır. Yine Behçet Necatigil’in dediği gibi "onun
sesi hiçbir zaman çığlığa dönüşmedi, bir isyan ya da yergi olmadı. " (Necatigil,
1957) bununla birlikte yer yer onun şiirlerinde Hamid tarzı bir sorgulama/merak
izlenimi göze çarpar. Ölüm ile birlikte zihinde tasavvur edilmeye çalışılan boşluk,
yokluk ve yaşam karşısındaki hiçlik imgelerine yansır. “B ir Ölünün Arkasından”
adlı şiirindeki;
“Nasıl öldün?...
Nasıl öldü, Yarabbim, nasıl öleceğiz?
Hangi sonsuz geceler, iklimler geçeceğiz,”
dizeleriyle bilinmezlik karşısındaki merak ve hayret duygulan sezdirilir. Aslında
her ölüm ya da ölüm korkusunun arkasında yaşama sevinci izleği yatmaktadır.
Yaşam ve ölüm arasındaki çatışmanın farkına varan insanın şaşkınlığı Ziya
Osman’ın şiirlerinde ölüm izleği ile birlikte sıklıkla işlenir:
“Ölüler, ölüler nerelerdesiniz?
Ölüler bir bilinmez yerdesiniz.
(...)
Ölüler, ölüler her yerdesiniz!”
Ziya Osman’ın şiirlerinde dikkat çeken bir diğer unsur ise Serveti Fünun
etkisinde kaldığı dönemlerde bile sade dil ve akıcı üslup kullanmasıdır. “Sebil ve
Güvercinler” şiirindeki o akıcı üslubun ardında mütevazı insanın ruh hali vardır.
Ölümü işlediği bu şiirinde, okura ölümü hissettirecek, o acıyı yaşatacak duygu
yükünün kaba realiteden uzak fakat var olan durumun “ölüm” kelimesini terennüm
etmeden söylenecek en güzide dizeleridir:
En son şarkılarını dağıtarak rüzgâra,
Beyaz boyunlarını uzattılar taslara...
Bir damla suya hasret gideceklermiş meğer.
/..... /
Şimdi bomboş sebilden selviler bir şey sorar,
Hatırlatır uzayan dem çekişleri, rüzgâr.
Mermer basamaklarda uçuşur beyaz tüyler.
Ölümün gizemli yüzü, Saba’nın bazı şiirlerinde bir sükût ve büyü halinde
bilinmezlikle özdeşleştirilerek sunulur. Ölümün bilin(e)meyen tarafları gizem algısı
ile birlikte imgesel bir yapıya bürünür. Rüzgâr imgesel anlamda zamanın
akışkanlığına işaret eder. Bu akışkanlık içerisinde ölüm gerçeği perde arkasında
kendini gösterir. Yine aynı alılmama ile kaleme alınan Kuyular adlı şiirindeki;
“Sular beni çekiyor... Kuyular bana tuzak.
Kalbimi yavaş yavaş avucuna alarak,
Mehtaplı kuyularda şarkı söylüyor ölüm.”
62
MKS UT İNSANI. AK I O T O fı K A H l A N E S İ 'N İ N M U T S U Z MÜNZIİVİSİ: Z İYA OSM A N SAHA
dizeleriyle ölümü metafizik bir duyuş tarzına doğru yaklaştırır. Su ve kuyu
imgeleri durgunluk ve derinlik boyutunda birleşerek ölümü işaret eder. Zira “su
lözsel bir yokluktur. (...) kimi ruhlar için su umutsuzluğun maddesidir. ” (Bachelard
2006:107) Suların bireyi kendine doğru çeken yanı ile ölümün mehtaplı kuyularda
şarkı söylemesi arasındaki bağdaşım tuzak sözcüğü ile derinlik kazanır. Akışkan
olmayan ve statik olan su, insanı içsel bir derinlik haline büründürür. Buradaki kuyu
imgesi bu statik yapının ve geçmişe özlemin varlığına işaret ederken karanlık,
derinlik ve bilinmezlik taraflarıyla ölüme göndermede bulunur.
Ziya Osman Saba’nın ilk dönem şiirlerindeki ölüm teminin bireysel
duygulardan hareketle topluma yönelen bir çizgide aksettiği görülür. Zira o “Mesut
İnsanlar Fotoğrafhanesi”nin münzevi adamıdır. Buradaki münzevilik tanımı belki
onunla tam örtüşmez. Fakat Saba, insanların mutluğunu kendi mutluluğu
addederken bile bunu dışarıya yansıtmayı beceremeyecek bir mizaca sahiptir.
“Nefes Almak” ile başlayan süreçte ise Saba’nın şiirlerinde daha çok yaşama
dair izler bulmak mümkündür. Elbette yine şiirinde ölüm temi işlenmektedir. Fakat
bu kez ölümün ardı yaşama sevgisi bağı ile güçlendirilmiştir. Bununla birlikte
vurgulanması gereken önemli nokta onun mistik bir duruşa sahip olduğudur.
Tasavvufun iliklerine kadar sinmiş olduğu bir toplumun müntesibi olan şair,
büyüdüğü toprakların mistik şarkısına kulak vermeyi ihmal etmez. Yaratılanı
Yaratan’dan ötürü seven Yunus’tan aldığı ilhamla kainata bakar ve bu bağlamda
“vaktin çocuğu ” gibi kıymet biçer her nefese:
Ah, bütün sevdiklerim, her şey, herkes...
Anlıyorum, birbirinden mukaddes,
Alıp verdiğim her nefes.
dizelerinde şairin yaşama karşı duruşu değişmiş görünür. Bu değişimin
temelinde İkinci evliliği ve mutlu bir hayata adım atması gelmektedir. Hayatın
güzelliklerini yeni fark etmiş ya da yıllardır uykudaymış da uyanmış gibi yaşama
sımsıkı bağlanma isteği şiirlerinde birdenbire kendini gösterir. Denizleraşırı adlı
şiirinde
Avrupa, Amerika, Asya, Avustralya...
Yaşamak, yaşamak ey dünya!
Sana doya doya...
derken bu coşkunun içine sığmadığı görülür. “Nefes Almak” kitabında yer alan
Mesut Olmak Vardır, İstanbul, B ir Y er Düşünüyorum, Hayal Ülke, Şu Güzel Gün
gibi şiirlerinde kendi mutluluğuyla birlikte tüm insanların mutluluğunu hayal eden
ve arzulayan dizeler yer alır. Özellikle yaşamın baharındaki çocuklar için yazdığı
“Patik Yap Kunduracı” ile bu duygunun zirvesine ulaşır.
“Patik yap, kunduracı, bol bol patik;
Bebeler için ilk adımı atacak
63
M. Fatih KANTER
Çocuklar için, koşacak oynayacak...
/ ..... /
Tabutçu, ölçünü büyük tut, büyük!
Çocukların öldüğünü istemem..”
Yaşama sevincinin coşkun yansıması olan bu şiire rağmen ilk dönem şiirlerinde
karşımıza çıkan ölümün beyaz yüzü de yer yer kendini gösterir. Ölümü büyük bir
tevekkülle karşılayan şairin Yunus Emre’den ödünçlediği bu tavır hayat felsefesi
olmuştur.
S on u ç
Yaşamın şair ruhlar üzerindeki etkisi ve algısı sıradan bireylerden farklıdır. Ziya
Osman Saba da kendine özgü bir ruh dünyasının kapılarım içsel buhranlar ve
çatışmalar ile birlikte şiirine yansıtır. Genel anlamda yaşamın sıradan insanlara
verdiği/sunduğu imkanları kabullenirken özelde sürekli bir arayış içerisindedir.
Bunun en güzel kanıtı ise Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi adlı hikayesidir. Onun bu
hikayesindeki temel izlek şiirlerinde de sıklıkla görülür. Hikayede sıradan insanların
saadetini içten içe kıskanan kahramanın ben de mesut bir halde fotoğraf
çektirmeliyim arzusu gözler önüne serilir. Fakat hikâyenin sonunda fotoğrafçı;
“Beyim, mâzur görün, sizin fotoğrafınızı çekemeyeceğim" der. İşte bu söz Ziya
Osman Saba’nın sadece bir hikaye kahramanının değil bizzat kendisinin yaşam
karşısındaki duruşunu ortaya çıkarır. O, iç dünyasının derinliklerinde yaşamı
sorgulayan, geçmişe ateşin bir özlemle bağlı olan, mutluluğu arayan ama ölüm
gerçeğini hiç aklından çıkaramayan münzevî bir şairdir.
Kaynaklar
BA CH ELA RD , Gaston, (2006), Su ve Düşler, (Çev. Olcay Kunal), İstanbul: Y K Y .
ÇONOĞLU, Salim, (2009) “Ziya Osman Saba’nm Yurdu: Ev”, Turkish Studies, Volüme
4 /3 :4 9 2 -5 1 1 .
K O RKM AZ, Ramazan, (2002), İkaros’un Yeni Yüzü Cahit Sıtkı Tarancı, Ankara: Akçağ
Yay.
M İYA SO Ğ LU , Mustafa, (1999), Ziya Osman Saba, Ankara: Akçağ Yay.
N EC A TİG İL, Behçet, (1957), “Ziya Osman Saba”, Varlık, s.448, 15 Şubat 1957.
ÖNGER, Fahir,
1970.
64
(1970), “Ziya Osman Saba Sanatını Açıklıyor”, V arlık, s. 749, 1 Şubat
Download

Ziya Osman Saba - Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları