1
ULUSAL
İSTİHDAM
STRATEJİSİ
2014 - 2023
İZLEME ve
DEĞERLENDİRME
KURULU TOPLANTISI
TASLAK RAPOR
UİS Koordinasyon Kurulu
Ali Kemal SAYIN
Ebru Öztüm TÜMER
Başak BOZDEMİR
Özge ÖZTÜRK
www.uis.gov.tr
[email protected]
Aralık 2014
2
3
Ulusal İstihdam Stratejisi, 6 Mayıs 2014 tarihinde
Yüksek Planlama Kurulu (YPK) tarafından kabul edilmiş,
30 Mayıs 2014 tarihli ve 29015 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
4
İçindekiler
TASLAK RAPOR
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
I. Eğitim İstihdam İlişkisinin Güçlendirilmesi
II. İşgücü Piyasasinda Güvence Ve Esnekliğin Sağlanması
III. Özel Politika Gerektiren Grupların İstihdamının Artırılması
IV.İstihdam - Sosyal Koruma İlişkisinin Güçlendirilmesi
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
Finans Sektörü
İnşaat Sektörü
Sağlık Sektörü
Tarım Sektörü
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
Turizm Sektörü
5
6
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
7
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
8
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
1. MEVCUT DURUM
Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde işgücü piyasasının en önemli sorun
alanlarından biri işgücü piyasasının talep ettiği nitelikler ile eğitim sisteminin arz ettiği
nitelikler arasındaki uyumsuzluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Arz talep arasındaki bu
uyumsuzluk işgücünün atıl olarak kalmasına neden olmaktadır. Ülkemizin sahip olduğu
yüksek genç nüfus ve işgücü kapasitesi, verimli istihdam ve eğitim politikalarıyla atıl hale
gelmekten kurtarılması önem taşımaktadır.
Düzenli istatistiki veri elde edilebilen ülke örnekleri, eğitimle işgücüne katılma oranları
arasında güçlü ilişkiler olduğunu göstermektedir.Öte yandan, eğitim işsizliğin azaltılmasında
önemli bir araç olduğu kabul edilmekle birlikte, işsizlikle eğitim arasındaki ilişkinin
karmaşık olduğu ve genellemelere gitmenin güçlüğü vurgulanmaktadır.Türkiye’de eğitim
durumuna göre istihdam oranlarına bakıldığında eğitim düzeyi arttıkça istihdam oranlarının
da yükseldiği gözlenmektedir. TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre; en yüksek
istihdam oranları yüksekokul ve fakülte mezunlarında görülürken, en düşük istihdam oranları
ise okuma yazma bilmeyenlerde görülmektedir. İşgücüne katılma oranlarına bakıldığında
işgücüne katılma oranlarının toplam nüfus içerisinde yüzde 51,2 okur-yazar olmayanlarda
yüzde 19,4 ve yüksek öğretim düzeyinde eğitim alanlarda yüzde 78,9 olduğu görülmektedir.
İşgücüne katılma oranlarına cinsiyet açısından bakıldığında ise erkeklerde işgücüne katılma
oranı yüzde 72,1 iken; kadınlarda bu oranın yüzde 30,9 seviyelerinde kaldığı görülmektedir.
(TÜİK, Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, Ağustos 2014).
İşsizler ile ilgili Avrupa ülkelerinde yapılan araştırmalarda işsizlik çözümlemelerine genç
ve yetişkin ayrımı ile cinsiyet ayrımının yapılması durumunda anlamlı farklılıklar ortaya
çıkabildiğini göstermiştir. Araştırmalarda genç nüfusun yetişkinlere göre daha yüksek
oranda işsizlikle karşılaştıkları belirlenmektedir. Bununla birlikte çözümlemelerde ortaya
çıkan sonuçların, gençlerin kayıtsız işlerde çalışmaları, yasa dışı işlerde daha çok çalışıyor
olabilmeleri gibi nedenlerle işsizlik oranlarının abartılı çıkabileceği de düşünülmektedir.
Gençlerin eğitimden yeni ayrılan ya da işgücü piyasasına yeni giren ve henüz iş aramaya
başlamış olan kişileri oluşturmaları nedeniyle de işsizlik oranlarının yüksek olduğu bu
konudaki açıklamalar arasında yer almaktadır.
Eğitim emeğin istihdam edilebilirliğini ve verimliliğini artırmada önemli bir araçtır. Bu durum
aynı zamanda ülkelerin rekabet gücünü de yakından ilgilendirmektedir. Bu amaçla eğitim
istihdam ilişkisini güçlendirecek politikaların yapılması şarttır.
2015-2017 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program eğitim sisteminde, bireylerin kişilik ve
kabiliyetlerini geliştiren, hayat boyu öğrenme yaklaşımı çerçevesinde işgücü piyasasıyla
uyumunu güçlendiren, fırsat eşitliğine dayalı, kalite odaklı dönüşümün sürdürüleceğine
vurgu yapmaktadır.
Onuncu Kalkınma Planı ve Ulusal İstihdam Stratejisi belgemizde eğitim istihdam ilişkisini
güçlendirilmesine yönelik politika tedbirleri belirlenmiş, bu konu özellikle vurgulanmıştır. 20142018 dönemini kapsayan 10. Kalkınma Planında yer alan öncelikli dönüşüm programlarından
“Temel ve Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Programı” bu çerçevede oluşturulmuştur. Söz
konusu programda eğitim sisteminin işgücü piyasasıyla uyumlaştırılması, eğitim çağındaki
gençlerin temel becerilerinin geliştirilmesi, genç işgücünün temel becerilerinin geliştirilmesi,
sanatsal ve sportif faaliyetlerin geliştirilmesi ve mesleki yeterliliklerin artırılması
bileşenlerinden oluşmaktadır.
9
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Ulusal istihdam stratejisi eğitim istihdam ilişkisinin güçlendirilmesi ekseninde ise; Erişilebilir
bir eğitim sistemi içerisinde herkese okul öncesinden başlayarak temel beceri ve yetkinlikler
kazandırılması, genel ve mesleki eğitimin kalitesinin ve etkinliğinin artırılması, Hayat
Boyu Öğrenme (HBÖ) kapsamında açık öğrenme ortamlarının oluşturulması ve hayat boyu
öğrenmenin özendirilmesi, eğitim-işgücü piyasası arasında uyumun sağlanması, Aktif İşgücü
Piyasası Politikaları (AİPP) yaygınlaştırılarak etkinliğinin artırılması, eğitim sistemi ve AİPP
ile proje merkezli yenilikçiliğin ve girişimciliğin desteklenmesini kapsayan 6 öncelikli alan
içerisinde 42 eylem bulunmaktadır. Bu eylem maddelerinden 10 tanesinde MEB, 6 tanesinden
YÖK,3 tanesinden MYK,16 tanesinden İŞKUR,1 tanesinden Maliye Bakanlığı,6 tanesinden
KOSGEB,1 tanesinden ise TOBB sorumlu kuruluş olarak yer almaktadır. Eylem maddelerinin13
tanesi sürekli eylem maddesi olup 9 tanesi 2014 yılına, 13 tanesi 2015 yılına, 6 tanesi ise 2016
yılına kadar süresi olan eylemlerdir.
Farklı öğrenim ve yaş seviyelerindeki bireylerin istihdam edilebilirliklerini ve sosyo-kültürel
gelişimlerini sağlamak amacıyla; bilgi, beceri ve yeterliliklerini geliştirerek, öğrenmeye
erişimlerini artırarak öğrenen bireyden, öğrenen topluma ve öğrenen Türkiye’ye doğru bir
dönüşümü gerçekleştirmek hedefiyle oluşturulan Hayat Boyu Öğrenme (2014-2018) Strateji
Belgesi ve Eylem Planı, Yüksek Planlama Kurulu 13.05.2014 tarih ve 2014/7 kararı onaylanmış
ve 16.07.2014 tarih ve 29062 sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğü girmiştir.
Ulusal Hayat Boyu Öğrenme Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2014-2018) toplumda farkındalığı
artırmak, dezavantajlı kesimler başta olmak üzere herkes için hayat boyu öğrenme fırsatlarını
yaygınlaştırmak ve yeni kurulmakta olan hayat boyu öğrenme sistemini güçlendirilmek
üzerine odaklanmaktadır. Hayat boyu öğrenme sisteminin etkinliğini ve verimliliğini
artırmaya yönelik olarak hazırlanan 2014-2018 Dönemi Türkiye Hayat Boyu Öğrenme
Stratejisi Belgesinde;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Toplumda HBÖ Kültürü ve Farkındalığının Oluşturulması,
HBÖ Fırsatlarının ve Sunumunun Artırılması,
HBÖ Fırsatlarına Erişimin Artırılması,
Hayat Boyu Rehberlik ve Danışmanlık Sisteminin Geliştirilmesi,
Önceki Öğrenmelerin Tanınması Sisteminin Geliştirilmesi,
HBÖ İzleme ve Değerlendirme Sisteminin Geliştirilmesi
önceliklerine yer verilmiştir. Öncelikler altında yer alan 29 tedbir maddesi kapsamında
çalışmalar yürütülmektedir.
Mesleki ve teknik eğitimin iş piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda verilmesi, eğitim-istihdam
ilişkisinin güçlendirilmesi, aktif işgücü piyasası politikalarının etkin olarak uygulanması ve
mesleksizlik sorununun giderilerek işgücünün istihdam edilebilirliğinin artırılması amacıyla;
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının koordinatörlüğünde hazırlanan ve 15 Temmuz
2010 tarihli, 27642 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe
giren “İstihdam ve Mesleki Eğitim İlişkisinin Güçlendirilmesi Eylem Planı (İMEİGEP)” Mesleki
Yeterlilik Kurumu (MYK)’nun sekretaryasında sürdürülmektedir.
İMEİGEP faaliyet tablosunun öncelik alanları arasında; ulusal yeterlilik çerçevesinin
oluşturulması, mesleki ve teknik eğitimde kalite güvencesinin sağlanması, işgücü piyasasına
uygun insan gücü yetiştirilmesi, mesleki ve teknik eğitim ortamlarının iyileştirilmesi,
eğiticilerin niteliğinin artırılması ve yeni bir okul yönetim sisteminin tasarlanması, mesleki
rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin uyumlaştırılması, hareketlilik, yeterlilik ve mesleki
eğitimle ilgili geliştirilen araçların uygulamaya konması, hayat boyu öğrenme kapsamında
10
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
açık öğrenme ortamlarının oluşturulması, aktif işgücü piyasası politikalarının (AİPP)
yaygınlaştırılarak etkinliğinin arttırılması, olmak üzere 6 öncelikli alan içerisinde 39 eylem
bulunmaktadır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müsteşarı Başkanlığında, MYK’nın sekretaryasında,
ilgili bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, sosyal taraflar ve sivil toplum kuruluşlarının
temsilcilerinden oluşan İMEİGEP İzleme ve Değerlendirme Kurulu bugüne kadar toplam 11
toplantı gerçekleştirmiştir.
Genç nüfusun niteliğini geliştirerek istihdamını artırmak amacıyla, Milli Eğitim Bakanlığı
(MEB), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı(ÇSGB), Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
(İŞKUR) ,Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanlığı (TOBB) ile TOBB Ekonomi ve Teknoloji
Üniversitesi Rektörlüğü iş birliğinde hazırlanan Uzmanlaşmış Meslek Edindirme Merkezleri
(UMEM) Projesi Uygulama Protokolü 23 Haziran 2010 tarihinde imzalanarak yürürlüğe
girmiştir.
01.01.2011-30.09.2013 UMEM PROJESİ SAYISAL VERİLERİ
KURS
Erkek
Kadın
Kurs
Sayısı
İEP
Toplam
Erkek
Kadın
5.426
TOPLAM
Toplam
Erkek
Kadın
8.676
Toplam
14102
Kursiyer
61.143
34.294
95.437
46.700
12.267
58.967
107.843
46.561
154.404
Mezun
43.050
24.267
67.317
18.613
9.281
27.894
61.613
33.548
95.211
İstihdam
12.870
8.677
21.547
8.536
4.692
13.228
21.406
13.369
34.775
Ayrılmış
14.945
7.249
22.194
3.421
1.886
5.307
18.366
9.135
27.501
İstihdam
Oranı (%)*
29.89
35.75
32.00
45.86
50.05
47.42
34,74
39,85
36,52
*İstihdam oranı, kursları bitiren kişiler üzerinden hesaplanmıştır.
30.09.2013 itibariyle UMEM kapsamında;
• 7.197 firmadan 97.231 kişilik işgücü talebi gelmiştir. 180 Firmanın talebi ise onaylanma
aşamasındadır. Toplam kursiyer sayısı 154.404 kişidir.
• Teorik eğitim süresince ayrılma oranı %23,2’dir. İşbaşı eğitimde ayrılma oranı %8,9’dir.
• Toplamda ayrılma oranı %17,8’dir.
• Kadın kursiyerlerin oranı %30,1’dir.
• Kursların ortalama eğitim süreleri 52, İEP’lerin eğitim süresi 43 gündür.
• Kurslar için 191,2 milyon TL, İEP’ ler için ise 51,8 milyon TL olmak üzere toplam 243 milyon TL’lik kaynak tahsis edilmiştir.
• Kişi başı birim maliyet kurslarda 2.003 TL, İEP’lerde ise 1.456 TL olarak gerçekleşmiştir.
Toplamda maliyet kursiyer başına 1.574 TL’dir.
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) tarafından koordine edilen “Uluslararası
Yetişkin Becerilerinin Ölçülmesi Programı” (PIAAC) kapsamında ülkemizde gerçekleştirilen
çalışmalar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, AB Koordinasyon Dairesi Başkanlığı ve
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR) tarafından ortaklaşa yürütülmektedir. İş
gücünün sahip olduğu becerilerin daha verimli ve tesirli şekilde ekonomiye kazandırılmasına
katkıda bulunmayı amaçlayan söz konusu proje, 16-65 yaş grubu arasındaki yetişkinlerin
eğitim seviyeleri ile işgücü piyasasındaki durumlarını değerlendirmektedir. Projeye ülkemiz
de dahil (I. tur ve II. tur) toplamda 33 ülke katılmıştır. Ülkemizin dahil olduğu II. tur çalışması
2011-2016 yıllarını kapsamaktadır. Pilot ve ana çalışma olmak üzere iki aşamadan oluşan
11
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
12
projenin pilot çalışma faaliyetleri 2013 yılında tamamlanmış olup ana çalışma faaliyetleri
2015 yılının ikinci yarısında neticelenecektir. 2016 yıllında ise projenin raporlama süreci
gerçekleştirilecektir.
Türkiye’de eğitim sisteminin niceliksel ve niteliksel problemlerinin ve eğitim istihdam
arasındaki zayıf ilişkinin yanı sıra, piyasada mevcut vasıflı işgücünü talep eden, etkin bir
yapının da yetersiz olduğu görülmektedir. Türkiye işgücü piyasasında insan kaynağına
eksik yatırım yapıldığı düşünüldüğünde, eğitim- istihdam ilişkisi konusundaki problemlerin
çok boyutlu bir özellik taşıdığı söylenebilir. Bu anlamda, nitelikli işgücüne duyulan talebin
karşılanabilmesi için eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Bu noktada
ise “belirli bir meslekte veya belirli bir anlamda istihdam için kalifikasyon sağlayan veya
belirli bir mesleği icra etme, belirli bir meslekte çalışma yeteneği kazandıran eğitim süreci”
olarak tanımlanan mesleki eğitimin önemi ortaya çıkmaktadır. Toplumun nitelikli insan gücü
ihtiyacını karşılamak, çalışan nüfusun nitelik düzeyini yükseltmek amacıyla oluşturulmuş
mesleki eğitim sisteminin koordineli olarak uygulanması, iş piyasası tarafından talep
edilen nitelikte işgücü arzını sağlayacaktır. Bu nedenle ülkemizde örgün ve yaygın olarak
yürütülmekte olan mesleki eğitimin, bütünü üzerinde eşgüdümün sağlanması yoluyla
yürütülmesi gerekmektedir. Özellikle halen çalışmakta olan ancak günün gereklerine uygun
nitelikte donatılması gereken işgücünün de yürürlüğe giren işsizlik sigortası vasıtasıyla eğitim
süreci içerisinde geliştirilmesi ve istihdam kurumunun aktif olarak yürüteceği çalışmalar ile
nitelikli insan gücü talebine uygun dinamik bir iş piyasası yapısı ortaya çıkmaya başlayacağı
düşünülmektedir. Mesleki eğitim yoluyla işgücünün nitelikli hale getirilmesi ve değişen
teknolojiye uyumlu yeni eğitim programlarının oluşturulması; eğitim istihdam ilişkisinin
sağlanması ve durum Türkiye’nin sosyo-ekonomik kalkınması açısından önem taşımaktadır..
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Erişilebilir bir eğitim sistemi içerisinde herkese okul öncesinden başlayarak temel beceri
ve yetkinlikler kazandırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Eğitime erişimde özel gruplara (kız çocukları, engelli çocuklar, coğrafi konum sebebiyle
veya sosyo ekonomik açıdan olumsuz koşullarda yaşayan çocuklar) odaklanılarak bu
grupların eğitime erişimi ve devamının önündeki engeller kaldırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü,
Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
Kız Çocuklarının Okula Devam Oranının Arttırılması Projesi (KEP-2)
Proje Süresi: 24 Ay (AB-IPA kapsamında fonlanan projenin 2015’te başlaması beklenmektedir.)
Projenin Amacı: Başta Mesleki ve Teknik eğitim olmak üzere ortaöğretimin kalite ve
kapasitesinin artırılması, özellikle kız çocukları ve kadınların mesleki becerileri ve iş gücü
yeterliliklerinin iş piyasasına erişim açısından artırılması yoluyla özellikle ortaöğretimdeki
kız çocukları için okula devam oranlarının artırılması.
Projenin Bileşenleri:
Hizmet Alımı: Kurumsal kapasitenin yapılandırılması amacıyla yürütülmektedir. Hazırlık
çalışmaları devam etmektedir.
Hibe Programı: NUTS II bölgesindeki 43 ilde yerel kurum, kuruluş ve STK’lara okullaşmaya
yönelik mevcut sorunları belirleme, çözüm önerileri geliştirme ve uygulama olanağı
sunulmuştur. Hibe programına başvuran projeler değerlendirme aşamasındadır.
Ekipman Alımı: Proje kapsamında belirlenecek Pilot İllerde tespit edilen meslek lisesi ve
YİBO’da donatımların yapılması planlanmaktadır. Hazırlık çalışmaları devam etmektedir.
1- Milli Eğitim Bakanlığı ve Avrupa Birliği ortaklığında, 12 yıllık zorunlu eğitimin ilk 8
yılına yönelik olarak ilkokul ve ortaokul kademesinde okula devam oranlarını arttırmak
amacıyla, Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı 2010-IPA I (Kurumsal Kapasitenin
13
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Güçlendirilmesi) kaynaklı, 24 ay (Ekim 2013 – Ekim 2015) süreli İlköğretim Kurumlarına
Devam Oranlarının Artırılması Projesi 21 Ekim 2013 tarihi itibari ile başlatılmıştır.
Temel Hedefi; Türkiye’deki 12 yıllık zorunlu eğitimin ilk 8 yılını kapsayan ilköğretimdeki
devam oranlarını artırmak olan projenin amacı, nitel önlem ve müdahalelerle ilköğretim
kurumlarındaki devamsızlığı azaltmaktır. Bu bağlamda aşağıda yer alan çalışmaların
yapılması planlanmaktadır.
Alınması gereken önlemlerin tanımlanması ve politika tavsiyelerinin geliştirilmesi,
Aşamalı Devamsızlık Yönetim sisteminin yerini alacak ve “Öğrenci İzleme Modülü” olarak
tanımlanmakta olan, riskli grupların belirlenmesini ve bu gruplara risk durumlarına göre
uygulanacak müdahaleleri belirleyecek sistemin geliştirilmesi, Risk gruplarından biri olan
yeterli Türkçe dil becerisi olmayan öğrencilerin okula düzenli devam etmelerine destek olmak
amacıyla Türkçe dil planının geliştirilmesi ve uygulanması, Mevzuatın gözden geçirilmesi,
MEB personel kapasitesinin artırılması ve ilgili taraflarda farkındalık yaratılması sağlanmaya
çalışılacaktır.
2- Hazırlık aşamasında olan “Engelli Olan Çocuklar İçin Kapsayıcı Erken Çocukluk Eğitimi”
projesi kapsamında:
Kapsayıcı eğitim alan bütün çocukların bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimlerinin artırılması,3-7
yaş grubundaki engeli olan çocukların, özellikle kız çocuklarının ebeveynlerinin/bakıcılarının
kapsayıcı eğitime ilişkin haklar, fırsatlar, ailelere yönelik özel eğitim fırsatları, okul-aile
işbirliğinin önemi ve sunulan hizmetler ile ilgili bilgi ve farkındalıklarının artırılması, karar
alıcılar ve 3-7 yaş grubundaki engeli olmayan çocukların ebeveynlerinin/bakıcılarının engeli
olan çocukların, özellikle kız çocuklarının, hakları ve kaliteli kapsayıcı eğitime ilişkin haklar
ile ilgili farkındalık ve bilgilerinin artırılması ve kapsayıcı eğitime destek vermelerinin
sağlanması, öğretmenlerin, temel kapsayıcı eğitim vermelerini sağlayacak bilgi, tutum ve
becerilerle donatılmasının sağlanmasına çalışılacaktır.
3- Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı koordinatörlüğünde Sağlık Bakanlığı ve MEB (Hayat
Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ile Temel Eğitim Genel Müdürlüğü) ortaklığında Avrupa
Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı 4. Bileşeni (AB IPA 4) kapsamında “Romanların
Yoğun Olarak Yaşadığı Yerlerde Sosyal İçermenin Desteklenmesi Operasyonu” Operasyon
Tanımlama Belgesi hazırlanmıştır. Söz konusu proje 12 pilot ilde kurulması öngörülen 20
“Sosyal Hizmet Koordinasyon Biriminde” ve 44 okulda yürütülecektir.
Söz konusu proje ile Romanların Yoğun Olarak Yaşadığı Alanlarda yaşayan öğrencilerin eğitime
nitelikli devamın sağlanarak gelişimlerinin desteklenmesi ve sosyal içermenin artırılmasına
yönelik eğitim materyalleri ve destekleyici eğitim ortamları hazırlanacaktır. Bu amaçla ekstra
modüler program hazırlanarak hedef kitlenin eğitime devam kalitesinin artırılması, eğitim
süreçlerine daha etkin katılımlarının sağlanması, bilişsel sosyal ve zihinsel gelişimlerinin
desteklenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçlara ulaşmak için 15 ayrı modül ile öğrencilerin ilgi
alanlarına hitap ederek yeteneklerini de kullanacakları süreçler oluşturulacaktır.
Ayrıca operasyon kapsamında hedef grubu eğitim, sağlık, istihdam, sosyal koruma ve sosyal
yardım hizmetlerine ilgili paydaşların işbirliği ve koordinasyonunu sağlayarak “bireyselleştirilmiş
danışmanlık programıyla” yönlendirecek yeni sosyal hizmet modelinin geliştirilmesi ve
uygulanması öngörülmektedir. Bu modelin uygulanması amacıyla 12 pilot ilde (Adana, Ankara,
Balıkesir, Hatay, Edirne, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kırklareli, Manisa, Mersin ve Tekirdağ)
kurulacak olan 20 “Sosyal Hizmet Koordinasyon Birimi kurulacaktır.11.09.2014 tarihli ve 29116
sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği hükümleri kapsamında
14
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
okul öncesi eğitim kurumlarında rehber öğretmen norm kadrosu bulunmamaktadır.
Özel eğitime ihtiyacı olan bireyler için her tür ve kademede özel eğitim hizmetlerine erişimin
ve niteliğin artırılması kapsamında;
• Özel eğitim okul/kurumlarının sayısının artırılması,
• Bütünleştirme/kaynaştırma yolu ile eğitim alan öğrenciler için eğitime erişim ve niteliğinin
artırılması,
• Özel eğitim alanında çalışan eğitim personelinin sayısının ve mesleki niteliklerinin
artırılmasına ilişkin sürekli eğitim imkânlarının sağlanmasına yönelik 2010-2014
Stratejik Planında amaç-hedef ve göstergelere yer verilmiştir ve 4 yıllık dönem için
öngörülen sonuçlara ulaşılmıştır. Ayrıca; 2015-2019 Stratejik planında da aynı amaç hedef ve performans göstergelerine yer verilmiştir.
Özel eğitime ihtiyacı olan bireyler için açılacak okul/kurumlara yönelik standartların
geliştirilmesi kapsamında;
• Özel Eğitimin Güçlendirilmesi Projesi kapsamında geliştirilen ENGELSİZ OKUL MODELİnin
yaygınlaştırılması,
• Özel eğitim okul/kurum açma esaslarının güncellenmesi,
• Özel eğitim okul/kurum Tip Projelerinin güncellenmesi,
• Özel eğitim okul/kurum/ derslik/ donanım/ donatım standartlarının oluşturulması
çalışmalarına yönelik planlama yapılmaktadır.
Özel eğitime ihtiyacı olan bireylere yönelik özel eğitim hizmetlerinin iyileştirilmesi amacıyla
Avrupa Birliği kaynaklı Özel Eğitimin Güçlendirilmesi Projesi çıktıları kapsamında geliştirilen;
• Engelsiz okul modeli standartlarının 81 il geneline yaygınlaştırılması,
• Mesleki eğitimde engelsiz okul modelinin yaygınlaştırılması eğitimlerinin 81 ile
yaygınlaştırılması,
• Bütünleştirme eğitimi uygulamalarının 81 ile yaygınlaştırılması,
• Bütünleştirme eğitimi uygulamaları eğitimi için eğitici eğitimlerinin düzenlenmesi,
• Ulusal mevzuatın güncellenmesi, çalışmaları yürütülmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2 Okul öncesi eğitimde yaygınlaştırma çalışmaları geliştirilerek sürdürülecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Yerel Yönetimler
İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
15
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Dezavantajlı bölgelerde okul
öncesi eğitim kurumu olmadığı için eğitimden faydalanamayan çocukların mağduriyetini
gidermek adına 89 atıl bina erken çocukluk eğitimi merkezine dönüştürülmüştür. Maddi
yetersizlikler nedeniyle okula gelemeyen 5000 çocuğa maddi destek sağlanarak okul öncesi
eğitime devamları sağlanmıştır. Çeşitli nedenlerle okula gelemeyen çocuklar için yaz okulu
uygulaması devreye sokulmuştur ve okul öncesi eğitim kurumu bulunmayan yerlerde gezici
anaokulları devreye sokulmuştur.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3. Yükseköğretimde okullaşma oranı yükseltilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB, YÖK
İlgili Birim: Yüksek Öğretim ve Yurtdışı Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB,İçişleri Bakanlığı,Kalkınma Bakanlığı Maliye
Bakanlığı ,Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
MEB: 2012- 2013 Yükseköğretim bürüt okullaşma oranı 74,86 Net okullaşma oranı 38.50
YÖK: Son yıllarda, ülkemiz yüksek öğrenim arenasında çok önemli değişimler yaşanmıştır. Yüksek
öğrenimde artan talebi karşılayabilme ve fırsat eşitliği adına her ile bir üniversite kurulmuş ve
üniversitelerimizde var olan potansiyele binaen öğrenci kontenjanlarında önemli artışlar olmuştur.
Böylelikle ile arz ve talep arasında geçmiş yıllara göre önemli bir denge sağlanabilmiştir. Günümüze
kadar yükseköğretim sisteminde yaşanan en mühim kapasite artışları, sadece kontenjanların
artırılmasıyla değil, aynı zamanda yeni üniversitelerin kurulmasıyla sağlanabilmiştir. Yeni
üniversitelerin kurularak kontenjanların artırılması sürecindeki en kapsamlı büyüme 2006’dan
itibaren, özellikle de 2006-2008 arasında, çok sayıda yeni devlet ve vakıf üniversitesinin
kurulmasıyla gerçekleşmiştir. 1982’de 27 olan üniversite sayısı 2013 sonunda 174’e ulaşmıştır.
Bütün üniversitelerde mevcut altyapı, bina ve tesis eksikliklerinin giderilmesiyle ilgili çalışmalar
devam etmektedir. Sürekli olan bu faaliyet üniversitelerde ihtiyaca göre ilgili üniversitelerce
planlanmaktadır. Üniversiteler kendi öz kaynakları, bütçe vb. imkanlarla bu tür faaliyetleri
yürütmektedirler. Özellikle son yıllarda yükseköğretim alanındaki genişlemeyle birlikte
yükseköğretim brüt okullaşma oranı 2014 yılı itibariyle %81,41’e ulaşmıştır.
e) Değerlendirme: Eylemden sorumlu kuruluş sayısı teke düşürülmüştür. YÖK’ün çalışma
alanı ve faaliyetleri göz önünde bulundurularak eylemden tek sorumlu kuruluş olarak YÖK’ün
belirlenmesi, MEB’in ise işbirliği yapılacak kuruluşlar listesine eklenmesi uygun olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
16
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Politika No ve Adı:
2. Genel ve mesleki eğitimin kalitesi ve etkinliği artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1. Mesleki ve teknik eğitim veren özel okulların desteklenmesi ve yenilerinin açılabilmesi
amacıyla özel sektör finansal olarak teşvik edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Maliye Bakanlığı, YÖK, İlgili Meslek
Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Özel sektör tarafından
açılan mesleki ve teknik eğitim veren okulların 26.11.2014 Ocak tarihi itibari ile MEBBİS
modülünden alınan verilere göre Anadolu sağlık meslek liseleri dahil 427 özel meslek teknik
eğitim lisesi açılmıştır. Bunların 19 u organize sanayi bölgesinin içindedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2. İl Sanayi ve Ticaret Odalarının mesleki eğitime katkı yapması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: TOBB
İlgili Birim: Mali Sosyal Politikalar Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ,MEB ,İlgili
Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: TOBB, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı, İŞKUR, Milli Eğitim Bakanlığı ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi
işbirliğinde işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda nitelikli eleman yetiştirilmesi ve
işgücü piyasasına kazandırılması amacıyla UMEM Beceri’10 projesi yürütülmektedir. Yerelde
oda/borsalar, İŞKUR ve Milli Eğitim İl Müdürlükleri işbirliğinde yürütülen proje kapsamında
bugüne kadar 100 binden fazla kursiyer eğitim almış ve başarılı olan kişilerin çoğu oda/borsa
17
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
üyesi firmalar bünyesinde istihdam edilmişlerdir.
Antalya Ticaret ve Sanayi Odası, Alanya Ticaret ve Sanayi Odası, Bursa Ticaret ve Sanayi
Odası ve Ankara Sanayi Odası, Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından bazı alanlarda mesleki
yeterlilik sertifikası vermek üzere sınav ve belgelendirme merkezi olarak yetkilendirilmiştir.
Bursa Ticaret ve Sanayi Odası bünyesinde kurulan BUTGEM başta olmak üzere bazı oda ve
borsalar bünyesinde eğitim merkezleri kurulmuştur. Sanayi sektörleri başta olmak üzere
işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu eğitimler, bu merkezlerde düzenlenmektedir.
Bazı odalar, illerinde bulunan Organize Sanayi Bölgelerinde meslek lisesi kurmuştur.
TOBB öncülüğünde KOBİ Çalışan ve İşverenlerininin Küresel Ekonomideki Değişimlere Uyum
Yeteneğinin Artırılması Projesi (KUYAP) yürütülmektedir. Proje kapsamında 15 büyüme
merkezi olan Elazığ, Malatya, Diyarbakır, Şanlıurfa, Trabzon, Kayseri, Van, Kastamonu,
Sivas, Samsun, Gaziantep, Kars, Erzurum, Kahramanmaraş ve Batman’da KOBİ çalışanlarına
ve işverenlerine eğitimler verilmekte, tecrübe paylaşımları yoluyla iyi uygulamalar
aktarılmaktadır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin çalışmalar takip edilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3.MEB Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü ve Hayat Boyu Öğrenme Genel
Müdürlüğü’ne bağlı okul/kurumların atölyeleri modernize edilerek örgün ve yaygın öğretim
ile işgücü eğitimlerinde kullanılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü,
Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BSTB,
Bakanlığı Maliye Bakanlığı, Mülki İdareler
İçişleri Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Türkiye genelinde mesleki
ve teknik eğitim okullarımızda eğitim ortamında bulunan tüm öğelerin belirlenen amaçlar
doğrultusunda verimli ve etkili biçimde kullanılması ve güncellenen çerçeve öğretim
programlarının etkili biçimde öğrenilmesinin sağlanması amacıyla, binaların derslik, atölye,
laboratuar, pansiyon, sosyal mekânlar, bahçe, spor tesislerine kadar uzanan tüm fiziki
mekanların teknolojik ve sektörel gelişmelere dayalı donatımlarının standartlara uygun olarak
yapılması önemlidir. Bu kapsamda Eğitim Ortamları ve Öğrenme Süreçlerinin Geliştirilmesi
Daire Başkanlığınca, geliştirilen/güncellenen çerçeve öğretim programları doğrultusunda
2013 yılında; 61 alan 225 dala ait 408 atölye, 162 laboratuvar taslak standart donatım listeleri
hazırlanmıştı. Ayrıca; güncellenen standart atölye ve laboratuvar donatımları esas alınarak
18
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
mesleki ve teknik eğitime yönelik eğitim ortamlarının uluslararası standartlara uygun olarak
geliştirilmesi ve modüler eğitim sistemine yönelik, estetik görünümlü, eğitim ergonomisine ve
her alanın mesleki ve teknik eğitim ihtiyacına uygun, etkin ve verimli biçimde kullanılacak
eğitim binalarının, tip atölye projelerinin hazırlanması çalışmaları kapsamında 453 atölye ve
laboratuvarın taslak mimari çizimleri yapılmıştı.
Güncellenen/yenilenen çerçeve öğretim programları ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda
bu çalışmaların da güncellenmesi gerekmektedir. Bu nedenle 2014 yılında; Yeni hazırlanan
Sağlık Hizmetleri alanı 3 dalına ait 14 laboratuvarı ile Elektrik ve Elektrik Teknolojisi alanının
10 dalının 18 laboratuvarı ve 16 atölyesinin taşınır adı, alan/dalların yaklaşık maliyetleri ile
birlikte standart donatım listeleri hazırlanmıştır. Hazırlanan standart donatım listeleri esas
alınarak Sağlık Hizmetleri alanı 3 dalına ait 7 atölye ve laboratuvarı ile Elektrik ve Elektrik
Teknolojisi alanının 10 dalının 37 atölye ve laboratuarının CAD-CAM ortamında taslak standart
mimari plânları ve projeleri çizilmiştir. Aralık 2014 sonuna kadar güncellenmiş 9 alan 23
dala ait çerçeve öğretim programları doğrultusunda standart donatım listeleri hazırlanacak
ve standart mimari planları çizilecektir. 2015 yılında ise 22 alan hedeflenmiştir. Ayrıca;
yeni ve ihtiyaç duyulan mevcut okul, pansiyon ve eklenti binalarının donatım standartları
hazırlanacak, taslak mimari plan ve projeleri çizilecektir. Belirlenecek okul, okul eklentileri,
pansiyon ve meslek alan/dallarında standartlara uygun örnek modeller oluşturulacaktır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.4.Meslek yüksekokulları yapı ve işleyiş olarak etkinleştirilmek üzere yeniden
yapılandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
İlgili Birim: Eğitim Öğretim Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, MEB, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu eylem ile ilgili olarak “Türkiye
Mesleki ve Teknik Eğitim Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2014-2018)” kapsamında çalışmalar
sürdürülmektedir. İlgili belge ve eylem planında 14 numaralı eylem maddesi “MYO’lar
mesleki ve teknik eğitimin yapısına ve özelliğine uygun olarak yeniden yapılandırılacaktır”
şeklinde ifade edilmiştir. Görüldüğü gibi söz konusu eylem maddesi bu kapsamdaki
çalışmalarla aynı hedefe yönelmiştir. Bu kapsamda bu çalışmaların eşgüdümlü yürütülmesi
düşünülmektedir. Ayrıca, YÖK, meslek yüksekokullarından eğitimle ilgili müfredatlarda
uyum, program adlarının güncellenmesi, eğitim niteliğinin artırılması ve benzeri çalışmalar
ve projeleri başarıyla yürütmüştür. İKMEP ve METEK benzeri projeler kapsamında yürütülen
bu çalışmalarda önemli mesafeler kaydedilmiştir. Özellikle birbiri ile yakın müfredata sahip
fakat farklı adlardaki programlar aynı ad altında toplanmıştır. Üniversiteden üniversiteye
19
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
oldukça farklılık gösteren aynı adlardaki programlarda uygulanan müfredat, çağın değişen
koşulları ve sektörel beklentiler dikkate alınarak gözden geçirilerek standart hale getirilmiştir.
Ayrıca, meslek yüksek okullarında uygulamalı eğitimin yaygınlaştırılması için de çalışmalar
sürdürülmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3. Hayat Boyu Öğrenme (HBÖ) kapsamında açık öğrenme ortamları oluşturulacak ve hayat
boyu öğrenme özendirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
3.1. Zorunlu eğitim dışındaki öğrenme fırsatları çeşitlendirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: YÖK, İŞKUR, İlgili Meslek Kuruluşları, İlgili Sosyal
Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
İŞKUR: Hayat boyu öğrenme kapsamında istihdam odaklı olarak mesleki eğitim kursları ve
işbaşı eğitim programları düzenlenmektedir.
MEB: Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı, 1335 yaygın eğitim kurumunda 2078
çeşit farklı seviye sürede genel/mesleki kurs programı mevcut olup, katılmak isteyen tüm
bireylere ücretiz kurs verilebilmektedir. Zorunlu eğitim dışına çıkan bireylere açık öğretim
imkanı sunulmaktadır. Açık öğretim okullarında 2014-2015 Eğitim-öğretim dönemi verilerine
göre 1.250.298 kişi eğitim almaktadır.
e)Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
20
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
3.2. Bilgi ve iletişim teknolojilerinden yararlanılarak uzaktan eğitim uygulamaları
yaygınlaştırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: YÖK, TÜBİTAK, BTK, İlgili Özel Sektör Temsilcileri,
İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Uzaktan eğitim uygulamalarını
kapsayan mevzuat düzenlemesi (Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği) devam
etmektedir. Ayrıca, Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü bünyesinde hazırlanan
EBA (Eğitim Bilişim Ağı) projesinde açık öğretim öğrencilerine yönelik uzaktan eğitim
olanaklarının yer alması için çalışmalar devam etmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.3. Hayat boyu öğrenme portalı kurulacak, bu çerçevede kamu ve özel kesim ile sosyal taraflar
ve STK’lar tarafından gerçekleştirilen tüm eğitimlere ilişkin bilgiler bu portalda toplanacaktır
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, TÜİK, YÖK, İlgili STK’lar, İlgili Sosyal Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Türkiye’de hayat boyu öğrenme
veri tabanı (HBÖ Web Portalı) kurulmuş www.hbo.gov.tr adresinden hizmet vermektedir. Bu veri
tabanı, hayat boyu öğrenme faaliyetleri hakkında bilgileri içermektedir. Mevcut Web Portalı MEB
ve İŞKUR bünyesindeki öğrenme ve istihdam fırsatlarını içermektedir. Ancak, hayat boyu öğrenme
sistemi hakkında daha fazla bilgi temin etmek amacıyla, Web Portalı hayat boyu öğrenme hizmeti
veren diğer kurum ve kuruluşların verilerini de içerecek şekilde geliştirilecektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
21
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
4. Eğitim-işgücü piyasası arasında uyum sağlanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
4.1. Ulusal Yeterlilik Çerçevesi (UYÇ) hazırlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
İlgili Birim: Sınav ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar BSTB, MEB, YÖK, İŞKUR, İlgili Meslek Kuruluşları,
İlgili Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) ve
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ile birlikte ve tüm tarafların görüşü alınarak hazırlanan Türkiye
Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) Yönetmelik Taslağına ve eki TYÇ Belgesine, Sayıştay Başkanlığının
görüşü doğrultusunda son şekli verilmiştir. MYK Yönetim Kurulu Kararı gereğince Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına sunulan TYÇ Yönetmeliği ve eki TYÇ Belgesi, Bakanlığımızın
02/10/2014 tarihli ve 92770479/010/21 sayılı yazıyla Bakanlar Kuruluna arz edilmek üzere
Başbakanlığa sunulmuştur.
Başbakanlık Kanunlar ve Kararlar Genel Müdürlüğü, TYÇ Yönetmeliğini değerlendirmek
üzere, 31/10/2014 tarihli ve 31853594-105-170-4340 sayılı yazıyla ilgili bakanlık ve kurumları
resmi görüşleriyle toplantıya davet etmiş; 12/11/2014 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda,
daha önce mutabık kalınan çeşitli hususlarda farklı görüş bildiren bazı bakanlık ve kurum
temsilcilerinin muhalefetiyle karşılaşılmıştır. Başbakanlık yetkilileri ihtilaflar giderildikten
sonra Yönetmeliğin Bakanlar Kuruluna sunulacağını ifade etmiştir.
(d) maddesinde açıklanan ihtilaf noktalarının ortadan kaldırılması ve kanun boşluklarının
giderilmesi amacıyla, 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanununun 23/A Maddesiyle
ilgili değişiklik önerisi hazırlanmıştır. Başbakanlık tarafından uygun bulunan değişiklik
önerisi, Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) gönderilen “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Tasarısı”nda 44 üncü madde olarak yer almaktadır. Söz konusu değişiklik gerçekleştiğinde
TYÇ Yönetmeliği ve TYÇ yürürlüğe girebilecektir.
Kurum tarafından eylemin maddesinin Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) olarak
değiştirilme önerisi getirilmiştir
e) Değerlendirme: Tedbirin isminin Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi(TYÇ) olarak değiştirilmesi
ve söz konusu mevzuatın yürürlülük durumunun takip edilebilmesi için tedbire ilişkin süre
2015 yılına revize edilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
22
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
4.2. İş piyasasının önceliklerine göre belirlenen ulusal meslek standartları hazırlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
İlgili Birim: Meslek Standartları Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BSTB, MEB, YÖK, İŞKUR, İlgili Meslek Kuruluşları,
İlgili Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Ulusal meslek standartlarının
hazırlanması için kamu kurum/kuruluşları sektörlere ve mesleklere ilişkin yetkinliği ve temsil
gücü olan işçi, işveren, meslek kuruluşları ve sivil toplum örgütleriyle toplam 755meslek
standardının hazırlanmasına ilişkin işbirliği protokolü yapılmıştır. İşbirliği protokolleri
kapsamında 2014 yılı 8 Aralık tarihi itibarıyla 76 meslek standardı Resmi Gazete’de
yayımlanarak toplam ulusal meslek standardı sayısı 576’ya yükselmiştir. Protokoller
kapsamında kalan 179 meslek standardından 97’si için çalışmalar devam etmektedir.
MYK ile yapılan görüşme sonrasında eylemin sürekli yapılan bir eylem maddesi olduğu ve
sürenin sürekli olarak revize edilebileceği bildirilmiştir.
e) Değerlendirme: Tedbirin süresi “sürekli” olarak değiştirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.3. MYK’nın kurumsal kapasitesinin idari ve mali yönden güçlendirilmesine ilişkin gerekli
hukuki düzenlemeler yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
İlgili Birim: Hukuk Müşavirliği
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar BSTB,MEB,Maliye
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: MYK’nın kurumsal
kapasitesinin idari ve mali yönden güçlendirilmesine ilişkin gerekli hukuki düzenlemelere,
Başbakanlığın 09.12.2014 tarihli ve 4941 sayılı yazısı ile Türkiye Büyük Millet Meclisine
sunulan İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısında yer verilmiştir.
23
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.4.Resmi Gazete’de yayımlanan ulusal meslek standartları ortaöğretim düzeyinde bir yıl içinde
eğitim programlarına yansıtılacak ve takip eden eğitim yılında uygulamaya konulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Bakanlıklar, YÖK, MYK, İŞKUR, İlgili Kurum
ve Kuruluşlar, İlgili Sosyal Taraflar, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Mesleki ve teknik eğitim örgün
ortaöğretim programları ulusal meslek standartları ve ulusal yeterlilikler referans alınarak
sektör, üniversite ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinin de katılımı ile güncellenmekte
ve Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygulamaya konulmaktadır. Bu kapsamda 22 alan 104
dala ait öğretim programları güncelleme çalışması devam etmektedir.
Söz konusu tedbire ilişkin, işbirliği yapılan kurum olan İŞKUR tarafından Kurumları tarafından
düzenlenen mesleki eğitim kursları, MYK tarafından belirlenen standartlara uygun olarak
düzenlendiği belirtilmiştir.Ayrıca, söz konusu standartlara göre MEB veya üniversiteler eğitim
programlarını revize etmektedirler. İşgücü piyasasına göre programların revize edilmesi için
gerekli yazışmalar MEB ile yapıldığı bilgisi verilmiştir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.5. Resmi Gazete’de yayımlanan ulusal meslek standartları yükseköğretim düzeyinde
bir yıl içinde eğitim programlarına yansıtılacak ve takip eden eğitim yılında uygulamaya
konulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, MYK, İŞKUR, İlgili Meslek Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
24
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Yükseköğretimde müfredat
belirleme yetkisi üniversite senatolarındadır. Üniversite çağın ve ülkenin değişen koşullarına
ve ihtiyaçlarına göre müfredatları sürekli olarak gözden geçirmektedir. Gerekli değişikliklerle
ilgili üniversitelerimizde çalışmalar başlatılmış; her bir program için yeterlikler, ilgili beceriler,
program eğitim amaçları, öğrenim çıktıları ve benzeri tanımlanmıştır. Bu tanımlamalara
göre, müfredat, ders içerikleri, sınav şekilleri ve benzeri yeniden tasarlanmaktadır. Ayrıca;
üniversitelerimizde yürütülen akreditasyon ve kalite çalışmaları bu tür düzenlemeleri de
kapsamaktadır. Çünkü bu çalışmalar, üniversitelerin mevcut durumunu sorgulamalarına, uzun
vadeli hedefler koyarak bu hedeflere varabilme adına kendilerine misyon biçebilmelerine,
kendilerini sürekli olarak iç ve dış rakipleriyle de mukayese ederek bulundukları durumu
ve konumu sorgulamalarına, iç ve dış değerlendirmelere açık olmalarına ve çağın değişen
koşullarına ve ihtiyaçlarına göre dinamik bir şekilde yenilenebilmelerine fırsat vermektedir.
Birçok üniversitemizde, bölümler bazlı akreditasyon çalışmaları yürütülmektedir. Bu
çalışmalar, üniversitelerin başta özel sektör olmak üzere doğrudan işbirliği halinde oldukları
paydaşları ile etkileşimlerini disipline etmekte ve geliştirmektedir. Son yıllarda, bu ve
benzeri uluslararasılaşma (Bologna süreci gibi), kalite yönetimi ve akreditasyon çalışmaları
neticesinde üniversitelerimizde farklı programlarda, uygulanmakta olan müfredatlarda
uluslar arası eğilimleri, çağın değişen koşulları, teknolojide yaşanan hızlı değişimleri ve
paydaş beklentileri dikkate alınarak önemli değişikler yapılmıştır. “Sürdürülebilir gelişme”
anlayışıyla yapılan bu değişimler, günden güne daha iyiyi arama arzusuyla devam edecektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.6. MBRD Hizmetleri çerçevesinde İŞKUR ve MEB hizmetleri artırılıp yaygınlaştırılacaktır.
Bu çerçevede İŞKUR söz konusu hizmetleri kısa vadede gerektiğinde hizmet alımı yoluyla
sağlayacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, İlgili Meslek Kuruluşları, İlgili Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: MBRD doğrultusunda tarafların
ortak çalışmasıyla hazırlanan Meslek Bilgi Dosyaları güncelleştirilmesi çalışmaları devam
etmektedir. MEB’e bağlı tüm liselerde ilk iki sayısı dağıtılan Meslek Seçimine Destek dergisinin
üçüncü sayısının hazırlık çalışmaları devam etmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
25
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
4.7. Bireylere eğitimde yatay ve dikey hareketlilik fırsatları sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MYK, İŞKUR, YÖK
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Örgün eğitimde 9 uncu
sıınflarda ortak haftalık ders çizelgesi uygulanmaktadır. Onuncu sınıfta alan eğitimi, 11 ve 12
inci sınıflarda ise alanlara ait dal eğitim uygulanmaktadır. Mesleki Açık Öğretim Lisesinden
örgün eğitim programlarına, örgün eğitim programlarından da mesleki açıköğretim lisesine
(yatay) geçiş mümkündür. Ayrıca örgün mesleki ve teknik okullardan mezun olan öğrenciler
ile Mesleki Açık Öğretim Lisesinden mezun olanlar alanlarının devamı niteliğindeki Meslek
Yüsek Okullarına sınavsız olarak (dikey) geçiş yapabilmektedir. Örgün mesleki eğitim verilen
alanlardan mevzuatla düzenlenmiş alanlar(örn. denizlcilik, havacılık, sağlık sektörü alanları)
dışındaki tüm alanlarda mesleki açık öğretim programları da mevcuttur. MEB orta öğretim
kurumları yönetmeliği, Mesleki ve Teknik Eğitim Yönetmeliği, Yaygın Eğitim Yönetmeliği,
Mesleki ve Açıköğretim Yönetmeliği, Açıköğretim Lisesi Yönetmeliği kapsamında geçişler
yapılmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
5. Aktif İşgücü Piyasası Politikaları (AİPP) yaygınlaştırılarak etkinliği artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
5.1. İşgücü piyasası ihtiyaç analizlerinin periyodik olarak ve etkin bir şekilde yapılması
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, TÜİK, TOBB, İlgili Sosyal Taraflar, İlgili
Meslek Kuruluşları, Kalkınma Ajanslar
c) Süre: Sürekli
26
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Her yıl en az iki defa biri il
düzeyinde olmak üzere İşgücü Piyasası Araştırmaları yapılmaktadır. Bu çalışmalarda sektörel
düzeylerinde ihtiyaç duyulan mesleklere ilişkin bilgiler elde edilmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.2. Tüm AİPP’lere ilişkin bir analiz yapılıp, veri bankası oluşturulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı,
MEB, MYK, TÜİK
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: MEB ile yapılan çalışmalar
neticesinde veri transferleri gerçekleştirilmektedir. Ayrıca AB kaynaklı bir proje çerçevesinde
diğer kurum ve kuruluşlarla yapılan işbirliği ve protokoller kapsamında veri transferi için
gerekli altyapı oluşturulmaya çalışılmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.3.AİPP’lerin hedef gruplara göre özelleştirilmesi sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı,
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, İlgili Sosyal Taraflar, İlgili Meslek Kuruluşları,
Kalkınma Ajansları
c) Süre: 2015
27
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Aktif İşgücü Hizmetleri
Dairesi Başkanlığı: Özel politika gerektiren grupların istihdamına ve mesleki niteliklerinin
geliştirilmesine yönelik düzenlenen AİPP’ler yanında programların etkinliği araştırılarak
hedef gruba özel tasarlanması için çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda AİPP’lerin etki
değerlendirmesine yönelik de çalışmalara başlanmıştır.
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı: Ulusal İstihdam Stratejisi Eylem Planı Temel
Politika Eksenlerinde yer alan “5.3 AİPP’lerin hedef gruplara göre özelleştirilmesi sağlanacaktır”
tedbirine ilişkin Daire Başkanlığımızca önümüzdeki dönemde bir takım çalışmalar yapılması
planlanmaktadır. Bilindiği üzere aktif istihdam politikaları arasında sayılan “Kamunun
Rehberlik ve İşe Yerleştirme İşlemleri” ülkemizde İŞKUR tarafından yürütülmektedir.
Bu politikayı başarıyla yürütebilmek için İş ve Meslek Danışmanlığı hizmetlerinin
yaygınlaştırması amacıyla 2012 ve 2013 yıllarında 4000 İş ve Meslek Danışmanı istihdam
edilmiştir. İstihdam edilen İş ve Meslek Danışmanlarına önümüzdeki dönemlerde verilecek
ek eğitimler ve bu hizmetlerin sunumunda yapılacak yapısal değişiklikler neticesinde özel
gruplara yönelik özelleşmiş hizmetler sunumu planlanmaktadır. Bu amaçla İş ve Meslek
Danışmanlığı Dairesi Başkanlığınca hazırlanan ve 2015 yılı yatırım programına alınan 20142020 İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı kapsamında gönderilen “İş ve
Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinin Geliştirilmesi” proje teklifimiz kabul edilmiştir. “Kadınlara,
gençlere, engellilere, uzun dönemli işsizlere ve diğer dezavantajlı gruplara yönelik özelleşmiş
hizmet sunumunun sağlanabilmesi için İŞKUR iş eşleştirme sistemine yönelik olarak portföy
sisteminin geliştirilmesi ve mevcut kayıtların bu sisteme aktarılmasının sağlanması” da proje
amaçları arasında sayılmıştır. Projenin 2015 yılı içerisinde başlaması planlanmakla birlikte
UİS 5.3 sayılı tedbire yönelik faaliyetlerin ne zaman hayata geçebileceği henüz takvime
bağlanamamıştır.
İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı: Toplum Yararına Program Genelgesi ile
a) Kadınlar,
b) 35 yaş üstü bireyler,
c) Engelliler,
d) Eski hükümlüler,
e) Terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar gibi özel politika gerektiren
grupların öncelikli olarak söz konusu programdan yararlanma imkanı getirildiği belirtilmiştir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.4.Aktif işgücü piyasası programları için izleme ve değerlendirme sistemi geliştirilerek
programlar daha etkin hale getirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı,
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
28
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı,
Maliye Bakanlığı, MEB, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı: AB projesi kapsamında oluşturulan AİPP izleme
modelinin testleri yapılmakta olup sistemin etkin kullanılması sağlanacaktır.
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı: Bu tedbir kapsamındaki çalışmalar Aktif İşgücü
Hizmetleri Dairesi Başkanlığı ile işbirliği halinde yürütülmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.5. Özel İstihdam Büroları ile AİPP hizmet sağlayıcılarının bünyelerinde iş ve meslek
danışmanı bulundurmaları veya bu hizmeti sunmaları sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı,
Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Maliye Bakanlığı, DPB, İlgili Sosyal Taraflar,
İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı: Tedbire ilişkin olarak Özel İstihdam Büroları
Yönetmeliği’nde değişiklik yapılmış olup, 1.1.2015 tarihinden itibaren Özel İstihdam
Büroları’nda iş ve meslek danışmanı veya insan kaynakları alanında yüksek lisans mezunu
nitelikli personel çalıştırma şartı aranacaktır.
e) Değerlendirme: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından yönetmelik değişikliği
yapılmış olup, değişikliğin uygulamaya girmesinden sonraki gelişmeler izlenecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
29
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
5.6. Uygulanacak plan ve programların izleme- değerlendirme ve koordinasyonunun etkin
şekilde yapılması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İnsan Kaynakları Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, DPB
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılında 23 İstihdam
Uzman Yardımcısı alımı yapılmış olup, 2015 yılı açıktan atama müsadesi 28.08.2014 tarih
ve 30411 sayılı yazıyla talep edilmiştir. Bu çerçevede, Gelecek Kota sayısına göre ne kadar
uzman personel alınacağı konusunda planlama yapılacaktır
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.7. Yerel düzeyde hedef gruplara yönelik hizmetlerin daha aktif ve etkin bir şekilde yerine
getirilebilmesi için nitelikli personel alımı yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İnsan Kaynakları Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, DPB
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 30 Mayıs 2014 tarih ve 29015
sayılı resmi gazetede yayımlanmış olan Yüksek Planlama Kurulu’nun 06.05.2014 tarih ve
2014/4 sayılı kararı ile kabul edilen Ulusal İstihdam Stratejisi (2014-2023) ve Eylem Planları
(2014-2015) “Temel Politika Eksenleri” başlıklı İkinci Bölümünün, “I. Eğitim- İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi” başlığı altında yer alan “C. Hedefler” alt başlığının 2. maddesinde
“2013 yılı Haziran ayı itibariyle 8 bin 436 olan İŞKUR personel sayısının 2015 yılında 12
bine çıkarılacağı” ifade edilmektedir. İlgi hedef kapsamında kadro planlaması yapılmış olup
400 kadronun iptali ve 3600 kadronun ihdası için Maliye Bakanlığına ve Devlet Personel
Başkanlığına yazı hazırlanmaktadır.
Ayrıca 2014 yılı için Kurumumuza verilen 85 adet kurumlar arası nakil ve açıktan
atama kontenjanımız birimlerimizin kadro durumları ve ihtiyaçları doğrultusunda
30
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
değerlendirilmektedir. 01.01.2014-10.12.2014 tarihleri arasında kota kapsamında 69, kota
kapsamı dışında 116 personelin kuruma alım işlemleri tamamlanmıştır.
Kurumdan gelen görüş neticesinde eylemin süresinin 2015 olarak revize edilme talebi
bulunmaktadır.
e) Değerlendirme: Tedbirin süresi “2015” olarak değiştirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.8. İl İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurullarının işlevselliği ve etkinliği artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Kalkınma Ajansları
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İl İstihdam ve Mesleki Eğitim
Kurullarının işlevselliği ve etkinliği hakkında yabancı ülke uygulamalarını da içeren literatür
taraması devam etmektedir.
Kurum ile yapılan görüşmede eylemin sürekli bir eylem maddesi olduğu bilgisine ulaşılmıştır.
Kurum tarafından eylem maddesinin süresinin 2015 yılı olarak revize edilmesi teklif edilmiştir.
e) Değerlendirme: Tedbirin süresi “2015” olarak değiştirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.9. Girişimcilik ve AİPP izleme ve değerlendirme komisyonu oluşturulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı,
Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı,
İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı, Gümrük ve
Ticaret Bakanlığı, MEB, KOSGEB, SGK, İlgili Meslek Kuruluşları
31
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı: AB projesi kapsamında geliştirilen AİPP
test modeli teslim alınmış olup. Test çalışmaları devam etmektedir. Modelin il bazında
yaygınlaşması için gerekli çalışmalar devam etmektedir.
Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı: İzleme ve değerlendirme komisyonunun
oluşturulmasına yönelik altyapı çalışmaları başlatılmıştır.
İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı: Komisyon oluşumuna yönelik altyapı çalışmalarının
tamamlanması beklenmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
6. Eğitim sistemi ve AİPP ile proje merkezli yenilikçilik ve girişimcilik desteklenecektir.
Tedbir No ve Adı:
6.1. Yükseköğretim müfredatlarında yenilikçilik ve girişimcilik bölümlerine yer verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, KOSGEB, MYK, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu eylem maddesi ile ilgili,
BTYK İnsan Kaynağı Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında da çalışılmıştır. Üniversitelerimizle
yazışmalar yapılmış ve gelen cevaplar incelenerek mevcut durum değerlendirilmiştir.
Üniversitelerimizde, birçok bölümde, bu eylem maddesinin hedeflediği gibi girişimciliğe
ilişkin derslerin müfredatta yer aldığı görülmüştür.
Üniversitelerden gelen yazılardan da değerlendirildiği gibi bu eylem maddesi ile ilgili
üniversitelerimizin günden güne potansiyellerini geliştirdikleri görülmüştür. Benzer şekilde,
üniversitelerimizde, bu konularla ile ilgili çok sayıda konferans, seminer, panel, çalıştay ve
benzeri bilimsel etkinlikler düzenlenmiştir. Ayrıca, KOSGEB, Kalkınma Ajansları ve benzeri
kurumlarca desteklene çok sayıda sertifikalı girişimcilik eğitimleri düzenlenmiş ve eğitimlere
çok sayıda üniversite öğrencisi veya mezunu katılmıştır. Bu bağlamda, yükseköğretim
kurumlarımızda uğraş verilen akreditasyon ve kalite yönetim çalışmalarının önemi daha da
ortaya çıkmaktadır. Çünkü bu çalışmalar, üniversitelerin mevcut durumunu sorgulamalarına,
uzun vadeli hedefler koyarak bu hedeflere varabilme adına kendilerine misyon biçebilmelerine,
kendilerini sürekli olarak iç ve dış rakipleriyle de mukayese ederek bulundukları durumu
ve konumu sorgulamalarına, iç ve dış değerlendirmelere açık olmalarına ve çağın değişen
koşullarına ve ihtiyaçlarına göre dinamik bir şekilde yenilenebilmelerine fırsat vermektedir.
32
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Birçok üniversitemizde, bölümler bazlı akreditasyon çalışmaları yürütülmektedir. Bu
çalışmalar, üniversitelerin başta özel sektör olmak üzere doğrudan işbirliği halinde oldukları
paydaşları ile etkileşimlerini disipline etmekte ve geliştirmektedir. Son yıllarda, bu ve
benzeri uluslararasılaşma (Bologna süreci gibi), kalite yönetimi ve akreditasyon çalışmaları
neticesinde üniversitelerimizde farklı programlarda, uygulanmakta olan müfredatlarda
uluslar arası eğilimleri, çağın değişen koşulları, teknolojide yaşanan hızlı değişimleri ve
paydaş beklentileri dikkate alınarak önemli değişikler yapılmıştır. “Sürdürülebilir gelişme”
anlayışıyla yapılan bu değişimler, günden güne daha iyiyi arama arzusuyla devam edecektir.
Son yıllarda giderek artan ve çeşitlenen Ar-Ge fon kaynakları ve bu kaynaklar sayesinde devam
eden ve tamamlanan üniversite-özel sektör ortaklığındaki birçok proje, son yıllarda kurulan
ve üniversite-sanayi işbirliği için önemli bir arayüz olan teknokentler ve benzeri araçlarla
üniversite-özel sektör ilişkisi önemli derecede iyileşmiş ve giderek daha da güçlenmektedir.
Bu işbirliği, üniversitenin girişimciliğinin daha iyi algılamasını sağlamaktadır. Teknokentler
bünyesinde Ön Kuluçka, Kuluçka ve benzeri merkezler kurulmuş ve çok sayıda girişimci
desteklenmiştir. Ayrıca, BTİK Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında, sorumluluğumuzda olan bu
eylem planı ile ilgili YÖK olarak üniversitelerimizle yaptığımız yazışmalar ve ilgili kurumlarla
yapılan toplantılar, üniversitelerimizde bu eylem maddesi ile ilgili farkındalığı artırmış ve
önemli bir motivasyon olmuştur. Üniversitelerimizden gelen yazılar incelendiğinde, birçok
üniversitemizde uygulanmakta olan lisans ve lisansüstü seviyesindeki müfredatta, bu eylem
maddesinin doğrudan hedefine yönelik çok sayıda ders ve benzeri uygulamaların olduğu,
müfredatın bu kapsamda yenilendiği veya yenilenmekte olduğu memnuniyetle gözlenmiştir.
Ayrıca, TÜBİTAK tarafından üniversitelerin teknoloji transfer ofislerine verilen 1513 destek
programı kapsamında üniversitelerin birçoğunda TTO’ların kurulmasının sağlandığı, 2014
ve 2014 yıllarında 10’ar üniversitenin bu programdan yararlandığı burada not düşülmüştür.
TTO’lar üniversitelerimizdeki girişimcilik kültürünün gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır.
TTO’lar modüler bir çalışma sistematiği vardır. Herbir modülde uzman personel istihdam
edilmiştir. Modül 5, şirketleşme ve girişimcilik üzerinedir. Bu kapsamda TTO’lar üniversite
öğrencilerine ve araştırmacılara şirketleşme ve girişimcilik konusunda rehber olmakta ve
önemli destekler sağlamaktadır.
Söz konusu tedbir için İŞKUR, kendisinin de işbirliği yapılacak kurum listesine eklenilmesini
talep etmiştir.
e) Değerlendirme: Söz konusu tedbire yönelik sorumlu kurum olan YÖK tarafından herhangi
bir değişiklik önerisi bulunmamakla birlikte, talep üzerine İŞKUR işbirliği yapılan kurum
olarak eklenecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.2. Yükseköğretimdeki tüm bölümlere girişimcilik seçmeli ders olarak konulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, KOSGEB
c) Süre: 2016
33
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu eylem maddesi ile ilgili,
BTYK İnsan Kaynağı Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında da çalışılmıştır. Üniversitelerimizle
yazışmalar yapılmış ve gelen cevaplar incelenerek mevcut durum değerlendirilmiştir.
Üniversitelerimizde, birçok bölümde, bu eylem maddesinin hedeflediği gibi girişimciliğe
ilişkin derslerin müfredatta yer aldığı görülmüştür.
Üniversitelerden gelen yazılardan da değerlendirildiği gibi bu eylem maddesi ile ilgili
üniversitelerimizin günden güne potansiyellerini geliştirdikleri görülmüştür. Benzer şekilde,
üniversitelerimizde, bu konularla ile ilgili çok sayıda konferans, seminer, panel, çalıştay ve
benzeri bilimsel etkinlikler düzenlenmiştir. Ayrıca, KOSGEB, Kalkınma Ajansları ve benzeri
kurumlarca desteklene çok sayıda sertifikalı girişimcilik eğitimleri düzenlenmiş ve eğitimlere
çok sayıda üniversite öğrencisi veya mezunu katılmıştır. Bu bağlamda, yükseköğretim
kurumlarımızda uğraş verilen akreditasyon ve kalite yönetim çalışmalarının önemi daha da
ortaya çıkmaktadır. Çünkü bu çalışmalar, üniversitelerin mevcut durumunu sorgulamalarına,
uzun vadeli hedefler koyarak bu hedeflere varabilme adına kendilerine misyon biçebilmelerine,
kendilerini sürekli olarak iç ve dış rakipleriyle de mukayese ederek bulundukları durumu
ve konumu sorgulamalarına, iç ve dış değerlendirmelere açık olmalarına ve çağın değişen
koşullarına ve ihtiyaçlarına göre dinamik bir şekilde yenilenebilmelerine fırsat vermektedir.
Birçok üniversitemizde, bölümler bazlı akreditasyon çalışmaları yürütülmektedir. Bu
çalışmalar, üniversitelerin başta özel sektör olmak üzere doğrudan işbirliği halinde oldukları
paydaşları ile etkileşimlerini disipline etmekte ve geliştirmektedir. Son yıllarda, bu ve
benzeri uluslararasılaşma (Bologna süreci gibi), kalite yönetimi ve akreditasyon çalışmaları
neticesinde üniversitelerimizde farklı programlarda, uygulanmakta olan müfredatlarda
uluslar arası eğilimleri, çağın değişen koşulları, teknolojide yaşanan hızlı değişimleri ve
paydaş beklentileri dikkate alınarak önemli değişikler yapılmıştır. “Sürdürülebilir gelişme”
anlayışıyla yapılan bu değişimler, günden güne daha iyiyi arama arzusuyla devam edecektir.
Son yıllarda giderek artan ve çeşitlenen Ar-Ge fon kaynakları ve bu kaynaklar sayesinde devam
eden ve tamamlanan üniversite-özel sektör ortaklığındaki birçok proje, son yıllarda kurulan
ve üniversite-sanayi işbirliği için önemli bir arayüz olan teknokentler ve benzeri araçlarla
üniversite-özel sektör ilişkisi önemli derecede iyileşmiş ve giderek daha da güçlenmektedir.
Bu işbirliği, üniversitenin girişimciliğinin daha iyi algılamasını sağlamaktadır. Teknokentler
bünyesinde Ön Kuluçka, Kuluçka ve benzeri merkezler kurulmuş ve çok sayıda girişimci
desteklenmiştir. Ayrıca, BTİK Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında, sorumluluğumuzda olan bu
eylem planı ile ilgili YÖK olarak üniversitelerimizle yaptığımız yazışmalar ve ilgili kurumlarla
yapılan toplantılar, üniversitelerimizde bu eylem maddesi ile ilgili farkındalığı artırmış ve
önemli bir motivasyon olmuştur. Üniversitelerimizden gelen yazılar incelendiğinde, birçok
üniversitemizde uygulanmakta olan lisans ve lisansüstü seviyesindeki müfredatta, bu eylem
maddesinin doğrudan hedefine yönelik çok sayıda ders ve benzeri uygulamaların olduğu,
müfredatın bu kapsamda yenilendiği veya yenilenmekte olduğu memnuniyetle gözlenmiştir.
Ayrıca, TÜBİTAK tarafından üniversitelerin teknoloji transfer ofislerine verilen 1513 destek
programı kapsamında üniversitelerin birçoğunda TTO’ların kurulmasının sağlandığı, 2014
ve 2014 yıllarında 10’ar üniversitenin bu programdan yararlandığı burada not düşülmüştür.
TTO’lar üniversitelerimizdeki girişimcilik kültürünün gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır.
TTO’lar modüler bir çalışma sistematiği vardır. Herbir modülde uzman personel istihdam
edilmiştir. Modül 5, şirketleşme ve girişimcilik üzerinedir. Bu kapsamda TTO’lar üniversite
öğrencilerine ve araştırmacılara şirketleşme ve girişimcilik konusunda rehber olmakta ve
önemli destekler sağlamaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
34
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
6.3. Temel eğitimden itibaren tüm öğretim süreçlerinde yer alan öğrencilerde girişimciliğin
önemi konusunda farkındalık yaratılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1. Kurum: MEB
İlgili Birim: Yüksek Öğretim ve Yurtdışı Eğitim Genel Müdürlüğü
2. Kurum: YÖK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MYK KOSGEB, TOBB İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
YÖK: Bu eylem maddesi ile ilgili, BTYK İnsan Kaynağı Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında da
çalışılmıştır. Üniversitelerimizle yazışmalar yapılmış ve gelen cevaplar incelenerek mevcut
durum değerlendirilmiştir. Üniversitelerimizde, birçok bölümde, bu eylem maddesinin
hedeflediği gibi girişimciliğe ilişkin derslerin müfredatta yer aldığı görülmüştür.
Üniversitelerden gelen yazılardan da değerlendirildiği gibi bu eylem maddesi ile ilgili
üniversitelerimizin günden güne potansiyellerini geliştirdikleri görülmüştür. Benzer şekilde,
üniversitelerimizde, bu konularla ile ilgili çok sayıda konferans, seminer, panel, çalıştay ve
benzeri bilimsel etkinlikler düzenlenmiştir. Ayrıca, KOSGEB, Kalkınma Ajansları ve benzeri
kurumlarca desteklene çok sayıda sertifikalı girişimcilik eğitimleri düzenlenmiş ve eğitimlere
çok sayıda üniversite öğrencisi veya mezunu katılmıştır. Bu bağlamda, yükseköğretim
kurumlarımızda uğraş verilen akreditasyon ve kalite yönetim çalışmalarının önemi daha da
ortaya çıkmaktadır. Çünkü bu çalışmalar, üniversitelerin mevcut durumunu sorgulamalarına,
uzun vadeli hedefler koyarak bu hedeflere varabilme adına kendilerine misyon biçebilmelerine,
kendilerini sürekli olarak iç ve dış rakipleriyle de mukayese ederek bulundukları durumu
ve konumu sorgulamalarına, iç ve dış değerlendirmelere açık olmalarına ve çağın değişen
koşullarına ve ihtiyaçlarına göre dinamik bir şekilde yenilenebilmelerine fırsat vermektedir.
Birçok üniversitemizde, bölümler bazlı akreditasyon çalışmaları yürütülmektedir. Bu
çalışmalar, üniversitelerin başta özel sektör olmak üzere doğrudan işbirliği halinde oldukları
paydaşları ile etkileşimlerini disipline etmekte ve geliştirmektedir. Son yıllarda, bu ve
benzeri uluslararasılaşma (Bologna süreci gibi), kalite yönetimi ve akreditasyon çalışmaları
neticesinde üniversitelerimizde farklı programlarda, uygulanmakta olan müfredatlarda
uluslar arası eğilimleri, çağın değişen koşulları, teknolojide yaşanan hızlı değişimleri ve
paydaş beklentileri dikkate alınarak önemli değişikler yapılmıştır. “Sürdürülebilir gelişme”
anlayışıyla yapılan bu değişimler, günden güne daha iyiyi arama arzusuyla devam edecektir.
Son yıllarda giderek artan ve çeşitlenen Ar-Ge fon kaynakları ve bu kaynaklar sayesinde devam
eden ve tamamlanan üniversite-özel sektör ortaklığındaki birçok proje, son yıllarda kurulan ve
üniversite-sanayi işbirliği için önemli bir arayüz olan teknokentler ve benzeri araçlarla üniversiteözel sektör ilişkisi önemli derecede iyileşmiş ve giderek daha da güçlenmektedir. Bu işbirliği,
üniversitenin girişimciliğinin daha iyi algılamasını sağlamaktadır. Teknokentler bünyesinde
Ön Kuluçka, Kuluçka ve benzeri merkezler kurulmuş ve çok sayıda girişimci desteklenmiştir.
Ayrıca, BTİK Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında, sorumluluğumuzda olan bu eylem planı ile
35
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
ilgili YÖK olarak üniversitelerimizle yaptığımız yazışmalar ve ilgili kurumlarla yapılan toplantılar,
üniversitelerimizde bu eylem maddesi ile ilgili farkındalığı artırmış ve önemli bir motivasyon
olmuştur. Üniversitelerimizden gelen yazılar incelendiğinde, birçok üniversitemizde uygulanmakta
olan lisans ve lisansüstü seviyesindeki müfredatta, bu eylem maddesinin doğrudan hedefine
yönelik çok sayıda ders ve benzeri uygulamaların olduğu, müfredatın bu kapsamda yenilendiği
veya yenilenmekte olduğu memnuniyetle gözlenmiştir. Ayrıca, TÜBİTAK tarafından üniversitelerin
teknoloji transfer ofislerine verilen 1513 destek programı kapsamında üniversitelerin birçoğunda
TTO’ların kurulmasının sağlandığı, 2014 ve 2014 yıllarında 10’ar üniversitenin bu programdan
yararlandığı burada not düşülmüştür. TTO’lar üniversitelerimizdeki girişimcilik kültürünün
gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. TTO’lar modüler bir çalışma sistematiği vardır. Herbir
modülde uzman personel istihdam edilmiştir. Modül 5, şirketleşme ve girişimcilik üzerinedir.
Bu kapsamda TTO’lar üniversite öğrencilerine ve araştırmacılara şirketleşme ve girişimcilik
konusunda rehber olmakta ve önemli destekler sağlamaktadır.
MEB: Mesleki ve teknik örgün ortaöğretim tüm okullarında uygulanmakta olan Mesleki
Gelişim Dersi içerisinde Girişimci Fikirler ve İş Kurma modülü güncellenerek Talim ve Terbiye
Kurulu onayı ile 2014-2015 Eğitim ve Öğretim Yılından itibaren uygulama konulmuştur.
e) Değerlendirme: Söz konusu eylemden sorumlu kurumların teke indirilmesi gerekliliği
mevcuttur. Bu kapsamda, üniversite dönemine kadar MEB, sonrasında YÖK yetkili olduğundan
aynı eylem iki kurum için ayrı ayrı yazılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu:Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.4. Girişimcilik eğitimlerinin AİPP’ler içindeki payı artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar:
Kuruluşları
KOSGEB İlgili Sosyal Taraflar İlgili Meslek
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Girişimcilik eğitimlerinin hem
nitelik hem de nicelik olarak artırılması amacı ile çalışmalar devam etmektedir.
İŞKUR’dan alınan görüş sonrasında eylemin devam eden düzenli bir faaliyet olduğu 2014 yılı
ile sınırlı olmadığı bilgisine ulaşılmıştır. Söz konusu eylemin süresinin 2016 olarak revize
edilmesi talebi mevcuttur.
e) Değerlendirme: Tedbir süresinin 2016 olarak değiştirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
36
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
6.5. Girişimcilik eğitimleri konusunda İŞKUR, KOSGEB ve Kalkınma Ajansları işbirliği
geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: KOSGEB, İlgili Sosyal Taraflar, İlgili Meslek
Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: KOSGEB ile mevcut işbirliğinin
artırılmasının yanısıra Ankara Kalkınma Ajansı ve TÜBİTAK başta olmak üzere paydaş
kurum ve kuruluşlarla işbirliklerinin artırılması yol ve yöntemleri araştırılmaktadır. İlgili
Kurumlarla toplantılar yapılmıştır. Çalışmalar devam etmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.6. İŞKUR’a iletilen girişimcilik eğitim talepleri, talebin belli bir sayıya ulaşması halinde
anında karşılanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: KOSGEB
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 6.11.2014 tarihli Aktif İşgücü
Hizmetleri Yönetmeliği mevzuat düzenlemesi ile 10 kişinin oluşması halinde girişimcilik
eğitimleri açılabilecektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Tamamlandı.
37
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
6.7 KOSGEB tarafından koordine edilmekte olan Uygulamalı Girişimcilik Eğitimlerinden
İŞKUR aracılığı ile yürütülecek olanlara katılacakların belirlenmesi sağlanacak ve eğitimlerin
her aşamasında İŞKUR-KOSGEB temsilcileri birlikte çalışacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: KOSGEB
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Girişimcilik eğitim programlarının
uygulanmasında 2009 yılında KOSGEB ile imzalanan ve zaman zaman güncellenen protokol
hükümleri dikkate alınmaktadır. Bu kapsamda işbirliği ve koordinasyon sağlanmaktadır.
İŞKUR’dan alınan görüş sonrasında eylemin devam eden düzenli bir faaliyet olduğu 2014 yılı
ile sınırlı olmadığı bilgisine ulaşılmıştır. Söz konusu maddede konusunda sürenin 2016 olarak
revize edilmesi talebi mevcuttur.
e) Değerlendirme: Söz konusu tedbir maddesinin süresinin 2016 olarak değiştirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.8 Girişimcilik eğitimi alanların ve girişimcilerin izlenebildiği bir veri tabanı oluşturulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, MEB, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, KOSGEB,
SGK, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu konuda paydaş kurum
ve kuruluşlarla görüşmeler başlatılmış olup veriler temin edildiğinde çalışmalar Bilgi İşlem
Dairesi Başkanlığı ile başlatılacaktır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
38
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
6.9. 25 adet yeni Teknoloji Geliştirme Merkezi kurulacak (TEKMER) ve ilgili kurum ve
kuruluşların bu merkezlerle Ar¬Ge ve İnovasyon konularında işbirliği yapmaları sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: Teknoloji ve Yenilik Destekleri Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, TOBB, Meslek Kuruluşları, YÖK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılı itibariyle 2 (iki) adet
TEKMER, 6 (altı) adet Ar-Ge İnovasyon İş Birliği Protokolü imzalanmıştır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.10. Yeni İş Geliştirme Merkezlerinin (İŞGEM) kurulması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOBİ Araştırmalar ve Proje Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, TOBB,
Meslek Kuruluşları, Kalkınma Ajansları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kastamonu İŞGEM, Malatya
İŞGEM ve Tokat İŞGEM kurulması kapsamında yürütülen AB IPA Projesinin Teknik Yardım
Hizmeti 2014 yılı Mayıs ayında görevlerine başlamıştır. Diyarbakır İŞGEM başvurusu
KOSGEB İş Geliştirme Merkezi Desteği Değerlendirme ve Karar Kurulunda görüşülmüş ve
desteklenmesine karar verilmiştir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
39
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
6.11. Uygulamalı girişimcilik eğitimleri yaygınlaştırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOBİ Araştırmalar ve Proje Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
2.Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: “KOSGEB Girişimcilik Destek
Programı” kapsamında düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik Eğitiminin hedef kitlesi kendi işini
kurmak isteyen gerçek kişiler olup, eğitimler genel katılıma açık olarak düzenlenebileceği
gibi, genç girişimci, kadın girişimci ve yükseköğretim kurumlarının öğrencileri gibi belirli bir
hedef gruba yönelik olarak da yapılabilmektedir.
2014 yılı Kasım sonu itibarıyla düzenlenen eğitimlere ilişkin veriler şu şekildedir:
• KOSGEB Birimleri tarafından düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik Eğitimleri, 178 Eğitim 5.114 Girişimci (Genel Katılım)
• Kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik Eğitimleri, 1.648
Eğitim – 46.972 Girişimci (Genel Katılım)
• Yükseköğretim kurumları tarafından örgün eğitim kapsamında verilen girişimcilik
dersleri; (2013-2014 eğitim öğretim yılı: 87 Üniversitede 905 sınıf ve 2014-2015 eğitim
öğretim yılı*: 67 Üniversitede 921 sınıf)
* Başvuru süreci devam etmektedir.
İŞKUR tarafından 2013 yılında 25 bin kişiye 2014 yılında 30 bin kişiye eğitim verilmesi
hedeflenmiştir. Eğitimlerin nitelik ve nicelik olarak yaygınlaştırılması çalışmaları devam
etmektedir.
e) Değerlendirme: Söz konusu eylemden sorumlu kurumların teke indirilmesi gerekliliği
mevcuttur.Bu kapsamda, eğitim verilecek yerlerin belirlenmesi öncelik arz ettiği için
KOSGEB’in sorumlu kuruluş, İŞKUR ise işbirliği yapılacak kuruluş olarak belirlenecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
40
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
6.12. Yeni girişimci desteği verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOBİ Araştırmalar ve Proje Koordinasyon Dairesi Başkanlığı,
Hizmet Merkezleri Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, BTSB, İŞKUR, İlgili Meslek
Kuruluşları
c) Süre: 2016
d) Eylem ile ilgili Sorumlu Kurum/Kuruluşların Yazılı Görüşleri: “KOSGEB Girişimcilik
Destek Programı” kapsamında verilen Yeni Girişimci Desteği’nden 2014 yılı Kasım sonu
itibarıyla 8.679 işletme yararlanmış olup toplam destek tutarı 82.335.276,04TL olarak
gerçekleşmiştir.
Bu konuda İŞKUR tarafından AB veya Kalkınma Bakanlığı kaynakları ile pilot proje yapılması
için projeler sunulmuştur. Ancak engellilere ve eski hükümlülere yönelik olarak kendi işni
kurma hibe desteği başlatılmıştır. Eski hükümlülere 15 bin, engellilrere 36 bin TL destek
verilmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.13. Girişimciliği teşvik etmek üzere yeni kurulacak işletmeler için vergisel kolaylıklar
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Maliye Bakanlığı
İlgili Birim: Gelir Politikaları Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, KOSGEB, İlgili Meslek Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: TBMM’ne sevk edilen Gelir
Vergisi Kanunu Tasarısının 83. maddesinde ticari, zirai ve mesleki faaliyeti nedeniyle
ilk defa gelir vergisine tabi olan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmidokuz
yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, talepleri halinde, faaliyete başladıkları
vergilendirme döneminden itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri
41
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
kazançlarının asgari ücretin yıllık tutarına isabet eden kısmının, 77 nci maddenin birinci
fıkrasındaki tarifenin ilk gelir dilimine uygulanan oran ile çarpılmasıyla bulunan tutar,
bunların kazançları üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edileceği hükmü bulunmaktadır.
Bu madde kapsamında yeni girişimcilerin desteklenmesi planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.14. Girişimcilik bilgilendirme ve rehberlik hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: KOSGEB, İlgili Sosyal Taraflar, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş ve Meslek Danışmanlığı
Dairesi Başkanlığı tarafından KOSGEB Yetkilileri ile iletişim kurularak eğitim ve yapılacak
faaliyetlere ilişkin öngörüşme yapılmıştır. 2014 sonuna kadar yapılacak faaliyetlerin takvime
bağlanması hususunda çalışmalar yürütülecektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.15. KOBİ’lere rehberlik hizmetlerinin verilmesine yönelik hizmetler artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOBİ Araştırmalar ve Proje Koordinasyon Dairesi Başkanlığı,
Hizmet Merkezleri Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, İlgili Meslek Kuruluşları, Belediyeler
Kalkınma Ajansları
c) Süre: 2014
42
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Görev ve faaliyet alanları
kapsamında hedef kitlesinde yer alan KOBİ’lerin ihtiyaç ve taleplerine yönelik rehberlik
hizmetlerini, Hizmet Merkezi Müdürlükleri vasıtasıyla sürdürmektedir.
Söz konusu tedbire ilişkin, işbirliği yapılan kurum olan İŞKUR İş ve Meslek Danışmanlığı
Dairesi Başkanlığı tarafından KOSGEB Yetkilileri ile iletişim kurularak eğitim ve yapılacak
faaliyetlere ilişkin ön görüşme yapıldığı ve. 2014 sonuna kadar yapılacak faaliyetlerin
takvime bağlanması hususunda çalışmalar yürütüleceği belirtilmiştir.
KOSGEB ile yapılan görüşmede eylem maddesinin rutin bir faaliyeti olduğu bilgisine
ulaşılmıştır.
e) Değerlendirme: Söz konusu tedbirin rutin bir faaliyet olması neticesinde süresi 2016
olarak değiştrilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.16. KOBİ’lerin işbirliği anlayışında bir araya gelerek “ortak sorunlara ortak çözümler”
üretmelerine yönelik destekler verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOBİ Araştırmalar ve Proje Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Meslek Kuruluşlar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
KOBİ’lerin en önemli problemlerinden olan düşük kapasite kullanımı ve finansman araçlarına
ulaşım sorunlarını gidermeye yönelik olarak tasarlanmış olan İşbirliği-Güçbirliği Destek
Programı ile işletmelerin ortak sorunlarına ortak çözümler içeren projelerine Başkanlığımız
tarafından destek sağlanmaktadır. 2014 yılı Ağustos sonu itibarıyla 23 adet ve 28.622.503
TL tutarında projeler destek kapsamına alınmıştır. Ayrıca önceki yıllarda destekleme kararı
alınmış 40 projeye bu dönem içerisinde toplam 6.646.443 TL tutarında destek ödemesi
yapılmıştır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
43
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Eğitim İstihdam İlişkisinin Güçlendirilmesi Ekseninde; erişilebilir
bir eğitim sistemi içerisinde herkese okul öncesinden başlayarak temel beceri ve yetkinlikler
kazandırılması, genel ve mesleki eğitimin kalitesinin ve etkinliğinin artırılması, hayat
boyu öğrenme (HBÖ) kapsamında açık öğrenme ortamlarının oluşturulması ve hayat boyu
öğrenmenin özendirilmesi, eğitim-işgücü piyasası arasında uyumun sağlanması, aktif işgücü
piyasası politikaları (AİPP) yaygınlaştırılarak etkinliğinin artırılması, eğitim sistemi ve AİPP
ile proje merkezli yenilikçiliğin ve girişimciliğin desteklenmesini kapsayan 6 öncelikli alan
içerisinde 42 eylem bulunmaktadır. Bu eylem maddelerinden 10 tanesinde MEB, 6 tanesinden
YÖK,3 tanesinden MYK,16 tanesinden İŞKUR,1 tanesinden Maliye Bakanlığı,6 tanesinden
KOSGEB,1 tanesinden ise TOBB sorumlu kuruluş olarak yer almaktadır. Eylem maddelerinin
13 tanesi sürekli eylem maddesi olup 9 tanesi 2014 yılına, 13 tanesi 2015 yılına, 6 tanesi ise
2016 yılına kadar süresi olan eylemlerdir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2014 YILI OLAN TEDBİRLER
Tamamlanan Tedbirler:
1. “6.6. İŞKUR’a iletilen girişimcilik eğitim talepleri, talebin belli bir sayıya ulaşması halinde
anında karşılanacaktır.” Tedbir maddesinin 6.11.2014 tarihli Aktif İşgücü Hizmetleri
Yönetmeliğinde yapılan mevzuat düzenlemesi ile 10 kişinin oluşması halinde girişimcilik
eğitimlerinin açılabileceği yönündeki düzenleme ile eylem maddesi tamamlanmıştır.
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “4.1. Ulusal Yeterlilik Çerçevesi (UYÇ) hazırlanacaktır.” Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi
(TYÇ) Yönetmelik Taslağına ve ekine ilişkinoluşan ihtilaflar neticesinde 5544 sayılı Mesleki
Yeterlilik Kurumu Kanununun 23/A Maddesiyle ilgili değişiklik önerisi hazırlanmıştır.
Başbakanlık tarafından uygun bulunan değişiklik önerisi, Türkiye Büyük Millet Meclisine
(TBMM) gönderilen “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı”nda 44 üncü madde olarak
yer almaktadır. Söz konusu değişiklik gerçekleştiğinde TYÇ Yönetmeliği ve TYÇ yürürlüğe
girebilecektir.
Buradan hareketle söz konusu tedbirin süresinin 2015 olarak revize edilerek mevzuata
yönelik gelişmeler takip edilecektir.
2. “4.2. İş piyasasının önceliklerine göre belirlenen ulusal meslek standartları hazırlanacaktır.”
Tedbirine ilişkin MYK ile yapılan görüşme sonrasında eylemin sürekli yapılan bir eylem
maddesi olduğu ve sürenin sürekli olarak revize edilebileceği bildirilmiştir. Tedbirin süresi
“sürekli” olarak değiştirilecektir.
3. “5.7. Yerel düzeyde hedef gruplara yönelik hizmetlerin daha aktif ve etkin bir şekilde
yerine getirilebilmesi için nitelikli personel alımı yapılacaktır.” Tedbirinin süresinin 2015
olarak revize edilecektir.
4. “5.8. İl İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurullarının işlevselliği ve etkinliği artırılacaktır.” tedbiri
konusunda sorumlu kurum olan İŞKUR tarafından İl İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurullarının
işlevselliği ve etkinliği hakkında yabancı ülke uygulamalarını da içeren literatür taramasının
devam ettiğinin belirtildiği için eylem maddesinin süresi 2015 olarak revize edilecektir.
44
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eğitim İstihdam
İlişkisinin Güçlendirilmesi
5. “6.4. Girişimcilik eğitimlerinin AİPP’ler içindeki payı artırılacaktır.” tedbir maddesinin
sorumlu kurumu olan İŞKUR tarafından tedbirin düzenli bir faaliyeti olduğu ve 2014 yılı ile
sınırlandırılmaması gerektiği belirtildiği için söz konusu eylemin süresi 2016 olarak revize
edilecektir.
6. “6.7. KOSGEB tarafından koordine edilmekte olan Uygulamalı Girişimcilik Eğitimlerinden
İŞKUR aracılığı ile yürütülecek olanlara katılacakların belirlenmesi sağlanacak ve eğitimlerin
her aşamasında İŞKUR-KOSGEB temsilcileri birlikte çalışacaktır.” tedbir maddesinin sorumlu
kurumu olan İŞKUR tarafından, tedbirin devam eden düzenli bir faaliyet olduğu ve eylemin
süresinin 2014 yılı ile sınırlı olmadığı belirtildiği için söz konusu tedbire ilişkin süre 2016
olarak revize edilecektir.
7. “6.15. KOBİ’lere rehberlik hizmetlerinin verilmesine yönelik hizmetler artırılacaktır.” tedbir
maddesinin sorumlu kurumu olan KOSGEB, tedbirin kendi faaliyetleri kapsamında rutin bir
faaliyet olduğu ve bu kapsamda eylemin 2014 yılı ile sınırlandırılmaması gerektiği belirtildiği
için söz konusu eylemin süresi 2016 olarak revize edilecektir.
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “4.1. Ulusal Yeterlilik Çerçevesi (UYÇ) hazırlanacaktır.” Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi
(TYÇ) Yönetmelik Taslağına ve ekine ilişkinoluşan ihtilaflar neticesinde 5544 sayılı Mesleki
Yeterlilik Kurumu Kanununun 23/A Maddesiyle ilgili değişiklik önerisi hazırlanmıştır.
Başbakanlık tarafından uygun bulunan değişiklik önerisi, Türkiye Büyük Millet Meclisine
(TBMM) gönderilen “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı”nda 44 üncü madde olarak
yer almaktadır. Söz konusu değişiklik gerçekleştiğinde TYÇ Yönetmeliği ve TYÇ yürürlüğe
girebilecektir. Kurum tarafından yapılan öneri neticesinde eylemin maddesi “Türkiye
Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) hazırlanacaktır.” olarak değiştirilecektir.
3.2. TAMAMLANMA SÜRESİ 2015 OLAN OLAN TEDBİRLER
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “6.1. Yükseköğretim müfredatlarında yenilikçilik ve girişimcilik bölümlerine yer
verilecektir.” tedbir maddesinde işbirliği yapılan kurumlar arasına İŞKUR da eklenecektir.
3.3 TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 OLAN OLAN TEDBİRLER
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “6.3. Temel eğitimden itibaren tüm öğretim süreçlerinde yer alan öğrencilerde girişimciliğin
önemi konusunda farkındalık yaratılacaktır.” tedbir maddesinden üniversite dönemine kadar
MEB, sonrasında YÖK yetkili olduğundan aynı eylem maddesinin iki kurum için ayrı ayrı
yazılması uygun olacaktır.
3.4. SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.3. Yükseköğretimde okullaşma oranı yükseltilecektir.” tedbirine ilişkin sorumlu kurumlar
MEB ve YÖK’tür.
45
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Eylemden sorumlu kurum/kuruluş sayısı teke düşürülmüştür. YÖK’ün çalışma alanı ve
faaliyetleri göz önünde bulundurularak eylemden sorumlu tek kurum olarak YÖK belirlenecek
ve MEB işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar arasına eklenecektir.
3.5. YENİ TEDBİR ÖNERİLERİ
1. Tedbirin Yer Alacağı Politika: Eğitim-işgücü piyasası arasında uyum sağlanacaktır.
Tedbir No ve Adı: İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Sektörel Operasyonel Programı(İKGSOP)
ile AB fonları etkin bir şekilde kullanılacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, İŞKUR, SGK, Milli Eğitim Bakanlığı, Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığı
Süre: Sürekli
Açıklama: Ulusal İstihdam Stratejisi’nin önceliklerine uyumlu olarak hazırlanan İKGSOP
kapsamında, “Hayat Boyu Öğrenme ve Uyum Yeteneklerinin Geliştirilmesi” başlığı altında
işgücü piyasası ile eğitim arasındaki bağlantıların kuvvetlendirilmesi alanlarında projeler
yürütecek olan kurum ve kuruluşlara fon desteği sağlanacaktır.
46
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
47
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
1. MEVCUT DURUM
Güvenceli esneklik kavramı Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planından (1996-2000) itibaren
“Hem güvenceli, hem de esnek bir işgücü piyasası düzenlemesi gerçekleştirileceği” ifadesi
ile kalkınma planlarında yer almaya başlamıştır. 2001-2005 yıllarını kapsayan Sekizinci Beş
Yıllık Kalkınma Planı, işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu güvenceli esneklik anlayışının
sağlanması; Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013), esneklik ile güvencenin bir arada
değerlendirilerek işgücü piyasasının daha esnek ve hareketli bir yapıya kavuşması; 20142018 yıllarını kapsayan Onuncu Kalkınma Planı ise işgücü piyasasında etkinliğin artırılması
amacıyla güvenceli esnek çalışma, kıdem tazminatı, alt işverenlik, sosyal diyalog, aktif ve
pasif işgücü politikalarının sosyal taraflarla birlikte ele alınarak ilerleme kaydedilmesi
gerektiğini tespit etmektedir.
2003 yılında yasalaşan 4857 sayılı İş Kanununun çeşitli maddelerinde Avrupa Birliği
direktifleri dikkate alınarak esnek çalışmanın usul ve esasları belirlenmiş, esnek çalışma
biçimleri işçileri de koruyucu hükümler çerçevesinde güvenceli esneklik yaklaşımı temelinde
çalışma yaşamına kazandırılmıştır.
İş Kanunun “Türü ve Çalışma Biçimlerini Belirleme Serbestisi” başlığını taşıyan 9 uncu
maddesinde “Taraflar iş sözleşmesini Kanun hükümleriyle getirilen sınırlamalar saklı
kalmak koşuluyla, ihtiyaçlarına uygun türde düzenleyebilirler.” hükmüne yer verilmiştir.
Bu düzenleme, işçinin pazarlık gücünün zayıflığı dikkate alındığında güvenceli esneklik
kavramının benimsenmesinin işçi açısından önemini ortaya koymaktadır. Ülkemizde güvenceli
esneklik kavramının tartışılması, çalışma mevzuatının Avrupa Birliği (AB) mevzuatıyla
uyumunun sağlanması açısından da önem taşımaktadır. AB’ye uyum süreci kapsamında iş
mevzuatının şekillendirilmesinde Avrupa Sosyal Modeli (ASM) bir kaynak oluşturmaktadır.
ASM’nin dayandığı temel kavramlardan biri olan güvenceli esneklik kavramı, işçiye istihdam
ve gelir güvencesinin sağlanmasını, firmanın rekabet gücü korunarak desteklenmesini
esas almaktadır. Bu kapsamda ülkemizde güvenceli esneklik kavramı; bir yönü ile işgücü
piyasalarının ve iş ilişkilerinin ASM çerçevesinde ele alınmasını; diğer yönü ile gelir ve
istihdam güvencesi sağlanmasını içermekte; ayrıca AB’nin belirli süreli iş sözleşmelerini
düzenleyen 99/70/EC, kısmi süreli çalışmayı düzenleyen 97/81/EC ve 98/23/EC, geçici iş
ilişkisini düzenleyen 2008/104/EC, çalışma sürelerini düzenleyen 2003/88/EC ve sektörel
çalışma sürelerini düzenleyen 2000/79 EC sayılı direktiflerine uyumu da içermektedir.
1.1 Kısmi Süreli Çalışma
En eski ve yaygın olarak uygulanan esnek çalışma biçimi olan kısmi çalışma, İş Kanunun
“Kısmi süreli ve tam süreli iş sözleşmesi” başlıklı 13 üncü maddesinde normal çalışma
süresinden daha az sürede yapılan çalışmaları tanımlamak için düzenlenmiştir. Kısmi süreli
çalışma, ülkemizde haftalık 30 saatten az olan çalışmalar için kullanılırken, ABD’de 35 saatten
az, Kanada ve İngiltere’de 30 saatten az, Almanya’da ise 36 saatten az olan çalışmalar bu
kapsama girmektedir. Eurostat verilerine göre, 2013 yılında kısmi süreli çalışan oranı AB28’de yüzde 19,5’dur. Kısmi süreli çalışmanın en yaygın olduğu ülkeler arasında Hollanda
(yüzde 50), İsveç (yüzde 24,7), Almanya (yüzde 26,2) ve İngiltere (yüzde 25,5) bulunmaktadır.
Türkiye’de ise 2006 yılında yüzde 7,6 olan kısmi süreli çalışan oranı 2013 yılında yüzde 11,9’a
yükselmiştir. Bu oranın içinde ücretsiz aile işçileri büyük bir yer tutmaktadır.
OECD 2013 verilerine göre ise; OECD ülkeleri arasında ortalama part-time çalışma oranı yüzde
16,9 iken Türkiye’de part-time çalışma oranı yüzde 11,8’dir, Hollanda’da part-time çalışma
oranı yüzde 37,8 ile AB’ye üye ülkeler arasında en yüksek orana sahiptir.
48
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 2012 yılında yapılan saha araştırması
sonuçlarına göre, işkollarında esnek çalışanların yüzde 40,9’unun haberleşme işkolunda,
yüzde 24,1’inin gıda işkolunda, yüzde 17,3’nün ise ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar
işkolunda olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Aynı araştırmada esnek çalışma modellerinin tercih edilme nedenlerine bakıldığında personel
maliyetlerinin azaltılmasının yüzde 30,5 oranında en önemli tercih nedeni olduğu verisine
ulaşılmıştır. Söz konusu araştırmada, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında getirilen esnek
çalışma modellerinin yeterli olup olmadığı da araştırılmış olup ankete katılanların yüzde 38’i
esnek çalışma modellerinin kısmen yeterli olduğunu; yüzde 31,5’i yetersiz olduğunu, yüzde
13,4’ü ise yeterli olduğunu belirtmiştir.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2013 yılsonu verileri incelendiğinde ülkemizde 25,524
milyon kişinin istihdam edildiği ve bunlardan 3,179 milyon kişinin yarı zamanlı olarak çalıştığı
görülmüştür. Bu kapsamda yarı zamanlı çalışma oranı yüzde 12,4 olarak hesaplanmıştır.
Tablo.1 Türkiye’de Yıllar İtibari ile Yarı Zamanlı Çalışma Oranı (Yarı zamanlı çalışanlar (Bin))
Yıllar
Tam Zamanlı
Yarı zamanlı
Toplam
Yarı zamanlı çalışanların
toplam çalışanlara oranı
2013
22.345
3.179
25.524
%12,45
2012
21.834
2.986
24.821
%12,03
2011
21.223
2.888
24.110
%11,97
2010
19.952
2.642
22.594
%11,69
2009
18.870
2.407
21.277
%11,31
Kaynak: TÜİK
Tablo.2 Yarı Zamanlı Çalışanlar İçerisinde Kayıt Dışılık (Yarı zamanlı çalışanlar (Bin))
Yıllar
Toplam
Kayıtlı
Kayıt dışı
Kayıt dışılık Oranı
2013
3.179
531
2.648
83,30%
2012
2.986
469
2.518
84,33%
2011
2.888
448
2.440
84,49%
2010
2.642
402
2.240
84,78%
2009
2.407
333
2.074
86,17%
Kaynak: TÜİK
Tablolardan görüldüğü üzere, ülkemizde yarı zamanlı çalışanların sayısında yıllar itibaiyle
artış görülmektedir, ayrıca yarı zamanlı çalışanlar arasında kayıt dışılıkta yıllar itibari ile
azalmaktadır.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’ndan alınan 2014 yılı verilerine göre ise toplam sigortalı
sayısı 13.900.354 kişi iken 842.262 kişi kısmi istihdama tabi çalışmakta ve 14.354 kişi de ev
hizmetlerinde 30 günden az çalışmaktadır. Aynı veriler ışığında sigortalı çalışanların yüzde
6,1’inin kısmi sürelerle çalıştığı bilgisine ulaşılmıştır.
49
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
1.2 Belirli Süreli İş Sözleşmesi
Üretim sistemlerinde ve iş gücü piyasasında yaşanan değişimler neticesinde belirli süreli
iş sözleşmeleri çalışma hayatının vazgeçilmez bir unsuru olmuştur. Bu kapsamda, İş
Kanunun “Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi” başlıklı 11 inci maddesinde düzenlenmiş
olan belirli süreli çalışma, belirli bir işin tamamlanması, belirli süreli işlerde veya belirli bir
olgunun ortaya çıkması gibi durumlarda uygulanan esnek bir çalışma biçimidir. Yapılan
düzenlemede belirli süreli iş sözleşmelerinin esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst
üste yapılamayacağı esası getirilmiş ve aksi halde sözleşmenin baştan itibaren belirsiz süreli
sayılacağı belirtilmiştir. Bu suretle kanun koyucu 99/70/EC sayılı AB Direktifinde öngörülen
belirli süreli iş sözleşmelerinin kötüye kullanılmasını engellemiştir. Söz konusu Direktif,
üye devletlerin zincirleme iş sözleşmelerinin ne kadarlık bir zaman diliminde kaç kez üst
üste yapılabileceğinin belirlenmesine imkan vermiştir. Esaslı nedenlerin varlığı halinde iş
sözleşmesinin belirli olma özelliğini koruyacağı kabul edilmiştir.
Eurostat 2013 yılı verilerine göre, AB-28 ülkelerinde belirli süreli çalışan oranı yüzde 13,8’dir.
Bu çalışma sisteminin en yaygın olduğu ülkeler arasında Polonya yüzde 26,8, İspanya yüzde
23,2, Portekiz yüzde 21,5 ve Hollanda yüzde 20,3 bulunmaktadır. Ülkemizde belirli süreli
çalışmanın oranı ise yüzde 12,2’dir.
1.3 Geçici İş İlişkisi
İşçi, işçiyi çalıştıran işveren ve özel istihdam bürosu arasında kurulan iş ilişkisi “üçlü iş ilişkisi”
olarak tanımlanmaktadır. Özel istihdam büroları, iş sözleşmesi imzaladığı çalışanlarını diğer
işletmelere geçici olarak çalışmak üzere devrettiğinde ortaya geçici iş ilişkisi çıkmaktadır.
Son 20 yılda, özellikle Avrupa’da bu kapsamda çalışan kişi sayısında artış görülmüştür. Özel
İstihdam Büroları Avrupa Konfederasyonunun (Eurociett) 2014 yılı raporunda yayımladığı
2012 yılı verilerine göre, yaklaşık 11,5 milyon kişinin bu şekilde çalıştığı görülmüştür.
Özel istihdam büroları aracılığıyla geçici çalışma, işletmelerin çeşitli nedenlerle karşı karşıya
kaldığı kısa süreli işgücü ihtiyacını karşılamak için başvurulan bir mekanizmadır. Diğer
taraftan bu mekanizmanın özellikle kadınlar, gençler ve uzun süreli işsizler gibi istihdama
erişimde deneyim eksikliği engeliyle karşılaşan grupların istihdam edilebilirliğini artıracağı,
çeşitli nedenlerle geçici istihdamı tercih edenlerin iş bulma ve çalışma şartlarını iyileştireceği
görüşleri de literatürde yer almaktadır.
Özel istihdam büroları aracılığıyla geçici iş ilişkisi mevzuatımızda düzenlenmemiştir. Bununla
birlikte İş Kanununun “Geçici iş ilişkisi” başlıklı 7 nci maddesinde ülkemizin kendine özgü
ve dar kapsamlı bir geçici iş ilişkisi modeline imkan tanınmıştır. AB tarafından hazırlanan
2014 İlerleme Raporunda da Türkiye’nin, geçici iş ilişkisi gibi diğer istihdam türlerini AB
müktesebatına uygun şekilde düzenlemesi gerektiği ifade edilmiştir.
Mesleki faaliyet olarak geçici iş ilişkisi, 26/6/2009 tarih ve 5920 sayılı Kanun ile düzenlenmiş
ancak Sayın Cumhurbaşkanının vetosu nedeniyle yürürlüğe girmemiştir.
Ayrıca, 10 uncu Çalışma Meclisi’nin gündem maddelerinden biri de özel istihdam büroları
aracılığı ile geçici iş ilişkisi olarak belirlenmiştir. Çalışma Meclisi sonuç bildirgesinde
tarafların konuya yaklaşımının çok farklı olduğuna değinilmiş ve özel istihdam büroları
aracılığıyla geçici iş ilişkisi düzenlemesi yapılmadan önce, bu istihdam biçiminin avantajları
ve dezavantajları konusunda çalışanlar ve sosyal taraflar bilgilendirilmesi ile geçici iş ilişkisi
sağlayan istihdam bürolarının denetlenmesi konusunun özel olarak ele alınması önerilmiştir.
50
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
1.4 Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı konusu, 3008 sayılı İş Kanununa girdiği günden beri işçi, işveren ve devlet
tarafından tartışılan konulardan biri olmuştur.
Gerek işçiler, gerek işverenler ve gerekse sosyal politikalar oluşturmakla yükümlü devlet için
kıdem tazminatı konusu önem arz etmektedir.
Ülkemiz, OECD ve AB ülkeleri ile Brezilya ve Rusya gibi yükselen piyasalar arasında en
yüksek işten çıkarma maliyetine katlanan ülkedir. 2014 Dünya Bankası İş Yapma Raporuna
göre ülkemizde, 1, 5 ve 10 yıllık kıdeme sahip işçilere ortalama 23,1 haftalık kıdem tazminatı
ödenmektedir. Aynı kıdeme sahip işçi için Yunanistan ve Litvanya’da 15,9; Portekiz’de 15,2;
Hindistan’da 11,4; Brezilya’da 8,9; Rusya’da 8,7; Macaristan’da 7,2 ve Fransa’da 4,6 haftalık
kıdem tazminatı ödenmektedir.
Bu durumun ülkemizin rekabet edebilirlik seviyesine zarar verdiği ve yeni istihdam
alanlarının oluşabileceği yerli ve yabancı yatırım kararlarına engel teşkil ettiği yönünde
görüşler mevcuttur.
2012 yılında yayınlanan bir araştırmada; örneklem grubunu oluşturan ve işine son verildikten
sonra işsizlik sigortasına başvuran 292 kişinin yüzde 42,5’inin en son çalıştığı işyerinden kıdem
tazminatının tamamını aldığı, yüzde 3,4’ünün bir kısmını aldığını, yüzde 53,4’ünün alamadığı
görülmüştür. Aynı araştırmaya göre; imalat sektöründe çalışan işçilerin yüzde 59,2’si, hizmetler
sektöründe çalışan işçilerin yüzde 58,2 si ve inşaat sektöründe çalışan işçilerin yüzde 71,4’ü
kıdem tazminatlarını alamamaktadır. Kıdem tazminatını alamayan işçilerin yüzde 34’ü istifa
etmiş, yüzde 17’si sözleşmeyi haklı nedenle feshetmiş, yüzde 7’sinin sözleşmesi ise işveren
tarafından haklı nedenle feshedilmiştir. İstifa eden işçilerin yüzde 33,3’ü, işveren tarafından
haklı nedenle işten çıkarılan işçilerin yüzde 44,4’ü kıdem tazminatının tamamını ya da bir
kısmını almışken, haklı nedenle sözleşmesini fesheden işçilerin yüzde 64,1’i, askere giden
erkek işçilerin yüzde 12,5’i bu araştırmaya göre kıdem tazminatını alamamaktadır.
10 uncu Çalışma Meclisi’nin gündem maddelerinden biri de kıdem tazminatı olarak belirlenmiştir.
Konu ile ilgili sonuç bildirgesinde; mevcut kıdem tazminatı uygulamasının çeşitli sorunlarla karşı
karşıya olduğu, bu sorunların sosyal tarafların ortak katılımıyla çözülmesinin çalışma barışı
açısından ivedilik arz ettiği tespiti yapılmış ve işçilerin hak kaybına uğramalarının önlenmesi için
getirilecek çözümlerde diğer ülke örneklerinin dikkatle taranması önerilmiştir.
Alt işveren işçilerinin, aynı veya farklı kamu kurum ve kuruluşunda, farklı alt işverenler
eli ile bir yıl veya daha az süreli ihaleler kapsamında çalışmaları nedeniyle kıdem tazminatı
konusunda ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Anlaşmazlıkların mahkemelere intikal etmesi
ve mahkemelerin de işyeri devri kuralları ile birlikte sorumluluk ilkesi gereği tüm kıdem
tazminatını kamu kurum ve kuruluşlarının ödemesi gerektiği yönündeki karaları mevcuttur.
Yaşanan bu soruların giderilmesi amacıyla kamu kesiminde kurulan alt işverenlik ilişkisinden
kaynaklanan sorunların çözümü için, 11/09/2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanunun 8 inci
maddesi ile İş Kanununun 112 nci maddesine yeni hükümler eklenmiştir. Buna göre; 4734
sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında
alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatlarının ilgili kamu kurum ve
kuruluşları tarafından ödeneceği hüküm altına alınmış, konu ile ilgili usul ve esasların
Maliye Bakanlığı ve Kamu İhale Kurumunun görüşleri alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.
51
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
1.5 Alt işverenlik
Dünyada ve ülkemizde çalışma hayatında hızlı teknolojik gelişim ve uzmanlık gerektiren
işlerin çoğalması ve yaygınlaşması, artan uluslararası rekabet “alt işverenlik” uygulamasını
ortaya çıkarmıştır.
Alt işverenlik uygulamasının yaygınlaşması ile asıl işveren, alt işveren, işçi kesimleri arasında
iş hukuku kaynaklı sorunların da katlanarak arttığı gözlenmektedir. Öyle ki alt işverenlik
uygulaması kapsamında ortaya çıkan hukuki uyuşmazlıklar, alt işveren yanında çalışan
işçilerin artan bir biçimde hak kayıplarına maruz kaldığını göstermektedir.
Bakanlığımız, alt işveren işçilerinin kıdem tazminatı, fazla çalışma, yıllık ücretli izin ve
ücretlerini tam ve zamanında alamama gibi problemleri doğrultusunda ve sosyal ortaklarında
katılımıyla bu sorunların çözümüne yönelik kapsamlı bir çalışma yürütülmektedir.
10 uncu Çalışma Meclisi’nin gündem maddelerinden arasında yer alan alt işverenliğin sonuç
bildirgesinde çalışma hayatının bir gerçeği olduğunun kabul edildiği, kamu kesiminde alt
işverenlik uygulamalarının ıslah edilmesi gerektiği ve alt işverenlik ile ilgili yasaların İş
Kanununa uyumlu hale getirilmesi yönünde tespit ve önerilerde bulunulmuştur.
AB tarafından hazırlanan 2014 İlerleme Raporunda da Türkiye’nin, alt işverenlik ilişkisini AB
müktesebatına uygun şekilde düzenlemesi gerektiği ifade edilmiştir.
11/09/2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun ile kamu kurum ve kuruluşlarında işin niteliği
dikkate alınarak alt işverene verilebilecek yardımcı işlerin Bakanlar Kurulunca belirleneceği
düzenlenmiştir. Yine aynı Kanununla asıl veya yardımcı işlerde, Maliye Bakanlığından
(KİT’lerde Hazine Müsteşarlığı) onay alındıktan sonra alt işverenlik ihalesine çıkılması, onay
almadan alt işveren ihalesine çıkan veya ihale konusu iş dışında işçiyi çalıştıran kamu görevlisi
hakkında idari para cezası uygulanarak neden olduğu zarardan sorumlu tutulması hüküm
altına alınmıştır. Süreklilik arz eden temizlik, yemek ve güvenlik gibi hizmet alımlarının ise
üç yıllık yapılması sağlanarak, bir yıldan az ihaleler nedeniyle iş mevzuatından kaynaklanan
hak kayıpları güvenceye kavuşturulmuştur.
Kanunla getirilen bir diğer düzenleme ise; kamu kurumlarınca alt işverenlere verilen işlerde,
toplu iş sözleşmesi sonucu ihale bedelinde oluşacak artışın ilgili idare tarafından ödenecek
olmasıdır. Ücret alacaklarının, asıl işveren tarafından aylık olarak kontrol edilmesi ve
ödenmemiş ücretlerinin doğrudan işçinin banka hesabına yatırılması suretiyle, alt işveren
işçilerinin ücretlerinin tam ve zamanında ödenmesi sağlanmıştır.
Kamu kurumlarına, alt işveren işçilerinin yıllık ücretli izinlerinin kullanılıp kullanılmadığını
takip etme yükümlülüğü getirilmiştir.
Alt işveren işçilerinin kıdem tazminatları, ilgili kamu kurumu tarafından doğrudan işçinin
banka hesabına yatırılması suretiyle güvenceye kavuşturulmuştur.
Muvazaa kararlarına itiraz süresi 6 işgününden 30 işgününe çıkarılmış ve mahkeme
kararlarına karşı Yargıtay yolu açılmıştır.
52
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Yasal düzenlemesi bulunan ancak yeterli uygulama alanı olmayan esnek çalışma
biçimlerinin uygulanabilirliği artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Belirli süreli iş sözleşmeleri için belirlenen süre içerisinde tekrarlanma imkânı
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 Dünya Bankası İş Yapma
Raporu verilerinde bu konu özel bir başlık altında incelenmiştir. AB ve OECD üyesi birçok
ülkede sürekli işlerde de belirli süreli iş sözleşmesi düzenlenebildiği sonucuna ulaşılmıştır.
e) Değerlendirme: İşgücü piyasalarına esneklik sağlayan bir sözleşme türü olan belirli
süreli iş sözleşmelerinin kullanımının kolaylaştırılması amacıyla İş Kanununda düzenleme
yapılması sosyal tarafalarında katılımını içeren kapsamlı bir çalışma gerektirdiğinden,
eylemin tamamlanma süresinin 2016’ya uzatılmasının ve 2015 yılında ilgili kuruluşlarla
birlikte bir çalışma grubunun oluşturulmasının yerinde olacağı değerlendirilmektedir.
Tedbirle ilgili olarak işbirliği yapılacak kurum ve kuruluşlardan ise İŞKUR ve SGK’nın
çıkarılması yerinde olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2. Alt işverenlik uygulaması işçi hakları ile işyeri koşulları dikkate alınacak şekilde yeniden
düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, SGK, Kamu İhale
Kurumu, Sosyal Taraflar 53
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
c) Süre: İlgili taraflarla yapılacak müzakerelerle belirlenecektir.
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 6552 sayılı Kanun alt işverenlik
sistemi ile ilgili geniş ve kapsayıcı bir düzenleme getirmiştir.
Söz konusu Kanunun 10 uncu maddesi ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından ihaleye
çıkılabilecek yardımcı işlere ilişkin hizmet türlerini; idarelerin teşkilat, görev ve yetkilerine
ilişkin mevzuatı, yerleşik yargı içtihatları ile İş Kanununun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası
dikkate alınmak suretiyle idareler itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte belirlemeye işçi, işveren
ve kamu görevlileri konfederasyonları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine
Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığının görüşü ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine
Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır.
Aynı Kanunun 8 inci maddesi ile kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta olan alt işveren
işçilerinin kıdem tazminatının ödenmesi ile ilgili usul ve esasların Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Onuncu Kalkınma Planı Öncelikli Dönüşüm Programı (ÖDÖP) kapsamında da alt işverenlik
sistemine dönük çalışmalar yapılması yönünde çeşitli eylemler vardır. Tedbir kapsamında
yapılacak çalışmalarda ÖDÖP ile uyum içinde çalışılacaktır.
e) Değerlendirme: İşbirliği yapılan kurum ve kuruluşlar ile sosyal tarafların katılımı
alt işverenlik uygulaması ile ilgili olarak yaşanan sorunların belirlenmesi için bir çalışma
grubunun oluşturulması, oluşturulan çalışma grubunun ise 2015 yılı içinde bir rapor
hazırlaması planlanmaktadır.
Ayrıca, alt işverenlik uygulamasının önemi ve uygulamadaki yaygınlığı dikkate alındığında
tedbir sürekli olmalıdır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3 Kısmi süreli çalışanların, çalıştığı süre ile orantılı olarak fazla çalışma yapabilmesine
imkân tanınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Konu ile ilgili yapılan
araştırmalar, işçi ve işverenlerin kısmi süreli çalışma hakkında bilgilendirilmesi gerekliliğini
ortaya koymaktadır.
54
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
Bu kapsamda 2014 yılı içinde OECD ve AB üyesi ülkelerde kısmi süreli çalışan işçilerin fazla
çalışma yapabilmelerine imkan tanıyan düzenlemeler olup olmadığı yönünde Çalışma Genel
Müdürlüğünce kapsamlı bir rapor hazırlama çalışması başlatılmıştır.
Konu ile ilgili olarak işçi ve işveren kesiminin farklı görüşlere sahip olduğu bilindiğinden,
tedbir kapsamındaki çalışmalarda sosyal diyalogun önemi ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle
tedbirin 2015 yılını kapsayacak şekilde uzatılmasının yerinde olacağı değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbir için öngörülen sürenin 2016 yılına kadar uzatılması, ayrıca işbirliği
yapılan kurum/ kuruluşlardan İŞKUR ve SGK’nın çıkarılması yerinde olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Mevzuatımızda düzenlenmemiş olan esnek çalışma biçimleri için yasal düzenlemeler
yapılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1 İş paylaşımı, esnek zamanlı, evden ve uzaktan çalışma gibi esnek çalışma biçimleri için
gerekli yasal düzenlemeler hayata geçirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Hazine
Müsteşarlığı, İŞKUR, SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Uzaktan çalışma sistemi ile
ilgili mevzuat değişikliği Bakanlar Kurulu tarafından 10/12/2014 tarihinde TBMM’ye sevk
edilmiştir.
ÖDÖP kapsamında ise mevcut esnek çalışma sistemlerinin daha güvenceli hale getirilmesi
ve yeni esnek çalışma sistemlerini içeren mevzuat çalışmasının yapılması yönünde çeşitli
eylemler vardır. Tedbir kapsamında yapılacak çalışmalarda ÖDÖP’le uyum içinde çalışılacaktır.
SGK ise işgücü piyasasında esneklik sağlayan çalışma biçimleri ile ilgili olarak herbir sektör
için ayrı ayrı ikincil mevzuat oluşturulması gerektiğini önermiştir.
e) Değerlendirme: Tedbirin “Uzaktan çalışma sistemi için gerekli yasal düzenlemeler hayata
geçirilecektir.” şeklinde yeniden düzenlenmesi ve tedbirle ilgili olarak işbirliği yapılacak
kurum ve kuruluşlardan Maliye Bakanlığı’nın ve İŞKUR’un çıkarılması yerinde olacaktır.
Ayrıca, tedbir maddesi için öngörülen sürenin 2016 yılına uzatılması yerinde olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
55
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
2.2 Özel istihdam bürolarının geçici iş ilişkisi kurabilmelerine yönelik yasal düzenleme
yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, İŞKUR,
SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: İlgili taraflarla yapılacak müzakerelerle belirlenecektir.
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı bünyesinde konu ile ilgili çalışmalar uzun bir süredir devam etmekte, işçi ve
işveren taraflarının da mutabık oldukları bir mevzuat çalışması hazırlanabilmesi için çaba
sarf edilmektedir.
Konu ile ilgili 2008/104/EC sayılı AB Direktifinin dikkate alınacağı, işçilerin mesleki
eğitimlerinin, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin ve diğer temel haklarının garanti altına
alındığı bir geçici iş ilişkisi siteminin sağlanması için ilgili kurum ve kuruluşlarla çalışmalar
yapılacaktır.
ÖDÖP kapsamında da özel istihdam bürolarının faaliyetlerinin geçici iş ilişkisini de içerecek
şekilde genişletilmesi yönünde çeşitli eylemler vardır. Tedbir kapsamında yapılacak
çalışmalarda ÖDÖP’le uyum içinde çalışılacaktır.
e) Değerlendirme: Tedbir mevzuat değişikliğini gerektirdiğinden sosyal taraflarla görüşülerek
değerlendirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3.Esnek çalışma biçimlerine ilişkin işçi ve işverenlerin bilinç düzeyi artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
3.1 İşçi ve işverenlerin esnek çalışma biçimlerine ilişkin bilinç düzeylerini artırmaya yönelik
etkinlikler düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
56
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sosyal Taraflar, Sivil Toplum Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tedbir kapsamında 6 Kasım
2014 tarihinde sosyal tarafların geniş katılımıyla “Esnek Çalışmanın Tür ve Biçimleriyle
Uygulama Sorunları Paneli” ile 18 Aralık 2014 tarihinde ise “Tekstil Sektöründe Güvenceli
Esneklik Paneli” düzenlenmiştir.
ÖDÖP kapsamında da esnek çalışma sistemleri ile ilgili farkındalık artırmaya dönük çalışmalar
yapılması yönünde çeşitli eylemler vardır. Tedbir kapsamında yapılacak çalışmalarda ÖDÖP’le
uyum içinde çalışılacaktır.
e) Değerlendirme: İşçi ve işverenlerin esnek çalışma biçimlerine ilişkin bilinç düzeylerini
arttırmaya yönelik etkinlikler 2015 yılı içerisinde diğer sektörlere yönelik olarak devam
edecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.2 ÇSGB ve SGK ile işçi ve işveren örgütlerinin işbirliği kanalları geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: SGK, Sosyal Taraflar, Sivil Toplum Kuruluşları
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: ÇSGB Çalışma Genel Müdürlüğü
tarafından yerel düzeyde sosyal diyalog mekanizmalarının oluşturulması amacıyla 4
ilde (Eskişehir, Konya, Gaziantep, Kocaeli) işçi ve işveren sendikaları konfederasyonları
temsilcileri ile SGK temsilcilerinin de katıldığı geniş kapsamlı çalıştaylar düzenlenmiştir.
e) Değerlendirme: ÇSGB ve SGK ile işçi-işveren örgütlerinin işbirliği kanallarının geliştirilmesi
için yürütülecek çalışmalar Çalışma Genel Müdürlüğünün koordinasyonunda 2015 yılında da
devam edecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
57
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
4. Ekonomik şartlara ve onaylanan uluslararası sözleşmelere uygun olarak asgari ücretle ilgili
düzenlemeler yapılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
4.1. İstihdam üzerindeki ücret dışı yükler, istihdam üzerindeki etkileri dikkate alınarak
gözden geçirilecek, istihdama yönelik teşvikler sade ve basit hale getirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, SGK c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tedbirin gerçekleşmesine
yönelik ÇSGB bünyesinde İstihdam Teşviklerinin Etki Analizi Projesi yürütülmektedir. Proje
kapsamında, istihdam teşviklerinin analizi yapılarak uygulanmakta olan teşviklerle ilgili
veriler, politika yapıcılara ulaştırılacak ve gerekli kararların alınması noktasında destekleyici
bir mekanizma oluşturularak 10 uncu Kalkınma Planında yer alan hedef ve politikalara uygun
bir teşvik sistemi kurulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. Proje kapsamında ayrıca, TÜİK,
SGK ve İŞKUR’dan analize esas veriler alınmakta, ülke örnekleri incelenmekte ve ara raporlar
hazırlanarak çalışma grubuna sunulmaktadır. 2015 Mart ayında etki analizinin sonuçlanması
beklenmekte ve sonuçların bir rapor halinde karar alıcılara sunulması planlanmaktadır.
SGK ise her sektörün kendi özel durumunun ve işgücü talep esnekliğinin dikkate alınarak
teşvikin belirlenmesini ve yapılacak değerlendirmede istihdam artışı olmaması halinde ilgili
sektör teşvikinin kaldırılmasını içeren bir sistem önermektedir.
e) Değerlendirme: Proje kapsamında hazırlanan etki analizi sonuç raporu 2015 yılında
tamamlanacaktır dolayısıyla tedbirin süresinin 2015 yılı olarak değiştirilmesi yerinde olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.2 Asgari ücretin belirlenmesinde 16 yaşın doldurulmuş olup olmadığına göre mevcut
durumda uygulanmakta olan yaş farklılaşması yeniden düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
58
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 19/4/2014 tarih ve 28977
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Asgari Ücret Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik ile asgari ücretin belirlenmesinde yaş farkı ortadan kaldırılmıştır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi/ değerlendirme bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Tamamlandı.
Politika No ve Adı:
5. Esnek çalışanların ekonomik ve sosyal haklara erişebilme imkanları geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
5.1 Esnek çalışanların iş mevzuatında bulunan haklara erişebilme imkânları geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sosyal Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Esnek çalışanların iş mevzuatında
bulunan haklara erişebilme imkânları geliştirilmesi için Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından
yapılan çalışmalar sonucunda; bu şekilde çalışanların genellikle işyerinde iş süreleri, hafta
tatili ve yıllık ücretli izin hakları ile kreş imkanından faydalanma noktasında sorunlar
yaşadığı tespit edilmiştir. ILO Sözleşmeleri ve AB Direktifleri doğrultusunda bu hakların
sağlanmasına dönük çalışmalar devam etmekte olup konuyla ilgili sosyal taraflarla çalışma
grupları oluşturulması ve sorunların net bir şekilde ortaya konulması hedeflenmektedir.
e) Değerlendirme: Eylem kapsamında esnek çalışanların iş mevzuatından kaynaklanan
haklarına erişimini sağlamak amacıyla çalışmalar 2015 yılında devam edecek ve sosyal
tarafların katılımı ile çalışma grubu oluşturularak, konu hakkında rapor hazırlanacaktır.
Ayrıca, bu tedbir için işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak Sosyal Güvenlik Kurumunun
eklenmesi uygun olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
59
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
6. Aktif işgücü piyasası tedbirlerinden faydalanmaları suretiyle esnek çalışanların istihdam
edilebilirliği artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
6.1 Esnek çalışanların işsiz kaldıkları dönemlerde İŞKUR’un verdiği mesleki eğitimlerden
yararlanmalarına imkân verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İŞKUR bünyesinde esnek
çalışan işçilere mesleki eğitim kursları düzenlenmektedir.
İŞKUR tarafından tedbirin “Esnek çalışanların İŞKUR’un verdiği mesleki eğitimlerden
yararlanmalarına imkân sağlanacaktır.” şeklinde yeniden düzenlenmesi önerilmektedir.
e) Değerlendirme: İŞKUR temsilcileri ile yapılan görüşme doğrultusunda, tedbirin önerilen
şekilde düzenlenmesi uygun olacaktır.
Gerekli iş ve işlemlerin yapılabilmesi için eylem için beliritlen süre 2016 yılı olarak
belirlenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.2 Esnek çalışanlar İŞKUR hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Ülkemizdeki yaygın esnek
çalışma biçimlerinden birisi olan kısmi süreli çalışma kapsamında çalışanların önemli bir
bölümü ücretsiz aile işçilerinden oluşmaktadır.
60
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
İŞKUR bünyesinde esnek çalışanlara ait veriler ayrıca tutulmamakta dolayısıyla bunlara
yönelik ayrı bir bilgilendirme çalışması yapılmamaktadır. İşbirliği yapılacak kurum/ kuruluşa
SGK eklendiği takdirde SGK’dan esnek çalışanların iletişim bilgileri temin edilerek, bu kişilere
iş ve meslek danışmanlığı hizmeti verilebilecektir.
e) Değerlendirme: SGK’dan esnek çalışanların iletişim bilgileri temin edilerek 2015 yılında
çalışmalar İŞKUR tarafından başlatılacaktır. Bu kapsamda el ilanları ve bröşürler basılarak
Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerince işçilere ulaştırılması uygun olacaktır.
Tedbirin gerçekleştirilmesi için işbirliği yapılan kurum/kuruluşlara SGK’nın eklenmesi uygun
olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
7. Tüm işçilerin erişebilirliğini güvence altına alan bir kıdem tazminatı reformu yapılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
7.1 Bireysel hesaba dayalı kıdem tazminatı fonu kurulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Hazine
Müsteşarlığı, SGK, İŞKUR, Sosyal Taraflar c) Süre: İlgili taraflarla yapılacak müzakerelerle belirlenecektir.
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kıdem tazminatı konusunda
yaşanan sorunların; tüm işçilerin kazanılmış haklarının korunduğu, işverenin icraya uğraması
veya iflas etmesi hallerinde işçilerin kıdem tazminatı hakkının garantiye alındığı, tüm işçilerin
kapsandığı ve tüm kesimlerin mutabakatı ile hazırlanacak olan bir kıdem tazminatı sistemi
ile çözülebilmesi için çalışmalar yapılacaktır.
e) Değerlendirme: İş Kanunu kapsamında çalışan tüm işçilerin faydalanabileceği bireysel
hesaba dayalı kıdem tazminatı fonu kurulması için ilgili kurum/kuruluşlar ve sosyal taraflarla
çalışmalar yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
61
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
8. Çalışanların bilgilendirilme ve yönetime katılma hakları güvence altına alınacaktır.
Tedbir No ve Adı:
8.1 Esnek çalışanların işyerindeki belirsiz süreli açık işler hakkında bilgilendirilmesine
yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş Kanununun 13 üncü maddesine
göre, kısmi süreli çalışanların niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda işveren tarafından
zamanında duyurulması, işçilerinin istekleri ve işverenin uygun görmesi halinde tam süreli
çalışmaya geçebilmesi hüküm altına alınmıştır. Eylem kapsamında esnek çalışan tüm işçilerin
işyerinde bulunan açık işler hakkında bilgilendirilmesinin nasıl sağlandığı yönünde iyi ülke
uygulamaları Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından incelenmektedir. Gelecek dönemde ise sosyal
taraflarla işbirliği içinde bilgilendirme çalışmaları yapılması planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 2014 yılı içerisinde tedbir hakkında
ülke incelemeleri yapılmıştır. Söz konusu tedbirin süresinin 2016 yılına uzatılması yerinde
olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
8.2. Çalışanların yönetime katılmaları yönünde düzenlemeler yapılacaktır. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Sosyal Taraflar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılı içerisinde eyleme
yönelik olarak; çalışanların işyerlerinde yönetime katılmaları kapsamında 2002/14/EC sayılı
AB Direktifi ve iyi ülke örnekleri incelenmiştir.
62
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
e) Değerlendirme: Eylemin hayata geçirilmesi için çalışmalar devam etmekte ve sosyal
taraflarla toplantılar düzenlenmesi planlanmaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
9. Aşırı çalışmanın önlenmesine yönelik tedbirler alınacaktır.
Tedbir No ve Adı:
9.1 Yasal haftalık azami çalışma sürelerinin üzerindeki aşırı çalışmaların engellenmesine
dönük olarak denetim etkinliği artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, SGK
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş Teftiş Kurulu Başkanlığınca
uygulanan yeni teftiş yaklaşımı sonucu planlanan programlı teftişlerde yasal çalışma süresi
mevzuat hükümleri doğrultusunda risk olarak belirlenmekte ve denetimlerde dikkate
alınmaktadır. Program dışı teftişlerde ise şikayet konusu bahse konu tedbiri içeriyorsa
denetimin konusu yapılmaktadır. Yasal haftalık azami çalışma sürelerinin üzerindeki aşırı
çalışmaların engellenmesine dönük olarak 01/01/2014 – 15/12/2014 tarihleri arasında 1.829
programlı teftiş gerçekleştirilerek raporları düzenlenmiş; tamamlanan 1829 programlı teftişte
ise 109.608 erkek, 43.636 kadın, 356 genç ve 5 çocuk olmak üzere toplam 153.605 işçi ve 938
çırağa ulaşılmıştır.
Eylemle ilgili süre sınırlamasının kaldırılması ve ilgili işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlardan
İŞKUR ve SGK’nın kaldırılması, yerine sosyal taraflar ibaresinin eklenmesi uygun olacaktır.
e) Değerlendirme: ÖDÖP kapsamında da aşırı fazla çalışmaya dönük çalışmalar yapılması
yönünde çeşitli eylemler vardır. Tedbir kapsamında yapılacak çalışmalarda ÖDÖP’le uyum
içinde çalışılacaktır.
Ayırca, İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın tedbir maddesinin süre ve işbirliği yapılacak kurum/
kuruluş değişklikleri uygundur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
63
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
10. Denetim faaliyetlerinde rehberlik rolünün güçlendirilmesi, denetimin yaygınlığı ile
caydırıcılığının artırılması yoluyla kayıt dışı istihdamın azaltılması ve esnek çalışanların
haklarının korunması sağlanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
10.1 İş teftişinde rehberlik rolünün güçlendirilmesine yönelik idari önlemler alınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Halen yürürlükte bulunan
2013/4 sayılı Genelge eki “İş Teftiş Rehberi”nde gerek teftişlerin planlanması ve gerekse
de uygulanması aşamasında sosyal tarafların (işçi, işveren ve sendikalar vb.) katılımının
sağlaması, teftiş sürecinde işçi ve işverenlerin teftiş konuları ve mevzuat konusunda
bilgilendirilmesi yönünde düzenlemelere yer verilmiştir. Bu haliyle mevcut Genelge ihtiyacı
karşılayacak niteliktedir.
e) Değerlendirme: İş Teftiş Rehberi ile söz konusu idari önlemler sağlanmıştır ve tedbir
maddesi 2014 yılı içinde tamamlanmıştır.
f) Tamamlanma Durumu: Tamamlandı.
Tedbir No ve Adı:
10.2 İş müfettişlerinin rehberlik etme yeterliliğini artırmaya yönelik bilinç ve duyarlılık
artırma çalışmaları yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş Teftiş Kurulunun hizmet içi
eğitim faaliyetleri kapsamında her yıl iş başmüfettişi, iş müfettişi ve iş müfettişi yardımcılarının
rehberlik yeterliliğini artırmaya yönelik bilinç ve duyarlılık arttırma çalışmalarına ilişkin
64
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
“Mesleki Gelişim” eğitimleri planlanmakta ve uygulanmaktadır. Bu güne kadar düzenlenen
eğitimlerde “Esnek Çalışma” ve “Kayıt Dışı İstihdam ile Mücadele” konularına yer verilmiştir.
Ayrıca, İş Teftiş Kurulunun yeni teftiş anlayışı uyarınca yürütülen programlı teftişler
öncesinde de gerek işverenlere gerekse sosyal taraflara yönelik bilgilendirme eğitimleri
düzenlenmektedir.
Tedbirle ilgili işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar kısmından sosyal taraflar ibaresinin
kaldırılarak yerine TODAİ ve ÇASGEM’in eklenmesini önerilmektedir.
e) Değerlendirme: Ayırca, İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın tedbir maddesinin işbirliği
yapılacak kurum / kuruluş değişklikleri uygundur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
65
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi İşgücü Piyasasında Güvence ve Esnekliğin Sağlanması Temel
Politika Ekseni Eylem Planında yer alan 18 tedbirin 13 tanesi Çalışma Genel Müdürlüğünün,
2 tanesi İŞKUR’un, 3 tanesi ise İş Teftiş Kurulu Başkanlığı sorumluluğundadır.
18 tedbirin 1 tanesi sürekli iken, 9 tanesinin 2014 yılında, 4 tanesinin 2015 yılında, 1
tanesinin 2016 yılında, 3 tanesinin ise ilgili tarfalarla yapılacak müzakerelerle belirlenerek
tamamlanması gerekmektedir.
2014 yılında tamamlanması gereken tedbirlerden “4.2 Asgari ücretin belirlenmesinde
16 yaşın doldurulmuş olup olmadığına göre mevcut durumda uygulanmakta olan yaş
farklılaşması yeniden düzenlenecektir.” tedbiri ile “10.1 İş teftişinde rehberlik rolünün
güçlendirilmesine yönelik idari önlemler alınacaktır.” tedbiri süresinde tamamlanmıştır. 2014
yılında tamamlanması gereken diğer tedbir maddeleri için sürenin 2016 yılına uzatılması
önerilmektedir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2014 YILI OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 İş paylaşımı, esnek zamanlı, evden ve uzaktan çalışma gibi esnek çalışma biçimleri
için gerekli yasal düzenlemeler hayata geçirilecektir.” tedbiri “Uzaktan çalışma sistemi için
gerekli yasal düzenlemeler hayata geçirilecektir.” şeklinde yeniden düzenlenmelidir.
2. “1.3 Kısmi süreli çalışanların, çalıştığı süre ile orantalı olarak fazla çalışma yapabilmesine
imkan tanınacaktır.” tedbir maddesi “1.3 Kısmi süreli çalışanların, çalıştığı süre ile orantılı
olarak fazla sürelerle çalışma yapabilmesine imkan tanınacaktır.” şeklinde yeniden
düzenlenmelidir.
3. “6.1 Esnek çalışanların işsiz kaldıkları dönemlerde İŞKUR’un verdiği mesleki eğitimlerden
yararlanmalarına imkân verilecektir.” tedbiri “Esnek çalışanların İŞKUR’un verdiği mesleki
eğitimlerden yararlanmalarına imkân sağlanacaktır.” şeklinde yeniden düzenlenmelidir.
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 Belirli süreli iş sözleşmeleri için belirlenen süre içerisinde tekrarlanma imkanı
sağlanacaktır.” tedbirinde işbirliği yapılan kurum/kuruluşlardan İŞKUR ve SGK’nın
çıkarılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
2. “1.3 Kısmi süreli çalışanların, çalıştığı süre ile orantılı olarak fazla çalışma yapabilmesine
imkan tanınacaktır.” tedbirinde işbirliği yapılacak kurum/ kuruluşlardan İŞKUR ve SGK
çıkarılmalıdır.
3. “2.1 İş paylaşımı, esnek zamanlı, evden ve uzaktan çalışma gibi esnek çalışma
biçimleri için gerekli yasal düzenlemeler hayata geçirilecektir.” tedbirinde işbirliği
yapılan kurum/kuruluşlardan İŞKUR ve Maliye Bakanlı’nın çıkarılmasının uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
4. “6.2 Esnek çalışanlar İŞKUR hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirilecektir.” tedbiri için
işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak Sosyal Güvenlik Kurumunun eklenmesinin uygun
olacağı değerlendirilmektedir
66
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin Sağlanması
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 Belirli süreli iş sözleşmeleri için belirlenen süre içerisinde tekrarlanma imkanı
sağlanacaktır.” tedbirinde süre 2016 olarak değiştirilmelidir.
2. “1.3 Kısmi süreli çalışanların, çalıştığı süre ile orantılı olarak fazla çalışma yapabilmesine
imkan tanınacaktır.” tedbiri 2016 yılını kapsayacak şekilde düzenlemelidir.
3. “2.1 İş paylaşımı, esnek zamanlı, evden ve uzaktan çalışma gibi esnek çalışma biçimleri için
gerekli yasal düzenlemeler hayata geçirilecektir.” tedbiri için belirlenen süre 2016 yılı olarak
değiştirilmelidir.
4. “4.1. İstihdam üzerindeki ücret dışı yükler, istihdam üzerindeki etkileri dikkate alınarak
gözden geçirilecek, istihdama yönelik teşvikler sade ve basit hale getirilecektir.” tedbirinin
tamamlanma süresinin 2015 yılını da kapsayacak şekilde düzenlemelidir.
5. “6.1 Esnek çalışanların İŞKUR’un verdiği mesleki eğitimlerden yararlanmalarına imkan
sağlanacaktır.” tedbiri için belirlenen süre 2016 olarak güncellenmelidir.
6. “6.2 Esnek çalışanlar İŞKUR hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirilecektir.” tedbiri için
belirlenen süre 2016 olarak güncellenmelidir.
7. “8.1 Esnek çalışanların işyerindeki belirsiz süreli açık işler hakkında bilgilendirilmesine
yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir.” tedbiri için belirlenen süre 2016 olarak
güncellenmelidir.
3.2.TAMAMLANMA SÜRESİ 2015 YILI OLAN TEDBİRLER
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “3.1 İşçi ve işverenlerin esnek çalışma biçimlerine ilişkin bilinç düzeylerini artırmaya
yönelik etkinlikler düzenlenecektir.” tedbiri için işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak
Sosyal Güvenlik Kurumunun eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
2. “5.1 Esnek çalışanların iş mevzuatında bulunan haklara erişebilme imkanları
geliştirilecektir.” tedbiri için işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak Sosyal Güvenlik
Kurumunun eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
3. “9.1 Yasal haftalık azami çalışma sürelerinin üzerindeki aşırı çalışmaların engellenmesine
dönük olarak denetim etkinliği artırılacaktır” tedbiri kapsamında işbirliği yapılacak kurum/
kuruluşlardan İŞKUR ve SGK’nın kaldırılması, yerine sosyal taraflar ibaresinin eklenmesi
yerinde olacaktır.
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
8. “9.1 Yasal haftalık azami çalışma sürelerinin üzerindeki aşırı çalışmaların engellenmesine
dönük olarak denetim etkinliği artırılacaktır” tedbiri için belirlenen süre, sürekli olarak
değiştirilmelidir.
67
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
3.3. SÜRESİ İLGİLİ TARAFLARLA BELİRLENECEK OLAN TEDBİRLER
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.2. Alt işverenlik uygulaması işçi hakları ile işyeri koşulları dikkate alınacak şekilde
yeniden düzenlenecektir.” tedbirinde süre sürekli olarak değiştirilmelidir.
3.4. SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler
1. “10.2 İş müfettişlerinin rehberlik etme yeterliliğini artırmaya yönelik bilinç ve duyarlılık
artırma çalışmaları yapılacaktır.” tedbirinde işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar kısmından
sosyal taraflar ibaresinin kaldırılarak yerine TODAİ ve ÇASGEM’in eklenmesini yerinde
olacaktır.
68
Özel Politika
Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
69
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
1. MEVCUT DURUM
Kadın, genç, engelli ve uzun süreli işsizler gibi tüm özel politika gerektiren grupların
istihdamının artırılması ve bu gruplara yönelik olarak ortaya çıkan ayrımcılığın önlenmesi,
ülkemizde işsizlik sorununa kalıcı çözüm bulunması sürecinde üzerinde durulması gereken
temel alanlardan biridir.
Ulusal İstihdam Stratejisi Özel Politika Gerektiren Grupların İstihdamının Artırılması Ekseni,
özel politika gerektiren grupların işgücüne ve istihdama katılımlarının önündeki engellerin
kaldırılması amacını taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda 2014 yılı 2. dönemi için hazırlanan
eksen raporunun 1. bölümünde, kadın, genç ve engelli istihdamı ile ayrımcılıkla mücadele
amacıyla yapılan çalışmaların mevcut durum bilgileri yer almaktadır.
1.1.Kadın İstihdamı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2014 yılı Ağustos ayı verilerine göre ülkemizde istihdam
oranı yüzde 50,2, işsizlik oranı yüzde 10,3, işgücüne katılım oranı ise yüzde 56 olarak
gerçekleşmiştir. 2013 yılının aynı dönemine göre istihdam oranı 3,6, işgücüne katılım oranı
4,4 puan artış göstermiştir.
2014 yılı Ağustos ayında geçen yılın aynı dönemine göre kadın istihdam oranı 2,5 puanlık
artışla yüzde 29,9; kadın işgücüne katılım oranı 3 puanlık artışla yüzde 34,3 düzeyine
yükselirken kadın işsizlik oranı 0,6 puanlık artışla yüzde 13 seviyesinde gerçekleşmiştir.
2014 yılı Ağustos ayı verilerine göre kadınlara ilişkin işsizlik, istihdam ve işgücüne katılım
oranları hem genel ortalamaların hem erkeklere ilişkin işgücü piyasası verilerinin (erkek
işsizlik oranı yüzde 9,1, erkek işgücüne katılım oranı yüzde 77,5, erkek istihdam oranı yüzde
70,5) altında seyretmektedir. Bu durum ülkemizde kadınların işgücü piyasalarında erkeklere
nispeten daha zor yer edindiklerine ve istihdamlarının önünde kültürel, sosyal, ailesel pek
çok engelin bulunduğuna işaret etmektedir.
Ülkemizde kadınların işgücüne katılım durumları eğitim seviyeleri ile doğru orantılıdır. 2013
yılı verilerine göre ülkemizde yükseköğretim mezunu kadınlarda işgücüne katılım oranı
yüzde 72,2 iken lise altı eğitimli kadınlarda bu oran yüzde 26,3’e düşmektedir. İstatistikler,
kadınların işgücü piyasalarına girişlerini kolaylaştırmak amacıyla üzerinde durulması
gereken konulardan birinin de eğitim olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
2014 yılı Ağustos ayı verilerine göre ülkemizde işgücünde yer alan kadınların yüzde 22,1’i
tarım sektöründe istihdam edilirken bunların yüzde 95,6’sı kayıt dışı olarak çalışmaktadır.
Tarım dışı sektörlerde çalışan kadınların oranı ise yüzde 77,9 iken bu sektörlerde kayıt dışı
çalışan kadın oranı yüzde 25’dir. Tarımda istihdam edilen kadınların yüzde 50,2’si ücretsiz aile
işçisi olarak çalışmakta olup bunların yüzde 95,5’i kayıt dışı istihdam içindedir. Ülkemizde
kadın istihdamı açısından önemli bir yer tutan tarım sektörü içinde kadınların kayıt dışı
çalışmasının neredeyse yüzde 100’lere ulaşmış olması kadınların işgücü piyasası verilerinde
yaşanan olumsuzlukları tetikleyen önemli bir faktördür. Kadınların kayıtlı çalışması amacıyla
yapılacak çalışmaların kadın istihdamını artırmak için üretilmesi planlanan politikalarda ilk
sıralarda yer alması gerektiği değerlendirilmektedir.
10 Temmuz 2013 tarih ve 28699 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Onuncu Kalkınma
Planında (2014-2018);
70
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
2.1.7 “Aile ve Kadın” başlığı kapsamında toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında, kadınların
sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamdaki rolünün güçlendirilmesi, aile kurumunun korunarak
statüsünün geliştirilmesinin ve toplumsal bütünleşmenin kuvvetlendirilmesinin temel amaç
olduğu belirtilmektedir. Kadınların karar alma mekanizmalarında daha fazla yer almaları,
istihdamının artırılması, eğitim ve beceri düzeylerinin yükseltilmesinin sağlanacağı, kadına
yönelik şiddetin ve ayrımcılığın ortadan kaldırılabilmesi amacıyla özellikle erken çocukluktan
başlayarak örgün ve yaygın eğitim yoluyla toplumsal bilinç düzeyinin yükseltileceği,
2.1.11. “İstihdam ve Çalışma Hayatı” başlığı kapsamında bölgesel, yerel ve sektörel işgücü
di-namikleri dikkate alınarak, başta kadın ve gençler olmak üzere tüm kesimler için nitelikli
istihdam imkânlarının geliştirilmeye devam edileceği,
2.1.14. “Nüfus Dinamikleri” başlığı altında “Genç ve dinamik nüfus yapısının korunması
ve doğurganlıktaki hızlı düşüşün önüne geçilebilmesi için kadınlara yönelik iş ve aile
yaşamını uyumlaştırıcı nitelikte uygulamalar ile çalışanlar için doğuma bağlı izin ve hakların
geliştirileceği, kreşlerin teşvik edileceği, esnek çalışma imkânlarının sağlanacağı,
politika olarak yer almaktadır.
2015-2017 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Programda “2013 yılı sonunda yüzde 51 olması
beklenen işgücüne katılım oranının dönem sonunda yüzde 51,9’a ulaşması hedeflenmektedir.
İş ve aile yaşamını uyumlaştırma politikalarının hayata geçirilmesiyle, kadınların işgücüne
katılım oranının 2013 yılına göre 1,3 puan artarak yüzde 32,7’ye ulaşacağı tahmin
edilmektedir.” şeklinde yer almaktadır. 2015-2017 dönemini kapsayan Orta Vadeli Programda
“Etkin ve bütüncül bir istihdam politikası izlenerek; kadın, genç ve engelliler başta olmak
üzere, işgücüne katılım ve istihdam oranları artırılmaya devam edilecektir.” şeklinde
belirtilmektedir.
İşverenlere yönelik uygulanan sigorta prim teşviklerinden, 4447 sayılı Kanunun geçici 7.
ve geçici 10. maddelerinde düzenlenen sigorta prim teşvikleri özellikle kadın istihdamının
artırılması ve kayıtlı çalışmalarının teşvik edilmesine yöneliktir.
4447 sayılı Kanuna 5763 sayılı Kanunla eklenen geçici 7. maddede düzenlenen sigorta prim
teşviki kapsamında, işverenler 31.06.2010 tarihine kadar işe almış oldukları 18 yaşından
büyük kadın sigortalılar için ilgili Kanunda aranan şartları da sağlamaları kaydıyla, prime
esas kazanç alt sınır üzerinden hesaplanan işveren hissesinin her yıl belli bir oranında beş yıl
boyunca bu teşvikten yararlanabilmektedir.
4447 sayılı Kanunun geçici 7. maddesinde düzenlenen sigorta prim teşvikinden yararlanma
süresi 31.06.2015 tarihinde sona erecektir.
4447 sayılı Kanuna 6111 sayılı Kanunla eklenen geçici 10. maddede düzenlenen sigorta prim
teşviki kapsamında işverenler 01.03.2011 ila 31.12.2015 tarihleri arasında işe almış oldukları
18 yaşından büyük kadın sigortalılar için kadın sigortalının;
•Mesleki yeterlilik belgesine sahip olması halinde 48 ay,
•Mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yükseköğretim kurumlarından mezun olması veya
Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirmesi halinde 36 ay,
•Yukarıda belirtilen niteliklere sahip olmaması halinde ise 24 ay süreyle bu teşvikten, prime esas
kazanç üzerinden hesaplanan işveren priminin tamamı oranında yararlanabilmektedir.
71
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından, sigorta prim teşviklerinin yaygınlaştırılması ve
tanıtılmasıyla ilgili olarak ise, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) üyesi işverenlere
yönelik bilgilendirme seminerleri başlamış olup, 24 ayrı seminer düzenlenmiştir.
Çalışma yaşamına girebilen kadınların çalışma yaşamlarını kısa bir dönemde bitirmesi ve/veya
kariyerde yükselme doğrultusunda tüm potansiyelini ortaya koyamamasının temel nedeni,
ev ve iş yaşamını uzlaştırma konusunda yaşadıkları sorunlardır. Kadın, aile yaşamında çocuk
bakımı, yaşlı ve hasta bakımı gibi yükümlülükleri kocası ile ve/veya devletle paylaşmak
durumundadır. Ancak ülkemizde kreş, gündüz bakımevi gibi sosyal destek kurumları tüm
çabalara karşın yeterli sayıya ulaşamamıştır.
Onuncu Kalkınma Planı kapsamında hazırlanan ve genel koordinatörlüğü Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen “İşgücü Piyasasının Etkinleştirilmesi Öncelikli
Dönüşüm Programı”nın ilk bileşeni “Kadınların İşgücüne ve İstihdama Katılımının Artırılması”
olup, bu bileşenin önceliklerinden biri de çocuk, hasta ve yaşlı bakımı hizmetlerinin
yaygınlaştırılmasıdır. Söz konusu programın sorumlu kurumu Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü’dür. Program dâhilinde hazırlanan bileşen eylem planı
taslağı Kalkınma Bakanlığı’na sunulmuştur.
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü tarafından İsveç Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği
Ajansının (SIDA) mali desteğinde, Dünya Bankası işbirliğinde 2012-2017 yıllarını kapsayan
4.500.000 Dolarlık “Kadınların Ekonomik Fırsatlara Erişiminin Artırılması” başlıklı bir proje
yürütülmekte olup, proje kapsamında ülkemizde kadın istihdamı alanında veri temelli
politikalar oluşturabilme kapasitesinin artırılması, bilgi paylaşımı sağlanması, farkındalığın
artırılması ve sınırlı sayıda pilot kadın kooperatifinin desteklenmesi hedeflenmektedir.
Kadınların kendi işlerini kurabilmeleri adına girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması ve
kadınlara finansal destek sağlanması adına çalışmalar yapılması da kadın istihdamı açısından
önemlidir. Bu kapsamda Hazine Müsteşarlığı tarafından ülkemizde yaygın olarak sivil
toplum kuruluşlarınca verilen mikro finans hizmetlerine ilişkin bütüncül bir yasal altyapının
oluşturulması planlanmaktadır.
Ayrıca, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (ASPB) Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
bünyesinde yürütülen “Kadınların Ekonomik Fırsatlara Erişiminin Artırılması” projesi
kapsamında “Kadın Girişimciliğinin Yaygınlaştırılması ve Güçlendirilmesi Amacıyla
Bilinçlendirme ve Farkındalık Yaratmak, Bilgiye ve Finansmana Kolay Erişimi Sağlamayı
Amaçlayan Kadın Girişimciliği Projesi” ile “Kadınlara Daha Iyi Iş ve Meslek Olanaklarının
Sunulmasını Sağlayacak Politikaların Üretilmesi Için Gerekli Bilgi ve Verileri Sağlamayı ve
Bunları Yaygınlaştırmayı Amaçlayan Kadın Istihdamı Projesi” ve kadınların kooperatifçilik
marifetiyle örgütlenerek ekonomik ve sosyal olarak güçlenmelerinin sağlanması ve
kadın kooperatifçiliğinin yaygınlaştırılması amacıyla “Türkiye’de Kadın Kooperatiflerinin
Yaygınlaştırılması ve Güçlendirilmesi Projesi” nin hayata geçirilmesi planlanmaktadır.
KOSGEB Türkiye-AB Mali Yardımı 2005 Yılı Programı çerçevesinde Kadın Girişimciliğin
Desteklenmesi Projesi 2. bileşeni olan “Kadın Girişimciliğin İnkübasyon Hizmetleri Vasıtasıyla
Desteklenmesi” bileşeni kapsamında İstanbul (Pendik), Nevşehir (Hacıbektaş), Kütahya
ve Çorum illerinde “Kadın İş Geliştirme Merkezleri (KİŞGEM)” açılmış olup, söz konusu
merkezlerde kendi işlerini kurmak isteyen kadın girişimcilere başlangıç desteği verilmektedir.
Bunun yanında Türkiye’de kadın girişimci potansiyelini nicelik ve nitelik bakımından
geliştirmek için politikalar belirlemek amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından
Kadın Girişimciler Kurulu kurulmuştur. 81 ilde örgütlenen Kurul, kadın girişimci potansiyelinin
72
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
nicelik ve nitelik bakımından geliştirilmesi ve daha donanımlı hale getirilmesi amacıyla
politika belirlemek ve girişimcilik kültürünün kadınlar arasında gelişmesine öncülük etmek
üzere çalışmalar yürütmektedir.
Kadın istihdamı konusunda ülkemizde yeterli farkındalığın oluşmamış olması, kadınların
çalışma hayatına ilişkin hak ve yükümlülükleri konusunda belirli bir bilinç düzeyini
yakalayamamış olmaları, işverenlerin de kadın istihdamı için var olan teşvikler konusunda
yeterli bilgi sahibi olmamaları kadın istihdamı önünde yer alan engellerin başında yer
almaktadır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, kadın istihdamı konusunda
farkındalığın artırılması amacıyla 2014 yılında Ordu ve Kocaeli illerinde bilinçlendirme
toplantıları düzenlemiştir. Ayrıca Eylül 2010-Mart 2012 döneminde Çalışma Genel
Müdürlüğü’nce Almanya-Avusturya konsorsiyumu ile birlikte yürütülen “Çalışma Hayatında
Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Geliştirilmesi” başlıklı AB eşleştirme projesinin çıktılarından
biri olarak 2012 yılından itibaren her yıl “Çalışma Hayatında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
Ödülü” verilmesi kararlaştırılmıştır ve 2014 yılı ödülü Mayıs ayında verilmiştir. Bu ödül ile
genel olarak Türkiye’de çalışma hayatı içerisinde toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili konulara
daha fazla dikkat çekilmesi hedeflenmektedir.
Bunların yanı sıra, Türkiye’de kadınlar için insana yakışır işlerin yaratılması yönünde izlenen
politikaları ve İŞKUR’un kadın istihdamı alanında yürüttüğü faaliyetleri desteklemek amacıyla
ILO ve İŞKUR tarafından, İsveç Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı (SIDA) finansmanı ile
“Kadınlar İçin Daha Çok ve İyi İşler: Türkiye’de İnsana Yakışır İş için Kadınların Güçlendirilmesi”
projesi yürütülmektedir. Proje kapsamında kurulan Ulusal Teknik Ekip, projenin çıktısı olarak
belirlenen “Kadın İstihdamı Ulusal Eylem Planı” hazırlık çalışmalarını sürdürmektedir.
1.2.Genç İstihdamı
2014 yılı Ağustos ayı TÜİK verilerine göre; 15-24 yaşları arasındaki nüfus 11.737 olup, bu
nüfusun yüzde 43,6’sı işgücü içerisinde yer almaktadır. Genç nüfusun işgücüne katılma
oranı yüzde 43,6’dır. Genç erkeklerde yüzde 57,8 olarak seyreden işgücüne katılım oranı,
genç kadınlarda daha da düşerek yüzde 29,3 olarak gerçekleşmiştir. 15-24 yaş grubu kadın
ve erkeklerin istihdam oranları ele alındığında; istihdam oranının erkeklerde yüzde 47,9,
kadınlarda ise yüzde 22,8 olduğu görülmektedir. 2013 yılında yüzde 16,5 olan genç işsizliği
2014 yılının Ağustos ayında artış göstererek yüzde 18,9 olmuştur. Bununla birlikte gençler
arasındaki işsizlik (yüzde 18,9), genel işsizlikten (yüzde 10,1) daha yüksektir. Genç kadınlarda
işsizlik oranı yüzde 22,4 iken genç erkeklerde bu oran yüzde 17,1 olarak gerçekleşmiştir.
15-24 yaş grubundaki işgücünün eğitim durumuna bakıldığında; lise altı eğitimlilerin işgücünde
en fazla yer alan nüfus olduğu (2.983.000 kişi); bunu sırasıyla yükseköğretim (781.000 kişi),
lise dengi meslek okulları (711.000 kişi) ile genel lise mezunlarının (583.000 kişi) takip
ettiği görülmektedir. Dolayısıyla ülkemizde gençlerin işgücüne katılımının düşüklüğü, genç
işsizliğinin yüksek olması ve gençlerin temel becerilerindeki eksiklik önemini korumaktadır.
İŞKUR’un sunduğu hizmetlerden yararlanmak amacıyla 15-24 yaş grubu bireylerin yaptığı
başvurular ve bu bireylerin işe yerleştirilme oranları yıllar itibarıyla artış göstermiştir.
2013 yılı Ekim ayı verilerine göre; gençlerin Kuruma başvurusu, toplam başvurunun yüzde
28’ine tekabül etmektedir. İşe yerleştirilenlerin ise yüzde 21,47’si 15-24 yaş arasında yer
almaktadır. 2012 yılı Kasım ayı verilerine göre; işe yerleştirilen genç sayısı 147.065 kişi olarak
gerçekleşirken, 2014 yılı Ekim ayı itibarıyla ise 185.854 kişi işe yerleştirilmiştir. 2014 yılı
Ocak ayında Kuruma başvuran 15-24 yaş grubu 45.290 bireyin 13.433’ü işe yerleştirilirken,
73
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
aynı yılın Ekim ayında ise Kuruma başvuran 15-24 yaş grubu 64.401 bireyin 21.547’si İŞKUR
tarafından işe yerleştirilmiştir.
Onuncu Kalkınma Planı kapsamında hazırlanan genel koordinatörlüğü Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen “Temel ve Mesleki Becerileri Geliştirme Öncelikli
Dönüşüm Programı”nın temel hedefleri arasında istihdamda ve eğitimde olmayan gençlerin
sayısının azaltılması yer almaktadır. Bu hedefle paralel olarak söz konusu programın “Eğitim
Sisteminin İşgücü Piyasasıyla Uyumunun Artırılması”, “Genç İşgücünün Temel Becerilerinin
Geliştirilmesi” bileşenleri altında gençlerin mesleki becerilerinin yanında iş yaşamının
gerektirdiği temel becerilere sahip olması amacına yönelik hazırlanan eylem planlarının
hayata geçirilmesi öngörülmektedir.
KOSGEB tarafından küçük ve orta ölçekli işletmelere, girişimcilere ve işletici kuruluşlara yönelik
olarak ekonomik kalkınma ve istihdam sorunlarının çözümünün temel faktörü olan girişimciliğin
desteklenmesi, yaygınlaştırılması ve başarılı işletmelerin kurulmasını sağlamak amacıyla
“Girişimcilik Destek Programı” uygulanmaktadır. Söz konusu program; “Uygulamalı Girişimcilik
Eğitimi”, “Yeni Girişimci Desteği”, “İş Geliştirme Merkezi (İŞGEM) Desteği” ve “İş Planı Ödülü”’nden
oluşmaktadır. Kendi işini kurmak isteyen genç girişimcilere, Yeni Girişimci Desteği kapsamında,
24 saati atölye çalışmalarından oluşan toplam 70 saatlik olan Uygulamalı Girişimcilik Eğitimini
tamamlamaları koşuluyla, KOSGEB desteği ile 30.000 TL hibe 70.000 TL geri ödemeli destek
sağlanmaktadır. Bu destek programı yüzde 60–yüzde 70 oranında hibe olarak uygulanmaktadır.
Genç girişimcilere eğitim, kapasite geliştirme desteği ile girişimci fikirlerini hayata
geçirmelerinde destek sağlamak amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından Genç
Girişimciler Kurulu kurulmuştur. Ülkemizdeki genç girişimci potansiyelinin nicelik ve nitelik
bakımından geliştirilmesi ve daha donanımlı hale getirilmesi amacıyla politika belirlemek
ve girişimcilik kültürünün gençler arasında gelişmesine öncülük etmek kurulun başlıca
görevleri arasındadır. Ayrıca 81 ilde kurulmuş olan TOBB İl Genç Girişimci Kurulları, TOBB
bünyesinde kurulmuş olan Genç Girişimciler Kurulu ile koordineli çalışarak, bulundukları
illerde girişimciliğin geliştirilmene yönelik faaliyetlerde bulunmaktadırlar.
Gençlerin istihdam edilebilirliğinin geliştirilmesi, girişimcilik becerilerinin arttırılması ve
bu yönde rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin iyileştirilmesi amacıyla Genç İstihdamının
Desteklenmesi Operasyonunun devamı niteliğinde olan “Sektörel Yatırım Alanlarında Genç
İstihdamının Desteklenmesi Hibe Programı”na yönelik teklif çağrısı, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığınca, 20 Aralık 2012
tarihinde yayımlanmıştır. Türkiye İş Kurumu’nun (İŞKUR) Operasyon Faydalanıcısı olarak
yürüteceği program kapsamında, arz-talep arasındaki uyuma katkı sağlanmasına, ilgili aktörler
arasında işbirliğinin geliştirilmesine, aktif işgücü piyasası politikaları oluşturulmasına,
gençler için oryantasyon, profil çıkarma, danışmanlık, staj, eşleştirme gibi hizmetlerin
sağlanmasına, okul sonrası işe geçişin kolaylaştırılmasına, üniversite ve sanayi arasında daha
güçlü işbirliği bağlarının oluşturulmasına yönelik projeler beklenmektedir. 24 milyon Avro
bütçeli hibe programı çerçevesinde sunulacak hibe projeleri için 200 bin Avro ile 400 bin Avro
arasında hibe desteği sağlanacaktır. Proje başvurusu yapmak isteyen kurum ve kuruluşlara
hibe programı hakkında bilgilendirme yapmak amacıyla çeşitli illerde bilgilendirme günleri
düzenlenmiş olup, programın 2015 yılında uygulamaya geçilmesi planlanmaktadır.
1.3.Engelli İstihdamı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 30.maddesine göre, “İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları
özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli ve yüzde
74
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla
yükümlüdürler.” Maddede, 26.05.2008 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5763 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğe göre, özel sektör işverenleri için terör mağduru ve
eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu kaldırılmıştır.
Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre
çalıştırılan işçiler esas alınmaktadır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri
dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülmektedirler. Oranın hesaplanmasında yarıma
kadar kesirler dikkate alınmamakta, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülümektedir.
İşyerinin işçisi iken engelli hâle gelenlere öncelik tanınmaktadır.
İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri, Türkiye İş Kurumu aracılığı ile sağlamaktadırlar.
Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin nitelikleri, hangi işlerde çalıştırılabilecekleri, bunların
işyerlerinde genel hükümler dışında bağlı olacakları özel çalışma ile mesleğe yöneltilmeleri,
mesleki yönden işverence nasıl işe alınacakları, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın görüşü
alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmektedir.
Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamamaktadır.
Bu maddeye aykırılık hallerinde tahsil edilecek cezalar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
her yıl düzenli olarak engellilerin ve eski hükümlülerin kendi işini kurmaları, engellinin iş
bulmasını sağlayacak destek teknolojileri, engellinin işe yerleştirilmesi, işe ve işyerine uyumunun
sağlanması ve bu gibi projelerde kullanılmaktadır. Mevcut uygulamada, İŞKUR tarafından, hem
Kurum kaynaklı hem de engelli çalıştırmayan işverenlerden tahsil edilen idari ceza paraları
fonundan engellilerin belirli alanlarda mesleki eğitim almalarını sağlayacak projelerde destek
verilmektedir. Mevcut uygulamada, zihinsel ve ruhsal engelli bireylerin istihdam edilecekleri
korumalı işyeri kurulması halinde, İŞKUR tarafından uygun bulunan projelere kuruluş sermayesi
desteği, engelli ücret desteği ve işletme giderleri desteği verilmektedir.
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından her yıl yayımlanan “Engelli Bireylere
İlişkin İstatistikî Bilgiler 2014 yılı Haziran Ayı Bülteni”ne göre, 2014 yılında, engelli çalıştırmakla
yükümlü işyerinde çalışan engelli işçi sayısının sektörlere göre dağılımına bakıldığında, kamu
sektöründe 10.480 engelli, özel sektörde ise 81.478 engelli çalıştığı görülmektedir. Kamu
kurumlarında engelli kotasında istihdam edilen memurların yıllara göre dağılımına bakıldığında
ise, 2014 yılında 34.088 engelli, 2013 yılında 32.021 engelli işe yerleştirilmiştir.
Engellilerin istihdamı konusunda uygulanan zorunlu kota sisteminin özel sektörde ve özellikle
de kamu sektöründe daha etkin bir şekilde hayata geçirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Bu
kapsamda, dünyanın ve Türkiye’nin ülke genelinde yapılan ilk engelli memur seçme sınavı
29 Nisan 2012 tarihinde 81 ilde gerçekleştirilmiştir. EKPSS kurum ve kuruluşların engelli
kontenjan açığı bulunduğu sürece, devlet memuru olarak atanacaklar için açılan diğer
sınavlardan ayrı zamanlı olarak yapılmaktadır. 2014 Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı
(2014-EKPSS) 27 Nisan 2014 tarihinde yapılmıştır. EKPSS-2014/2 Yerleştirme Sonuçlarına
göre, ortaöğretim mezunu 1383 engelli, ön lisans mezunu 990 engelli ve lisans mezunu 1.344
engelli işe yerleştirilmiştir.
Kamu sektöründe memur olarak istihdam edilen engelli bireylerin çalışma ortamlarının
değerlendirilmesi ve engelli istihdamının güçlendirilmesi için politika önerilerinin
geliştirilmesi amacıyla Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından, 2014 yılı
içerisinde yürütülen “Kamuda Engelli İstihdamının Analizi Projesi” 26 ilde, 2.908 engelli
memur, 2.244 çalışma arkadaşı ve 1.738 amir ile yüz yüze görüşmelerle gerçekleştirilmiştir.
Araştırmada, engelli bireylerin istihdamda neler yaşadıkları, diğer çalışanların ve amirlerin
75
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
engelli bireyle çalışma konusunda ne tür bir eğitime ve desteğe ihtiyaç duydukları, engelli
bireylerin işe erişimi, engelli bireylerin ihtiyaç duyduğu yardımcı araç-gereç, toplumda var
olan tutumlar konusunda neler yaşadıkları gibi hususlar ortaya koyulmuştur.
“Kamuda Engelli İstihdamının Analizi Projesi” sonucunda, kamuda istihdam edilen engellilerin
görevlendirildikleri işin tanımının iyi yapılması ve çerçevesinin iyi çizilmesi gerektiği, engelli
memurların hakları ve sorumlulukları konusunda da amirlerine eğitim verilmesinin önemli
olduğu belirlenmiştir.
Söz konusu araştırma sonuçlarına göre, engelli memurların aday memurluk eğitiminin
aksatılmaması ve gerekli hassasiyetin gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Proje ile engelli
memurların dörtte birinin iş yerine ulaşımda sorun yaşadığı tespit edilirken, bunun yerine
esnek veya evden çalışma modellerinin getirilebilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir. Ayrıca
bazı iş yerlerindeki fiziksel koşulların engellilere uygun olmadığı, koşulların iyileştirilmesi
için de gerekli çalışmalara devam edileceği belirtilmiştir. Araştırmada engelli memurların
çalıştıkları işte görevde yükselebileceklerini düşünmediği de ortaya koyulmuştur.
1.4.Uzun Süreli İşsizler
Gelişimi ve yaygınlaşması işsizlikle paralel olan uzun süreli işsizlik, bugün gelişmiş ve gelişmekte
olan ülkelerin karşısında yapısal bir sorundur. Uzun süreli işsizlik, ILO tarafından kabul edilen
tanımıyla bir yıl veya daha uzun süredir işsiz bekleyenleri ifade etmektedir. Uzun süreli işsizlik
oranı ise, toplam işsizler içerisinde uzun süreli işsizlerin oranıdır. İşsiz kalma süresinin analiz ve
değerlendirmelerde bir ölçüt olarak ele alınması da işsizliğin boyutlarını belirlemek bakımından
son derece önemlidir. Çünkü işsiz kalınan süre uzadıkça, işsizlik problemi yapısal bir hal almakta
ve işsiz kalma süresinin uzunluğu paralelinde çözümü de zorlaşmaktadır.
Uzun süreli işsizlik, politika yapıcıların temel meselelerinden biridir. Kişisel yaşam üzerindeki
finansal ve sosyal etkilerinin yanı sıra, uzun dönem işsizliğin sosyal uyum üzerinde olumsuz
etkisi vardır ve ekonomik gelişmeyi engellemektedir. 2012 yılında, toplamda, AB-28’de
işgücünün yüzde 5,1’i bir yıldan daha uzun süreli işsizdir, yüzde 2,9’u ise iki yıldan uzun
süreli işsizdir. 2012 yılı verileri ile kıyaslandığında büyük bir artış gerçekleşmiştir. (yüzde
4,7, yüzde 2,6)
TÜİK verilerine göre; Türkiye’de 1990 yılında uzun süreli işsizlik oranı yüzde 45,7 iken, bu
oran 2000 yılında yüzde 20,4, 2001 ekonomik krizinin etkisiyle 2002 yılında yüzde 28,3 ve
2013 yılında ise yüzde 25,8 olmuştur. Yani yaklaşık her dört işsizden biri uzun süreli işsizdir.
Ülkemizde uzun süreli işsizlikten kadınlar daha çok etkilenmektedir. 2013 yılı verilerine göre;
kadınların uzun süreli işsizlik oranı yüzde 32,23 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu işsizliğin
en yoğun olduğu yaş grubuna bakıldığında ise; 25-34 yaş grubu olan orta yaş grubudur. Uzun
süreli işsizlik oranlarının gençlerde göreli olarak düşme trendine girmesi eğitim sürecinin
uzaması ve gençlerin daha ileriki yıllarda işgücü piyasasına katılmaları ile açıklanabilir.
Eğitim durumlarına göre uzun süreli işsizlere baktığımızda en yüksek uzun süreli işsizlik
oranının ilkokul mezunlarında olduğu görülmektedir.
Aktif işgücü programları uzun süreli işsizliği azaltmaya yönelik en etkili politikalardan
biridir. Türkiye İş Kurumu mesleki eğitim programları düzenleyerek, işletmelerde eğitim
seminerleri düzenleyerek, iş ve meslek danışmanlığı sunarak, meslek araştırma geliştirme
faaliyetleri düzenleyerek işsizliğin azaltılmasına katkıda bulunmaktadır. Uzun süreli işsizlerin
iş hayatından soğumamaları, mesleki tecrübe kazanmaları, çalışma disiplini edinmeleri için
toplum yararına çalışma programları da oldukça önemlidir.
76
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
1.5.İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) ile Mücadele
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü bünyesinde, çalışma hayatının
en önemli sosyal sorunlarından biri olan ve çalışanların fiziksel ve psikolojik sağlığını olumsuz
etkileyen işyerlerinde psikolojik tacize ilişkin olarak 2011/2 sayılı İşyerinde Psikolojik Taciz
konulu Başbakanlık Genelgenin 5inci maddesi uyarınca, sivil toplum kuruluşları ve ilgili
tarafların katılımıyla “Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu” oluşturulmuştur. Söz konusu
Kurul, çalışanların uğradığı psikolojik taciz olaylarını izlemek, değerlendirmek ve önleyici
politikalar üretmekle görevlendirilmiştir. Kurul, yılda iki kere olağan, gerekli hallerde
olağanüstü toplanmaktadır.
Kurul tarafından 2012 yılında, “işyerlerinde psikolojik tacizin önlenmesi hususunda farkındalık
artırmak ve kişilerin bu konuda bilgilendirilmelerini sağlamak amacıyla“İşyerlerinde
Psikolojik Taciz (Mobbing) Bilgilendirme Rehberi” hazırlanmıştır. Söz konusu Rehber, 2013
yılında 2000 adet olmak üzere Bakanlığımız Çalışma Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan
Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu üyesi işçi ve işveren konfederasyonları ile üniversite ve
ilgili kurum ve kuruluşlara dağıtılmıştır.
Bilgilendirme Rehberi ayrıca 2014 yılının Mayıs ayında revize edilerek 1000 adet olarak
yeniden bastırılmış ve bir kısmı 4-7 Mayıs 2014 tarihleri arasında 4152 kişinin katılım
sağladığı “7. Uluslararası İş Sağlığı ve Güvenliği Konferansı”’nda ve bir diğer kısmı ise işçi ve
işveren konfederasyonları ile üniversite ve ilgili kurum ve kuruluşlara dağıtılmıştır.
Kurul tarafından 2013 yılının Şubat ayında kurul teknik komite üyelerinin psikolojik taciz
konusunda eğitici olabilmeleri amacına yönelik olarak “Eğiticilerin Eğitimi” ve “İşyerinde
Psikolojik Taciz (Mobbing) Eğitimi” olmak üzere iki eğitim düzenlenmiş ve komite üyelerine
sertifikaları takdim edilmiştir.
İşyerlerinde yaşanan psikolojik taciz olaylarını önlemek amacıyla çalışmalar yürüten
Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu tarafından farkındalık artırma çalışmaları kapsamında
“İşyerinde Psikolojik Taciz Karikatür Yarışması” düzenlenmesi kararı alınmıştır. Ocak ayı
içerisinde yapılması planlanan yarışmanın sonucunda ödül alacak eserlerle İşyerlerinde
Psikolojik Taciz (Mobbing) Bilgilendirme Rehberinin revize edilerek yeniden basılması ve
dağıtılması hedeflenmektedir.
Başbakanlık Genelgesi uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel
Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu tarafından yürütülen
çalışmaların yanı sıra, Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından Başbakanlık İletişim Merkezi
(BİMER), Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği aracılığıyla veya çalışanlar tarafından bireysel
olarak dilekçeler yoluyla yapılan şikayetler de incelenmektedir. Bununla birlikte Genelgenin
4üncü maddesi uyarınca İşyerinde Psikolojik Taciz ile mücadeleyi güçlendirmek amacıyla
Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi ALO 170 üzerinden gelen psikolojik taciz
şikayetleri incelenmekle birlikte, ayrıca bu hat üzerinden psikologlar vasıtasıyla çalışanlara
yardım ve destek de sağlanmaktadır.
2010 yılından bu yana çalışma hayatı ve sosyal güvenlik hakkında her türlü soru, öneri,
eleştiri, ihbar, şikayet, başvuru ve talepleri etkin ve hızlı bir biçimde çözüme kavuşturabilmek
amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hizmete giren “ALO 170” hattına
2011 yılında 2.001, 2012 yılında 2.850, 2013 yılında 4.870 ve 2014’ün Ocak-Ekim döneminde
5.415 olmak üzere toplam 15.136 mobbing çağrısı gelmiştir. Bu çağrılardan 1.801’i ise
şikayet başvurusuna dönüşmüştür. Çağrıların yaklaşık yüzde 73’ü yani 11.106’sı özel sektör
çalışanlarından, yaklaşık yüzde 27’sine denk gelen 4.030’u ise kamu çalışanlarınca yapılmıştır.
77
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Toplam 15.136 mobbing çağrısından 8 bin 519’i erkek, 6.617’si ise kadın çalışanlardan
gelmiştir.
1.6.Özel Poltika Gerektiren Diğer Gruplar
Ülkemizde özel politika gerektiren grupların istihdam edilebilirliğinin arttırılması, işgücü
piyasasına erişimlerinin kolaylaştırılması ve işgücü piyasasına girişlerinin önünde yer alan
engellerin kaldırılması amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından “Dezavantajlı
Kişilerin Sosyal Entegrasyonu ve İstihdam Edilebilirliklerinin Geliştirilmesi” Operasyonu
hazırlanmıştır. Programın hedef grubu içinde engelli bireyler, Romanlar ve Romanlar gibi
yaşayan vatandaşlar, gecekondu bölgelerinde yaşayan kişiler de dahil olmak üzere yoksul
olan veya yoksulluk riski altında olan kişiler, eski mahkum/tutuklular ile mahkum ve
tutuklular, çalışan çocukların ebeveynleri, yerlerinden olmuş kişiler, şiddet mağduru
kadınlar, madde bağımlıları ile diğer dezavantajlı kişiler (işgücü piyasasında ayrımcılığa
maruz kalan ve yaygın önyargılarla karşılaşan diğer gruplar, vb.) yer almaktadır. Söz konusu
proje hizmet ve hibe bileşenlerinden oluşmaktadır. Proje henüz faaliyete başlamamakla
birlikte, hibe rehberi 26 Mart 2014 tarihinde AB Koordinasyon Daire Başkanlığı’nın web
sitesinde yayımlanmıştır. Bahse konu proje kapsamında hibe başvurusunda bulunacakların
bilgilendirilmesi amacıyla Proje başvurusu yapmak isteyen kurum ve kuruluşlara hibe
programı hakkında bilgilendirme yapmak amacıyla 01-22 Nisan 2014 tarihleri arasında
15 ilde bilgilendirme günleri düzenlenmiştir. Hibe başvurularının değerlendirme süreci
devam etmektedir. Program dâhilinde tahsis edilecek toplam hibe tutarı 30 Milyon’dur. Hibe
programı ile dezavantajlı kişilerin istihdam edilebilirliğinin, istihdam ve işgücüne katılım
oranlarının arttırılması ile bunların işgücü piyasasına girişlerinin kolaylaştırılması, işgücü
piyasasına girişlerinin önünde yer alan engellerin ortadan kaldırılması, işgücü piyasasının
durumu hakkında bilgilerinin arttırılması, işgücü piyasasında dezavantajlı kişilere yönelik
ayrımcılığın tüm biçimlerinin azaltılması hedeflenmektedir.
İstihdam ve sosyal politika alanında Avrupa Birliği politikalarına paralel biçimde bir strateji
yürütülmesini temin etmek üzere Avrupa Birliği aday ülkeleri, İstihdam ve Sosyal Reform
Programı (ESRP) adı altında bir strateji belgesi oluşturarak yumuşak hukuk yoluyla uyum
seviyesini arttırmayı hedeflemektedir. Türkiye de bu kapsamda kendi ESRP belgesini
hazırlamaktadır. Eğitim, istihdam ve sosyal politikalar olmak üzere üç ana başlık üzerinden
kurgulanan bu program iki ana bölümden oluşacaktır. İlk bölümde ülkemizde ekonomik
ve sosyal gelişmeye etki eden temel sorunlar belirlenecek, ikinci bölümde ise bu sorunlara
ilişkin çözüm önerileri ve alınacak tedbirler sıralanacaktır. İki bölümün de tamamlanmasının
ardından ilgili tedbirlere ilişkin izleme ve değerlendirme süreci başlayacaktır. İlgili belgenin
şu an itibarıyla birinci bölüm taslağı tamamlanmış olup Avrupa Komisyonu ile görüş alışverişi
yapılmaktadır. Taslak metin nihai halini alınca bütün paydaş kurumların katkısı ile ikinci
bölüm hazırlanmaya başlanacaktır.
78
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Kadınların işgücüne katılma oranı ve istihdamı artırılacak, kayıt dışı istihdam ile mücadele
edilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1. Kadınlar üzerindeki bakım yükümlülüklerini azaltmaya yönelik tedbirler alınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
İlgili Birim: Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
2.Kurum: SGK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı, ÇSGB,
Kalkınma Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kadınlar, Engelliler, Gazi ve
Şehit Yakınlarına Yönelik Girişimcilik Faaliyetlerinin Geliştirilmesi ve Kadın İstihdamının
Arttırılmasını Öngören İşbirliği Protokolü kapsamında Organize Sanayi bölgelerinde kreş
sayısının artırılması hedefi ile; Gaziantep ve Osmaniye OSB’de kreşler hizmete açılmıştır.
Organize Sanayi Bölgelerinde kreş sayısının artırılmasını teminen Bakanlığımız, Bilim Sanayi
ve Ticaret Bakanlığı ile Borusan Holding arasında “Annemin İşi Benim Geleceğim” projesinin
hayata geçirilmesi için işbirliği protokolü imzalanmıştır. Bu kapsamda;
Adıyaman ve Afyonkarahisar’da kreşler açılmıştır.
Malatya OSB’de kreş inşaatı devam etmektedir.
2015 yılı içerisinde Balıkesir ve Şanlıurfa OSB’lerde kreşlerin açılması planlanmaktadır
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü tarafından İsveç Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği
Ajansının (SIDA) mali desteğinde, Dünya Bankası işbirliğinde 2012-2017 yıllarını kapsayan
4.500.000 Dolarlık “Kadınların Ekonomik Fırsatlara Erişiminin Artırılması” başlıklı bir proje
yürütülmekte olup, proje kapsamında ülkemizde kadın istihdamı alanında veri temelli
politikalar oluşturabilme kapasitesinin artırılması, bilgi paylaşımı sağlanması, farkındalığın
artırılması ve sınırlı sayıda pilot kadın kooperatifinin desteklenmesi hedeflenmektedir.
Proje kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalardan biri “Türkiye’de Çocuk Bakımı ve Erken
Çocukluk Eğitim Hizmetlerinin Arz ve Talebi ile ilgili Araştırma” ile Türkiye’de Çocuk Bakımı
Modeli oluşturulması çalışmalarıdır. Söz konusu çalışma devam etmekte olup oluşturulan
Çocuk Bakımı Alt Komite toplantılarında çalışmalar sürdürülmektedir.
Tedbir maddesinde yer alması düşünülen bakım türüne gore (hasta, yaşlı, çocuk vb.) sorumlu
79
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
kurumların belirlenmesi gerekmektedir. Bilindiği üzere Çocuk bakımı konusunda Milli Eğitim
Bakanlığı (MEB) ve ASPB Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü (ÇHGM) sorumludur. 4857 ve 657
sayılı kanunlar kapsamındaki kreş ve Çocuk yurtlarının denetim sorumluluğu ÇSGB’dedir. Bu
kapsamda MEB, ÇSGB ve ÇHGM’nün sorumlu olarak belirlenmesi gerekmektedir.
Engelli ve Yaşlı bakımı konusunda ise sorumlu kuruluş olarak Engelli ve Yaşlı Hizmetleri
Genel Müdürlüğünün yer alması uygun olacaktır. ASPB Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nün
işbirliği kurluşu olarak yer alması ve işbirliği kuruluşlarına Türkiye Belediyeler Birliği’nin
(TBB) eklenmesi faydalı olacaktır.
TBMM’ne sevk edilen Gelir Vergisi Kanunu Tasarısının 68. maddesinin 1. fıkrasının c alt
bendinde, münhasıran kreş ve anaokulu faaliyetinde bulunacak olan veya mevcut işletme
içerisinde çalışanların çocuklarına bakım amacıyla kurulan kreş ve anaokuluna ilişkin
kuruluş ve yapım giderlerinin yüzde 100’ünün yıllık beyannamede bildirilecek gelir veya
kazançtan indirilmesine imkân tanınmıştır.
Yine aynı tasarının 83. maddesinde ticari, zirai ve mesleki faaliyeti nedeniyle ilk defa gelir vergisine
tabi olan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmi dokuz yaşını doldurmamış tam mükellef
gerçek kişilerin, talepleri halinde, faaliyete başladıkları vergilendirme döneminden itibaren üç
vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri kazançlarının asgari ücretin yıllık tutarına isabet
eden kısmının, 77 nci maddenin birinci fıkrasındaki tarifenin ilk gelir dilimine uygulanan oran ile
çarpılmasıyla bulunan tutar, bunların kazançları üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilir.
Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ASPB olacak, SGK ise işbirliği yapılan
kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2. Çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması konusunda bürokratik engeller
kaldırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, ASPB, MEB, SGK
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Devlet memurlarının çocuklarına
yönelik hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarına bağlı kreş ve gündüz bakımevleri, 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu’na dayanılarak hazırlanan “Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca
Açılacak Çocuk Bakımevleri Hakkındaki Yönetmelik” kapsamında açılmaktadır. Söz konusu
Yönetmelik Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığınca (DPB) hazırlanmıştır. Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın bu kuruluşları açma, kapatma, hizmeti yürütme yetkisi
80
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
bulunmamakta olup, yalnızca denetimlerini sağlama yükümlülüğü bulunmaktadır.
Söz konusu tedbir ile kamu kurumlarındaki kreşlerin etkin şekilde kullanılması ve özel sektör
çalışanlarının da eşit şartlarda bu kreşlerden faydalanmasının sağlanması, kamu kurumlarına
ait kreşlerde yer olmaması durumunda çocuklara özel sektör kreşlerinde belli bir kontenjan
ayrılması için destek sağlanması amaçlanmaktadır.
Tedbirin açıklamasında yer alan kamu kurumlarındaki kreşlerinin etkin şekilde kullanılması
ifadesinin tedbir maddesine de yansıtılmasının, maddenin böylece daha açık hale
getirilmesinin, tedbire ilişkin sorumlu kurumun tedbirin yasal düzenleme içermesi bakımından
Devlet Personel Başkanlığı olarak belirlenmesinin, Çalışma Genel Müdürlüğü’nün ise işbirliği
yapılan kurumlar içinde yer almasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ÇSGB - Devlet Personel Başkanlığı olacak,
ÇSGB - Çalışma Genel Müdürlüğü ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
Tedbire ilişkin süre, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3. Ev hizmetlerinde ve ev eksenli çalışan kadınların çalışma şartlarının iyileştirilmesine
yönelik önlemler alınacak ve kayıtlı istihdama geçmeleri özendirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sigortalı Tescil Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, ASPB, İŞKUR, MYK
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 6552 sayılı Torba Kanununun
40ıncı maddesiyle birlikte 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa
eklenen Ek 9uncu maddeyle, ev hizmetlerinde ücretle ve süreksiz çalışanlar da sigortalılar
grubuna eklenmiştir. Yeni düzenlemeyle ev hizmetlerinde ayda 10 günden az çalıştırılanlar
primlerini kendileri ödeyerek bu haktan yararlanacaklardır.
Buna göre daha evvel 5510 sayılı Kanunun “Sigortalı sayılmayanlar” başlıklı 6. maddesinde
sayılan ev hizmetlerinde ücretle ve süreksiz çalışanlar bu maddeden çıkartılmış, tıpkı ev
hizmetlerinde ücretle ve sürekli çalışanlar gibi bu kesim de sigortalı sayılmışlardır.
Ev hizmetlerinde ücretle ve süreksiz çalışanların da sigortalılar grubuna eklenmesi, yeni
düzenlemeyle ev hizmetlerinde ayda 10 günden az çalıştırılanların primlerini kendileri
ödeyerek bu haktan yararlanması imkânının getirilmesi suretiyle kayıtlı istihdama ilişkin
olarak tedbir maddesinin gerçekleşmiş olduğu değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbir maddesinin “Ev hizmetlerinde çalışan kadınların kayıtlı istihdama
81
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
geçmeleri yönünde bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır.” şeklinde değiştirilecek ve işbirliği
yapılan kurum/kuruluşlar arasına “ASPB/Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü” eklenecektir.
Ev eksenli çalışan kadınlar ile ilgili yeni bir tedbir önerilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.4. Mevzuatta yer alan işgücü piyasasında toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten düzenlemeler
AB normları ile uyumlaştırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İŞKUR, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Söz konusu tedbir kapsamında
2006/54 ve 2010/18 sayılı AB Direktifleri göz önünde bulundurularak İş Kanunu, Devlet Memurları
Kanunu ile söz konusu kanunların ikincil düzenlemelerinde gerekli yasal değişikliklerin yapılması
planlanmakta olup tedbire ilişkin 2014 yılı içinde herhangi bir çalışma gerçekleştirilmemiştir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ÇSGB – Avrupa Birliği Koordinasyon
Dairesi Başkanlığı olacak, ÇSGB – Çalışma Genel Müdürlüğü ise işbirliği yapılan kurum/
kuruluşlar içinde yer alacaktır.
Tedbire ilişkin süre, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.5. İşyerinde psikolojik tacizi önlemeye yönelik yaptırımlar etkinleştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İnsan Hakları Başkanlığı, DPB, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Söz konusu tedbir kapsamında
82
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
19 Mart 2011 tarihli ve 27879 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İşyerlerinde Psikolojik
Tacizin (Mobbing) Önlenmesi” konulu 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesinde yer alan
tedbirlerin hayata geçirilmesi amaçlanmıştır.
İşyerinde kendilerine psikolojik taciz (mobbing) uygulandığı iddiaları ile ilgili olarak 2014 yılı
içinde İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’na intikal eden 42 dilekçeden, 19 tanesi program dışı teftiş
kapsamında incelemeye alınmıştır. İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’nca 2014 yılında yürütülen
teftişlerde, 4857 sayılı Kanunun 5 inci maddesini ihlal eden 11 işveren hakkında 414.363TL
idari para cezası uygulanması istenilmiştir.
Kamu ve özel sektörde yaşanan ve sık sık kamuoyunun gündemine gelen mobbing olaylarını
engellemek, toplumun bilinçlendirilmesini sağlamak için tüm çalışanları kapsamak üzere
“İşyerlerinde Psikolojik Taciz” Genelgesi 19 Mart 2011 tarihinde 27879 sayılı Resmî Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Genelgenin 5inci maddesinde; çalışanların uğradığı psikolojik taciz olaylarını
izlemek, değerlendirmek ve önleyici politikalar üretmek amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı bünyesinde DPB, sivil toplum kuruluşları ve ilgili tarafların katılımı ile “Psikolojik
Tacizle Mücadele Kurulu” kurulması öngörülmüştür.
Genelgenin beşinci maddesi uyarınca, işyerlerinde psikolojik tacizin önlenmesine yönelik olarak
ülke çapında politikaların belirlenmesine katkı sağlamak, eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerini
koordine etmek ve yönlendirmek, ihtiyaç duyulan konularda araştırma ve inceleme yapmak/
yaptırmak, rapor, rehber ve bilgilendirme dokümanları hazırlamak ve kamuoyunu bilinçlendirme
çalışmaları yapmak üzere Bakanlığımız bünyesinde Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu
oluşturulmuştur. Kurul tarafından “İşyerlerinde Psikolojik Tacizin Önlenmesi Genelgesi Uygulama
Eylem Planı” (2012–2014) hazırlanmıştır. Kurul bu kapsamda çalışmalarına devam etmektedir.
Bu tedbirde yer alan; işyerinde psikolojik tacizi önlemeye yönelik yaptırımların
etkinleştirilmesine ilişkin olarak verilen sürenin 2014 yılı ile sınırlı olmasına rağmen söz
konusu faaliyetlerin 2015 yılında da devam ettirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin süre, sürekli olarak değiştirilmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.6. Kadınların işgücüne katılımının ve istihdamının önündeki kültürel engellerin azaltılması
amacıyla, toplumun ilgili kesimlerine yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
İlgili Birim: Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
2.Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Basın, Yayın ve Tanıtım Birimi
83
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, MEB, TRT, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İstanbul’da Haziran 2012’de
gerçekleşen Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Avrasya konulu Dünya Ekonomik Forumu
kapsamında Türkiye Cinsiyet Eşitliği Görev Grubu, Türkiye ekonomik cinsiyet uçurumunun
(kadın-erkek arasında kaynakların eşit paylaşımı) önümüzdeki 3 yıl içinde yüzde 10’a
kadar kapatılması amacı ile kurulmuştur. Görev grubu, bir basın lansmanı ile İş’te Eşitlik
Platformu’na dönüşmüştür. Ekonomik cinsiyet uçurumunun kapatılması hedefinin ilk yıl
için yüzde 3,1’i gerçekleştirilmiştir. Nisan 2013 ayından itibaren platforma üyelik işlemleri
www.isteesitlikplatformu.gov.tr adresinden gerçekleştirilmektedir. İş’te Eşitlik Platformu
-Kurumlar İçinde Cinsiyet Eşitliğinin Tesis El Kitabı- hazırlanmıştır.
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü broşürü hazırlanmıştır.
Kırsal Alanda Kadın broşürü hazırlanmıştır.
Bakanlığımız, Intel Teknoloji Hizmetleri Limited Şirketi ve Türkiye Kadın Girişimciler Derneği
(KAGİDER) işbirliğinde imzalanan Protokol kapsamında “Genç Fikirler, Güçlü Kadınlar” Projesi
hayat geçirilmiş olup Türkiye genelinde 1000’in üzerinde 18-30 yaş arası gencin teknoloji
kullanarak üretecekleri yenilikçi fikirler ile kadınların yaşadıkları sorunlara ilişkin çözüm önerileri
üretmesi amaçlanmaktadır. Proje kapsamında 2013 yılında Kütahya ve Erzurum’da; 2014 yılında
Gaziantep, Sakarya, Trabzon ve Adana’da fikir kampları gerçekleştirilmiştir.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Türkiye Ziraat Odaları Birliği ile 14 Mayıs 2012 tarihinde
imzalanan “Kadın Çiftçi Eğitimi İşbirliği Protokolü” ile kırsal alanda yaşayan ve çiftçilikle uğraşan
kadınların tarım, toplumsal cinsiyet eşitliği, kadına yönelik şiddet, kişi hak ve özgürlükleri
konularında eğitilmesi ve kurumlar arası işbirliğinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Protokol
kapsamında 771 kadın çiftçiye eğitim verilmiştir. Eğitimlerin yaygınlaştırılması amacıyla İl
Müdürlüklerimiz ve Kuruluşlarında görevli sosyal çalışma görevlilerine yönelik Toplumsal
Cinsiyet Eşitliği Eğitici Eğitimleri gerçekleştirilmiş olup; kadın çiftçilere yönelik eğitimlerin 81 ilde
2015 yılı Ağustos ayına kadar tamamlanması planlanmaktadır.
İşgücü piyasasında toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması ilgili tüm tarafların çabasını,
çalışmasını gerektirmektedir. Bu nedenle özellikle istihdam kurumu olan ve tüm illerde
teşkilatlanmış İŞKUR’un sorumlu kuruluş olarak yazılmasının uygun olduğu değerlendirmektedir.
İstihdamda 3İ Dergisinin 12. sayısında “Kadınlar için daha çok ve daha iyi işler Projesi” ile ilgili
bilgilendirme yapıldı. Proje ile ilgili web, facebook ve twitter haberleri de yapıldı. Konuyla
ilgili basın bilgilendirildi. Tedbirle ilgili Başkanlıkların yürüttüğü çalışmalar hakkında Basını
bilgilendirmeye devam edilecektir.
e) Değerlendirme: Tedbir kapsamında yapılacak bilinçlendirme çalışmalarının sürdürülebilir
olması, kadınların işgücüne katılımı ve istihdamının artırılması için büyük önem arz ettiğinden
tedbirin süresü, sürekli olarak değiştirilmelidir.
Tedbire ilişkin sorumlu kurum ASPB Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü olacak, İŞKUR ise
işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
84
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Tedbir No ve Adı:
1.7. Kırdan kente göç eden kadınların, işgücü piyasasına uyumlarını sağlayıcı programlar
gerçekleştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, ASPB
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kadınların nitelik
kompozisyonları geliştirmek ve istihdam edilebilirliklerini artırmak amacıyla aktif işgücü
piyasası programları düzenlenmekte olup bu kapsamda mesleki eğitim kursları, işbaşı eğitim
programları, girişimcilik eğitim programları, toplum yararına programlar ve diğer kurs,
program, proje ve özel uygulamalar düzenlenmektedir.
Aktif işgücü programları kapsamında; Ocak-Ekim 2014 dönemine ilişkin olmak üzere toplam
3.669 mesleki eğitim kursu düzenlenmiş olup, bu kurslara katılan kadın katılımcı sayısı 46.002
olmuştur. Yine aynı dönemde açılan 889 girişimcilik eğitim programına ve 17.547 işbaşı
eğitim programına katılan kadın sayısı ise sırasıyla 10.948 ve 22.161 olmuştur. Dolayısıyla
Ocak-Ekim 2014 döneminde İŞKUR aracılığıyla düzenlenen ve kadınların yoğun olarak
faydalandığı 22.105 mesleki eğitim, girişimcilik eğitimleri ve işbaşı eğitim programlarına
katılan kadın katılımcı sayısı 79.111 olmuştur.
e) Değerlendirme: İşbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına “ASPB/Kadının Statüsü
Genel Müdürlüğü”nü eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.8. İller bazında yapılacak işgücü piyasası analizlerinden hareketle kadın istihdamı için ön
plana çıkan sektörlere yönelik işgücü yetiştirme kurslarına öncelik verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Yerel Yönetimler, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2013 yılında yapılan mevzuat
85
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
düzenlenmesi ile işgücü piyasası araştırma sonuçları, işverenlerden ve işgücü piyasasının
temel aktörlerinden gelen somut talepler dikkate alınarak kurslar düzenlenmektedir.
Ayrıca özel politika ve uygulama gerektiren gruplar için özel bütçe ve mevzuat düzenlemesi
yapılmıştır.
İŞKUR tarafından aktif işgücü programları kapsamında düzenlenen kurslardan 2013 yılı
itibarıyla yararlanan kadın sayısı mesleki eğitim programı için 70.688, girişimcilik eğitim
programı için 12.143, işbaşı eğitim programı için ise 30.243’dür. 31.10.2014 itibariyle mesleki
eğitim programından 46.002, girişimcilik eğitim programından 10.948 ve işbaşı eğitim
programından yararlanan kadın sayısı ise 22.161 olmuştur.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.9. Şiddet mağduru kadınların, konukevinde kalanların, eski hükümlü ile kocası ölmüş veya
boşanmış kadınların ekonomik ve sosyal yaşama katılımları desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
İlgili Birim: Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Adalet Bakanlığı, MEB, ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı,
İŞKUR
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Eşi Vefat Etmiş Kadınlara Yönelik
Yardım Programı ASPB Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Kadın Konukevlerinin Açılması ve İşletilmesi Hakkında Yönetmelik’te konukevinde sunulacak
hizmetler arasında ‘mesleki eğitim kursu’ verilmesi hükmüne yer verilmiştir. Kadın konukevi
bulunan illerde; kadın konukevlerine kabul edilen kadınların hukuki konularda rehberlik
almaları, gerektiğinde ücretsiz avukat sağlanmasında işbirliği yapılması, kadın konukevi açılacak
binaların temini, kadın konukevinden ayrılan kadınlara kira ve çocuklarına eğitim yardımı
sağlanması, iş bulmalarına destek sağlanması, Halk eğitim merkezlerinde yürütülen meslek
edindirme kurslarına katılımları sağlaması amacıyla Yerel Yönetimler, Türkiye İş Kurumu İl
Müdürlükleri, Baro Başkanlıkları, Milli Eğitim Müdürlükleri, SYDV’ler vb. kurum ve kuruluşlar,
ayrıca sivil toplum kuruluşları ile işbirliği içerisinde hizmetler yürütülmektedir.
İŞKUR tarafından 2014 Ocak-Ağustos döneminde 54 eski hükümlü kadınla İş ve Meslek
Danışmanlığı Bireysel görüşmesi gerçekleştirilmiştir. ASPB İl Müdürlükleri ile irtibata geçilmesi
suretiyle, Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri’nde (ŞÖNİM) hizmet alması öngörülen kişilerin
danışmanlık faaliyetleri kapsamında - tercihen kadın iş ve meslek danışmanlarınca - belirli
dönemlerde düzenlenecek ziyaretlerle, Kurum hizmetlerinden yararlandırılmaları sağlanmıştır.
İlgili dönemde bu kapsamda 125 kadınla görüşülmüştür.
86
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.10. İstihdam yaratma ve artırmaya yönelik mevzuat çalışmaları, politika belgeleri ve
stratejilerde cinsiyete duyarlı yaklaşım ve bütçeleme yapılması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
İlgili Birim: Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı,
Maliye Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sabancı Vakfı tarafından
finanse edilen ve bütçesi 2.000.000 USD olan Birleşmiş Milletler Kadınların İnsan Haklarının
Korunması ve Geliştirilmesi Ortak Programı (BMOP), Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı,
İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Türkiye Belediyeler Birliği işbirliğiyle Birleşmiş
Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlenmesi Birimi, BM Kalkınma Programı ve
Sabancı Üniversitesi tarafından yürütülmektedir.
BMOP kapsamında, Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme ve Mor Sertifika Programı
bileşenlerine ilişkin eğitim çalışmaları devam etmekte olup Sabancı Vakfı Hibe Programı
birinci ve ikinci teklif çağrıları kapsamında ise Sivil Toplum Kuruluşlarına hibe verilmiştir.
Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme bileşeni kapsamında pilot illerdeki eğitimler
tamamlanmış olup yerel yönetimler bünyesinde çalışmalar devam etmektedir.
Tedbir maddesinin, Kalkınma Planında yer alan “Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme
konusunda farkındalık oluşturulacak ve örnek uygulamalar geliştirilecektir.” ifadesine
uygun olarak “İstihdam yaratma ve artırmaya yönelik mevzuat çalışmaları, politika belgeleri
ve stratejilerde cinsiyete duyarlı yaklaşım ve bütçeleme yapılması konusunda farkındalık
arttırılacaktır.” şeklinde değiştirilmesi ve bu konuda çalışmalar yapan tüm kurum ve
kuruluşların işbirliği kuruluşu olarak belirlenmesi uygun olacaktır.
e) Değerlendirme: ASPB Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nün önerisi doğrultusunda tedbir
maddesinin “İstihdam yaratma ve artırmaya yönelik mevzuat çalışmaları, politika belgeleri
ve stratejilerde cinsiyete duyarlı yaklaşım ve bütçeleme yapılması konusunda farkındalık
arttırılacaktır.” şeklinde değiştirilmelidir.
İşbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına Türkiye Belediyeler Birliği’nin (TBB) eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
87
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
1.11. Çocuk sahibi olan kadınların işgücü piyasasından kopmalarının engellenmesine dönük
teşvik edici düzenlemeler yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, İŞKUR, SGK, Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Söz konusu tedbir ile kısmi
süreli çalışma gibi esnek çalışma biçimlerinin kullanılması yoluyla, aile ve iş hayatı arasında
denge kurulması, çocuk bakımı yükünün ebeveynler arasında paylaşılması ve böylece
kadının uzun süreler ile işgücü piyasasının dışında kalmasının engellenmesinin sağlanması
amaçlanmaktadır. Tedbire ilişkin çalışmalar devam etmektedir.
e) Değerlendirme: İşbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına ASPB/Kadının Statüsü Genel
Müdürlüğü eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.12. Kadın girişimciliğinin güçlendirilmesi amacıyla düşük gelir grubundaki kadınların
bilinçlendirme çalışmaları ve mikro kredi sistemi ile desteklenmesi sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Hazine Müsteşarlığı
İlgili Birim: Mali Sektörle İlişkiler ve Kambiyo Genel Müdürlüğü Mali Sektör Politikaları ve
Koordinasyon Dairesi
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, ASPB, Kalkınma Bakanlığı, BDDK,
Yerel Yönetimler
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Ülkemizde yaygın olarak sivil
toplum kuruluşlarınca verilen mikro finans hizmetlerine ilişkin bütüncül bir yasal altyapının
oluşturulması planlanmaktadır. Mevcut durumda çeşitli mevzuatta parçalı ve kısıtlı olan
düzenlemelerin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması önem arz etmektedir.
Bunun yanında bilinçlendirme faaliyetlerinin daha etkin ve etkili olabilmesi için kamu kurum
ve kuruluşları ile ilgili diğer paydaşların işbirliği içerisinde çalışması sağlanacaktır.
88
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Son olarak işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar başlığı altına İçişleri Bakanlığı’nın da
alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: İşbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına ASPB/Kadının Statüsü Genel
Müdürlüğü ve İçişleri Bakanlığı eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.13. Kadın istihdamının artırılmasına ve çalışanların kayıtlı hale getirilmesine yönelik teşvik
düzenlemeleri tanıtılarak uygulamanın yaygınlaşması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İstihdam Teşvikleri Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, ASPB, Kalkınma Bakanlığı, BDDK,
Yerel Yönetimler
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 4447 sayılı Kanunun geçici 7.
ve geçici 10. maddelerinde düzenlenen sigorta prim teşvikleri özellikle kadın istihdamının
artırılması ve kayıtlı çalışmalarının teşvik edilmesine yöneliktir.
4447 sayılı Kanuna 5763 sayılı Kanunla eklenen geçici 7. maddede düzenlenen sigorta prim
teşviki kapsamında, işverenler 31.06.2010 tarihine kadar işe almış oldukları 18 yaşından
büyük kadın sigortalılar için ilgili Kanunda aranan şartları da sağlamaları kaydıyla, prime
esas kazanç alt sınır üzerinden hesaplanan işveren hissesinin her yıl belli bir oranında beş yıl
boyunca bu teşvikten yararlanabilmektedir.
4447 sayılı Kanunun geçici 7. maddesinde düzenlenen sigorta prim teşvikinden yararlanma
süresi 31.06.2015 tarihinde sona erecektir.
4447 sayılı Kanuna 6111 sayılı Kanunla eklenen geçici 10. maddede düzenlenen sigorta prim
teşviki kapsamında işverenler 01.03.2011 ila 31.12.2015 tarihleri arasında işe almış oldukları
18 yaşından büyük kadın sigortalılar için kadın sigortalının mesleki yeterlilik belgesine
sahip olması halinde 48 ay; Mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yükseköğretim
kurumlarından mezun olması veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme
kurslarını bitirmesi halinde 36 ay; belirtilen niteliklere sahip olmaması halinde ise 24 ay
süreyle bu teşvikten, prime esas kazanç üzerinden hesaplanan işveren priminin tamamı
oranında yararlanabilmektedir.
Mevcut uygulamada özellikle kadın istihdamının artırılmasına yönelik uygulanan sigorta
prim teşvikleri 4447 sayılı Kanunun geçici 7. ve 10. maddelerinde düzenlenmiş olup, kadın
istihdamın artırılmasına yönelik planlanan ayrı bir faaliyetimiz bulunmamaktadır.
89
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Sigorta prim teşviklerinin yaygınlaştırılması ve tanıtılmasıyla ilgili olarak ise, Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) üyesi işverenlere yönelik 24 ayrı bilgilendirme semineri
düzenlenmiş olup, bilgilendirme seminerleri başlamıştır.
e) Değerlendirme: İşbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına ASPB/Kadının Statüsü Genel
Müdürlüğü eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Genç işsizliği azaltılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1. Gençlere kariyer planlaması, iş arama yardımları, eşleştirme ve danışmanlık hizmetleri
sunulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, MEB, İŞKUR
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İŞKUR tarafından kariyer
planlarını yaparken öğrencilere yardımcı olmak amacıyla 2014 yılında ikincisi hazırlanan
Meslek Seçimine Destek dergisi 1 milyon adet basılmıştır. İş ve meslek danışmanları okulları
ziyaret ederek rehber öğretmenlerle düzenledikleri seminerlerde iş arama becerileri ve dergi
hakkında öğrencileri bilgilendirmekte ve dergileri orta okullar ile liselerde öğrencilerle
paylaşmaktadırlar. Derginin üçüncüsü için de hazırlık çalışmaları devam etmektedir.
Rehberlik ve danışmanlık faaliyetlerinin etkinliği ve ulaşılabilirliği ile Kurumun tanınırlığının
arttırılması için üniversitelerde 78 İŞKUR İrtibat Noktası açılmıştır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
90
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Tedbir No ve Adı:
2.2.Gençler işgücü eğitimleri ile desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, MEB
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kurum tarafından gençlere yönelik
hem özel politika kapsamında hem de genel kurs ve programlar düzenlenmektedir. Gençlerin
işgücü piyasasına kazandırılmasına yardımcı olmak üzere aktif işgücü hizmetleri kapsamında
mesleki eğitim kursları, işbaşı eğitim programları, girişimcilik eğitim programları, toplum yararına
programlar ve diğer kurs, program, proje ve özel uygulamalar düzenlenmektedir.
Ocak-Ekim 2014 döneminde aktif işgücü programları kapsamında düzenlenen kurslara katılan
15-24 yaş grubu kişilerin sayısı 62.884 olup, bu kişilerin 31.503’ü kadın ve 31.381’i ise erkektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3. Genç girişimciliği desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: KOSGEB
2.Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı ve İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi
Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BSTB, ÇSGB, KOSGEB, Kalkınma Ajansları, İlgili,
Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Gençlerin nitelik kompozisyonları
geliştirmek ve istihdam edilebilirliklerini artırmak amacıyla aktif işgücü piyasası programları
düzenlenmektedir. Bu programlar kapsamında girişimciliğin geliştirilmesi, yaygınlaştırılması,
ekonomide yeni işlerin yaratılması ve sürdürülebilir işletmelerin kurulması ve bunların
geliştirilmesi amacıyla Girişimcilik eğitim programları düzenlenmektedir.
91
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB)
arasında 18.09.2009 tarihinde imzalanan Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi (UGE) İşbirliği
Protokolü ile girişimcilik eğitim modülleri oluşturulmuş ve kullanılmaya başlanılmıştır.
Ayrıca Program kapsamında Kurum, girişimcilik eğitimi almış kişilere iş kurma ve geliştirme
konularında danışmanlık ve mentorluk hizmeti ile birlikte finansal destek olanaklarına erişim
imkânlarını kolaylaştırıcı hizmetleri vermektedir. Bunun yanı sıra İl müdürlükleri girişimcilik
eğitimin programlarını başarı ile bitirenlere yönelik olarak yılın belirli dönemlerinde işbirliği
yapılan kurum/kuruluş ile birlikte kamu kurum/kuruluşları, meslek birlikleri ve odaları,
finans kuruluşları, dernek ve vakıflar ile üniversiteler işbirliğinde girişimcilik seminerleri
düzenlemektedirler; girişimcilik eğitim seminerlerinde programa katılanların başarılı
işverenlerin başarı hikâyelerini dinleyebilmeleri, finansman koşulları hakkında ayrıntılı
bilgi edinebilmeleri, daha önce eğitim almış adayların tecrübelerini paylaşabilmeleri
sağlanmaktadır. Özel sektör ve finans kuruluşlarının da davet edileceği etkinlikte; özel kredi
ve finansman olanaklarının tanıtımı yapılmaktadır.
Ocak-Ekim dönemi itibariyle 2014 yılında İŞKUR tarafından düzenlenen girişimcilik eğitim
programlarına 12.283 erkek 10.948 kadın olmak üzere toplamda 23.231 kişi katılmıştır.
Girişimcilik eğitim programlarına katılanların yaş dağılımına bakıldığında ise katılımcıların
yüzde 19,2’si 15-24 yaş arası gençlerden oluşmaktadır. Bu eğitim programlarına katılan 15-24
yaş arası toplam 4.462 kişinin 1.815’i kadın, 2.647’si ise erkektir.
“KOSGEB Girişimcilik Destek Programı” kapsamında düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik
Eğitiminin hedef kitlesi kendi işini kurmak isteyen gerçek kişiler olup, eğitimler genel
katılıma açık olarak düzenlenebileceği gibi, genç girişimci, kadın girişimci ve yükseköğretim
kurumlarının öğrencileri gibi belirli bir hedef gruba yönelik olarak da yapılabilmektedir.
2014 yılı Kasım sonu itibarıyla düzenlenen eğitimlere ilişkin veriler şu şekildedir:
•KOSGEB Birimleri tarafından düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik Eğitimleri, 178 Eğitim –
5.114 Girişimci (Genel Katılım)
•Kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenen Uygulamalı Girişimcilik Eğitimleri, 1.648
Eğitim – 46.972 Girişimci (Genel Katılım)
•Yükseköğretim kurumları tarafından örgün eğitim kapsamında verilen girişimcilik dersleri;
(2013-2014 eğitim öğretim yılı: 87 Üniversitede 905 sınıf ve 2014-2015 eğitim öğretim yılı*:
67 Üniversitede 921 sınıf)
* Başvuru süreci devam etmektedir.
Başkanlığımız koordinasyonunda hazırlıkları tamamlanan ve Yüksek Planlama Kurulu
onayı aşamasında olan “Türkiye Girişimcilik Stratejisi ve Eylem Planı (GİSEP)” kapsamında
belirlenen benzer tedbir için görüşleri doğrultunda Gençlik ve Spor Bakanlığı sorumlu kurum
olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda KOSGEB’in de tedbir için işbirliği kurumlar arasına
alınarak tedbir sorumlu kurumunun Gençlik ve Spor Bakanlığı olarak belirlenmesinin uygun
olacağı hususu değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum İŞKUR olacak, KOSGEB ise işbirliği yapılan
kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
92
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Tedbir No ve Adı:
2.4. Gençlerin kayıt dışı çalışmasıyla mücadele edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıtdışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, İŞKUR, ÇSGB, Mülki İdareler
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: KOSGEB’in eğitim verdiği genç
girişimcilere ve diğer kurslarında kullanılmak “Sosyal Güvenlik, Hak ve Yükümlülükler”
başlıklı 22 sayfalık bir kitapçık hazırlanmış, kitapçık 30.000 adet basılarak bu kurslarda
dağıtımı sağlanmıştır. Ayrıca gençlere yönelik olarak sosyal güvenlik hakları ve kayıt dışı
çalışmanın olumsuz sonuçları konularını içeren “Haklarımız” başlıklı bir broşür hazırlanmıştır.
75.000 adet basılan broşür; belediyelerin gençlere yönelik faaliyetleri ve İşkur’un meslek
edindirme kurslarında dağıtılması sağlanmıştır.
2015-2016 yıllarında üniversitelerde kayıtlı istihdamı teşvik konusunda farkındalık artırma
faaliyeti yapılması ve SGK uzmanlarının öğrencileri bilgilendirmeleri planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.5. İşgücü uyum programlarından yararlanan özellikle genç kadınlar başta olmak üzere
gençlerin işgücü piyasasına entegrasyonunu sağlamak üzere rehberlik ve danışmanlık
hizmetlerinin verilmesi sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, SGK, Sosyal Taraflar, İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu faaliyet kapsamında 2014
Ocak-Kasım döneminde işgücü yetiştirme kursuna katılanlardan 23.440’ı genç kadın olmak
üzere toplamda 44.586 genç iş arayana İş ve Meslek Danışmanlığı hizmeti sunulmuştur.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
93
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
2.6. İstihdam fuarları, kariyer günleri tanıtım materyalleri yoluyla İŞKUR tarafından verilen
girişimcilik eğitimlerinin gençler arasındaki tanınırlığı artırılacak ve daha fazla gencin bu
eğitimlerden yararlanması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Basın, Yayın ve Tanıtım Birimi
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, SGK, Sosyal Taraflar, İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kamu İstihdam Hizmetlerinin
Geliştirilmesi Operasyonu kapsamında İŞKUR tarafından gerçekleştirilen tüm etkinliklerde
kullanılmak üzere A’dan Z’ye İŞKUR Broşürleri bastırılmış olup, bu broşürler istihdam fuarları
ve kariyer günlerinde kullanılmak üzere illerin talepleri doğrultusunda illere gönderilmektedir.
A’dan Z’ye İŞKUR Broşürleri Kamu İstihdam Hizmetlerinin Geliştirilmesi Operasyonu
kapsamında toplamda 50.000 adet basılmıştır. Söz konusu broşürler 2013 yılında, NUTS II
kapsamında 35.000 adet Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan, Van, Muş, Bitlis, Hakkâri, Mardin, Batman,
Şırnak, Siirt, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Şanlıurfa, Diyarbakır, Gaziantep, Adıyaman, Kilis,
Kayseri, Sivas, Yozgat, Trabzon, Ordu, Rize, Giresun, Artvin, Gümüşhane, Malatya, Elazığ, Bingöl,
Tunceli, Kastamonu, Çankırı, Sinop, Samsun, Tokat, Çorum, Amasya, Hatay, Kahramanmaraş
ve Osmaniye olmak üzere toplam 43 ile İŞKUR Otobüsü aracılığıyla dağıtılmıştır.
2014 yılı içinde ise toplam 8950 adet A’dan Z’ye İŞKUR Broşürü basılmış olup bu broşürlerin
300 adedi Gaziantep’e, 600 adedi Antalya İl Müdürlüğü’ne, 500 adedi İzmir İl Müdürlüğü’ne,
200 adedi Düzce İl Müdürlüğü’ne, 200 adedi Bilecik İl Müdürlüğü’ne, 400 adedi Adana İl
Müdürlüğü’ne, 400 adedi Kocaeli İl Müdürlüğü’ne, 500 adedi Eskişehir İl Müdürlüğü’ne, 100
adedi Isparta İl Müdürlüğü’ne, 200 adedi Malatya İl Müdürlüğü’ne, 1500 adedi Ostim Şube
Müdürlüğü’ne, 200 adedi Çankaya Şube Müdürlüğü’ne, 1000 adedi İstanbul İl Müdürlüğü’ne,
1000 adedi İzmir İl Müdürlüğü’ne, 300 adedi Muğla İl Müdürlüğü’ne, 200 adedi Hatay İl
Müdürlüğü’ne, 300 adedi Malatya İl Müdürlüğü’ne, 200 adedi Sivas İl Müdürlüğü’ne 500
adedi İş Meslek Dairesi’ne dağıtılmak üzere gönderilmiştir.
Basılan broşürlerden İŞKUR Basın, Yayın ve Tanıtım Biriminin elinde kalan 15.000 adeti ise
illerin talepleri doğrultusunda istihdam fuarları ve kariyer günlerinde kullanılmak üzere
dağıtılmaktadır.
Konu ile ilgili Basın Bültenleri aracılığıyla kamuoyu bilgilendirilmektedir
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
94
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Tedbir No ve Adı:
2.7. Toplumsal cinsiyet eşitliği ve genç istihdamı yılda en az bir kez İİMEK gündemine
alınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, SGK, Sosyal Taraflar, İlgili STK’lar,
İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Konu ile ilgili İl Müdürlüklerine
talimat yazılarak konunun gündeme alınması istenmiştir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.8. Kırsal kesimdeki gençlerin İŞKUR hizmetlerine erişimini sağlamak üzere mobil hizmet
birimleri oluşturulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı,
SGK, Sosyal Taraflar, İlgili STK’lar, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Oluşturulması planlanan
mobil hizmet birimlerinin özellikle kırsal kesimde gençlerin istihdamına katkı sağlamak
odaklı planlama süreciyle hizmet vermesi daha fazla gencin Kurum hizmetlerine erişiminin
artırılması amaçlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
95
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
2.9. Gençlere yönelik teşvik düzenlemeleri ve İŞKUR faaliyetleri tanıtılarak daha fazla
işverene ulaşılması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Basın, Yayın ve Tanıtım Birimi
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BSTB, KOSGEB, SGK, Sosyal Taraflar, İlgili STK’lar,
İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kamu İstihdam Hizmetlerinin
Geliştirilmesi Operasyonu kapsamında İŞKUR tarafından gerçekleştirilen tüm etkinliklerde
kullanılmak üzere 2013 yılında 300 bin adet işveren, 300 bin iş arayan broşürü basılmış ve
toplam 600 bin broşürün 500 bini İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezlerine dağıtılmıştır. Kalan
100 bin broşür ise illerin talepleri doğrultusunda illere gönderilmektedir. Konu ile ilgili Basın
Bültenleri aracılığıyla kamuoyu bilgilendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.10. Gençlere girişimcilik perspektifinin kazandırılmasını sağlamaya yönelik çalışmalar
gerçekleştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
İlgili Birim: Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, İŞKUR, KOSGEB, İlgili STK’lar, İlgili Kurum
ve Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu konu Bilim Teknoloji Yüksek
Kurulu İnsan Kaynağı Stratejisinde de ele alınmış ve konu ile ilgili kurumlarla işbirliği yapılarak
çalışmalar tamamlanmıştır. Bu çalışmalar neticesinde üniversitelerimizde müfredatlar gözden
geçirilerek girişimcilik yeteneği kazandıracak şekilde yeniden düzenlenmiştir. Konu ile ilgili
mevcut durum raporlanarak ilgili kurumlarla bir toplantı ile paylaşılacaktır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
96
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Tedbir No ve Adı:
2.11. İlgili kuruluşlarla işbirliğine gidilerek ara yüzler oluşturulacak ve bu kapsamda staj ve
işbaşı eğitimleri artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sosyal taraflar, İlgili STK’lar, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kuruma kayıtlı işsizlerin
kuruma kayıtlı işyerlerinde; teorik bilgilerini uygulama yaparak pekiştirmeleri ve mesleki
deneyim kazanmaları ve işverenlerin de hiçbir gider ödemeden istihdam edecekleri kişiyi
kendilerinin yetiştirmesine olanak sağlamak amacıyla aktif işgücü programları kapsamında
işbaşı eğitim programları düzenlenmektedir.
İşbaşı eğitim programları kapsamında, işverenlerin aynı il sınırları içerisindeki toplam
çalışan sayısı üzerinden kontenjan hesaplanmakta ve 2 ile 10 arasında çalışanı bulunan
işverenler 1, 11 ve üzeri çalışanı bulunanlar ise çalışan sayısının 1/10’u oranında katılımcı
ile program başlatabilmektedir. Program süresi toplamda 160 fiili günden fazla olamamakla
birlikte katılımcılar, 24 ay içinde en fazla 160 fiili gün bu programdan yararlanabilmektedir.
Program günlük en az 5, en fazla 8 saat, haftada en fazla 6 gün ve yine haftada en fazla
45 saat olarak uygulanmaktadır. Program kapsamında İŞKUR tarafından, katılımcıya işbaşı
eğitim programına katıldığı her bir fiili gün için; katılımcı zaruri giderleri (25 TL) Genel
Sağlık Sigortası primleri ve İş Kazası ve Meslek Hastalığı primleri ödenmekte olup, işverenler
program süresince herhangi bir gider ödememektedir.
Ocak-Ekim 2014 döneminde aktif işgücü programları kapsamında düzenlenen 17.547 işbaşı
eğitim programına toplam 44.712 kişi katılmış olup, bu kişilerin 70.546’sı erkek, 79.111’i ise
kadındır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
97
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
3. Özürlülerin işgücüne katılım oranı ve istihdamı artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
3.1. Özürlü istihdam eden özel sektör işverenlerinin özürlü çalışanları için ödedikleri
sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı ilgili kamu kurum/kuruluşları tarafından
karşılanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Hazine
Müsteşarlığı, SGK
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Engelli istihdamının artırılması
amacıyla özel sektörde istihdam edilen engelliler ile korumalı işyerlerinde çalıştırılan
engelliler için bunları çalıştıran işverenlere sigorta prim teşviki sağlanmaktadır.
Daha önce özel sektör işverenlerince, kontenjan kapsamında ve korumalı işyerlerinde
çalıştırılan engellilerin prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait
işveren hisselerinin tamamı, kontenjan fazlası ve yükümlü olmadıkları halde işverenlerce
çalıştırılan engellilerin ise prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine
ait işveren hisselerinin yüzde ellisi Hazinece karşılanmakta iken; 19.02.2014 tarih ve 28918
sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 6518 sayılı Kanunda yapılan düzenleme ile bundan sonra
özel sektör işverenlerince çalıştırılan tüm engelliler ile korumalı işyerlerinde çalıştırılan
engellilerin prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren
hisselerinin tamamının Hazinece karşılanması sağlanmıştır.
4857 sayılı Kanunun 30uncu maddesinin 1inci fıkrasında, işverenlerin, elli veya daha fazla
işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli çalışma yükümlü oldukları hükmü
yer almaktadır. 4857 sayılı Kanunun 30uncu maddesinin 6 ncı fıkrasına göre;
- Aynı il içindeki işyerlerinde toplam 50 veya daha fazla sigortalı çalıştıran sektör işyeri
işverenleri (%3 oranında engelli sigortalı çalıştırmak zorunda),
- Korumalı işyeri işverenleri,
- Kontenjan fazlası engelli sigortalı çalıştıran işverenler,
- Yükümlü olmadığı halde engelli sigortalı çalıştıran işverenler,
Çalıştırmış oldukları her bir engelli için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan
işveren priminin tamamı oranında destekten yararlanabilmektedir.
98
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Engelli istihdam eden işverenlere yönelik uygulanan sigorta prim teşviki dışında, engellilerin
istihdamın artırılmasına yönelik ayrıca planlanan herhangi bir faaliyetimiz bulunmamaktadır.
e) Değerlendirme: Tedbir maddesindeki mali destek önerisi İŞKUR tarafından 19.02.2014 tarih
ve 28918 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 6518 sayılı Kanunda ile hayata geçirildiğinden,
tedbir tamamlanmıştır.
f) Tamamlanma Durumu: Tamamlandı.
Tedbir No ve Adı:
3.2. Özürlülerin işgücüne katılımını ve istihdam edilebilirliğini artırmak için genel ve mesleki
eğitim, mesleki rehabilitasyon ve iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, Maliye Bakanlığı, Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi
Başkanlığı tarafından engelli çalıştırmayan işverenlerden 4857 sayılı Kanunun 101. maddesi
gereğince tahsis edilen idari para cezaları fonundan 2013 ve 2014 yıllarında Korumalı İşyeri
Hibe Desteği verilmiştir. Hazırlanan projelerin değerlendirmesi sonrasında 12 projenin kabul
edilmesine karar verilmiştir. Hibe kapsamında; engelli çalışanların 12 ay boyunca ücretleri,
12 ay boyunca işyerinin işletme giderleri ve 150 bin TL makina donanım desteği verilecektir.
Bu kapsamdaki destekler uygulama sonuçlarına göre devam edecektir.
Danışmanlık hizmetlerinin yürütüldüğü İl Müdürlüklerinde görev yapan ve engelli bireylerle
doğrudan temas halinde bulunan İş ve Meslek Danışmanlarının işaret dili eğitimi ve diğer
engel gruplarına yönelik eğitimler alabilmelerine ilişkin çalışmalar planlanmaktadır. Bu
kapsamda 2014 yılı Ocak-Kasım döneminde 65.830 engelli vatandaşımıza İş ve Meslek
Danışmanlığı hizmeti sunulmuştur. Ayrıca 2014 yılı Ocak-Ekim döneminde 4.141 engelli
vatandaşımız mesleki eğitim kurslarından faydalanmıştır.
e) Değerlendirme: ASPB - Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü olacak, SGK ise
işbirliği yapılan kurum/kuruluşlara eklenecektir.
Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
99
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
3.3. İşyerlerinin fiziksel ortamı özürlü bireylere göre düzenlenecek, kullanılacak araç ve
gereçlerin ergonomik tasarımı konusunda işverenler teknik ve mali yönden desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: Maliye Bakanlığı
İlgili Birim: Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü
2.Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, ASPB, Yerel Yönetimler, İlgili
Sivil Toplum Kuruluşları
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
Maliye Bakanlığı tarafından yapılan çalışmalar; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 89.
maddesinin 14. bendinde 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanuna göre
kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve işgücü piyasasına kazandırılmaları güç olan
zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için diğer kişi ve kurumlarca karşılanan tutar dâhil
yapılan ücret ödemelerinin yıllık brüt tutarının yüzde 100’ü oranında korumalı işyeri indirimi
yapabileceği hükme bağlanmıştır.
Benzer düzenleme 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun 10.maddesinin h bendine de
eklenerek kurumlar vergisi mükelleflerinin de 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanuna göre kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve iş gücü piyasasına
kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için diğer kişi ve kurumlarca
karşılanan tutar dâhil yapılan ücret ödemelerinin yıllık brüt tutarının yüzde 100’ü oranında
korumalı işyeri indiriminden yararlanabilmesi sağlanmıştır.
ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından yapılan çalışmalar; 6331 Sayılı İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 10. maddesinde;
“(1) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla
yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu.
b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi.
c) İşyerinin tertip ve düzeni.
ç) Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile
kadın çalışanların durumu.” ibaresi yer almaktadır.
Bu kapsamda işveren çalışma hayatında yer alan engelli bireyler ile ilgili işyeri ortamında risk
100
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
değerlendirmesi yapmak ve yapılan bu risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen önlemleri
almakla yükümlüdür.
Sonuç olarak tedbir ile Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatımız uyumludur. Ayrıca Maliye
Bakanlığı tarafından gerçekleştirilecek olan araç ve gereçlerin ergonomik tasarımı konusunda
işverenlerin teknik ve mali yönden desteklenmesi hususunda İş Sağlığı ve Güvenliği Genel
Müdürlüğü gereken teknik (mevzuat desteği) desteği verebilir.
Bilindiği üzere 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri
Hakkındaki Kanunda İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün temel görevi iş sağlığı ve
güvenliği konularında, mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmaktır.
Yapılan mevzuat çalışmaları kapsamında engellilere verilecek teknik destek ve işyerlerinin
fiziksel ortamının özürlü bireylere göre düzenlenmesi hususunda mevzuatımız tam anlamıyla
uyumludur. Ancak sadece bu konuda ayrı bir çalışma (mevzuat, rehber vb.) yapılacak ise
teknik destek verilebilir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel
Müdürlüğü olacak, Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü ise işbirliği
yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
Tedbirin mali destek bölümü tamamlanmış olup teknik destek açısından süre uzatımına
ihtiyaç duyulduğu için tedbirin süresi, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.4. İşgücü piyasasına kazandırılmalarında güçlük çekilen özürlülere yönelik korumalı
işyerlerinin teknik ve mali yönden devlet tarafından desteklenmesine yönelik düzenlemeler
yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, MEB, Üniversiteler
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Ülkemizde engellilerin
istihdamına ilişkin politikalar büyük ölçüde kota ve ceza sistemine dayanmaktadır. İzlenen
bu politikaların engellilerin istihdamında istenilen sonuçları sağlayamaması başka istihdam
yöntemlerinin de ele alınması gerekliliğini ortaya koymuştur. Bu yöntemlerden biri de işgücü
piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel ve ağır derecede engelliler için geliştirilen
korumalı istihdam yöntemidir. Bu kapsamda, bütçe kısıtları dikkate alınarak korumalı
101
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
işyerlerinin kurulması ve devamlılıklarının sağlanabilmesi için gerekli olan teknik ve mali
desteklerin içeriğine ilişkin yasa çalışması yapılacaktır.
Engelli çalıştırmayan işverenlerden 4857 sayılı Kanunun 101. maddesi gereğince tahsis edilen
idari para cezaları fonundan 2013 ve 2014 yıllarında Korumalı İşyeri Hibe Desteği verilmiştir.
Hazırlanan projelerin değerlendirmesi sonrasında 12 projenin kabul edilmesine karar
verilmiştir. Hibe kapsamında; engelli çalışanların 12 ay boyunca ücretleri, 12 ay boyunca
işyerinin işletme giderleri ve 150 bin TL makina donanım desteği verilecektir. Bu kapsamdaki
destekler uygulama sonuçlarına göre devam edecektir.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, tedbirin sorumlu
kurumunun Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü olmasının uygun olacağını belirtmiştir.
e) Değerlendirme: Yapılması planlanan yasal çalışmanın takip edilmesi açısından tedbire
ilişkin süre, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü işbirliği
yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.5. Özürlülerin bireysel becerilerini, mevcut potansiyellerini ve fonksiyonel kapasitelerini
ortaya çıkaracak ölçme ve değerlendirme araçları geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, Maliye Bakanlığı, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş ve Meslek Danışmanlığı
Dairesi Başkanlığınca hazırlanan ve 2015 yılı yatırım programına alınan 2014-2020 İnsan
Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı kapsamında gönderilen “İş ve Meslek
Danışmanlığı Hizmetlerinin Geliştirilmesi” proje teklifimiz kabul edilmiştir. Bu proje
kapsamında hem engellilere hem de meslek seçme aşamasındaki öğrencilere yönelik
bir takım ölçme ve değerlendirme araçları geliştirilmesi ve ülke çapında kullanımının
yaygınlaştırılması planlanmaktadır.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, tedbirin
sorumlu kurumunun Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü olmasının uygun olacağını
belirtmiştir.
102
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli
ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü olacak, İŞKUR ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar
içinde yer alacaktır.
Tedbire ilişkin süre, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.6. Özürlü işçi ve memur çalıştırma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kamu kurum ve
kuruluşlarına yaptırım uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: DPB
İlgili Birim: Kamu Personel İstihdamı Daire Başkanlığı
2.Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, MEB, İlgili STK’LAR, Yerel Yönetimler
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
Devlet Personel Başkanlığı tarafından yapılan çalışmalar; Engellilerin memur statüsünde
istihdam edilmelerinde sağlanan hızlı artış devam ettirilecektir. Engelli kontenjan açığı
bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının bu açıklarını en kısa sürede doldurmaları sağlanmaya
çalışılacaktır.
2011 yılında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 53 üncü maddesinde gerçekleştirilen
değişiklik sonrasında engelli adaylar kamu kurum ve kuruluşlarının memur kadrolarına
merkezi sınav ve merkezi yerleştirme usulüne göre atanmaya başlamışlardır. Nisan 2014
de gerçekleştirilen ÖMSS sonucuna göre yapılan yerleştirmelerde 2012 yılında (5.254), 2013
yılında (5.926), 2014/1 yılında (1.616), 2014/2 yılında (3.951) olmak üzere toplam (16.747)
kadroya ÖSYM Başkanlığınca merkezi yerleştirme yapılmıştır. Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığınca
ÖMSS sonucuna göre 2013 yılında (312), 2014(Şubat) da (200), EKPSS sonucuna göre
2014(Kasım) da (400) olmak üzere toplam (912) öğretmen kadrosuna yerleştirme yapılmıştır.
Merkezi yerleştirme sonucu atama yapılan (16.747) kadroya Milli Eğitim Bakanlığınca atama
yapılan (912) öğretmen kadrosu da ilave edildiğinde son üç yılda toplam (17.659) engelli
adayın memur kadrosuna atamaları gerçekleştirilmiştir. 2015 yılı içerisinde yapılacak engelli
memur alımlarına ilişkin çalışmalar hali hazırda başlatılmış bulunmaktadır.
103
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İŞKUR tarafından yapılan çalışmalar; Engelli istihdamının artırılması amacıyla özel sektörde
istihdam edilen engelliler ile korumalı işyerlerinde çalıştırılan engelliler için bunları çalıştıran
işverenlere sigorta prim teşviki sağlanmaktadır.
Daha önce özel sektör işverenlerince, kontenjan kapsamında ve korumalı işyerlerinde
çalıştırılan engellilerin prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait
işveren hisselerinin tamamı, kontenjan fazlası ve yükümlü olmadıkları halde işverenlerce
çalıştırılan engellilerin ise prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine
ait işveren hisselerinin yüzde ellisi Hazinece karşılanmakta iken; 19.02.2014 tarih ve 28918
sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 6518 sayılı Kanunda yapılan düzenleme ile bundan sonra
özel sektör işverenlerince çalıştırılan tüm engelliler ile korumalı işyerlerinde çalıştırılan
engellilerin prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren
hisselerinin tamamının Hazinece karşılanması sağlanmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 30uncu maddesi gereğince istihdamı zorunlu engelli
kontenjanlarının takibi aylık olarak düzenli biçimde il/hizmet merkezi müdürlüklerimizce
yapılmaktadır. Engelli kontenjan açığı bulunan işverenlerle iletişime geçilerek alınan engelli
işgücü ilanları Kurumumuzca yayımlanmakta ve açık kalan kontenjanların kapatılmasına
gayret gösterilmektedir. Buna rağmen engelli işçi çalıştırma yükümlülüğüne uymayan işveren
veya işveren vekiline çalıştırmadığı her engelli işçi ve çalıştırmadığı her ay için Çalışma ve
İş Kurumu İl Müdürlüğünce 2014 yılında 1.903 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Kamu
kuruluşları da bu para cezasından hiçbir şekilde muaf tutulmamaktadır.
Engelli işçi çalıştırmadığı için işverenlerden tahsil edilen ceza paraları; engellilerin kendi
işini kurmaları, engellinin iş bulmasını sağlayacak destek teknolojileri, engellinin işe
yerleştirilmesi, işe ve işyerine uyumunun sağlanması ve bu gibi projelerde kullanılmaktadır.
e) Değerlendirme: Eyleme ilişkin sorumlu kurumun Devlet Personel Başkanlığı Kamu
Personel İstihdamı Daire Başkanlığı olarak belirlenmesinin, İŞKUR İstihdam Hizmetleri Daire
Başkanlığı’nın ise işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar içinde yer almasının uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.7. Özürlü işçi ve memur çalıştırma kotalarına uymayan kamu kurum ve kuruluşları ile özel
sektör işyerlerine ve korumalı işyerlerindeki koşulların devamlılığına yönelik etkin denetim
mekanizmaları geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İŞKUR
104
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’nca
01.01.2014-05.11.2014 tarihleri arasında yapılan denetimlerde 50’den fazla işçi çalıştıran 119
işyerinde engelli ve eski hükümlü istihdamına yönelik mevzuat hükümlerine de bakılmış
olup 30 işverenlik hakkında idari para cezası uygulanması istenilmiştir.
Ayrıca, “Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştırma” konuları İş Müfettişi Yardımcılarına üç yıllık
yardımcılık dönemi içerisinde yer alan “Yetiştirme Eğitimi”nde tüm müfettiş yardımcılarımıza
eğitim konusu olarak verilmektedir. İş Müfettişi Yardımcılarının eğitimlerine ilişkin olarak
“Yetiştirme Eğitimi” modülüne “Korumalı İşyerleri Hakkında Yönetmelik” de dahil edilmiş
olup, iş müfettişi yardımcılarının eğitim uygulamalarında bu konuda eğitim konularına dahil
edilecek şekilde yürütülecektir. Yine, “Korumalı İşyerleri Hakkında Yönetmelik” kapsamında,
iş müfettişlerinin eğitim ve duyarlılıkları arttırmaya yönelik olarak 2015 yılı için eğitim
programı taslağı hazırlanmıştır.
e) Değerlendirme: Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi
gerektiği değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.8. Yerel yönetimlere ait işyerlerinin işletilmesinde özürlülere öncelik tanınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İçişleri Bakanlığı
İlgili Birim: Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İlgili STK’lar
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 633 Sayılı Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın görevlerinin sayıldığı 2. maddenin 1. fıkrasının (d)
bendinde “Engellilerin ve Yaşlıların her türlü engel, ihmal be dışlanmaya karşı toplumsal
hayata ayrımcılığa uğramadan ve etkin biçimde katılmalarını sağlamak üzere; ulusal politika
ve stratejilerin belirlenmesini koordine etmek, engellilere ve yaşlılara yönelik sosyal hizmet
ve yardım faaliyetlerini yürütmek; bu alanda ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile gönüllü
kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak.” hükmü bulunmaktadır. Söz konusu
tedbir maddesi İçişleri Bakanlığı’nın değil Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın görev
alanına girmektedir. Bu sebeple tedbirin sorumlu kurumu ASPB ve işbirliği yapılacak kurum
ise İçişleri Bakanlığı olmalıdır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
olacaktır. İçişleri Bakanlığı ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
105
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbire ilişkin süre, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
Tedbirde yer alan “özürlü” ibarelerinin “engelli” şeklinde değiştirilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
4. Uzun süreli işsizlerin işe dönüşü hızlandırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
4.1.Uzun süreli işsizlere yönelik iş gücü yetiştirme programlarının etkinliği izlenecek,
eksiklikler tespit edilerek ilave tedbirler alınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, Yerel Yönetimler, Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Aktif işgücü piyasası
programları hedef odaklı izlenmekte ve değerlendirilmesine yönelik proje ve programlar
geliştirilmeye çalışılmaktadır.
İŞKUR tarafından istihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki niteliklerinin
geliştirilmesine, iş deneyimlerini artırmalarına ve kendi işlerini kurmalarına, işsizliğin azaltılmasına
ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasına kazandırılmasına yardımcı olmak üzere
aktif işgücü hizmetleri kapsamında mesleki eğitim kursları, işbaşı eğitim programları, girişimcilik
eğitim programları, iş ve meslek danışmanlığı faaliyetleri ve diğer kurs, program, proje ve özel
uygulamalar düzenlenmektedir. 2014 yılı Ocak-Ekim döneminde aktif işgücü piyasası programları
kapsamında düzenlenen mesleki eğitim kursları, girişimcilik eğitim programları ve işbaşı eğitim
programlarına 70.456 erkek, 79.111 kadın olmak üzere toplamda 149.657 kişi katılmıştır.
İşsizlerin bekleme durumlarına göre aktif işgücü piyasası programlarından yararlanma
bilgileri Kurumca tutulmamaktadır. Ancak uzun süreli işsizler, başvurmaları halinde öncelikli
olarak kurs/programlara yönlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
106
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Tedbir No ve Adı:
4.2. Uzun süreli işsizlik niteliklerine ya da sebeplerine göre yeniden tanımlanarak var olan iş
danışmalığı hizmetleri bu tanımlara göre düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı, İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi
Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, TÜİK
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Danışman portföylerinin
segmantasyonu amacıyla Kurum kayıtlarının revize edilmesi çalışması başlatılmıştır.
Çalışmalar sonucunda iş danışmanlığı hizmetleri buna göre düzenlenecektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
5. Ayrımcılıkla mücadeleye yönelik düzenlemeler geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
5.1. Ulusal ve yerel televizyon kanallarında ayrımcılığın önlemesine ilişkin kamu spotlarına
yer verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
İlgili Birim: Televizyon Dairesi Başkanlığı Program Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: “Ulusal ve yerel televizyon
kanallarında ayrımcılığın önlemesine ilişkin kamu spotlarına yer verilecektir.” konusunda
sorumlu kuruluş olarak değil işbirliği yapılan kurum/kuruluş başlığı altında yayıncı kuruluş
olarak katkı sağlaması Türkiye Radyo Televizyon Kurumu açısından daha uygun olacaktır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ASPB olacrak, Türkiye Radyo Televizyon
Kurumu ise işbirliği yapılan kurumlar içinde yer alacaktır.
107
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
5.2. Toplumda ayrımcılıkla mücadeleye ilişkin bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İçişleri Bakanlığı, Kalkınma Ajansları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Çalışma Genel Müdürlüğü
İstihdam Politikaları Daire Başkanlığı olarak özel politika gerektiren grupların (kadın, çocuk,
engelli) istihdamının artırılması ve ayrımcılıkla mücadele amaçlarıyla çeşitli bilinçlendirme
çalışmaları yürütülmektedir. Bu kapsamda, proje, yarışma ve farkındalık artırma toplantıları
yapılmaktadır. 12 Mayıs 2014 tarihinde “Çalışma Hayatında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
Ödül Töreni” düzenlenmiştir. 4 ve 6 Kasım 2014 tarihlerinde Kocaeli ve Ordu illerinde kadın
istihdamı konusunda duyarlılık artırma faaliyetleri gerçekleştirilmiştir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
108
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Özel Politika Gerektiren Grupların İstihdamının Artırılması Temel
Politika Ekseni Eylem Planı kapsamında yer alan 36 tedbirin 1 tanesi tamamlanmış olup 35
tanesi devam etmektedir. Bu tedbirlerin 22 tanesi süresiz iken 8 tanesinin 2014 yılında, 4
tanesinin 2015 yılında, 2 tanesinin ise 2016 yılında tamamlanması gerekmektedir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2014 YILI OLAN TEDBİRLER
Tamamlanan Tedbirler:
1. “3.1 Özürlü istihdam eden özel sektör işverenlerinin özürlü çalışanları için ödedikleri
sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı ilgili kamu kurum/ kuruluşları tarafından
karşılanacaktır.” tedbiri tamamlanmış olup (19.02.2014 tarih ve 28918 sayılı Resmî
Gazetede yayımlanan 6518 sayılı Kanunda yapılan düzenleme ile bundan sonra özel sektör
işverenlerince çalıştırılan tüm engelliler ile korumalı işyerlerinde çalıştırılan engellilerin
prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin
tamamının Hazinece karşılanması sağlanmıştır.), tedbir maddesinin yenilenmesine ihtiyaç
bulunmadığı değerlendirilmektedir.
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.2 Çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması konusunda bürokratik engeller
kaldırılacaktır.” tedbire ilişkin süre, 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
2. “1.5 İşyerinde psikolojik tacizi önlemeye yönelik yaptırımlar etkinleştirilecektir.” tedbiri
tamamlanmış olmakla birlikte tedbirin devamlılığı önem arz ettiği için tedbirin süresinin
“sürekli” olarak değiştirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
3. “1.6 Kadınların işgücüne katılımının ve istihdamının önündeki kültürel engellerin azaltılması
amacıyla, toplumun ilgili kesimlerine yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır.” tedbiri
gerçekleştirilmiş olmakla birlikte tedbir kapsamında yapılacak bilinçlendirme çalışmalarının
sürdürülebilir olması, kadınların işgücüne katılımı ve istihdamının artırılması için büyük
önem arz ettiğinden tedbir, “sürekli” olarak eksen eylem planında yer almalıdır.
4. “3.3 İşyerlerinin fiziksel ortamı özürlü bireylere göre düzenlenecek, kullanılacak araç ve
gereçlerin ergonomik tasarımı konusunda işverenler teknik ve mali yönden desteklenecektir.”
tedbirinin mali destek kısmı tamamlandığı için bu konuda sağlanan teknik desteğin takip
edilmesi amacıyla tedbir süresi 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
5. “3.4 İşgücü piyasasına kazandırılmalarında güçlük çekilen özürlülere yönelik korumalı
işyerlerinin teknik ve mali yönden devlet tarafından desteklenmesine yönelik düzenlemeler
yapılacaktır.” tedbiri henüz gerçekleştirilmemiş olup sorumlu kurum olan İŞKUR tarafından
“bütçe kısıtları dikkate alınarak korumalı işyerlerinin kurulması ve devamlılıklarının
sağlanabilmesi için gerekli olan teknik ve mali desteklerin içeriğine ilişkin yasa çalışması
yapılacağı” ifade edildiği için tedbir süresinin 2016 olarak uzatılmasının uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
6. “3.5 Özürlülerin bireysel becerilerini, mevcut potansiyellerini ve fonksiyonel kapasitelerini
ortaya çıkaracak ölçme ve değerlendirme araçları geliştirilecektir.” tedbiri henüz
gerçekleştirilmemiş olup sorumlu kurum olan İŞKUR’un 2015 yılı yatırım programına alınan
109
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
2014-2020 İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı kapsamında gönderilen
“İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinin Geliştirilmesi” proje teklifi kabul edilmiştir. Proje
kapsamında hem engellilere hem de meslek seçme aşamasındaki öğrencilere yönelik bir takım
ölçme ve değerlendirme araçları geliştirilmesi ve ülke çapında kullanımının yaygınlaştırılması
planlanmaktadır. Bu sebeple tedbir süresinin 2016 olarak değiştirilmesinin uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
7. “3.8 Yerel yönetimlere ait işyerlerinin işletilmesinde özürlülere öncelik tanınacaktır.”
tedbirinin süresi, konunun takibi açısından 2016 yılı olarak değiştirilmelidir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.2. Çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması konusunda bürokratik engeller
kaldırılacaktır.” tedbire ilişkin sorumlu kurum ÇSGB - Devlet Personel Başkanlığı olacak,
ÇSGB - Çalışma Genel Müdürlüğü ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
2. “1.6 Kadınların işgücüne katılımının ve istihdamının önündeki kültürel engellerin azaltılması
amacıyla, toplumun ilgili kesimlerine yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır.” tedbire
ilişkin sorumlu kurum ASPB Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü olacak, İŞKUR ise işbirliği
yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
3. “3.3 İşyerlerinin fiziksel ortamı özürlü bireylere göre düzenlenecek, kullanılacak araç ve
gereçlerin ergonomik tasarımı konusunda işverenler teknik ve mali yönden desteklenecektir.”
tedbire ilişkin sorumlu kurum ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü olacak, Maliye
Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar
içinde yer alacaktır.
4. “3.4. İşgücü piyasasına kazandırılmalarında güçlük çekilen özürlülere yönelik korumalı
işyerlerinin teknik ve mali yönden devlet tarafından desteklenmesine yönelik düzenlemeler
yapılacaktır.” Tedbiri işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlarına Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü de eklenmelidir.
5. “3.5. Özürlülerin bireysel becerilerini, mevcut potansiyellerini ve fonksiyonel kapasitelerini
ortaya çıkaracak ölçme ve değerlendirme araçları geliştirilecektir.” tedbirine ilişkin sorumlu
kurum Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
olacak, İŞKUR ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
6. “3.8 Yerel yönetimlere ait işyerlerinin işletilmesinde özürlülere öncelik tanınacaktır.”
tedbirinin sorumlu kurumu ASPB olmalı, İçişleri Bakanlığı ise işbirliği yapılacak kurum/
kuruluşlar arasında yer almalıdır.
3.2. TAMAMLANMA SÜRESİ 2015 YILI OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.3 Ev hizmetlerinde ve ev eksenli çalışan kadınların çalışma şartlarının iyileştirilmesine
yönelik önlemler alınacak ve kayıtlı istihdama geçmeleri özendirilecektir.” tedbir maddesinin
“Ev hizmetlerinde çalışan kadınların kayıtlı istihdama geçmeleri yönünde bilinçlendirme
çalışmaları yapılacaktır.” şeklinde değiştirilmeli, sorumlu kurum SGK olmalı, işbirliği yapılan
kurum/kuruluşlar arasına “ASPB/Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü”nün eklenmelidir.
110
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.4 Mevzuatta yer alan işgücü piyasasında toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten
düzenlemeler AB normları ile uyumlaştırılacaktır.” tedbir maddesinin süresi, 2016 yılı olarak
değiştirilmelidir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.4 Mevzuatta yer alan işgücü piyasasında toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten
düzenlemeler AB normları ile uyumlaştırılacaktır.” tedbirene ilişkin sorumlu kurum ÇSGB –
Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı olmalı, ÇSGB – Çalışma Genel Müdürlüğü ise
işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer almalıdır.
3.3. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 Kadınlar üzerindeki bakım yükümlülüklerini azaltmaya yönelik tedbirler alınacaktır.”
tedbirine ilişkin sorumlu kurum ASPB olacak, SGK ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar
içinde yer alacaktır.
3.4. SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.10 İstihdam yaratma ve artırmaya yönelik mevzuat çalışmaları, politika belgeleri ve
stratejilerde cinsiyete duyarlı yaklaşım ve bütçeleme yapılması sağlanacaktır.” tedbir maddesi,
Kalkınma Planında yer alan “Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme konusunda farkındalık
oluşturulacak ve örnek uygulamalar geliştirilecektir.” ifadesine uygun olarak “İstihdam
yaratma ve artırmaya yönelik mevzuat çalışmaları, politika belgeleri ve stratejilerde cinsiyete
duyarlı yaklaşım ve bütçeleme yapılması konusunda farkındalık arttırılacaktır.” şeklinde
değiştirilmelidir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.7 Kırdan kente göç eden kadınların, işgücü piyasasına uyumlarını sağlayıcı programlar
gerçekleştirilecektir.” tedbirinde işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına ASPB/Kadının
Statüsü Genel Müdürlüğü eklenmelidir.
2. “1.10 İstihdam yaratma ve artırmaya yönelik mevzuat çalışmaları, politika belgeleri ve
stratejilerde cinsiyete duyarlı yaklaşım ve bütçeleme yapılması sağlanacaktır.” tedbiri işbirliği
yapılacak kurum/kuruluşlara Türkiye Belediyeler Birliği (TBB) eklenecektir.
3. “1.11 Çocuk sahibi olan kadınların işgücü piyasasından kopmalarının engellenmesine dönük
teşvik edici düzenlemeler yapılacaktır.” tedbirinde işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar
arasına ASPB/Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü eklenmelidir.
4. “1.12 Kadın girişimciliğinin güçlendirilmesi amacıyla düşük gelir grubundaki kadınların
bilinçlendirme çalışmaları ve mikro kredi sistemi ile desteklenmesi sağlanacaktır.” tedbirinde
işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına ASPB/Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
eklenmelidir.
111
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
5. “1.13 Kadın istihdamının artırılmasına ve çalışanların kayıtlı hale getirilmesine yönelik
teşvik düzenlemeleri tanıtılarak uygulamanın yaygınlaşması sağlanacaktır.” tedbirinde
işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına ASPB/Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
eklenmelidir.
6. “2.3 Genç girişimciliği desteklenecektir.” tedbire ilişkin sorumlu kurum İŞKUR olacak,
KOSGEB ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
7. “3.2 Özürlülerin işgücüne katılımını ve istihdam edilebilirliğini artırmak için genel ve mesleki
eğitim, mesleki rehabilitasyon ve iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri geliştirilecektir.”
tedbirinde işbirliği yapılan kurum/kuruluşlara ASPB - Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel
Müdürlüğü eklenmelidir.
8. “3.6 Özürlü işçi ve memur çalıştırma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kamu kurum ve
kuruluşlarına yaptırım uygulanacaktır.” tedbirinin sorumlu kurumu ÇSGB Devlet Personel
Başkanlığı Kamu Personel İstihdamı Daire Başkanlığı olacaktır.
9. “5.1 Ulusal ve yerel televizyon kanallarında ayrımcılığın önlemesine ilişkin kamu spotlarına
yer verilecektir.” tedbirinin sorumlu kurumu ASPB olacak, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
ise işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
3.5. YENİ TEDBİR ÖNERİLERİ
1. Tedbirin Yer Alacağı Politika: Kadınların işgücüne katılma oranı ve istihdamı artırılacak,
kayıt dışı istihdamı ile mücadele edilecektir.
Tedbir: Ulusal İzleme ve Koordinasyon Kurulunun yıllık toplantılarında, Ulusal İstihdam
Stratejisi eylem planlarının gündeme alınması sağlanacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: ÇSGB – Çalışma Genel Müdürlüğü
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: Kurul üyesi kamu kurum ve kuruluşları, ilgili sosyal
taraflar, STK’lar ve üniversiteler
Süre: Sürekli
Açıklama: Kadın İstihdamı Ulusal İzleme ve Koordinasyon Kurulu, 2010/14 sayılı Başbakanlık
Genelgesi uyarınca oluşturulmuştur. Kurul, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müsteşarı
başkanlığında toplanmaktadır. Sekreterya görevini Çalışma Genel Müdürlüğü yürütmektedir.
Kurul, kadın istihdamının artırılması konusunda çalışmalar gerçekleştirmektedir. Bu sebeple,
özel politika gerektiren gruplar içerisinde yer alan kadınlara yönelik Ulusal İstihdam Stratejisi
eylem maddelerinin, Kurul gündeminde değerlendirilmesi ve yeni tedbir önerilerinin alınması
sağlanacaktır.
2. Tedbirin Yer Alacağı Politika: Kadınların işgücüne katılma oranı ve istihdamı artırılacak,
kayıt dışı istihdamı ile mücadele edilecektir.
Tedbir: Ev eksenli çalışan kadınların çalışma şartlarının iyileştirilmesine yönelik önlemler
alınacak ve kayıtlı istihdama geçmeleri özendirilecektir.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: ÇSGB – Çalışma Genel Müdürlüğü
112
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Özel Politika Gerektiren Grupların
İstihdamının Artırılması
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: ASPB, İŞKUR, ÇSGB (İş Teftiş Kurulu Başkanlığı)
Süre: 2016
Açıklama: Ev eksenli çalışan kadınların emeklilik ve diğer sosyal haklardan faydalanmalarını
teminen ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak ulusal mevzuatta gerekli değişiklikler
yapılacaktır.
3.Tedbirin Yer Alacağı Politika: Ayrımcılıkla mücadeleye yönelik düzenlemeler
geliştirilecektir.
Tedbir: İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Sektörel Operasyonel Programı (İKGSOP) ile AB
fonları etkin bir şekilde kullanılacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Avrupa Birliği
Koordinasyon Dairesi Başkanlığı)
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: ÇSGB, İŞKUR, SGK, Milli Eğitim Bakanlığı, Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığı
Süre: Sürekli
Açıklama: Ulusal İstihdam Stratejisi’nin önceliklerine uyumlu olarak hazırlanan İKGSOP
kapsamında, özellikle “İstihdamın ve İstihdam Edilebilirliğin Artırılması” başlığı altında
kadınlar, gençler ve özel politika gerektiren grupların istihdamını teşvik edecek alanlarda
projeler yürütecek olan kurum ve kuruluşlara fon desteği sağlanacaktır.
3.6.GENEL DEĞERLENDIRME
Bilindiği üzere, 25.4.2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, İş Kanunu ve
diğer kanunlarda yer alan “Özürlü” ibareleri “Engelli” şeklinde değiştirilmiştir. Dolayısıyla,
Ulusal İstihdam Stratejisi metni ve Özel Politika Gerektiren Grupların İstihdamının Artırılması
Ekseni Eylem Planında yer alan “özürlü” ibarelerinin de “engelli” şeklinde değiştirilmesi
gerektiği değerlendirilmektedir.
113
4. KAYNAKLAR
Kalkınma Bakanlığı, Orta Vadeli Program (2015-2017), Ekim 2014
Kalkınma Bakanlığı, 10. Kalkınma Planı (2014-2018), Ankara 2014
İnternet Kaynakları:
www.aile.gov.tr
www.tuik.gov.tr
www.iskur.gov.tr
www.girisimcidestekleri.com
www.tobb.org.tr
www.kosgeb.gov.trhttp://www.kalkinma.gov.tr/Lists/Yaynlar/Attachments/518/Onuncu%20
Kalk%C4%B1nma%20Plan%C4%B1.pdf
http://statik.iskur.gov.tr/tr/rapor_bulten/...
http://www.strateji.gov.tr/default_b0.aspx?id=391
http://kadininstatusu.aile.gov.tr/ulusal-eylem-planlari/toplumsal-cinsiyet-esitligi-ulusaleylem-plani
http://www.oecd-ilibrary.org/sites/empl_outlook-2014-sum-tr
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
114
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
1. MEVCUT DURUM
Türkiye’de işgücüne katılımın ve kayıtlı istihdam düzeyinin düşük olması nedeniyle, çalışma
çağındaki nüfusun önemli bir kısmı sosyal sigorta sistemi dışında kalmaktadır. İşgücü
piyasasında yer alan uzun süreli işsizler ile yüksek işsizlik riskiyle karşı karşıya olanlar sosyal
korumaya duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Türkiye’de kırsal alanda istihdam çoğunlukla kişi
başı katma değeri düşük olan tarım sektöründedir. Bunun yanı sıra, tarımdan kopan nüfusun
çok büyük bir bölümü kentteki işlere göre niteliklerinin yetersiz kalması nedeniyle işgücü
piyasası dışına çıkmakta veya düşük ücretlerle geçici ve güvencesiz olarak çalışmaktadırlar.
Tarımın istihdam içindeki payı ile gelirden aldığı pay arasındaki dengesizlik ve tarımdan
kopan nüfusun kentteki işgücü durumu, gerek kentte gerekse kırda sosyal korumaya olan
ihtiyacı artırmaktadır. Temel nedenleri yoksulluk ve yetişkin işsizliği olan “çocuk işçiliği” tüm
önleme çalışmalarına rağmen önemli bir sorun olma özelliğini sürdürmektedir. Yoksulluğu
azaltmayı amaçlayan kamu sosyal yardım harcamalarının ülkemizde GSYİH’ye oranı AB
ortalamasının gerisinde olmasına rağmen 2002 yılından beri artış göstermektedir.
1.1. Yoksulluk
TÜİK 2013 yılı verilerine göre, eşdeğer hane halkı kullanılabilir medyan gelirin yüzde 50’si
dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre yoksulluk oranı yüzde 14,9’dur. Yoksul
nüfusa dahil çalışabilir durumdaki nüfusun önemli bir bölümü istihdamda olmasına rağmen,
bu kesim gerek nitelik düzeylerinin düşük olması gerekse yoğunlukla çalıştıkları tarım
sektörü ile kentlerdeki marjinal sektörlerin özellikleri itibarıyla geçici ve güvencesiz işlerde
düşük ücretlerle çalışmaktadırlar. Kayıt dışı çalışan kesimin yanı sıra, özellikle asgari ücret
ile çalışan ve hanede tek gelir kaynağının bu ücret olduğu çocuklu hanelerde de yoksulluk
riski yüksektir. Dolayısıyla sosyal sigorta kapsamında, özellikle asgari ücretle çalışan veya
kayıt dışı çalışan yoksul kesimler sosyal korumaya olan ihtiyacı artırmaktadır. Ayrıca, sosyal
yardımlar çoğunlukla sosyal sigorta kaydı olmayanlara yapılmakta ve bu durum da hem
bireyleri kayıtlı çalışmaktan caydırabilmekte hem de kayıtlı çalışan ancak muhtaç durumdaki
kişilerin sosyal yardımlardan daha az yararlanabilmesine neden olmaktadır.
Yoksullukla mücadele çalışmaları kapsamında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından
hazırlanan “Ulusal Yoksullukla Mücadele Stratejisi” tamamlanmış ve yayınlanması
beklenmektedir. Bu kapsamda, yoksul hanelerin diğer kamu hizmetlerine yönelik ihtiyaçları
için Vaka Yönlendirme Sistemi uygulamaya geçirilerek, kurumların yoksul hanelere
yönlendirilmesi sağlanacak ve sonuçlar takip edebilecektir. Her yıl 6 büyükşehirde mahalle
bazlı olarak ‘Sosyal (Risk) Uyum Analizi’ yapılacak, sosyal yardımlarda Merkezi Risk Tespit
ve Teftiş Sistemi kurularak Sosyal Yardım Afet Yönetim Planı tamamlanacak ve Temel Sosyal
Yardım Kanunu üzerinde çalışmalar yürütülecektir .
Onuncu Kalkınma Planı kapsamında hazırlanan ve genel koordinatörlüğü Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen, “İşgücü Piyasasının Etkinleştirilmesi
Öncelikli Dönüşüm Programı”nın dördüncü bileşeni “Sosyal Yardım İstihdam Bağlantısının
Güçlendirilmesi”dir. İŞKUR sorumluluğundaki bu bileşen kapsamında hazırlanan eylem
planları Kalkınma Bakanlığı’na sunulmuştur.
1.2. Kayıt Dışı İstihdam
Sosyal güvenlik sisteminin mali ve sosyal açıdan sürdürülebilir, tüm nüfusa etkin ve eşit biçimde
hizmet verecek bir yapıda olması, uzun vadede temel hedeftir. Sosyal güvenlik sisteminin
sürdürülebilirliğine yönelik olarak Onuncu Plan dönemi sonu olan 2018 yılı için iki hedef
115
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
belirlenmiştir. Bunlardan birincisi, 2012 yılında yüzde 1,4 olan sosyal güvenlik sistemi gelir-gider
farkının GSYİH’ye oranının yüzde 1’e düşürülmesi, ikincisi ise 2012 yılında yüzde 1,4 olan bireysel
emeklilik fonlarının büyüklüğünün GSYH’ye oranının yüzde 4’e yükseltilmesidir.
2013 yılında yüzde 13,3 olarak gerçekleşen Türkiye’de sosyal harcamaların GSYİH’ye oranı
AB ortalamalarına göre oldukça düşüktür. Bunun yanı sıra yoksulluğun azaltılmasında sosyal
transferlerin etkisi beklenen düzeyde değildir.
Yoksulluğu azaltmayı amaçlayan sosyal koruma harcamalarının ülkemizde GSYİH’ye oranı AB
ortalamasının gerisinde olmasına rağmen 2002 yılından bu yana artış göstermektedir. Söz konusu
oran 2002 yılında yüzde 11,59 iken, 2012 yılında yüzde 13,3’e yükselmiştir.
Kayıt dışı istihdam Türkiye işgücü piyasasının geleceğini belirleyecek temel değişkenlerin
başında yer almaktadır. TÜİK Hane Halkı İşgücü Anketi Ağustos ayı sonuçlarına göre 9 milyon
565 bin kayıt dışı çalışan bulunmaktadır. Kayıt dışı çalışanların, 3 milyon 514 bini ücretli veya
yevmiyeli, 174 bini işveren 2 milyon 752 bini kendi hesabına çalışan ve 3 milyon 125 bini ücretsiz
aile işçisidir.
Kayıt dışı istihdamın yıllara göre durumunu incelediğimizde ise azalma eğilimi görülmektedir.
Gösterge
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Kayıt Dışı İstihdam Oranı (%)
48,2
47,0
45,4
43,5
43,8
Tarım
88,2
87,8
88,1
87,8
85,7
Tarım Dışı
34,3
34,1
32,3
29,8
Ücretlilerde Kayıt Dışı Oranı
32,0
31,5
29,4
26,4
2013
43,3
42
39,0
36,7
85
83,8
83,6
83,3
30,1
29
27,8
24,5
20,9
26,2
25,7
25,1
22,0
19,9
Türkiye işgücü piyasasının en temel yapısal sorunlarından biri kayıt dışı istihdamdır. 20042013 döneminde kayıt dışı istihdamın payı yüzde 50 seviyelerinden yüzde 36 seviyelerine
gerilemiştir. Bu dönemde kayıt dışı istihdam oranı tarım sektöründe yüzde 90’dan yüzde
83,3’e, tarım dışı sektörlerde ise yüzde 34’ten yüzde 20,9’e düşmüştür. Kayıt Dışı Ekonomiyle
Mücadele Stratejisi çerçevesinde kurumlar arası koordinasyon ve işbirliğinin güçlenmesi,
denetimlerin ve çapraz kontrollerin artması, vergi ve prim teşvikleri ile ekonomik gelişmenin
getirdiği kurumsallaşma gibi faktörler kayıt dışılığın azalmasında etkili olmuştur. Ancak, halen
Türkiye’de kayıt dışı istihdam oranı diğer ülkelerle karşılaştırıldığında oldukça yüksektir.
Kayıt dışılık tarım, inşaat, toptan/perakende ticaret, otel ve lokantacılık ile ulaştırma
sektörlerinde yaygındır. Ayrıca gençler, yaşlılar ve eğitim seviyesi düşük olanlar arasında
kayıt dışı istihdam oranı yüksektir. Diğer önemli bir husus da işyeri büyüklüğü arttıkça kayıt
dışılığın azalmasıdır. Yabancı kaçak işçilik de kayıt dışı istihdam içinde ele alınması gereken
ve gittikçe daha da önem kazanan bir sorun alanı olmaya devam etmektedir. Ülkemiz yabancı
kaçak işçiler için transit ülke konumundayken son yıllarda hedef ülke konumuna gelmiştir.
Öncelikli Dönüşüm Programları içinde yer alan ve genel koordinatörlüğü Maliye Bakanlığı
tarafından yürütülen “Kayıt Dışı Ekonominin Azaltılması Programı” dördüncü bileşeni “Kayıt
Dışı Mücadelede Toplumsal Mutabakatın Sağlanması” sorumluluğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğüne verilmiştir. Bu kapsamda hazırlanan eylem planları
Kalkınma Bakanlığına sunulmuştur. Bileşenin yürütülmesi amacıyla Bakanlık 2014 Merkezi
Eylem Planına “Çalışma hayatında kayıt dışı istihdamın toplumsal mutabakatla azaltılması
amacıyla belirlenecek üç ilde kamu kurum ve kuruluşları, işçi ve işveren sendikaları, sivil
toplum kuruluşları, basın yayın kuruluşları ile işverenlerle toplantı yapılması” eylemi eklenmiş,
Antalya, Samsun ve Tekirdağ illerinde sosyal tarafların da katılımı ile çalışma hayatında kayıt
116
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
dışı istihdamın toplumsal mutabakatla azaltılması toplantıları gerçekleştirilmiştir.
2015-2017 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Programda, kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücretle
mücadele edilerek kayıtlı çalışan sayısının artırılması ve prim tabanının genişletilmesi hedefi
yer almıştır.
16.09.2014 tarihinde Etkin Rehberlik ve Denetim Yoluyla Kayıtlı İstihdamın Teşviki Operasyonu
teknik destek bileşeni (KİT-UP II) başlamıştır. Proje, Sosyal Güvenlik Kurumunun rehberliğe dayalı
denetim anlayışını merkez ve taşra düzeyinde yaygınlaştırmak, denetim ve rehberlik hizmetlerinde
teknolojinin kullanımını artırmak, personel kapasitesini geliştirmek ve hibe bileşeniyle alanda
proje üreten paydaşları desteklemek amacını taşımaktadır. Projenin faaliyet dönemi Eylül 2014 Eylül 2016 olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda, farkındalık artırma faaliyetleri, eğitim faaliyetleri,
sosyal güvenlik faaliyetleri gibi etkinliklerin yapılması planlanmaktadır.
1.3. Çocuk İşçiliği
Ülkemizde çocuk işgücünün boyutlarını ortaya koymak amacıyla 2006 ve 2012 yıllarında
“Çocuk İşgücü Anketi” yapılmıştır. Anket sonuçlarına göre, ülkemizde 6-17 yaş grubundaki
çocukların istihdam oranı yüzde 5,9’dur. 2012 yılı verilerine göre, 6-17 yaş grubundaki
ekonomik işlerde faaliyet gösteren çocukların yüzde 41,4’ü “hanehalkı gelirine katkıda
bulunmak” amacıyla çalışmakta olduğunu ifade etmiştir.
Dünya genelinde çocuk işçiliği yıllar itibarıyla düşüş göstermesine rağmen, ülkemizde iki anket
arasında çocuk istihdam oranında düşüş olmaması çocuk işçiliği konusunda daha ayrıntılı
araştırmaların ve politikaların oluşturulmasını gerekli kılmaktadır. Özellikle çalışmak zorunda
bırakılan çocukların ailelerinin istihdama erişimini arttırmak önemli bir sosyal politika konusudur.
2014 yılı içerisinde çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik olarak “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi İçin
Zamana Bağlı Politika Program Çerçevesi”nin etkin olarak uygulanması, öncelikle en kötü biçimleri
olmak üzere çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılmasına katkı sağlamak amacıyla “Çocuk İşçiliğinin
Önlenmesinde Yerel Kaynakların Etkinleştirilmesi Projesi” yürütülmüştür. Proje kapsamında beş
pilot ilde (Adana, Şanlıurfa, Gaziantep, Kocaeli ve Ordu) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri bünyesinde çocuk işçiliği izleme birimleri oluşturulmuştur.
Bu birimler aracılığıyla etkin bir izleme sistemi kurularak, ildeki diğer kurum ve kuruluşlarla
işbirliği ve koordinasyonu sağlamak suretiyle, çocuk işçiliğini önlemeye yönelik çalışmalar
yürütülmektedir. Proje kapsamında 2204 çalışan ve çalışma riski bulunan çocuğa ulaşılmış, 795
aile ile görüşmeler yapılarak 793 çocuk ve aileye rehberlik hizmetleri verilmiştir. Ayrıca pilot
illerde 12 Haziran “Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü” etkinlikleri organize edilmiştir.
Çocuk işçiliğinin önlenmesi konusunda yürütülen bir başka çalışma ise, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ile Ordu’da yürütülen “Fındık Tarımında Çocuk
İşçiliğinin Önlenmesi Projesi”dir. Proje kapsamında fındık üretiminin yapıldığı illerde mevsimlik
tarım işçiliğinin yoğun olmasından dolayı ailelerle birlikte gelen çocukların tarladan uzak
tutulmasına yönelik çalışmalar yürütülmekte, fındık üretilen illerin çocuk işçiliğiyle mücadele
kapasitesini ve toplumsal farkındalığı artırmak amacıyla çalışmalar yapılmakta, hasat sezonlarında
valilikler tarafından çocuklara yönelik eğitimi destekleyici etkinlikler düzenlenmektedir.
Ordu’da Çalışma Genel Müdürlüğü ile Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ortaklığında
yürütülen “Fındık Tarımında Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi Projesi” kapsamında farkındalığı
artırmak ve yapılan çalışmaların tanıtımını sağlamak amacıyla 2013-2014 yıllarında “Pikolo:
Daha iyi bir geleceğe yürümek” ve “Pikolo II: Bir yaş daha büyümek”isimli iki belgesel film
hazırlanmıştır.
117
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
1.4. İşsizlik Sigortası
İşsizlik sigortası; bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde
olmasına rağmen, kendi istek ve kusuru dışında işini kaybedenlere, uğradıkları gelir
kayıplarını kısmen de olsa karşılayarak kendilerinin ve aile fertlerinin zor duruma düşmelerini
önleyen, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren, devlet tarafından kurulan zorunlu bir sigorta
koludur. İşsizlik sigortası kapsamında; işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği ve ücret garanti
fonu ödemeleri gerçekleştirilmektedir.
Yapılan bu ödemelerden biri olan işsizlik ödeneğinden, kendi istek ve kusuru dışında işini
kaybedenler, hizmet akdinin feshinden önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek sürekli çalışmış
olmak kaydıyla, son üç yıl içinde en az 600 gün süre ile işsizlik sigortası primi ödemiş olmak ve
hizmet akdinin feshinden sonraki 30 gün içinde en yakın İŞKUR birimine şahsen ya da elektronik
ortamda başvurarak iş almaya hazır olduğunu bildirmek koşulu ile yararlandırılmaktadır.
Ödenek iş akdinin feshinden önce çalışılan süreye göre 6, 8 veya 10 ay boyunca ödenmektedir.
Ödenek miktarı sigortalı işsizin son 4 aylık kazancına göre hesaplanmakta olup, 2014 yılının ikinci
altı aylık döneminde 450 TL ile 900 TL arasında değişmektedir. İşsizlik sigortası prim kesintileri
01.06.2000 tarihinde başlamış olup, sigortalı işsizlere ilk ödeme Mart 2002 ayında yapılmıştır.
İşsizlik sigortası kapsamında yapılan bir başka ödeme türü de kısa çalışmadır. Genel
ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma
sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya
kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde kısa çalışma ödeneği ödenmektedir.
Azami 3 ay olarak ödenen kısa çalışma ödeneğinin miktarı, sigortalı işsizin son 12 aylık
kazancına göre hesaplanmakta olup, 2014 yılının ikinci altı aylık döneminde 675 TL ile 1.688
TL arasında ödeme yapılmaktadır.
Pasif istihdam politikalarının bir diğeri Ücret Garanti Fonu ödemesidir. Bu ödeme; konkordato,
aciz vesikası iflas veya iflasın ertelenmesi sebebiyle işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde
çalışanların üç aylık ödenmeyen ücretlerini garanti altına alan bir uygulamadır. 2003 yılında
mevzuatımıza girmiş olmakla birlikte ilk ödemesi 2005 yılında gerçekleştirilmiştir. Ücret garanti
ödemesinde, 2014 yılının ikinci altı aylık dönemi için üst sınır 5 bin 314 TL seviyesindedir.
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014*
TOPLAM
İşsizlik Sigortası Ödemeleri
Kısa Çalışma Ödemeleri
Ücret Garanti Fonu Ödemeleri
Ödeme Yapılan Ödeme Miktarı Ödeme Yapılan Ödeme Miktarı Ödeme Yapılan Ödeme Miktarı
Kişi (Hak Eden)
(Milyon TL)
Kişi (Hak Eden)
(Milyon TL)
Kişi (Hak Eden)
(Milyon TL)
82.877
46,81
130.272
125,98
147.266
199,89
186.599
270,07
21
0,01
1.269
3,4
199.604
316,99
217
0,1
1.134
1,6
221.503
351,91
40
0,02
2.223
3,6
331.488
517,05
827
1,1
473.286
1.114,27
190.071
162,5
12.371
22,3
331.202
807,4
27.156
39,19
12.905
22,1
322.150
791,05
5.814
4,24
5.807
9,4
370.934
966,18
2.855
3
3.210
8,7
430.305
1.272,49
970
0,82
5.708
15
456.287
1.496,71
66
0,07
7.330
19,15
3.683.773
8.276,82
227.210
209,95
52.784
106,35
*30.11.2014 tarihi itibarıyla
118
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Sosyal yardımlar hak temelli ve önceden belirlenmiş objektif kriterlere dayalı olarak
sunulacaktır.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Benzer nitelikteki sosyal yardım programları bir araya getirilerek gruplandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1. Kurum: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
İlgili Birim: Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü/Araştırma-Geliştirme ve Tanıtım Daire
Başkanlığı
2. Kurum: SGK
İlgili Birim: Aktüerya ve Fon Yönetimi Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
ASPB tarafından yapılan çalışmalar; Hali hazırda Temel Aile Yardımı (TEMELAY) adı altında
farklı senaryolar üzerinden sosyal yardım programlarının birleştirilmesine yönelik çalışmalar
tamamlanmış ve bu senaryolara göre kaynak ihtiyacına ilişkin projeksiyonlar oluşturulmuştur.
Sosyal yardımlara ilişkin hak ve sorumlulukların tanımlanması ve farklı mevzuatlar
çerçevesinde yürütülen sosyal yardım uygulamalarında uyumun sağlanması için Yoksullukla
Mücadele Stratejimize uygun Temel Sosyal Yardım Kanunu hazırlıklarımız devam ettiği ancak
bu eylemin EKK kararı gereği çıkarılması gerekmektedir. TEMEL Aile Yardımı Programı
kapsamındaki çalışmalara Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda olumsuz bakılmıştır.
SGK tarafından yapılan çalışmalar; Kayıtlı İstihdamın Teşviki II Projesi ve 2015 yılı Eylem
Planı faaliyetlerinin kesinleşmesi beklenmektedir.
e) Değerlendirme: Sorumlu kuruluş olan ilgili Bakanlık, TEMELAY kapsamında sosyal
yardımların birleştirilmesinin Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda benimsenmediğini
bildirmiştir. Ancak yeni bir öneri sunmamıştır.
Tedbire ilişkin sorumlu kurum ASPB olacak, SGK ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar
içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
119
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
1.2 “Sosyal Yardım Yararlanıcılarının Belirlenmesine Yönelik Puanlama Formülü Geliştirilmesi
Projesi” tamamlanıp, tüm sosyal yardım programlarında uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
İlgili Birim: Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü/Araştırma-Geliştirme ve Tanıtım Daire
Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Puanlama formülü çalışması
sonuçlandırılmış olup Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi’ne (BSYBS) entegrasyonu
çalışması devam etmektedir. Bahse konu çalışmanın da sonuçlandırılması ile birlikte hanenin
muhtaçlık bilgisi ve BSYHBS’deki kayıtlı veriler üzerinden Sosyal Yardım Karar Destek
Sistemi niteliğindeki bu çalışma 2015 yılında kullanılmaya başlanacaktır.
Formüllerin sistem üzerinden kullanımı neticesinde elde edilen geri bildirimler ile formüller
ihtiyaca binaen güncellenebilecektir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Sosyal koruma hizmeti, hane halkı kompozisyonu da dikkate alınarak kişilerin ihtiyaçlarına
göre çalışmayı teşvik edici şekilde tanımlanacak ve sınıflandırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1 Sosyal yardım sistemi yardımlardan yararlanan kişilerin en kısa sürede kendi imkânları ile
geçinebilecekleri ve sosyal yardım almadan yaşayabilecekleri bir duruma gelmesini sağlayacak
şekilde yapılandırılacak, bu kişilerin meslek edinebilmeleri için çalışmalar yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB - Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü/ İstihdam
Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
c) Süre: Sürekli
120
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü ile Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’nün
düzenlenen Sosyal Yardımlar ile İstihdam Bağlantısının Etkinleştirilmesi Çalıştayını takip
eden süreçte 2014 yılı içerisinde yapılan çalışmalar aşağıda yer almaktadır:
Sosyal Yardımlar ile İstihdam Bağlantısının güçlendirilmesine yönelik Onuncu Kalkınma Planı
kapsamında, “İşgücü Piyasasının Etkinleştirilmesi Öncelikli Dönüşüm Programı” bünyesinde
yer alan dördüncü bileşen “Sosyal Yardım - İstihdam Bağlantısının Güçlendirilmesine” yönelik
eylem planı hazırlanmıştır. Eylem planı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Kalkınma
Bakanlığı’na iletilmiştir.
Eylem Planına uygun olarak, Türkiye İş Kurumu İl Müdürlükleri ile Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışma Vakıfları arasında yapılan protokol ve yetkilendirmelerle tüm vakıflarda İŞKUR
hizmet noktaları kurulmuştur. Vakıflardan hane dosya sayılarına göre görevlendirilen ve
istihdamla ilgilenmesi planlanan vakıf görevlilerine İŞKUR tarafından yetki verilmiştir. Söz
konusu personellere İŞKUR portalının kullanımı ve iş arayan kaydı yapabilmeleri için eğitimler
verilmiştir. Böylelikle sosyal yardım yararlanıcılarından çalışabilir olanların, vakıflardaki
görevliler tarafından İŞKUR’a gönderilmeden doğrudan iş arayan kayıtları yapılacak ve bu
kişiler durumlarına uygun işgücü taleplerine ve kurslara yönlendirileceklerdir.
Ayrıca İşgücü Piyasası Araştırma Raporu sonuçlarına göre, illerde karşılanamayan işlere ve
mesleklere yönelik kursların açılması planlanmaktadır. Açılacak kurslardan sosyal yardım
yararlanıcılarının istifade etmesi ve böylelikle sosyal yardım alanların işgücü piyasası
tarafından aranılan niteliklere kavuşturulması sağlanacaktır.
Ayrıca SYDV’ler tarafından kullanılan Bütünleşik Sistem ile İŞKUR sisteminin ortak amaçları
gerçekleştirebilecek biçimde karşılıklı bilgi alış verişine uygun hale getirilmesine yönelik
çalışmalar Bilgi İşlem Dairesi Başkanlıkları ve TÜBİTAK tarafından yürütülmektedir.
Açıklama bölümünde ifade edildiği gibi sosyal yardım-istihdam bağlantısının kanuni
düzenlemede yer alması yerine, bu bağlantının güçlendirileceğine yönelik bir açıklama
yapılması daha uygun olacaktır. Herhangi bir kanuni düzenleme çalışması henüz
bulunmamaktadır.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından sosyal yardımlara ilişkin hak ve sorumlulukların
tanımlanması ve farklı mevzuatlar çerçevesinde yürütülen sosyal yardım uygulamalarında
uyumun sağlanması için Yoksullukla Mücadele Stratejisi’ne uygun Temel Sosyal Yardım
Kanunu hazırlıkları devam etmektedir. Kanun taslak çalışması çerçevesinde eylem planına
ilişkin düzenlemeler de yer almaktadır.
e) Değerlendirme: Sorumlu kurumun görüşü doğrultusunda, tedbirin açıklama bölümündeki
“kanuni düzenleme çalışması” ifadesi “sosyal yardım- istihdam bağlantısının güçlendirilmesine
yönelik çalışmalar yürütülecektir” şeklinde değiştirilmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
121
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Tedbir No ve Adı:
2.2 Sosyal yardım ve hizmet alanında “Sosyal Destek Danışmanı” modeli çerçevesinde aile
odaklı bir sistem kurulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ASPB
İlgili Birim: Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, İŞKUR
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: ASPB tarafından ASDEP kapsamında
kamunun imkânları ve hizmetleri konusunda desteğe ihtiyacı olan ailelere ulaşılması, durumlarının
(ekonomik, sosyal, psiko-sosyal vb.) anlaşılması ve durumlarına göre yönlendirme yapılması
yoluyla vatandaşlarımız ile öncelikle Bakanlığımız hizmetleri olmak üzere kamu hizmetlerinin
buluşturulması amaçlanmaktadır. Pilot uygulamada görev yapacak personele yönelik eğitim
programı tamamlanmış olup, dört ilde gerçekleştirilmesi planlanan pilot uygulamanın hazırlıkları
sürdürülmektedir. ASDEP kapsamında paydaş kurumların etkin işbirliğine ihtiyaç duyulmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3 Sosyal yardımlar hanede yer alan bireylerin nitelik ve ihtiyaçları göz önünde
bulundurularak verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ASPB
İlgili Birim: Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü/Araştırma-Geliştirme ve Tanıtım Daire
Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı, İŞKUR
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Mevcut durumda yardım
programları için hane yaklaşımı esas alınmıştır. Hanehalkı özelliklerine göre yardım
programlarında yeni bileşenler geliştirilmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
122
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Tedbir No ve Adı:
2.4 Mevcut durumda çalışabilir yoksul vatandaşlara verilen nakdi yardımlar işsizlik yardımı
adı altında ve çalışmayı teşvik edecek şekilde şartlı olarak verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: ASPB
İlgili Birim: İstihdam Daire Başkanlığı
2.Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
1- Kişinin iş görüşmesine gitmesi ve işe kabul edilmesi durumunda gereken yol masrafı,
sağlık raporu, fotoğraf vb. giderler için, bir yıl içinde; azami üç kere olmak üzere 40 TL ile 100
TL arası “İşe Yönlendirme Yardımı” verilir.
2- İşe yönlendirilen kişilerin, işe yerleşmesi durumunda, aynı yıl içinde bir defaya mahsus
olmak üzere, aylık brüt asgari ücretin 1/3’ü kadar tutar, “İşe Başlama Yardımı” olarak verilir.
3- İşine düzenli olarak devam eden kişiler; kömür, eğitim ve gıda yardımlarında öncelikli
olarak değerlendirilir.
4- Şartlı Eğitim ve Sağlık Yardımlarından faydalananların, işe yerleşmeleri halinde, 12 ay
boyunca Şartlı Eğitim ve Sağlık Yardımları kesilmeyecektir.
5- Müeyyide: Sosyal yardım yararlanıcısının, istihdama ve istihdam kazandırıcı faaliyetlere
haklı bir neden olmadan katılım sağlamaması durumunda, düzenli merkezi yardımlar ve aynî
yardımlar dışında, Mütevelli Heyetince herhangi bir “nakdî yardım” yapılamaz.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ASPB olacak, SGK ise işbirliği yapılan
kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
123
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
3. İşsizlik sigortası daha fazla sosyal koruma sağlayacak şekilde yeniden düzenlenecektir.
Tedbir No ve Adı:
3.1 İşsizlik sigortasının kapsamı, ödeme miktarı ve süresi ile hak kazanma koşulları, çalışmayı
teşvik edici şekilde iyileştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşsizlik Sigortası Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, ASPB, ÇSGB, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
1) İşsizlik sigortası koşullarının iyileştirilmesine yönelik çalışmaların yapılabilmesi için Sosyal
Güvenlik Kurumundan veri talep edilmiştir. Veriler üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
2) Mevcut şartlar altında işsizlik ödeneğine hak kazanabilecek şekilde hizmet akdi sona eren,
ancak Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunmayanların tespiti ve bilgilendirilmeleri
hakkında çalışma yapmak için Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığıyla irtibata geçilmiştir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.2 İşsizlik ödeneğinin süresi, ulusal düzeydeki yıllık işsizlik oranlarına duyarlı hale getirilecek
şekilde yeniden belirlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşsizlik Sigortası Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, ASPB, ÇSGB, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İşsizlik sigortası koşullarının
iyileştirilmesine yönelik çalışmaların yapılabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumundan veri
talep edilmiştir. Veriler üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
124
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.3 İşsizlik sigortası hak kazanma koşulları ödeme miktarı ve süresi, uzun süreli işsizler ile yüksek
işsizlik riskiyle karşı karşıya olan özel politika gerektiren gruplar dikkate alınarak belirlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşsizlik Sigortası Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, ÇSGB, Sosyal Taraflar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İşsizlik sigortası koşullarının
iyileştirilmesine yönelik çalışmaların yapılabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumundan veri
talep edilmiştir. Veriler üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
4. Kayıt dışı çalışan yoksullara ve yoksulluk riski altında olan kişilere yönelik faaliyetler
artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
4.1 Kayıt dışılığın önemli bir parçasını oluşturan ve geniş kapsamlı istihdam yaratan küçük
işletmelerin kayıtlı sektöre geçişini özendirici program ve uygulamalar düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, İŞKUR, SGK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Onuncu Kalkınma Planı Öncelikli
Dönüşüm Programları içinde yer alan ve genel koordinatörlüğü Maliye Bakanlığı tarafından
125
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
yürütülen “Kayıt Dışı Ekonominin Azaltılması Programı” içerisinde “Kayıt Dışı Mücadelede
Toplumsal Mutabakatın Sağlanması” bileşeninin yürütülmesi amacıyla Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tarafından Antalya, Samsun ve Tekirdağ illerinde çalışma hayatında kayıt
dışı istihdamın toplumsal mutabakatla azaltılması toplantıları gerçekleştirilmiştir.
e) Değerlendirme: İşverenlerin, sigortalıların ve kamuoyunun sosyal güvenlik mevzuatı ve
hakları konusunda ilgili daire başkanlıkları ile koordineli olarak bilgilendirilmelerini sağlamak,
Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire
Başkanlığının görevleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle kayıt dışı çalışan kişilere yönelik
faaliyetler ile ilgili tedbirlerin sorumlu kurum/kuruluşu Sosyal Güvenlik Kurumu olmalıdır.
Ayrıca KOSGEB ve ÇSGB İş Teftiş Kurulu Başkanlığı işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlara
eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.2 Tarım gibi kayıt dışılığın yaygın olduğu sektörler başta olmak üzere tüm sektörlerde kayıt
dışı çalışan ve çalıştıranların sorunlarının ve çözüm önerilerinin temsilciler düzeyinde ele
alındığı ve ortak paydaların birlikte belirlendiği çalıştaylar gerçekleştirilerek kayıtlı istihdam
konusunda farkındalık yaratılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, İŞKUR, SGK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Mevsimlik Gezici Tarım
İşçilerinin Çalışma ve Sosyal Hayatlarının İyileştirilme Projesi’nin İş ve Sosyal Güvenlik
bileşeni kapsamında Bakanlığımızca “Mevsimlik Gezici Tarım İşçilerinin Çalışma ve Sosyal
Hayatlarının İyileştirilme Projesi Çerçevesinde Tahsis Edilen Ödeneğin Kullanılmasına İlişkin
Usul ve Esaslar” ile “Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği” yayımlanmıştır.
2011 yılında 5510 sayılı Kanunda bir değişiklik yapılarak mevsimlik gezici tarım işçilerinin
sosyal güvenliğe kavuşmalarını kolaylaştırmak için günlük prime esas kazanç alt sınırının
21 günlük tutarı üzerinden ödeyecekleri primlerinin 30 günlük sağlık ve emeklilik hizmeti
olarak değerlendirilmesi sağlanmıştır.
Bu bileşen ile:
• Mevsimlik gezici tarım işçilerinin sosyal güvenlikleri açısından mevcut durumlarının
iyileştirilmesi,
• Tarımda iş aracılığı sözleşmesinin zorunlu hale getirilmesi,
• İş aracılarının ve toprak sahiplerinin / işleyenlerin; ücret ödeme, genel sağlık
sigortasından yararlanma, iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile ilgili usul ve esaslar
hakkında bilinçlendirilmelerinin sağlanması hedeflenmiştir.
126
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
e) Değerlendirme: İşverenlerin, sigortalıların ve kamuoyunun sosyal güvenlik mevzuatı ve
hakları konusunda ilgili daire başkanlıkları ile koordineli olarak bilgilendirilmelerini sağlamak,
Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire
Başkanlığının görevleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle kayıt dışı çalışan kişilere yönelik
faaliyetler ile ilgili tedbirlerin sorumlu kurum/kuruluşu Sosyal Güvenlik Kurumu olmalıdır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.3 Sosyal yardım alan kesime yönelik kayıtlı çalışmaya yönlendirici bilinçlendirme
faaliyetleri gerçekleştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, İŞKUR, SGK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Onuncu Kalkınma Planı Öncelikli
Dönüşüm Programları içinde yer alan ve genel koordinatörlüğü Maliye Bakanlığı tarafından
yürütülen “Kayıt Dışı Ekonominin Azaltılması Programı” içerisinde “Kayıt Dışı Mücadelede
Toplumsal Mutabakatın Sağlanması” bileşeninin yürütülmesi amacıyla Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı tarafından Antalya, Samsun ve Tekirdağ illerinde çalışma hayatında kayıt
dışı istihdamın toplumsal mutabakatla azaltılması toplantıları gerçekleştirilmiştir.
e) Değerlendirme: İşverenlerin, sigortalıların ve kamuoyunun sosyal güvenlik mevzuatı ve
hakları konusunda ilgili daire başkanlıkları ile koordineli olarak bilgilendirilmelerini sağlamak,
Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire
Başkanlığının görevleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle kayıt dışı çalışan kişilere yönelik
faaliyetler ile ilgili tedbirlerin sorumlu kurum/kuruluşu Sosyal Güvenlik Kurumu olmalıdır.
Ayrıca ASPB işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlara eklenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
127
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
Politika No ve Adı:
5. Yoksul veya yoksulluk riski altında olan hanelerin, kayıtlı çalışanları olsa dahi, hane halkı
özellikleri dikkate alınarak, sosyal yardımlardan faydalanma imkanları artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
5.1 Sosyal yardımlar kayıtlı çalışanları da içerecek şekilde daha kapsayıcı bir yaklaşımla ele
alınacak, tüm hane halkı şartları gözetilerek, bireylerin yoksulluk riskini azaltacak şekilde
nesnel ölçütler çerçevesinde verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ASPB
İlgili Birim: Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü/Araştırma-Geliştirme ve Tanıtım Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kalkınma Bakanlığı
c) Süre: 2014
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Hali hazırda Temel Aile
Yardımı (TEMELAY) adı altında farklı senaryolar üzerinden sosyal yardım programlarının
birleştirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanmış ve bu senaryolara göre kaynak ihtiyacına
ilişkin projeksiyonlar oluşturulmuştur.
Bu çalışmada hanedeki çalışma durumlarından ziyade hanenin yoksulluk riski temel
alınmıştır. Buna göre yoksulluk riski altında kalan çalışabilir ve çalışan haneler de hedef
kitleye dahil edilmiştir. Hanedeki bağımlı nüfus dikkate alınarak istihdama katılım şartı
tasarlanmıştır. Yoksulluk riskinin belirlenmesinde temel ölçüt puanlama formülü olacaktır.
TEMEL Aile Yardımı Programı kapsamındaki çalışmalara Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda
olumsuz bakılmıştır.
e) Değerlendirme: Sorumlu kuruluş olan ilgili Bakanlık, TEMELAY kapsamında sosyal
yardımların birleştirilmesinin Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda benimsenmediğini
bildirmiştir. Ancak yeni bir öneri sunmamıştır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor
128
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
Politika No ve Adı:
6. Kamu tarafından uygulanan sosyal korumaya yönelik programların koordineli bir
şekilde yürütülmesi sağlanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
6.1 Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi bitirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ASPB
İlgili Birim: Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü/Araştırma-Geliştirme ve Tanıtım Daire
Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı, İŞKUR
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Proje 2015 Kasım döneminde
tamamlanacaktır. Proje kapsamında kamu kurumları ile entegrasyon sağlanmış olup
yerel yönetimler ile veri paylaşımı hususunda pilot uygulama bilgi işlem altyapısının
tamamlanmasına müteakip başlatılacaktır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir öneri bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.2 Sosyal yardım - istihdam ilişkisinin güçlendirilmesine yönelik olarak ilgili kurumlar arasındaki
mevcut protokoller gözden geçirilerek ihtiyaca göre yeni protokoller düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: ASPB
İlgili Birim: İstihdam Daire Başkanlığı
2.Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Kalkınma Bakanlığı, İŞKUR
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 17.02.2012 tarihinde ÇSGB ve
ASPB arasında imzalanan işbirliği protokolü çerçevesinde çalışmalar devam etmektedir.
129
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ASPB olacak, ÇSGB ise işbirliği yapılan
kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
7. “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesinde Zamana Bağlı Politika ve Program Çerçevesi” etkin olarak
tüm illerde uygulanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
7.1 Çocuk işçiliği konusunun yılda en az bir kez İl İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurullarının
toplantı gündemine alınması sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
2.Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, MEB, Valilikler, Belediyeler, İlgili Sosyal Taraflar,
İlgili STK’lar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Konu ile ilgili İl Müdürlüklerine
talimat yazılarak konunun gündeme alınması istenmiştir. Mesleki beceri kursları için iki
daireyle daha çalışılması gerekmektedir. Çalışmak zorunda bırakılan çocukların tespitinin
nasıl yapılacağı önemlidir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum İŞKUR olacak, ÇSGB ise işbirliği yapılan
kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
130
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi İstihdam Sosyal Koruma İlişkisinin Güçlendirilmesi Temel Politika
Ekseni Eylem Planı kapsamında yer alan 16 tedbirin devam ettiği görülmektedir. Bu tedbirlerin
iki tanesi süresiz iken, bir tanesinin 2014 yılında, üç tanesinin 2015 yılında, on tanesinin ise
2016 yılında tamamlanması gerekmektedir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2014 YILI OLAN TEDBİRLER
Kurulun Görüşüne Sunulacak Tedbirler:
1. 2014 yılında tamamlanması gereken “5.1 Sosyal yardımlar kayıtlı çalışanları da içerecek
şekilde daha kapsayıcı bir yaklaşımla ele alınacak, tüm hane halkı şartları gözetilerek,
bireylerin yoksulluk riskini azaltacak şekilde nesnel ölçütler çerçevesinde verilecektir”
tedbiri ile ilgili olarak sorumlu kuruluş olan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, TEMELAY
kapsamında sosyal yardımların birleştirilmesinin Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda
benimsenmediğini bildirmiştir. Ancak yeni bir öneri sunmamıştır.
3.2.TAMAMLANMA SÜRESİ 2015 YILI OLAN TEDBİRLER
Kurulun Görüşüne Sunulacak Tedbirler:
1. 2015 yılında tamamlanması gereken “1.1 Benzer nitelikteki sosyal yardım programları
bir araya getirilerek gruplandırılacaktır” tedbiri ile ilgili olarak sorumlu kuruluş olan Aile
ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, TEMELAY kapsamında sosyal yardımların birleştirilmesinin
Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda benimsenmediğini bildirmiştir. Ancak yeni bir öneri
sunmamıştır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 Benzer nitelikteki sosyal yardım programları bir araya getirilerek gruplandırılacaktır.”
tedbirine ilişkin sorumlu kurum/kuruluş ASPB olacak, SGK ise işbirliği yapılan kurum/
kuruluşlarda içinde yer alacaktır.
3.3. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.2 Sosyal yardım ve hizmet alanında “Sosyal Destek Danışmanı” modeli çerçevesinde
aile odaklı bir sistem kurulacaktır.” tedbirine ilişkin işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlara
“Diğer İlgili Bakanlıklar, Yerel Yönetimler ve STK’lar” eklenecektir.
2. “2.4 Mevcut durumda çalışabilir yoksul vatandaşlara verilen nakdi yardımlar işsizlik
yardımı adı altında ve çalışmayı teşvik edecek şekilde şartlı olarak verilecektir.” tedbirine
ilişkin sorumlu kurum/kuruluş ASPB olacak, İŞKUR ise işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlarda
içinde yer alacaktır.
3. “4.1 Kayıt dışılığın önemli bir parçasını oluşturan ve geniş kapsamlı istihdam yaratan küçük
işletmelerin kayıtlı sektöre geçişini özendirici program ve uygulamalar düzenlenecektir.”
tedbirine ilişkin sorumlu kurum/kuruluş SGK olmalıdır.
131
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İşverenlerin, sigortalıların ve kamuoyunun sosyal güvenlik mevzuatı ve hakları konusunda
ilgili daire başkanlıkları ile koordineli olarak bilgilendirilmelerini sağlamak, Sosyal Güvenlik
Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığının
görevleri arasında yer almaktadır.
Ayrıca işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlara KOSGEB ve ÇSGB İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
eklenecektir.
4. “4.2 Tarım gibi kayıt dışılığın yaygın olduğu sektörler başta olmak üzere tüm sektörlerde
kayıt dışı çalışan ve çalıştıranların sorunlarının ve çözüm önerilerinin temsilciler düzeyinde
ele alındığı ve ortak paydaların birlikte belirlendiği çalıştaylar gerçekleştirilerek kayıtlı
istihdam konusunda farkındalık yaratılacaktır.” tedbirine ilişkin sorumlu kurum/kuruluş
SGK olmalıdır.
İşverenlerin, sigortalıların ve kamuoyunun sosyal güvenlik mevzuatı ve hakları konusunda
ilgili daire başkanlıkları ile koordineli olarak bilgilendirilmelerini sağlamak, Sosyal Güvenlik
Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığının
görevleri arasında yer almaktadır.
5. “4.3 Sosyal yardım alan kesime yönelik kayıtlı çalışmaya yönlendirici bilinçlendirme
faaliyetleri gerçekleştirilecektir.” tedbirine ilişkin sorumlu kurum/kuruluş SGK olmalıdır.
İşverenlerin, sigortalıların ve kamuoyunun sosyal güvenlik mevzuatı ve hakları konusunda
ilgili daire başkanlıkları ile koordineli olarak bilgilendirilmelerini sağlamak, Sosyal Güvenlik
Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığının
görevleri arasında yer almaktadır.
Ayrıca işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlara ASPB eklenecektir.
6. “6.2 Sosyal yardım - istihdam ilişkisinin güçlendirilmesine yönelik olarak ilgili
kurumlar arasındaki mevcut protokoller gözden geçirilerek ihtiyaca göre yeni protokoller
düzenlenecektir.” tedbirine ilişkin sorumlu kurum/kuruluş ASPB olacak, ÇSGB ise işbirliği
yapılacak kurum/kuruluşlarda içinde yer alacaktır.
3.4. SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Sosyal yardım sistemi yardımlardan yararlanan kişilerin en kısa sürede kendi
imkânları ile geçinebilecekleri ve sosyal yardım almadan yaşayabilecekleri bir duruma
gelmesini sağlayacak şekilde yapılandırılacak, bu kişilerin meslek edinebilmeleri için çalışmalar
yapılacaktır.” tedbiri, “2010 yılında uygulamaya konulan Sosyal Yardım Sisteminin İstihdam ile
Bağlantısının Kurulması ve Etkinleştirilmesi Eylem Planı ile öngörülen sosyal yardım-istihdam
bağlantısının kanuni düzenlemede de yer alması sağlanacaktır.” açıklamasının sorumlu kurumun
önerisi doğrultusunda “2010 yılında uygulamaya konulan Sosyal Yardım Sisteminin İstihdam ile
Bağlantısının Kurulması ve Etkinleştirilmesi Eylem Planı ile öngörülen sosyal yardım-istihdam
bağlantısının güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.” şeklinde değiştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “7.1 Çocuk işçiliği konusunun yılda en az bir kez İl İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurullarının
132
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
İstihdam Sosyal Koruma
İlişkisinin Güçlendirilmesi
toplantı gündemine alınması sağlanacaktır.” tedbirine ilişkin sorumlu kurum İŞKUR olacak,
ÇSGB ise işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlarda içinde yer alacaktır.
3.5. YENI TEDBIR ÖNERİLERİ
1. Tedbirin Yer Alacağı Politika: Sosyal koruma hizmeti, hanehalkı kompozisyonu da
dikkate alınarak kişilerin ihtiyaçlarına gore çalışmayı teşvik edici şekilde tanımlanacak ve
sınıflandırılacaktır.
Tedbir: Romanların yaşadıkları bölgelerde istihdama yönelik eğitim ve danışmanlık
faaliyetleri için bir alt stratejik plan hazırlanacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: ASPB (Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü – Sosyal
İçerme Dairesi Başkanlığı)
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: ÇSGB (Çalışma Genel Müdürlüğü), İŞKUR, Milli Eğitim
Bakanlığı – Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü
Süre: 2016
Açıklama: Ülkemizde yoksullukla karşı karşıya olan Roman vatandaşlarımız için “Romanlara
Yönelik Sosyal Politika Ulusal Strateji Belgesi ve Eylem Planı” Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığının koordinasyonunda hazırlanmaktadır. Hazırlanmakta olan bu belge ile Roman
vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadığı ve eğitim ortalamalarının oldukça düşük olduğu,
işsizliğin oldukça yüksek boyutlarda olduğu ve hane gelirinin yoksulluk sınırının altında
olduğu Roman bölgelerinde yaşayan vatandaşlarının yaşam koşullarının ve statülerinin
iyileştirilmesi amaçlanmaktadır. Romanların toplumsal entegrasyonunun sağlanması için bir
stratejik plan hazırlanması Avrupa Komisyonu tarafından da COM (2011) 173 ve COM(2012)
226 numaralı tebliğler ile Türkiye’nin tam üyelik süreci için zorunlu kılınmıştır ve bu planın
henüz hazırlanmamış olması son yıllarda Avrupa Komisyonu tarafından çıkartılan Türkiye
İlerleme Raporlarında da olumsuz bir görüş olarak yer almaktadır.
2. Tedbirin Yer Alacağı Politika: “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesinde Zamana Bağlı Politika ve
Program Çerçevesi” etkin olarak tüm illerde uygulanacaktır.
Tedbir: 12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü” nde farkındalık artırmaya
yönelik etkinlikler yapılacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Çalışma Genel Müdürlüğü)
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: ASPB, MEB, İçişleri Bakanlığı, BM Kuruluşları, STK’lar
Süre: Sürekli
Açıklama: Çocuk işçiliği konusunda farkındalık yaratmak amacıyla Dünya Çocuk İşçiliğiyle
Mücadele Günü kapsamında kamuoyuna yönelik etkinlikler ve farkındalık çalışmaları
yürütülecektir.
3. Tedbirin Yer Alacağı Politika: “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesinde Zamana Bağlı Politika
ve Program Çerçevesi” etkin olarak tüm illerde uygulanacaktır.
Tedbir: “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi için Zaman Bağlı Politika ve Program Çerçeve Belgesi”
133
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMEL POLİTİKA EKSENLERİ
güncelleme çalışmaları başlatılacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Çalışma Genel Müdürlüğü)
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: ÇSGB (İş Teftiş Kurulu Başkanlığı), ASPB, MEB, İçişleri
Bakanlığı, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, BM Kuruluşları, ILO, Sosyal Taraflar, STK’lar,
Üniversiteler
Süre: 2015
Açıklama: Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 182 sayılı sözleşmesinin gereği olarak 2005
yılında hazırlanan ve 2005-2015 dönemini kapsayan “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi İçin
Zamana Bağlı Ulusal Politika ve Program Çerçevesi” 2016-2023’ü kapsayacak şekilde
güncellenecektir. Güncelleme yapılırken, program kapsamında yapılan çalışmalar ve
müdahale yöntemleri gözden geçirilecek, koordinasyon ve işbirliğini esas alan, bütçesi, süresi
ve izleme mekanizması olan yerel katılım üzerine inşa edilmiş bir eylem planı olarak hayata
geçirilmesi planlanmaktadır.
4. Tedbirin Yer Alacağı Politika: “Çocuk İşçiliğinin Önlenmesinde Zamana Bağlı Politika ve
Program Çerçevesi” etkin olarak tüm illerde uygulanacaktır.
Tedbir: İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Sektörel Operasyonel Programı (İKGSOP) ile AB
fonları etkin bir şekilde kullanılacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Avrupa Birliği
Koordinasyon Dairesi Başkanlığı)
İşbirliği Yapılacak Kurum/Kuruluş: ÇSGB, İŞKUR, SGK, Milli Eğitim Bakanlığı, Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığı
Süre: Sürekli
Açıklama: Ulusal İstihdam Stratejisi’nin önceliklerine uyumlu olarak hazırlanan İKGSOP
kapsamında “Sosyal Politika” başlığı altında çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik projeler
yürütecek olan kurum ve kuruluşlara fon desteği sağlanacaktır.
134
135
136
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
137
Bilişim Sektörü
138
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
1. MEVCUT DURUM
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin, ülkelerin rekabet gücünün artırılması, refah düzeyinin
yükseltilmesi ve nitelikli istihdamın geliştirilmesi bakımından taşıdığı önem giderek
artmaktadır. Başta mobil cihaz ve internet olmak üzere, küresel düzeyde hızla yaygınlaşan
bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımıyla birlikte, bilgi yoğun ürün ve hizmetlere olan talep
artmakta, ülkelerin bilgi tabanlı ekonomilere dönüşümleri hızlanmaktadır.
Sektörün önemi 2015-2017 Orta Vadeli Programında vurgulanarak “Kamu yatırımlarında,
Kamu özel işbirliği (KÖİ) modeliyle yürütülenler dâhil, eğitim, sağlık, içme suyu ve
kanalizasyon, bilim-teknoloji, bilişim, ulaştırma ve sulama sektörlerine öncelik verilecektir.”
ifadesine yer verilmiştir.
Ülkemizdeki bilgi toplumuna dönüşüm çalışmaları, 2003 yılından bu yana e-Dönüşüm Türkiye
Projesi kapsamında yürütülmektedir. 2006-2010 döneminde ilk bilgi toplumu stratejisi ve
eylem planı uygulanmıştır.
Türkiye Bilişim Derneği’nin hazırladığı 2013 yılı Değerlendirme Raporu’na göre, Bilgi ve
İletişim Teknolojileri (BİT) sektörü, 2012 yılını dünya genelinde durgun geçirmiştir. Dünya’da
2012 yılının sonunda Bilişim Teknolojileri ürün ve servis harcamaları, 3,7 trilyon dolara
ulaşmıştır. 2011 yılında ise bu rakam 3,5 trilyon dolar seviyesindedir. 2011 yılına göre yüzde
1.4 oranında büyüyen Bilişim Teknolojileri pazarının değeri 2012 yılında 1,7 trilyon dolara
erişmiştir.
Küresel Bilgi Teknolojileri Raporu’na göre Türkiye, 142 ülke içinde 52’nci sırada yer almıştır.
Türkiye’de Bilgi ve İletişim Teknolojileri pazarı, 2012 yılında 30 milyar Dolar büyüklüğe
ulaşmıştır. Donanım, yazılım ve bilişim hizmetleri alanı, 2012 yılında 7 milyar dolara; Telekom
pazarı ise, 23 milyar dolara yükselmiştir.
2012 yılında Türkiye bilişim sektörünün toplam ihracatı 1,08 milyar lira olarak gerçekleşmiştir.
Bu ihracat verisi bir önceki yıla göre yüzde 23 daha büyük bir miktarı ifade etmektedir. Bilişim
sektörü ulaştığı bu büyüklük ile milyar lira ihracat yapan öncelikli sektörler arasında yerini
aldı. Türkiye’de bilişim sektörü, 2012 yılında gerçekleşen 43 işlemle enerji sektöründen sonra
en çok satın alma ve birleşme gerçekleştirilen sektör olmuştur.
2012 yılında Türkiye’de bilişim sektörü açısından atılan en önemli adımlardan biri 1 Temmuz
2012 itibariyle yürürlüğe giren Yeni Türk Ticaret Yasası olmuştur. Bu yasa gereğince, ticari
işletmelere internet sitesi kurma zorunluluğu getirilmiştir.
Elektronik ticaret hacmi son yıllarda önemli ölçüde artış göstermiştir. İnternetten gerçekleşen
kartlı ödemeler tutarı 2006 yılında 2,4 milyar TL iken, 2012 yılında 30,7 milyar TL’ye ulaşmıştır.
OECD İletişim Görünümü 2013 yılı raporuna göre Türkiye’de telekomünikasyon gelirlerinin
GSYH’ye oranı 2011 yılında yüzde 2.11 olmuştur. OECD ortalaması ise yüzde 2.95 olmuştur.
Türkiye’de kamu telekomünikasyon yatırımları 2011 yılında 2 milyon 315 bin Dolar iken,
OECD ortalaması ise 188 milyon 773 bin Dolar olmuştur.
Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü 2013 Pazar Verileri’ne göre Türkiye’de Bilgi ve İletişim
Teknolojileri Sektörü’nün toplam büyüklüğü 2012 yılında 952 firma ile 52,7 milyar TL iken,
2013 yılında 2.555 firma ile 61,6 milyar TL olmuştur. 2012 yılına göre toplamda yüzde
11.3’lük bir artış gerçekleşmiştir. Bu artışın yüzde 9.8’i Bilgi Teknolojileri, yüzde 11.8’i ise
İletişim Teknolojileri Sektöründe olmuştur. Bilgi Teknolojileri Sektörü’nün alt kategorilerinin
139
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2012 yılına göre büyüme oranları ise şöyledir: “Donanım” yüzde 8, “Yazılım” yüzde 15.1 ve
“Hizmet” yüzde 10.1.
61,6 milyar TL’lik toplam sektör büyüklüğünün 17,9 milyar TL’si Bilgi Teknolojileri Sektörü
iken, 43,7 milyar TL’si ise İletişim Teknolojileri Sektörü olmuştur. Bilgi Teknolojileri
Sektörü’nün alt kategorilerinin büyüklükleri ise şu şekildedir: “Donanım” 10 milyar TL,
“Yazılım” 4,9 milyar TL ve “Hizmet” ise 3 milyar TL. Alt kategorilerin Bilgi Teknolojileri
Sektörü içerisindeki payına bakılacak olursa, “Donanım” yüzde 56.1, “Yazılım” yüzde 27.1 ve
“Hizmet” ise yüzde 16.8’dir.
İletişim Teknolojileri Sektörü’nün alt kategorilerinin büyüklükleri ise şöyledir: “Donanım”
11,4 milyar TL ve “Elektronik Haberleşme” 32,3 milyar TL. 2012 yılına göre büyüme oranları
ise “Donanım” alanında yüzde 27 ve “Elektronik Haberleşme” alanında ise yüzde 7.3 olarak
gerçekleşmiştir.
2013 yılında Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü’nün toplam ihracatı 1,3 milyar TL olarak
gerçekleşmiştir. Bunun 990 milyon TL’si Bilgi Teknolojileri Sektörü’ne, 266 milyon TL’si
ise İletişim Teknolojileri Sektörü’ne aittir. Bilgi Teknolojileri Sektörü’nün alt kategorilerine
bakılacak olursa ihracatın 113 milyon TL’si Donanım, 721 milyon TL’si Yazılım ve 156 milyon
TL’si ise Hizmet alanında gerçekleşmiştir.
En fazla ihracat yapılan ülkeler arasında ABD, İngiltere, İrlanda, Belçika, Hollanda, Almanya,
Yunanistan, Ukrayna, Azerbaycan, Rusya ve Kazakistan yer almaktadır.
Haziran 2013’te açıklanan 2011 yılı Yıllık Sanayi ve Hizmetler Araştırması sonuçlarına göre
Türkiye BİT sektörü istihdamı yaklaşık 196 bin olup, 2006-2011 döneminde yıllık ortalama
yüzde 4 büyüme göstermiştir. Sektörün istihdamındaki bu artışa rağmen BİT sektörü
istihdamının toplam istihdam içindeki payının ise, toplam istihdamdaki artış sebebiyle, bu
dönemde aynı seviyede (yüzde 1,7) kaldığı görülmektedir.
Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü 2013 Pazar Verileri’ne göre sektörde 2013 yılında
toplam 2.533 firmada istihdam edilenlerin sayısı 100 bin 518’dir. İstihdam edilenlerin yüzde
27’si kadın, yüzde 73’ü ise erkektir. Üniversite mezunu çalışan oranı ise yüzde 56’dır. TÜİK
verilerine göre ise 2012 yılında Bilgi ve İletişim Sektöründe istihdam edilenlerin sayısı 238
bin olmuştur. Bu rakam 2013 yılında ise 254 bin’e yükselmiştir. 254 bin kişiden 187 bin kişi
erkek iken, 68 bin kişi kadındır. 2014 yılı Ağustos ayı itibariyle bu sektörde istihdam edilen
kişi sayısı ise 215 bin’dir. Bu rakamın 165 bini erkek iken, 50 bini ise kadındır.
BİT alanında üniversitelerde ön lisans ve lisans düzeyinde eğitim görmüş insan kaynağı arzı
son dönemde giderek artmış; mezun sayısı 2006-2012 döneminde yüzde 60,9 artış kaydetmiştir.
2012 yılındaki mezunların yüzde 32,6’sı lisans, yüzde 67,4’ü ise ön lisans mezunudur. Diğer
yandan 2013 yılında BİT ile ilgili meslek lisesi bölümlerinden mezun olanların sayısı 44 bin
kişi olarak gerçekleşmiştir.
Bunun yanında, uluslararası yazılım firmaları tarafından desteklenen sertifika programları
kapsamındaki yazılım geliştirme becerisi kursları, üniversiteler, belediyeler ve STK’lar
tarafından bu alanda istihdam artırmaya yönelik kurslar verilmektedir. Sertifika programları
ve mesleki bilişim eğitimleri sektördeki insan kaynağının yeni yetkinliklerle donatılmasını,
yetkinliklerin güncel tutulmasını ve diğer sektörlerden insan kaynağı akışını sağlamaktadır.
Örneğin, Microsoft eğitim programı düzenleyen 17 eğitim merkezi tarafından 2010-2011 yılları
arasında verilen toplam sertifika sayısı 7.632’dir. İŞKUR tarafından düzenlenen Nitelikli
140
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
Bilişim Çalışanları Programı kapsamında 10 ilde düzenlenen sertifikalı eğitim programlarında
600 kişiye eğitim verilmiştir.
Türkiye’nin bilgi toplumuna dönüşüm faaliyetlerinin hızlandırılması, büyümeyi desteklemek
ve istihdam oluşturmak üzere bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımının etkinleştirilmesi
gerekmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin toplum genelinde nitelikli ve bilinçli olarak
kullanılmasına, farklı kesimler ve bölgeler arasındaki sayısal bölünmenin azaltılmasına
ihtiyaç duyulmaktadır.
Bilgi teknolojileri sektöründe güçlü bir piyasa yapısının tesis edilmesi önemini korumaktadır.
Bilgi teknolojileri donanım harcamalarında etkinliğin sağlanmasına, katma değerli yazılım ve
bilgi teknolojileri hizmetleri kullanımına ağırlık verilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bilgi ve
iletişim teknolojileri sektöründe nitelikli insan kaynağı açığı bulunmaktadır.
Ülkemizde BİT alanındaki işgücü talebi artmakta, yeni meslek tanımları ve nitelik
gereksinimleri oluşmaktadır. Bu gereksinimler doğrultusunda, BİT’te ihtiyaç duyulan insan
kaynağının yetiştirilmesinde bu alandaki eğitim programlarının içeriğinin, ortaya çıkan yeni
meslekler de dikkate alınarak, piyasa talebini karşılayabilecek şekilde yapılandırılması
ihtiyacı bulunmaktadır. Bu çerçevede, BİT eğitim müfredatının güncellenmesinde piyasa
talepleri ve yeni mesleklerin dikkate alınması gerekmektedir.
Bu alandaki insan kaynağının gelişimindeki unsurlardan biri de mesleki yeterliliklerin
tanımlanması ve belgelendirilmesidir. Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) diğer sektörlerde
olduğu gibi bilişim sektöründe de mesleki standartların ve ulusal yeterliliklerin belirlenmesi
ve ayrıca bu yeterliliklerin sertifikasyonla eşlenmesi çalışmalarını sürdürmektedir. Aralık
2013 itibarıyla bilişim teknolojileri alanında değişik seviyelerde 17 meslek standardı
yayımlanmıştır. Mesleki İngilizce bilgisi BİT sektörü çalışanlarının yetkinliklerini güncel
tutması ve yeni gelişmelere ayak uydurabilmesi açısından önem arz etmektedir. Çok uluslu
BİT firmalarının ülkemize çekilmesi, mezunların yurt dışı projelerde görev alması ve hizmet
ihracatının kolaylaşması açısından üniversitelerdeki BİT bölümlerinde verilen İngilizce
eğitiminin geliştirilmesi gerekmektedir.
TÜBİSAD’ın 2013 Pazar Verileri’ne göre büyümede rol alacak en önemli faktörler yüzde 64
ile ilk sırada AR-GE Yatırımı ve İnovasyon, yüzde 43 ile ikinci sırada daha yüksek kurumsal
yönetişim standartları, yüzde 39 ile üçüncü sırada arttırılmış teşvikler ve son olarak yüzde
33 ile ihracattır.
Söz konusu verilere göre sektörde yaşanan sorunlar ise yüzde 61 ile ilk sırada nitelikli işgücü
açığı, yüzde 39 ile ikinci sırada AR-GE teşvikleri uygulamalarında karşılaşılan sorunlar, yüzde
36 ile üçüncü sırada girişim sermayesi eksikliği ve yüzde 33 ile son sırada fiyat odaklı kamu
ihale politikalarıdır.
141
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. İşgücünün niteliği sektörün güncel ihtiyaçları dikkate alınarak geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1. Sektörün işgücü envanteri çıkarılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
İlgili Birim: İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Her yıl düzenlenen İşgücü
Piyasası Talep Araştırması kapsamında 10+ işyerlerinde il bazında sektör analizi yapılmaktadır.
Bu kapsamda il düzeyinde mevcut istihdam, açık iş, temininde güçlük çekilen meslekler ve
istihdam artışı ile ilgili veriler elde edilmektedir.
12 Mayıs - 27 Haziran 2014 tarihlerinde gerçekleştirilen İşgücü Piyasası Araştırmaları (İPA)
çerçevesinde 10 ve daha fazla çalışanı bulanan işyerleri ziyaret edilmiş ve işyeri bilgi formu
uygulanmıştır. Yapılan çalışma işyeri bazlı olup il düzeyinde; çalışan, açık iş, temininde güçlük
çekilen meslekler ve gelecek dönem istihdam beklentileri hakkında bilgiler vermektedir.
Çalışma NACE Rev.2.21’li kırılımında 17 sektörde yapılmış olup, sektörler arasında Bilgi ve
İletişim Sektörü de yer almaktadır. Sektörlere ve mesleklere ait bilgilerin yer aldığı Türkiye
ve il bazında İşgücü Piyasası Araştırma Raporları 2014 yılı sonu itibariyle yayınlanacaktır.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2. İŞKUR’un, bilişim elemanı yetiştirme faaliyetlerinde eğitim standartları yükseltilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Milli Eğitim
Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu Başkanlığı.
c) Süre: 2016
142
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2013 yılında yayımlanan Aktif
İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği ile mesleki eğitim kurslarında eğitim programlarının esas
olarak MYK tarafından belirlenen standartlara uygun olması kuralı getirilmiştir. Ayrıca hizmet
sağlayıcıların eğitim kalitesinin yüksekliği hizmet alımında puanlanmaya başlanmıştır.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3 İşgücü piyasası ihtiyaç analizleri doğrultusunda ortaya çıkan ihtiyaçlar ve ihracat
potansiyeli çerçevesinde veri tabanı, yazılım, ağ teknolojileri, bilgisayar oyunları ve
uygulamaları ve bilgi güvenliği uzmanları ile web programcıları yetiştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı.
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılının ikinci yarısında
bilişim alanındaki paydaş kurum ve kuruluşlarla yapılan görüşmeler ve geçmiş uygulamaların
sonuçlarının değerlendirilmesi sonrasında bilişim sektörünün ihtiyacı olan nitelikli personel
temini için özel programlar ve projeler tasarlanmış olup İstanbul İl Müdürlüğü tarafından
Bilişim sektörüne yönelik olarak 1000 kişiye mesleki eğitim verilmesi planlanmıştır. İhale
aşaması tamamlanmış olup kısa süre içerisinde İstanbul İl Müdürlüğü ve yüklenici firmalar
arasında sözleşme imzalanarak eğitimler başlatılacaktır.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.4. Yükseköğretim eğitim programlarının sektörün ihtiyaçları gözetilerek yeniden
düzenlenmesi sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Milli Eğitim
Bakanlığı.
143
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu eylem maddesine ilişkin
aşağıdaki şekilde çalışmalar belirlenmiş ve başlatılmıştır:
1- Mevcut durumun belirlenmesi
2- Üniversitelerden görüşlerin alınması
3- Komisyon oluşturulması ve görüşlerin alınması
4- Raporun hazırlanması.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Bilişim alanında yeni ürün geliştirmeye ve istihdamı artırmaya yönelik araştırmalar
desteklenecektir.
Tedbir No ve Adı:
2.1. Ulusal bütçeden bilişim alanında Ar-Ge’ye ayrılan kamu kaynaklarının artırılmasına
devam edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Kalkınma Bakanlığı
İlgili Birim: Bilgi Toplumu Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı.
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Türkiye’de bilişim
alanında farklı kurumlar tarafından araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) destek programları
uygulanmaktadır. Bu programlar hakkındaki genel bilgiler, desteği veren kurumlar ayrımında
aşağıda verilmektedir:
Kalkınma Bakanlığı, kamu kurumları ve üniversitelerde araştırma altyapılarının kurulmasına
yönelik destekler vermektedir.
27 Şubat 2014 tarihli ve 28926 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Sanayi Tezleri Projelerinin
Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik” kapsamında yürütülen Sanayi Tezleri (SAN-TEZ)
Programı, KOBİ’lerin Ar-Ge ve yenilik kültürü kazanmaları ve sorunlarını üniversitede
üretilen bilgi birikimini kullanarak işbirliği içinde çözme alışkanlığı edinmelerini amaçlayan
144
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
bir destek mekanizmasıdır. Üniversite-sanayi işbirliği ile yürütülecek Ar-Ge ve yenilik
projeleri için, sektör ve büyüklüğüne bakılmaksınız katma değer yaratan, bir veya birden
çok gerçek veya tüzel kişiye ait işletmeler SAN-TEZ Programı’ndan istifade edebilirler. Bu
tür projelerde firma; mikro işletme ise en az yüzde 15, küçük işletme ise en az yüzde 10, orta
büyüklükte işletme ise en az yüzde 25 ve büyük işletme ise en az yüzde 35 oranında projeye
katkısını vermekte olup, projenin geri kalan kısımları Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
tarafından karşılanmaktadır.
5746 Sayılı Kanunun destek mekanizmalarından birisi olan “Teknogirişim Sermayesi Desteği
Programı” ile ülkemizde nitelikli girişimciliğin özendirilmesi, bu girişimciler tarafından
uluslararası rekabet gücü olan, yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve süreçleri
geliştirebilen işletmelerin oluşturulması hedeflenmektedir. Ayrıca bu destek ile ülkemizde
bilgi yoğun ve yenilikçi girişimcilik konusundaki farkındalığın artırılmasının yanında yüksek
eğitimli, nitelikli gençlerin iş hayatına kazandırılması da sağlanmaktadır.
Kanun kapsamında desteklenmesi uygun bulunan girişimci, işletmesini kurmasını müteakip
en fazla 100.000 TL ve bir yıl süre ile desteklenecek olup, destek ödemeleri bir iş planı
çerçevesinde ve dönem raporlarının projenin iş planına uygun olarak yürütüldüğünün
denetimi sonrası yapılmaktadır.
12 Eylül 2012 tarihli ve 28409 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Haberleşme,
Uzay ve Havacılık Sektöründe Araştırma Geliştirme Projelerinin Desteklenmesine İlişkin
Yönetmeliği ile elektronik haberleşme alanında her yıl belirlenecek desteklemede öncelikli
proje konularına ilişkin proje başvurularına Ar-Ge fonundan destekler verilmektedir.
TÜBİTAK yürüttüğü ulusal ve uluslararası destek programları ile akademik, sanayi, kamu,
girişimcilik, bilimsel etkinlik ve bilim ve toplum başlıkları altında çeşitli Ar-Ge destekleri
vermektedir. Bu programlar ile bilişim alanında verilen Ar-Ge destekleri de bulunmaktadır.
15.06.2010 tarihli ve 27612 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren KOSGEB
Destek Programları Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan “Ar-Ge, İnovasyon ve Endüstriyel
Uygulama Destek Programı” ile bilim ve teknolojiye dayalı yeni fikir ve buluşlara sahip küçük
ve orta ölçekli işletmeler ile girişimcilerin geliştirilmesi, yeni ürün, yeni süreç, bilgi ve/veya
hizmet üretilmesi ve ticarileştirilmesi için araştırma, geliştirme, inovasyon ve endüstriyel
uygulama projelerinin desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Bu program, Ar-Ge ve İnovasyon ile Endüstriyel Uygulama Programları olmak üzere iki
alt programdan oluşmakta olup, Ar-Ge ve İnovasyon Programı ile bilişim alanındaki Ar-Ge
çalışmaları da desteklenmektedir.
Ayrıca, yukarıda bahsi geçen desteklerin yanı sıra Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi
amacıyla aşağıda listelenen teşvikler uygulanmaktadır.
21 Haziran 2006 tarihli ve 26205 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5520 sayılı Kurumlar
Vergisi Kanununun onuncu maddesinin birinci fıkrası ile işletmeler, kurumlar vergisi matrahının
tespitinde, bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik
araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının yüzde 40’ı oranında hesaplanacak Ar-Ge indirimini
kullanabilmektedir. Bu Kanunun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütmekte olup, bahsi geçen
maddesinin uygulanmasına ilişkin usulleri de belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 12 Mart 2008 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan
145
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
5746 sayılı “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun”,
01 Nisan 2008 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin
Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği” ise 31 Temmuz 2008 tarihli
Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
5746 sayılı Kanunun uygulanmasına yönelik olarak hazırlanan bu yönetmelik kapsamında
Ar-Ge Merkezi Belgesi verilen işletmelerin yapmış olduğu Ar-Ge ve yenilik projeleri ile ilgili
olarak yaptıkları harcamalar için:
• Ar-Ge indirimi; Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı indirim konusu yapılabilmektedir.
• Gelir vergisi stopajı teşviki; Ar-Ge ve destek personelinin bu çalışmaları karşılığı ödenen
ücretin, doktoralı olanlar için yüzde 90’ı, diğerleri için yüzde 80’i gelir vergisinden
müstesna tutulmaktadır.
• Ar-Ge personeli ile destek personeli için sigorta primi desteği ve
• Ar-Ge faaliyetleri ile ilgili düzenlenen değerli kâğıtlar için damga vergisi istisnası
bulunmaktadır.
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, 06 Temmuz 2001 tarih ve 24454 sayılı
Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği ise 19 Haziran 2002 tarih ve 24790
sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu Kanunun amacı, üniversiteler, araştırma kurum ve kuruluşları ile üretim sektörlerinin
işbirliği sağlanarak, ülke sanayiinin uluslararası rekabet edebilir ve ihracata yönelik bir yapıya
kavuşturulması maksadıyla teknolojik bilgi üretmek, üründe ve üretim yöntemlerinde yenilik
geliştirmek, teknolojik bilgiyi ticarileştirmek, teknoloji yoğun üretim ve girişimciliği desteklemektir.
Ayrıca, bu Kanunla, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulunun kararları da dikkate alınarak teknoloji
yoğun alanlarda yatırım olanakları yaratmak, araştırmacı ve vasıflı kişilere iş imkânı yaratmak,
teknoloji transferine yardımcı olmak ve yüksek/ileri teknoloji sağlayacak yabancı sermayenin
ülkeye girişini hızlandıracak teknolojik alt yapıyı sağlamak amaçlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2. Bilişim alanında Ar-Ge ve üniversite-sanayi işbirliği teşvik edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
İlgili Birim: Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı,
TÜBİTAK, KOSGEB, İlgili kurum ve kuruluşlar.
146
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
1- Bilişim alanında 10 firmaya Ar-Ge Merkezi Belgesi verilmiştir. Yapılan incelemeler sonucu
kriterlere uygunluğunu koruyamayan 3 firma belgesi iptal edilmiş, 7 firma faaliyetine devam
etmektedir.
2- San-Tez Programı kapsamında Bilişim Sektöründe 24 adet üniversiteden, 58 adet proje
desteklenmiştir. Toplam ödenen destek miktarı: 13.798.878,98 TL’dir.
3- Teknolojik Ürün Tanıtım Pazarlama Desteği programı kapsamında yazılım ve bilişim
sektörlerinde 63 firmaya toplam ödenen destek 1.398.897,18 TL’dir.
4- Teknogirişim Sermayesi Desteği Programı Kapsamında bilişim ve yazılım sektörü alanında
faaliyet gösteren 492 şirkete yaklaşık 49.000.000 TL ödeme yapılmıştır.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3. Girişimciliğe yönelik teşvikler artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
3.1. Yazılım sektörüne yönelik girişimcilik desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
İlgili Birim: Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, KOSGEB.
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
1- Yazılım sektöründe 11 firmaya Ar-Ge Merkezi Belgesi verilmiş ve faaliyetlerine devam
etmektedirler.
2- San-Tez programı kapsamında Yazılım Sektöründe 30 üniversiteden, 63 adet proje
desteklenmiştir. Toplam ödenen destek miktarı: 17.869.777,90 TL’dir.
3- Teknolojik Ürün Tanıtım Pazarlama Desteği programı kapsamında yazılım ve bilişim
sektörlerinde 63 firmaya toplam ödenen destek 1.398.897,18 TL’dir.
147
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
4- Teknogirişim Sermayesi Desteği Programı kapsamında yazılım ve bilişim sektörlerinde 492
şirkete yaklaşık 49.000.000 TL ödeme yapılmıştır.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
4. Toplumsal ve kültürel alanda bilişim teknolojilerini kullanma ve değişim sürecine uyum
becerileri artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
4.1. Uzaktan eğitim platformları bilişim eğitimi için kullanılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı, TÜBİTAK, TRT.
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu eylem maddesine ilişkin
aşağıdaki şekilde çalışmalar belirlenmiş ve başlatılmıştır:
1- Mevcut durumun belirlenmesi
2- Üniversitelerdeki altyapının belirlenmesi
3- Uzaktan eğitim programlarının gözden geçirilmesi
4- Üniversitelerden görüşlerin alınması
5- Komisyon oluşturulması ve görüşlerin alınması
6- Raporun hazırlanması.
e) Değerlendirme: Değişiklik önerisi yoktur.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
148
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Bilişim Sektörü
Tedbir No ve Adı:
4.2. Fikri mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin mevzuat, yazılım sektöründe de etkin
şekilde uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Kültür ve Turizm Bakanlığı
İlgili Birim: Telif Hakları Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Adalet Bakanlığı, Türk Patent Enstitüsü.
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bilgisayar programları, 5846
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereğince ilim ve edebiyat eseri olarak korunmaktadır
ve eser sahipleri Kanun’da öngörülen haklara sahiptir. Bilgisayar programlarının izinsiz
kullanımı halinde başvurulabilecek hukuki ve cezai yollar Kanun’da öngörülmüş olup
tazminat ve diğer hukuk davalarının yanı sıra bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para
cezasının uygulanması mümkündür. Yargı sürecinin başlatılması hususunda ise yetki, hak
sahiplerine aittir. Bilgisayar programlarının korunmasına ilişkin ulusal mevzuatımız, AB
müktesebatıyla büyük oranda uyumludur. Ayrıca Kamu kurum ve kuruluşlarında lisanslı
yazılım kullanılmasına ilişkin olarak 2008/17 sayılı Başbakanlık Genelgesi de yürürlükte
bulunmaktadır. Bilgisayar programlarına ilişkin olarak hak sahiplerince başvuruda
bulunulması halinde, beyanlarına dayalı olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları
Genel Müdürlüğünce kayıt tescil işlemi gerçekleştirilmektedir. Kayıt tescil işlemi, hak
kurucu etkiye sahip olmayıp hak sahipliklerinin belirlenmesinde ispat kolaylığı sağlama
amacı taşımaktadır. Bu itibarla 2016 yıl sonuna kadar yazılım sektörüne ilişkin en az 2 adet
bilinçlendirme amaçlı faaliyet gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.
Sorumlu kurum tarafından 4.2. tedbir maddesinin şu şekilde değiştirilmesi önerilmektedir.
“Yazılım sektöründe telif haklarına ilişkin farkındalığın arttırılmasına yönelik çalışmalar
yapılacaktır.”
e) Değerlendirme: Yapılan öneri doğrultusunda değişiklik yapılmasının uygun olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
149
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Bilişim Sektörü Eylem Planında yer alan 9 tedbirin 4 tanesi
işgücünün niteliğinin geliştirilmesine, 2 tanesi araştırma-geliştirme faaliyetlerinin teşvik
edilmesine, 1 tanesi girişimciliğe, 2 tanesi ise uyum becerilerinin arttırılmasına ilişkindir. 9
tedbirin 5 tanesi süresiz iken, 4 tanesinin 2016 yılında tamamlanması gerekmektedir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “4.2. Fikri mülkiyet haklarının korunmasına ilşkin mevzuat, yazılım sektöründe de
etkin şekilde uygulanacaktır.” tedbirinin sorumlu kurumun önerisi doğrultusunda;
“Yazılım sektöründe farkındalığın arttırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.” şeklinde
değiştirilmesinin uygun olacaktır.
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlara Ekleme Yapılması Öngörülen Tedbirler:
1. “4.2. Fikri mülkiyet haklarının korunmasına ilşkin mevzuat, yazılım sektöründe de etkin
şekilde uygulanacaktır.” tedbirinde işbirliği yapılacak kurum/kuruluşlar arasına “ilgili diğer
kurum ve kuruluşlar” ibaresinin eklenmesinin uygun olacaktır.
150
Finans Sektörü
151
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
1. MEVCUT DURUM
Ekonomik kriz sonrasında finans sektörüne ilişkin olarak önemli mevzuat çalışmaları
yapılmıştır. Bankacılık sektöründe uluslararası standartlara uyum sağlamak amacıyla 2012
yılının ikinci yarısından itibaren Basel II düzenlemeleri uygulamaya konulmuştur. Ayrıca, 2012
yılının Aralık ayında yürürlüğe giren Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri
Kanunuyla, söz konusu şirketlerin kurumsal yapıları ile sermaye yapıları güçlendirilmiş
ve tâbî oldukları mevzuat tek çatı altında birleştirilmiştir. Yüksek standartlarda hukuki
altyapının sağlanması ve uluslararası finans merkezi projesinin desteklenmesi amacıyla 2012
yılının sonunda yeni Sermaye Piyasası Kanunu da yasalaşmıştır.
Türkiye’de finans piyasaları açısından son yıllarda yakalanan makroekonomik istikrar
doğrultusunda sektörün gelişiminin olumlu seyri 2014 yılında devam etmiştir. Bu gelişim
sürecinde Türkiye, 2012 yılında rekabet gücü sıralamasında 144 ülke arasında 43. sıraya
yükselmiştir.
Finans sektörünün en büyük alt sektörü olan Türkiye bankacılık sektörü, 2013 yılında aktif
büyüklük/GSYH açısından AB ülkeleri içinde yüzde 97 ile yirmi ikinci sırada yer almıştır. Bu
oran 2014’te ilk kez yüzde yüzü aşarak yüzde 111’i bulmuş ve AB ortalamasıyla arasındaki
oldukça yüksek olan fark azalmaya devam etmiştir. Kişi başına aktif büyüklük bazında
ise son 10 yılda AB ile fark 30 kattan 12 kata gerilemiştir. AB ile Türk bankacılık sektörü
arasındaki olumsuz farkın azalmasına rağmen, halen ciddi boyutlarda olması ise sektörün
büyüme potansiyelini ortaya koymaktadır. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) 2014 verilerine
göre bankacılık sektörü büyüme eğilimini sürdürmektedir. 2009’da 800 milyar TL, Mart
2013’te ise 1,427 trilyon TL olan aktifler toplamı, Mart 2014’te 1,797 trilyon TL’ye ulaşmıştır.
Nominal olarak son bir yılda yüzde 26 artan toplam aktiflerin GSYH’ye oranı, yüzde 115’i
geçmiştir. AB ortalamasının gerisinde olan göstergelere rağmen Türk bankacılık sektörünün
gerek aktif büyüklük, gerekse personel istihdamı açısından önemli bir artış eğiliminde olduğu
gözlenmektedir.
Son bir yıl içinde finansal sektörde yaşanılan istikrarsızlıklar, bölgemizde yaşanan dış
gerginlikler ve olağan dışı iç siyasi gelişmelere bağlı riskli bir dönem geçirilmesine
rağmen, makro dengeleri gözeten bir yaklaşım ve özellikle bankacılık sektörünün sağlıklı
yapısıyla finans sektöründe büyüme devam etmiştir. Sektörün büyüme potansiyeli doğru
değerlendirildiğinde istihdam düzeyine önemli düzeyde katkı sağlayacağı görülmektedir.
Potansiyel büyümenin ortaya çıkarılmasında İstanbul bölgesel ve küresel finans merkezi
projesinin hayata geçirilmesinin büyük etkisi olacaktır. 2009 yılında uygulanmaya
başlanan İstanbul Uluslararası Finans Merkezi (İFM) Stratejisinde insan kaynaklarının
geliştirilmesi amacıyla “finans alanında insan kaynaklarının ve eğitim politikalarının
belirlenmesi ve gözden geçirilmesi”, “finans alanındaki insan kaynağının verimliliğinin ve
mesleki donanımının artırılması”, “nitelikli işgücünün İstanbul’a çekilmesinin sağlanması”
öncelikleri belirlenmiştir. Onuncu Kalkınma Planında da konu desteklenmiş ve 25 Öncelikli
Dönüşüm Programından biri İstanbul Uluslararası Finans Merkezi olmuştur. Bu kapsamda
Nitelikli İnsan Kaynağının Artırılması Bileşeni altında, nitelikli insan kaynağının artırılması,
finans alanında uluslararası geçerliliği olan sertifikaya ve ileri düzeyde yabancı dile sahip
kişi sayısının artırılması, finans sektörünün ihtiyaçları doğrultusunda lisans ve lisansüstü
müfredatının geliştirilmesi hedeflenmiştir.
Finansal sektörün büyümesi ve etkin çalışması ekonomik büyümeyi ve istihdamı doğrudan
etkileyen önemli bir faktördür. İstihdam açısından bakıldığında finansal sektörün sağlıklı
işlemesinin ve gelişmesinin sadece bu sektördeki istihdamla sınırlı olmayan, dolaylı olarak
152
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Finans Sektörü
ekonominin toplam istihdam düzeyini de etkileyen bir boyutu olduğu görülmektedir. Sektörde
en fazla istihdam bankacılık sektörü tarafından yaratılmaktadır. Sigortacılık ve menkul
kıymet aracı kuruluşları yüksek istihdam yaratan diğer faaliyet alanlarıdır. TBB Eylül 2014
verilerine göre, Türk bankacılık sektöründe katılım bankaları dahil yaklaşık 199 bin kişi
istihdam edilmektedir. Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği 2013 yıl sonu verilerine
göre ise sigorta ve reasürans alanında istihdam edilenlerin sayısı ise 12 bin kişi civarındadır.
Sektörün gerek büyüme potansiyelinin gerekse dolaylı olarak toplam istihdama yapabileceği
katkı düzeyinin yüksekliği, finans sektörünü istihdam açısından önemli kılmaktadır.
Orta Vadeli Programda (2015-2017), faizsiz finans sektöründeki ürün ve hizmet çeşitliliği
ile bu alanda faaliyet gösteren kuruluş sayısının artırılacağı; sektörün kurumsal ve hukuki
altyapısının güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülerek faizsiz finans ürünlerinin
kullanımının yaygınlaşacağının beklendiği ifade edilmiştir. Faizsiz finans sektöründe
beklenen bu büyümenin doğal olarak istihdama da yansıması beklenmektedir.
Dolaylı istihdam yaratma potansiyelinin yanında sektördeki istihdamın önemini artıran
bir başka husus, sektörel istihdam içinde kadın istihdamının yüksek payıdır. Bankacılık
ve sigortacılık sektörlerinde kadınların istihdamdaki payı TBB Eylül 2014 verilerine göre
yüzde 51 ile erkek çalışanları geçmiştir. Bu oran diğer sektörlerle karşılaştırıldığında oldukça
yüksektir. Bahse konu istihdam düzeyinin önemini artıran bir başka husus sektörde çalışan
kadınların büyük oranda kayıtlı olmalarıdır. Diğer taraftan özellikle çağrı merkezleri gibi,
çok yönlü fiziksel aktivasyon gerektirmeyen bölümler, engelli istihdamını artırmak için
uygun zemin sağlamaktadır. Dolayısıyla sektördeki istihdam artışının, istihdamın cinsiyete
dayalı kompozisyonunu ve dezavantajlı grupların istihdamını olumlu yönde etkileyeceği
öngörülmektedir.
Sektörde yoğun olarak nitelikli işgücü istihdam edilmektedir. Sektör çalışanları içinde
yükseköğretim mezunlarının oranı oldukça yüksektir. TBB Eylül 2014 ve Türkiye Sigorta ve
Reasürans Şirketleri Birliği Aralık 2013 verilerine göre banka çalışanlarının yüzde 82’si, sigorta
sektöründe çalışanların ise yüzde 60’ı lisans ve lisansüstü eğitim programlarından mezundur.
Sektörel istihdamın seyri dikkate alındığında, bu oranların yükseköğretim mezunları lehine
hızla değiştiği gözlenmektedir. Finansal sektör geçmişte büyük oranda işletme ve iktisat gibi
bölüm mezunlarına iş olanakları sunarken, bu durum son yıllarda çok daha geniş bir yelpazeye
yayılmaya başlamıştır. Bundan sonraki yıllarda da bu eğilimin süreceği öngörülmektedir.
153
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Büyük şehirlerde bulunma zorunluluğu olmayan çağrı merkezlerinin az gelişmiş bölgelere
kaydırılması teşvik edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Ekonomi Bakanlığı
İlgili Birim: Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, SGK, İŞKUR, Sektör temsilcileri
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 19 Haziran 2012 tarih ve 28328
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yatırımlarda Devlet Yardımı Hakkında
Karar” kapsamında çağrı merkezi yatırımlarının en az gelişmiş illerimizin yer aldığı 6. Bölgeye
yönlendirilmesine yönelik oldukça kapsamlı teşvik tedbirleri alınmıştır. Bu çerçevede, çağrı
merkezi yatırımları 6. Bölge haricindeki bölgelerde “Genel Teşvik Uygulamaları” kapsamında
KDV istisnası ve Gümrük Vergisi Muafiyeti destekleri ile desteklenirken; 6. Bölgedeki
yatırımlar için gerek finansman gerekse istihdam destekleri açısından oldukça avantajlı bir
destek paketi sağlanmıştır. Bu kapsamda çağrı merkezlerinin en önemli işletme gideri olan
istihdam gideri 6. Bölge için önemli ölçüde azaltılmıştır. Alınan tedbirler neticesinde, 21 çağrı
merkezi projesi için yatırım teşvik belgesi düzenlenmiş olup, bu kapsamda öngörülen istihdam
8637 kişidir. Bu projelerden 7 adedi tamamlanarak işletmeye alınmış ve 2838 kişiye istihdam
sağlanmıştır. Bu itibarla tedbir maddesinin gereğinin yerine getirildiği düşünülmektedir.
İŞKUR tarafından “İşveren ziyaretleri” faaliyeti kapsamında işverenlere güncel teşvik
sistemleri hakkında bilgilendirme yapılacaktır.
e) Değerlendirme: Tedbirin mevzuat açısından gereği büyük ölçüde yerine getirilmiştir.
Çağrı merkezlerindeki istihdam durumu ve yeni çağrı merkezlerinin açılışı takip edilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
154
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Finans Sektörü
Politika No ve Adı:
2. Sektörün ihtiyaçları doğrultusunda eğitim programları güncelleştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
2.1 Üniversite ve yüksekokulların ilgili bölümlerine ilişkin müfredat sektörün ihtiyaçları
gözetilerek düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, İŞKUR, Sektör temsilcileri
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bilim Teknoloji Yüksek Kurulu
İnsan Kaynakları Stratejisi’nde benzer bir eylem maddesi yer almaktaydı. Bu eylem maddesi
ile ilgili eylem maddesinde işbirliği yapılacak kurumlar olarak zikredilen Bilim, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı ve TOBB temsilcilerinin katılımı ile toplantılar yapılmıştır. Toplantılarda,
öncelikle YÖK tarafından üniversitelerimizin bu eylem maddesi ile ilgili mevcut durumu
sunulmuştur. Daha sonra, mevcut durum diğer kurumların da görüşleriyle değerlendirilmiş
ve bu eylem maddesi ile ilgili daha iyi bir konuma gelebilmek adına olası görüş, öneri ve
stratejiler tartışılmıştır.
Üniversitelerimizde doğrudan özel sektörün Ar-Ge ihtiyaçlarına cevap veren birçok önlisans,
lisans ve hatta lisansüstü programlar mevcuttur. Bugün, ülkemizin her ilinde bir üniversite
mevcut olup; bu üniversitelerimizdeki önlisans ve lisans programları, bulundukları ilin ve
bölgenin coğrafi, sosyo-ekonomik ve kültürel durumu dikkate alınarak belirlenmiştir.
Lisans seviyesinde özellikle İktisadi İdari Bilimler Fakültesi ve Uygulamaları Bilimler Yüksek
Okulu bünyesinde Bankacılık ve Finans bölümü mevcuttur. Benzer şekilde meslek yüksek
okullarında da önlisans programları yer almaktadır. Bu bölümlerde okuyan özel sektörün talep
ettiği gerekli bilgi, beceri ve donanımla mezun olmaktadır. Sektör geliştikçe bu mezunların
istihdam edilme oranı artacaktır. Bu bağlamda, özellikle lisans programları açısından özel
sektörün ihtiyaç ve beklentilerine cevap verebilen programlar yeterli seviyededir. Benzer
şekilde İktisat, İşletme, Maliye, Ekonometri ve benzeri bölümlerde uygulanmakta olan
müfredat sektörün ihtiyaçlarına cevap verecek düzeydedir.
Bu fırsatla, yükseköğretim kurumlarımızda uğraş verilen akreditasyon ve kalite yönetim
çalışmalarının önemi bir kez daha vurgulanmalıdır. Çünkü bu çalışmalar, üniversitelerin
mevcut durumunu sorgulamalarına, uzun vadeli hedefler koyarak bu hedeflere varabilme
adına kendilerine misyon biçebilmelerine, kendilerini sürekli olarak iç ve dış rakipleriyle
de mukayese ederek bulundukları durumu ve konumu sorgulamalarına, iç ve dış
değerlendirmelere açık olmalarına ve çağın değişen koşullarına ve ihtiyaçlarına göre dinamik
bir şekilde yenilenebilmelerine fırsat vermektedir. Birçok üniversitemizde, bölümler bazlı
akreditasyon çalışmaları yürütülmektedir. Bu çalışmalar, üniversitelerin başta özel sektör
olmak üzere doğrudan işbirliği halinde oldukları paydaşları ile etkileşimlerini disipline
etmekte ve geliştirmektedir. Son yıllarda, bu ve benzeri uluslararasılaşma (Bologna süreci
gibi), kalite yönetimi ve akreditasyon çalışmaları neticesinde üniversitelerimizde farklı
155
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
programlarda, uygulanmakta olan müfredatlarda uluslar arası eğilimleri, çağın değişen
koşulları, teknolojide yaşanan hızlı değişimleri ve paydaş beklentileri dikkate alınarak önemli
değişikler yapılmıştır. “Sürdürülebilir gelişme” anlayışıyla yapılan bu değişimler, günden
güne daha iyiyi arama arzusuyla devam edecektir.
Bu eylem maddesi ile ilgili vakıf üniversitelerinin de çok iyi bir konumda olduğu görülmüştür.
Vakıf üniversitelerimizin mütevelli heyet yapıları, sektörle yakın ilişkileri ve öğrenci çekebilme
adına özel sektörün ihtiyacını hassasiyetle dikkate almaları; sektörün değişen ihtiyaç ve
beklentilerine göre programlarını açmaları ve şekillendirmelerine yol vermektedir. Devlet
üniversitelerimizde de benzeri danışma kurulları, disiplinler bazında oluşturulmaktadır.
Yine, üniversitelerimizin bulundukları bölgede, valilik, belediyeler, ticaret ve sanayi odaları,
meslek odaları ve benzeri dinamiklerle olan yakın ilişkileri, ihtiyaç ve beklentilere yönelik
algının daha iyi bir şekilde anlaşılmasına vesile olmaktadır.
Ayrıca, BTİK Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında, sorumluluğumuzda olan bu eylem
planı ile ilgili YÖK olarak üniversitelerimizle yaptığımız yazışmalar ve ilgili kurumlarla
yapılan toplantılar, üniversitelerimizde bu eylem maddesi ile ilgili farkındalığı artırmış
ve önemli bir motivasyon olmuştur. Üniversitelerimizden gelen yazılar incelendiğinde,
birçok üniversitemizde özel sektörün ihtiyaç ve beklentilerini algılayabilme adına yapılar
oluşturulduğu, bu amaçla programlar açıldığı, yeni açılan veya var olan programlarda
müfredatın bu kapsamda tasarlandığı, yenilendiği veya yenilenmekte olduğu memnuniyetle
gözlenmiştir.
Yine burada belirtmekte fayda olan bir diğer husus; YÖK’ün yeni programlar açılmasında
uyguladığı ölçütlerdir. Yeni program açılmasında, bu eylem maddesini de kısmen kapsayan
işgücü piyasası analizi gibi kıstaslar dikkate alınmaktadır. YÖK, üniversitelerimizde özel
sektörün ihtiyaçlarına cevap verebilecek programların açılmasını teşvik etmekte ve
desteklemektedir.
Kısaca, gerek devlet üniversitelerimiz gerekse vakıf üniversitelerimiz, sektörün göreceli
olarak daha gelişmiş olduğu bölgelerde ağırlıklı olmak üzere, özel sektörün ihtiyaç duyduğu
alanlarında çalışabilecek nitelikli destek personelin yetiştirilmesi amacıyla açılmış birçok
önlisans ve lisans programını barındırmaktadır.
e) Değerlendirme: Sorumlu kurumun BTİK Stratejisi ve Eylem Planı ile sektör temsilcileri ile
yürüttüğü diğer faaliyetler kapsamında tedbirin gereğinin yerine getirilmiştir. Bu kapsamda
tedbir maddesinin, “Üniversite ve yüksekokulların ilgili bölümlerine ilişkin müfredat ile
açılacak yeni bölümlerin sektörün ihtiyaçlarını gözetmesi teşvik edilecektir.” şeklinde
değiştirilecek ve tedbir maddesi “sürekli” olarak belirlenecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2 Alt sektörlere yönelik üniversite ve yüksekokul programlarının sayısı ve etkinliği
artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
156
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Finans Sektörü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, İŞKUR, Sektör temsilcileri
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bilim Teknoloji Yüksek Kurulu
İnsan Kaynakları Stratejisi’nde benzer bir eylem maddesi yer almaktaydı. Bu eylem maddesi
ile ilgili eylem maddesinde işbirliği yapılacak kurumlar olarak zikredilen Bilim, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı ve TOBB temsilcilerinin katılımı ile toplantılar yapılmıştır. Toplantılarda,
öncelikle YÖK tarafından üniversitelerimizin bu eylem maddesi ile ilgili mevcut durumu
sunulmuştur. Daha sonra, mevcut durum diğer kurumların da görüşleriyle değerlendirilmiş
ve bu eylem maddesi ile ilgili daha iyi bir konuma gelebilmek adına olası görüş, öneri ve
stratejiler tartışılmıştır.
Üniversitelerimizde doğrudan özel sektörün Ar-Ge ihtiyaçlarına cevap veren birçok önlisans,
lisans ve hatta lisansüstü programlar mevcuttur. Bugün, ülkemizin her ilinde bir üniversite
mevcut olup; bu üniversitelerimizdeki önlisans ve lisans programları, bulundukları ilin ve
bölgenin coğrafi, sosyo-ekonomik ve kültürel durumu dikkate alınarak belirlenmiştir.
Lisans seviyesinde özellikle İktisadi İdari Bilimler Fakültesi ve Uygulamaları Bilimler Yüksek
Okulu bünyesinde Bankacılık ve Finans bölümü mevcuttur. Benzer şekilde meslek yüksek
okullarında da önlisans programları yer almaktadır. Bu bölümlerde okuyan özel sektörün talep
ettiği gerekli bilgi, beceri ve donanımla mezun olmaktadır. Sektör geliştikçe bu mezunların
istihdam edilme oranı artacaktır. Bu bağlamda, özellikle lisans programları açısından özel
sektörün ihtiyaç ve beklentilerine cevap verebilen programlar yeterli seviyededir. Benzer
şekilde İktisat, İşletme, Maliye, Ekonometri ve benzeri bölümlerde uygulanmakta olan
müfredat sektörün ihtiyaçlarına cevap verecek düzeydedir.
Bu fırsatla, yükseköğretim kurumlarımızda uğraş verilen akreditasyon ve kalite yönetim
çalışmalarının önemi bir kez daha vurgulanmalıdır. Çünkü bu çalışmalar, üniversitelerin mevcut
durumunu sorgulamalarına, uzun vadeli hedefler koyarak bu hedeflere varabilme adına kendilerine
misyon biçebilmelerine, kendilerini sürekli olarak iç ve dış rakipleriyle de mukayese ederek
bulundukları durumu ve konumu sorgulamalarına, iç ve dış değerlendirmelere açık olmalarına
ve çağın değişen koşullarına ve ihtiyaçlarına göre dinamik bir şekilde yenilenebilmelerine fırsat
vermektedir. Birçok üniversitemizde, bölümler bazlı akreditasyon çalışmaları yürütülmektedir.
Bu çalışmalar, üniversitelerin başta özel sektör olmak üzere doğrudan işbirliği halinde oldukları
paydaşları ile etkileşimlerini disipline etmekte ve geliştirmektedir. Son yıllarda, bu ve benzeri
uluslararasılaşma (Bologna süreci gibi), kalite yönetimi ve akreditasyon çalışmaları neticesinde
üniversitelerimizde farklı programlarda, uygulanmakta olan müfredatlarda uluslararası eğilimleri,
çağın değişen koşulları, teknolojide yaşanan hızlı değişimleri ve paydaş beklentileri dikkate
alınarak önemli değişikler yapılmıştır. “Sürdürülebilir gelişme” anlayışıyla yapılan bu değişimler,
günden güne daha iyiyi arama arzusuyla devam edecektir.
Bu eylem maddesi ile ilgili vakıf üniversitelerinin de çok iyi bir konumda olduğu görülmüştür.
Vakıf üniversitelerimizin mütevelli heyet yapıları, sektörle yakın ilişkileri ve öğrenci çekebilme
adına özel sektörün ihtiyacını hassasiyetle dikkate almaları; sektörün değişen ihtiyaç ve
beklentilerine göre programlarını açmaları ve şekillendirmelerine yol vermektedir. Devlet
üniversitelerimizde de benzeri danışma kurulları, disiplinler bazında oluşturulmaktadır.
Yine, üniversitelerimizin bulundukları bölgede, valilik, belediyeler, ticaret ve sanayi odaları,
meslek odaları ve benzeri dinamiklerle olan yakın ilişkileri, ihtiyaç ve beklentilere yönelik
algının daha iyi bir şekilde anlaşılmasına vesile olmaktadır.
157
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Ayrıca, BTİK Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında, sorumluluğumuzda olan bu eylem
planı ile ilgili YÖK olarak üniversitelerimizle yaptığımız yazışmalar ve ilgili kurumlarla
yapılan toplantılar, üniversitelerimizde bu eylem maddesi ile ilgili farkındalığı artırmış
ve önemli bir motivasyon olmuştur. Üniversitelerimizden gelen yazılar incelendiğinde,
birçok üniversitemizde özel sektörün ihtiyaç ve beklentilerini algılayabilme adına yapılar
oluşturulduğu, bu amaçla programlar açıldığı, yeni açılan veya var olan programlarda
müfredatın bu kapsamda tasarlandığı, yenilendiği veya yenilenmekte olduğu memnuniyetle
gözlenmiştir.
Yine burada belirtmekte fayda olan bir diğer husus; YÖK’ün yeni programlar açılmasında
uyguladığı ölçütlerdir. Yeni program açılmasında, bu eylem maddesini de kısmen kapsayan
işgücü piyasası analizi gibi kıstaslar dikkate alınmaktadır. YÖK, üniversitelerimizde özel
sektörün ihtiyaçlarına cevap verebilecek programların açılmasını teşvik etmekte ve
desteklemektedir.
Kısaca, gerek devlet üniversitelerimiz gerekse vakıf üniversitelerimiz, sektörün göreceli
olarak daha gelişmiş olduğu bölgelerde ağırlıklı olmak üzere, özel sektörün ihtiyaç duyduğu
alanlarında çalışabilecek nitelikli destek personelin yetiştirilmesi amacıyla açılmış birçok
önlisans ve lisans programını barındırmaktadır.
İŞKUR, her yıl düzenlediği Türkiye İşgücü Piyasası Araştırması neticesinde mesleklerin il
bazında açık iş sayısı ve temininde güçlük çekilen mesleklerin verilerini elde etmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3 Bankacılık ve sigortacılık bölümlerinden mezun olanları daha donanımlı hale getirmek
üzere zorunlu staj uygulaması düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: YÖK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, Sektör temsilcileri, Mesleki kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu konu ile ilgili yurtdışında
özellikle ileri ülke üniversitelerinde görülen uygulamalar ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.
Stajların bizde olduğu gibi programlar bazında yürütülen bir uygulama olduğu görülmüştür.
Stajların daha etkin ve verimli şekilde gerçekleştirilmesi için öğrencilerin staj sürecinde
maddi olarak desteklenmesinin önemli olduğu görülmüştür. Bu bağlamda son zamanlarda
uygulamaya konulan staj sırasında öğrencilerin sigorta masraflarının ilgili üniversitelerce
karşılanması kritik ve en önemli aşama olmuştur. Gelecekte bu öğrencilerin staj süresince
maddi olarak da desteklenmesinin uygulama motivasyonunu ciddi derecede arttıracağı
öngörülmektedir.
158
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Finans Sektörü
Üniversitelerimizde uzunca bir süredir Bologna sürecine uyum çalışmaları sürdürülmektedir.
Bu çalışmaların en önemlilerinden biri karşılıklı tanınırlıktır. Bu kapsamda, müfredatları
AB standartlarına uygun hale getirilmiş ve hareketliliği kolaylaştıracak mekanizmalar
geliştirilmiştir. Her bir ders için, eşdeğer AKTS (ECTS) kredisi tanımlanmıştır. Bu bağlamda,
stajlar da kredilendirilerek disiplin altına alınmıştır. Böylelikle, bölümlerimizde uygulanan
stajlar, artık müfredatın doğal bir parçası olmuştur.
Ayrıca uluslararası staj hareketlilikleri de teşvik edilmektedir. ERASMUS staj programı
bu hedefte önemli bir araç olmuştur. Çok sayıda öğrenci yurt dışında staj yapmak için bu
programlardan yararlanmıştır.
Bu alanlardan mezun kişilerin iş deneyimi kazanmaları için işbaşı eğitim programlarından
yararlanmaları mümkündür. Bu kapsamda önlerindeki mevzuat ve bütçe engelleri
kaldırılmıştır. Katılımcılara her gün 25 TL zaruri gider ödemesi ile iş kazası ve meslek
hastalığı ile gerekmesi halinde genel ssağlık sigortası prim giderleri İŞKUR tarafından
karşılanmaktadır. Ocak-Ekim 2014 17.547 işbaşı eğitim programı düzenlenmiş olup 44.712
kişi bu programdan yararlanmıştır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3. Sektörün ihtiyaçlarına yönelik işgücü talebi karşılanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
3.1 Mesleki beceri kazandırma ve geliştirmeye yönelik aktif istihdam programları
hazırlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sektör temsilcileri, Mesleki Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Finans sektörünün ihtiyaç
duyduğu nitelikte işgücü temini için, sektördeki aktörlerden talep gelmesi halinde mesleki
eğitim kursu düzenlenmesi veya kişilerin tecrübe kazanması için işbaşı eğitim programı
düzenlenmesi mümkündür.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili İŞKUR’dan talep sağlanması adına sektör temsilcileriyle
görüşmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
159
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tedbir No ve Adı:
3.2 Meslek standartları belirlenerek sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, İŞKUR, Sektör temsilcileri, Mesleki kuruluşlar
c) Süre: 2015
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Finans sektöründe sigortacılık
alanında ulusal meslek standartlarının hazırlanması için Türk Sigorta Enstitüsü Vakfı ve
Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği ile sigortacılık alanında işbirliği
protokolü imzalanmıştır. Yapılan protokoller kapsamında 8 meslek standardı 29 Mayıs 2013
tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak ulusal meslek standardı niteliği kazanmıştır.
Finans sektöründe Kalkınma Bakanlığının koordinasyonunda “İstanbul Uluslararası Finans
Merkezi Öncelikli Dönüşüm Programı Eylem Planı” kapsamında MYK’nın da katıldığı
çalışmalar yürütülmektedir. Eylem Planı kapsamında MYK “Finans sektöründe iş ve eğitim
dünyası için gerekli olan ulusal meslek standartları ve ulusal yeterliliklerin yürürlüğe
konulması konusunda sorumlu kuruluş olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda Türkiye Sermaye
Piyasaları Birliği ile işbirliği çalışmaları başlatılarak 05 Aralık 2014 tarihinde Türkiye Sermaye
Piyasaları Birliği’nde finans sektörü meslek haritalama çalıştayı gerçekleştirilmiştir.
Finans sektöründe sigortacılık alanı dışında ulusal meslek standardı ve ulusal yeterlilik
hazırlama talebi bulunmamaktadır. İlgili potansiyel kurum/kuruluşlara meslek standardı/
yeterlilik hazırlama çağrısı yapılacaktır.
Tedbir maddesi “Finans sektöründe ihtiyaç duyulan meslek standartları ve mesleki
yeterlilikler hazırlanacaktır.” şeklinde değiştirilmelidir.
Tedbirin sürekli yapılan bir tedbir maddesi olması sebebiyle süre sürekli olarak revize
edilmelidir.
e) Değerlendirme: Tedbir maddesi, amacını daha iyi ifade edeceğinden, “Finans sektöründe
ihtiyaç duyulan meslek standartları ve mesleki yeterlilikler hazırlanacaktır.” şeklinde
değiştirilmiştir.
Tedbirin sürekli bir nitelik taşıması nedeniyle 2015 olarak belirlenen süre, sürekli olarak
değiştirilmiştir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
160
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Finans Sektörü
Tedbir No ve Adı:
3.3 Engellilerin sektördeki istihdamının artırılması amacıyla sektörle işbirliği geliştirilecek,
engellilere yönelik mesleki beceri kazandırma eğitim programları hazırlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MYK, Özürlü ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü,
Sektör temsilcileri
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Engellilerin bu sektörde
istihdamı için sektörden gelecek özel proje ve program tekliflerinin gerçekleştirilmesi önünde
mevzuat ve bütçe engeli bulunmamaktadır.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili İŞKUR ve diğer paydaş kurumlarla değerlendirmeler
yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
161
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Finans Sektörü Eylem Planı kapsamında yer alan 10 tedbir devam
etmektedir. Bu tedbirlerden dört tanesi sürekli nitelikte iken; bir tanesinin 2015 yılında, iki
tanesinin ise 2016 yılında tamamlanması gerekmektedir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2015 YILI OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “3.2 Meslek standartları belirlenerek sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.”
tedbiri, “Finans sektöründe ihtiyaç duyulan meslek standartları ve mesleki yeterlilikler
hazırlanacaktır.” şeklinde değiştirilmiştir.
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “3.2 Meslek standartları belirlenerek sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.” tedbiri
ile ilgili olarak meslek standartlarının tamamının belirlenmesi, ulusal yeterliliklerin hazırlanarak
sertifikasyon sistemine geçişin sağlanması bakımından 2015 olarak belirlenen sürenin yeterli
olmayacağı gerekçesiyle; 2015 olarak belirlenen süre “sürekli” olarak değiştirilmiştir.
3.2. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Üniversite ve yüksekokulların ilgili bölümlerine ilişkin müfredat sektörün ihtiyaçları
gözetilerek düzenlenecektir.” tedbiri, “Üniversite ve yüksekokulların ilgili bölümlerine ilişkin
müfredat ile açılacak yeni bölümlerin sektörün ihtiyaçlarını gözetmesi teşvik edilecektir.”
şeklinde değiştirilmiştir.
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Üniversite ve yüksekokulların ilgili bölümlerine ilişkin müfredat sektörün ihtiyaçları
gözetilerek düzenlenecektir.” tedbirinin süreklilik arz etmesi sebebiyle 2016 yılı olan süresi
“sürekli” olarak değiştirilmiştir.
3.3. YENI TEDBIR ÖNERİLERİ
1. Tedbirin Yer Alacağı Politika: Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecektir.
Tedbir: Bankacılık sektöründe fazla mesaiye ilişkin yükümlülüklere uyulması için önlemler
alınacaktır.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: ÇSGB – Çalışma Genel Müdürlüğü
Süre: 2016
Açıklama: Finans sektörünün en önemli alt sektörü olan bankacılık sektöründe fazla
mesai; sektörde istihdam edilenler için başlıca sorunu oluşturmakta ve kamuoyunda sık sık
tartışılmaktadır. Çalışma saatleri bakımından ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) sözleşmelerine
ve İş Kanunu hükümlerine aykırı uygulamalara rastlanmakta ve mesai ödemelerine ilişkin
sıkıntılar da yaşanmaktadır. Bu amaçla önlemler alınmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
162
İnşaat Sektörü
163
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
1. MEVCUT DURUM
1980’li yıllardan itibaren konut talebinde yaşanan artışa bağlı olarak inşaat sektörü önemli
bir gelişim göstermiş ve yaklaşık on yıllık süreç içerisinde istikrarlı bir büyüme sağlamıştır.
1993-2003 döneminde ise inşaat, yüzde 22,4 küçülme ile ana sektörler arasında küçülen tek
sektör olmuştur. Öte yandan, bu dönemde büyük konut projeleri ve yurt dışı müteahhitlik
hizmetlerinde gelişmeler sağlanmaya başlamıştır.
Ekonomide meydana gelen dalgalanmalar sebebiyle, sektörde inişli çıkışlı bir büyüme trendi
yaşanmıştır. 2001 yılında yaşanan krizin etkisiyle hızla küçülen sektör ancak 2002 yılından
itibaren uygulanan istikrar programı ile toparlanma sürecine girmiştir. 2004 - 2006 yılları
arasında sektör rekor oranda büyüme göstermiştir. 2006 yılında yüzde 18,5 büyümeye
ulaşmış ancak konut talebinin 2006 yılının ikinci yarısında azalmasıyla birlikte sektördeki
büyüme hızı da 2007 yılından itibaren tekrar durgunluk sürecine girmiştir. Sektörde büyüme
hızı 2007’de son beş yılın en düşük oranı olan yüzde 5,7’ye gerilerken; 2008 yılında yüzde
8,1, 2009 yılında yüzde 16,3 oranında oranında küçülme görülmüştür. 2010 yılında ise
ekonomide alınan önlemler ile bir önceki yılda görülen küçülmeye rağmen bu yıldan itibaren
tekrar büyüme performansı sergilemiş ve yüzde 9,2 oranında büyüme gerçekleşmiştir. Bu
oranlara bakıldığında; küresel krizin de etkisiyle 2008 ve 2009 yıllarında hızla daralan inşaat
sektöründe, kriz sonrasında güçlü bir toparlanma görülmektedir. Bu durum, inşaat sektörünün,
ekonomik kriz dönemlerinde ekonominin geneline göre çok daha hızlı küçülen, krizlerden
çıkışta ise ekonominin geneline oranla daha hızlı büyüyen yapısal özelliğini yansıtmaktadır.
2011 yılında 8,8 olarak gerçekleşen büyüme oranı, ekonomik krizin etkisiyle 2012 yılında ani
bir düşüşle yüzde 2,2’ye gerilemiştir.
2012 yılındaki durgunluğun ardından inşaat sektörü 2013 yılının ilk çeyreğinde yeniden
gelişme göstermiştir. 2013 yılının başından itibaren hızla gelişme gösteren sektör, yılın
ikinci ve üçüncü çeyreğinde daha da güçlenerek Türkiye ortalamasının üzerinde büyüme
sergilemiştir. Sektör birinci çeyrekte yüzde 5,8, ikinci çeyrekte yüzde 7,6, üçüncü çeyrekte
yüzde 8,6 ve dördüncü çeyrekte ise yüzde 6,2 oranında büyüme göstermiştir. Sektörün GSYİH
içindeki payı 2009 yılında yüzde 3,8 iken, 2010 yılında yüzde 4,2, 2011 yılında yüzde 4,5 ve
2012 yılında yüzde 5,8 ve 2013 yılında yüzde 6 olarak gerçekleşmiştir.
İnşaat sektörü istihdam gücü en yüksek sektörlerin başında gelmektedir. Yıllar itibarıyla
toplam istihdam üzerindeki payı 2004 yılında yüzde 4,9’lardan, 2012 yılında yüzde 7,5
düzeyine çıkmıştır. Tarım dışı istihdamdaki payı ise yüzde 6,9’lar düzeyinden yüzde 9,1’ler
düzeyine çıkmıştır. Sektörün ihtiyaç duyduğu mühendislik, mimarlık vb. teknik işgücü
arzındaki olumlu gelişmeler sektörün gelişimini olumlu etkilemektedir. İnşaat sektöründe
istihdamın toplam istihdam içerisindeki payı Aralık 2013 döneminde yüzde 6,9 ve Ocak 2014
döneminde ise yüzde 6,7 olmuştur.
TÜİK verilerine göre; mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış inşaat istihdam endeksi
2014 yılı III. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yüzde 4,5 oranında azalmıştır. Takvim
etkilerinden arındırılmış inşaat istihdam endeksi ise, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre
yüzde 14,9 oranında azalma göstermiştir.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış inşaat çalışılan saat endeksi 2014 yılı III.
çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yüzde 4,3 oranında azalmıştır. Takvim etkilerinden
arındırılmış inşaat çalışılan saat endeksi ise, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 14,5
oranında azalma göstermiştir.
164
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış inşaat brüt ücret-maaş endeksi 2014 yılı III.
çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yüzde 0,8 oranında azalmıştır. Takvim etkilerinden
arındırılmış inşaat brüt ücret-maaş endeksi ise, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre
değişmemiştir.
İnşaat sektörünün istihdam etkisi sadece inşaat faaliyeti sırasında net bir istihdam artışıyla
sınırlı olmayıp, inşaat faaliyetleri öncesinden başlayan ve inşaat faaliyeti sonrasında da süren
ve tarım, sanayi ve hizmet ana sektörleri ve alt sektörlerinde de etkiler ortaya çıkarmaktadır.
Bu kapsamda değerlendirildiğinde inşaat sektörü yaklaşık 200 civarında sektör/alt sektörü
harekete geçiren, etki alanı son derece geniş bir sektördür.
Onuncu Kalkınma Planı ile, Türkiye’nin uluslararası değer zinciri hiyerarşisinde üst
basamaklara çıkması, yüksek gelir grubu ülkeler arasına girmesi ve mutlak yoksulluk
sorununu çözmüş bir ülke haline gelmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla birçok sektörde
olduğu gibi inşaat sektörüne yönelik olarak da politikalara yer veren Plan; inşaat sektörünün
üretim ve hizmet kalitesini uluslararası standartlara ulaştırarak, yenilikçi bir anlayışla arz ve
talebin yüksek katma değerli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması ve sektörde teknik
müşavirlik hizmetlerinin etkinleştirilmesini amaçlamaktadır.
Ulusal İstihdam Stratejisi’nde ise, inşaat sektörü ayrı olarak ele alınmış ve bu kapsamda
Starteji, sektöre ilişkin olarak, ulusal ve uluslararası rekabet gücü ile istihdam kapasitesini
her vasıf düzeyinde yükselterek, gelişmelere hızlı uyum sağlayabilen, verimliliği yüksek, iş
sağlığı ve güvenliği bilinci gelişmiş ve kayıtlı işgücünün sürdürülebilir istihdamını sağlamayı
amaçlamıştır.
165
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde Türk işgücü istihdamı teşvik edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB)
İlgili Birim: Dış İlişkiler ve Yurtdışı İşçi Hizmetleri Genel Müdürlüğü (DYİH)
2.Kurum: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR)
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Dışişleri Bakanlığı, Ekonomi Bakanlığı,
Hazine Müsteşarlığı, TMB
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
İŞKUR tarafından yapılan çalışmalar; Yurtdışı İstihdam Hizmetleri kapsamında dış yatırımlarda
işgücünün temininin kolaylaştırılması için bürokratik engellerin azaltılması amacıyla mevzuat
çalışmaları devam etmektedir.
İŞKUR Yurtdışında İşe Yerleştirme Yönetmeliği kapsamında işverenlerin Kuruma ibraz
etmekle yükümlü olduğu “İş Alındı Belgesi/Yazısı” ile “Uygun Görüş Belgesi/Yazısı” nın
işverenlerce daha kolay temin edilebilmesi, dış yatırımlarda firmaların işgücü teminini
kolaylaştırmak, belgeyi/yazıyı verecek yetkili makamın tespitindeki işverenlere kolaylık
sağlamak ve yurtdışı istihdam hizmetlerinin bürokratik engellerden arındırılması amacıyla
“yetkili birim” tanımının yönetmeliğe eklenmesi ve ifade edilen belgelerin/yazıların “yetkili
birim”tarafından verilmesinin tayin planlanmıştır. Bu kapsamda yönetmelikte “dış temsilcilik
tanımına yapılan atıflar “yetkili birim” tanımına atılır hale getirilmiştir. Yetkili birim tanımı
ise “İşin üstlenildiği ülkedeki ticaret müşavirliklerimiz veya ticaret ataşeliğimiz, bunların
bulunmadığı yerlerdeki dış temsilciliklerde ise misyon veya konsolosluk şefinin uygun
göreceği temsilcilik personelini,” şeklinde ifade edilmek üzere planlanmıştır.
Bir diğer önemli değişiklik ise; Türkiye’de yaşayan ve 4817 sayılı “Yabancıların Çalışma
İzinleri Hakkında Kanun” hükümleri doğrultusunda Türkiye’de çalışma hakkı elde eden
yabancıların da yurtdışına işçi olarak götürülürken bu yönetmelik hükümlerine tabi olmaları
amaçlanmış; bu amaçla yönetmeliğin 4üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Türk
işçisi” ibaresi “Türkiye’den işçi götürerek” şeklinde değiştirilmiştir. Böylelikle Türkiye’de
yaşayan yabancıların yurtdışı istihdam hizmetleri kapsamında hangi mevzuata tabii
olacaklarına ilişkin boşluk doldurulmuştur.
Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kapsamında yurtdışına götürülecek işçiler için yapılacak iş
166
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
ve işlemlere esas oluşturulması, bu ilişkiden gerek işçi gerekse işveren aleyhine doğabilecek
olumsuzlukları önlemek adına yönetmeliğin 5inci maddesinin 1inci fıkrasına (e) bendi
eklenmiştir. Bu bend ile firmalardan istenen belgeler arasına “Türk firmaları tarafından
asıl işveren-alt işveren ilişkisi kapsamında yurtdışına götürülecek işçiler için, işi alan asıl
işverenin işi devrettiğine dair dilekçesi ve alt işverenlik sözleşmesi,” de ilave edilmiştir.
Ayrıca, yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinin desteklenmesi için ülkelerle ikili sosyal güvenlik
sözleşmelerinin Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılması gerekmektedir.
ÇSGB tarafından yapılan çalışmalar; 25 ülkeyle Sosyal Güvenlik Anlaşması yürürlüktedir.
İmzalanmış fakat henüz yürürlüğe girmemiş 5 anlaşma daha iç onay prosedürlerinin
tamamlanmasını beklemektedir.
Yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinin desteklenmesi için ülkelerle ikili sosyal güvenlik
sözleşmeleri ÇSGB-DYİH tarafından yapılmaktadır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum ÇSGB-DYİH Genel Müdürlüğü olacak,
İŞKUR ise işbirliği yapılan kurum/kuruluşlar içinde yer alacaktır.
Ayrıca SGK da işbirliği yapılan kurum/kuruluşlarda yer alacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2. Yurtdışında çalışan işçilerin sosyal güvenlik ve diğer mevzuattan kaynaklanan sorunları
giderilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
1-6552 sayılı Kanun ile İşverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen
sigortalıların sigorta primine esas günlük kazanç üst sınırı asgari ücretin 6,5 katından asgari
ücretin 3 katına indirildi.
2-5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesine 6486 sayılı Kanun ile eklenen (i) bendi hükmü
uyarınca, 1/6/2013 tarihinden itibaren yurtdışına götürülen/gönderilen sigortalılar için
ödenecek genel sağlık sigortası primlerinin 5 puanlık kısmı Hazine tarafından karşılanmaktadır.
3-6111 sayılı Kanun ile ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen
işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin uzun
vadeli sigorta kollarına tabi olarak ödedikleri isteğe bağlı sigorta primlerinin 1/10/2008
167
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
tarihinden geçerli olmak üzere 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sayılması sağlandı.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili SGK ile değerlendirmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor
Politika No ve Adı:
2. Sektördeki nitelikli işgücü talebini karşılamaya yönelik önlemler alınacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1. Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
İlgili Birim: Meslek Standartları Dairesi Başkanlığı,
Sınav ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İnşaat sektöründe ulusal meslek
standartlarının hazırlanması için sektöre ve mesleklere ilişkin yetkinliği ve temsil gücü olan
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğü, Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası, Çatı Sanayici İş Adamları Derneği,
Pencere ve Kapı Sektörü Derneği ve Bayındır, İnşaat, Yol, Yapı, Tapu ve Kadastro Çalışanları
Birliği Sendikası, Hak İşçi Sendikaları Konfederasyonu (metal sektörü ile ortak) ile toplam 63
meslek standardının hazırlanmasına yönelik işbirliği protokolü yapılmıştır.
8 Aralık 2014 tarihi itibarıyla sektörde yürürlüğe giren ulusal meslek standardı sayısı 56’ya
yükselmiş olup, 5 meslek standardı üzerinde çalışmalar halen devam etmektedir. İnşaat
sektöründe 4 kurum ve kuruluş (Bayındır Memursen, İntes, Pükad, CBS Genel Müdürlüğü)
ile 54 yeterliliğin hazırlanmasını kapsayan işbirliği protokolleri imzalanmıştır. Protokoller
kapsamında 31 ulusal yeterlilik yayımlanmış olup kalan yeterliliklerin ilgili kuruluşlar
tarafından geliştirilme süreci devam etmektedir.
İnşaat sektöründe 24 meslekte sınav ve belgelendirme yapılmaktadır. Bu sektörde
yetkilendirilen akredite belgelendirme kuruluşları aşağıda sunulmuştur;
• Belgetürk Uluslararası Belgelendirme ve Gözetim Hizmetleri Limited Şirketi
• Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası Mesleki Yeterlilik ve Belgelendirme Merkezi
İktisadi İşletmesi
• Sakarya Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi
168
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
• Sakarya Esnaf ve Sanatkârları Odaları Birliği Mesleki Sınav Merkezi
• BAYINDIR MEMUR-SEN Mesleki Yeterlilik ve Belgelendirme Merkezi İktisadi İşletmesi
• DYO Boya Fabrikaları Sanayi ve Ticaret A.Ş. DYO Akademi Bölümü
• TEBAR Test Belgelendirme, Araştırma ve Geliştirme Ticaret A.Ş.
Akredite sınav ve belgelendirme kuruluşlarınca gerçekleştirilen ölçme ve değerlendirmeler
neticesinde başarılı olan 1.154 kişiye MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi verilmiştir.
Bu tedbir maddesinin adı “Meslek standartları belirlenerek, sınav ve belgelendirme
süreçlerine işlerlik kazandırılacaktır.” şeklinde değiştirilmelidir. Ayrıca sürekli yapılan bir
eylem maddesi olması sebebiyle, süresi de “sürekli” olarak revize edilmelidir.
e) Değerlendirme: Tedbir, “Meslek standartları belirlenerek, sınav ve belgelendirme
süreçlerine işlerlik kazandırılacaktır.” şeklinde değiştirilecektir.
Ayrıca, tedbir MYK tarafından sürekli yapılan bir iş olması sebebiyle süre, “sürekli” olarak
değiştirilmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2 MYK tarafından mesleki yeterlilik ölçme ve değerlendirme süreci hızla tamamlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İlgili Kurum ve
Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tedbir MYK’yı ilgilendirdiğinden,
İŞKUR Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından MYK’ya konu ile ilgili bilgi almak için
resmi yazı yazılmıştır. MYK’dan gelen cevaba göre; bu eyleme ilişkin MYK tarafından yapılan
çalışmalar aşağıda yer almaktadır:
İnşaat sektöründe ulusal meslek standartlarının hazırlanması için sektöre ve mesleklere ilişkin
yetkinliği ve temsil gücü olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel
Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Türkiye inşaat Sanayicileri Işveren Sendikası,
Çatı Sanayici ve İş Adamları Dernegi, Pencere ve Kapı Sektörü Dernegi ve Bayındır, inşaat,
Yol, Yapı, Tapu ve Kadastro Çalışanları Birliği Sendikası ile toplam 61 meslek standardının
hazırlanmasına yönelik işbirliği protokolu yapılmıştır.
169
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Ocak-Ekim 2014 döneminde 2 meslek standardı çalışması tamamlanarak sektörde yürürlüğe
giren ulusal meslek standardı sayısı 54’e yükselmiştir. 2014 Yılı Ekim ayı sonu itibariyle 3
meslek standardı üzerinde çalışmalar halen devam etmektedir.
İnşaat sektöründe toplam 44 meslekte sınav ve belgelendirme yapılmaktadır. Bu sektörde
yetkilendirilen alcredite belgelendirme kuruluşları aşağıda sunulmuştur;
• Belgetürk Uluslararası Belgelendirme ve Gözetim Hizmetleri Limited Şirketi
• Türkiye inşaat Sanayicileri işveren Sendikası Mesleki Yeterlilik ve Belgelendirme Merkezi
iktisadi işletmesi
• Sakarya Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi
• Sakarya Esnaf ve Sanatkarları Odaları Birliği Mesleki Sınav Merkezi
• BAYINDIR MEMUR-SEN Mesleki Yeterlilik ve Belgelendirme Merkezi iktisadi işletmesi
• DYO Boya Fabrikaları Sanayi ve Ticaret A.Ş. DYO Akademi Bölümü
• TEBAR Test Belgelendirme, Araştırma ve Geliştirme Ticaret A.Ş.
• İstanbul Uygulamalı Gaz ve Enerji Teknolojileri Araştırma Mühendislik Sanayi Ticaret
A.Ş. (UGETAM)
• INSPECCO Belgelendirme ve Gözetim Hizmetleri Limited Şirketi
• GAZBİR - GAZMER Doğal Gaz Enerji Eğitim Belgelendirme ve Denetim Teknolojik
Hizmetler Ltd. Şti.
• Mesleki Yeterlilik Sınav ve Belgelendirme Merkezi Ticaret A.Ş (SIBEM)
• Hak-İş Konfederasyonu Mesleki Yeterlilik ve Belgelendirme Merkezi İktisadi İşletmesi
• İnci Belgelendirme Sınav ve Eğitim Hizmetleri Limited Şirketi
• CERTURK Belgelendirme ve Gözetim Hizmetleri Limited Şirketi
• ASO I. OSB Mesleki Test ve Sertifikalandırma Merkezi İktisadi İşletmesi
İnşaat sektöründe bugüne kadar, akredite sınav ve belgelendirme kuruluşlarınca
gerçekleştirilen ölçme ve değerlendirmeler neticesinde başarılı olan 5.039 kişiye MYK
Mesleki Yeterlilik Belgesi verilmiştir.
MYK ise bu tedbirin 2.1. tedbiriyle aynı içeriğe sahip olması nedeniyle çıkarılması
önerilmektedir.
e) Değerlendirme: Bu tedbir 2.1. tedbiriyle aynı içeriğe sahiptir. Ayrıca tedbir konusu,
MYK’nın görev alanına girmektedir. Bu nedenle 2.1. ve 2.2. tedbirleri birleştirilerek tek bir
tedbir olmalı ve sorumlu kurum olarak da MYK belirlenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
170
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
Tedbir No ve Adı:
2.3. İşverenlerin çalışanlara yönelik eğitim faaliyetleri devlet tarafından desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, İŞKUR, İlgili Kurum ve
Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu tedbirin sorumlusu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olmalı, Milli Eğitim Bakanlığı İşbirliği Yapılacak
Kurum/Kuruluşlar arasında yer almalıdır. Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel
Müdürlüğü, işverenlerin talepleri doğrultusunda yaygın eğitim programları hazırlamakta
ve uygulamaktadır. Bu doğrultuda açıklama bölümünde yer alan “…gerekli destekler bütçe
kısıtları dikkate alınarak sağlanacaktır” ifadesinin “işverenin ihtiyaç duyduğu alanlarda
kurs programlarının çalışılması ya da eğitim faaliyetleri düzenlenmesi” olarak değiştirilmesi
önerilmektedir.
İnşaat sektöründe bulunan işletmelerde çalışanlara yönelik sertifika kazandırma amaçlı
mesleki eğitim kursları İŞKUR tarafından yapılmaktadır. 2013 yılından 2014 yılı Temmuz ayı
sonuna kadar bu alanda düzenlenen 40 adet kursa 60 kişi katılmıştır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu kurum, MEB yerine İŞKUR olmalıdır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.4. Mesleki ve teknik eğitimde piyasa aktörleri ile eğitim kurumlarının etkin işbirliği
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, ÇSGB, İŞKUR, İlgili Kurum ve
Kuruluşlar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İnşaat Teknolojisi Alanı
kapsamında 2013 yılında 35 okulda açılmış, 6 okulda kapatılmış, 2014 yılında 49 okulda
171
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
açılmış, 8 okulda kapatılmış olup mevcutta halen 159 okulda eğitim-öğretim yapılmaktadır.
Harita-Tapu-Kadastro Alanı kapsamında 2013 yılında 7 okulda açılmış, 2014 yılında 17 okulda
açılmış, 1 okulda kapatılmış olup mevcutta halen 56 okulda eğitim-öğretim yapılmaktadır.
İŞKUR’un düzenlediği mesleki eğitim kurslarında işverenlerin ve işgücü piyasasının
aktörlerinin talepleri önceliklidir.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili MEB ve ilgili kurumlar ile değerlendirmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3. Sektörde iş sağlığı ve güvenliği bilinci yerleştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
3.1. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyan ve düşük iş kazası ve meslek hastalığı sayılarına
sahip işverenlerin, iş kazası ve meslek hastalığı primi kademeli olarak azaltılmak suretiyle
devlet tarafından karşılanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, SGK, İlgili
Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 25/8/1999 tarihli ve 4447
sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa madde eklenmesi suretiyle; 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çok tehlikeli sınıfta yer alıp ondan fazla çalışanı
bulunan ve üç yıl içerisinde ölümlü veya sürekli ya da geçici iş göremezlikle sonuçlanan
iş kazası meydana gelmeyen işyerlerinde çalışanların işsizlik sigortası işveren payı teşvik
olarak bir sonraki takvim yılından geçerli olmak üzere ve üç yıl süreyle yüzde 1 olarak;
ölümlü iş kazası meydana gelmesi halinde ise aynı şartlara tabi olmak üzere yüzde 3 olarak
tahsil edilmesine yönelik ödül ceza sistemi oluşturulması öngörülmüş ve söz konusu kanun
tasarısı Başbakanlığa gönderilmiştir.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili ÇSGB-İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ile
değerlendirmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
172
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
Tedbir No ve Adı:
3.2. Sektöre yönelik iş sağlığı ve güvenliği danışmanlık ve rehberlik hizmetleri geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Türkiye`de İşyerlerinde
İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi (İSGİP) 15.01.2010–15.02.2012
tarihleri arasında yürütülmüş olup Ankara, Denizli, Kütahya, Kocaeli ve Zonguldak merkez
olmak üzere, çevre illerinde bulunan inşaat işletmelerine yönelik çalışmalar özellikle KOBİ’ler
temelli olmak üzere yapılmıştır. İnşaat işyerlerine yönelik yönetim sistemleri geliştirilmiş ve
uygulama ile etkinliği teyit edilmiştir.
Uluslararası İSGİP projesinin çıktılarının tüm ülkeye yaygınlaştırılması amacı ile hazırlanan
İş Sağlığı ve Güvenliğinin Geliştirilmesi Projesi, 2013-2015 (3 yıl) yılları arasında yürütülmek
üzere çalışmalar başlanmıştır. Bu projede inşaat sektörüne yönelik İSGİP’in çıktıları olan
yönetim sistemleri, risk değerlendirmesi ve gözlem metodunu içeren eğitimlerin ilgili tüm
bölgelere yaygınlaştırılması yapılmaktadır. Bu kapsamda, 2014 yılı sonu itibarıyla toplamda
35 ilde inşaat sektörü için bu eğitimler gerçekleştirilmiştir.
Bununla birlikte cephe iskelesi kurulum, kullanım ve sökümüyle ilgili iş güvenliği koşulları
hakkında bilinçlendirme faaliyetlerini içeren “Güvenli İskele, İskelede Güvenlik Projesi”
tanıtım seminerine 2014 yılı Aralık ayında başlanılacak olup 2015 yılında da daha sonra
belirlenecek illerde seminerler devam edecektir.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili ÇSGB - İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ile
değerlendirmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
173
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Politika No ve Adı:
4. Sektörde kayıt dışı istihdam engellenecektir.
Tedbir No ve Adı:
4.1. Teşvik ve eğitim desteklerinde sigortalı işçi sayısını esas alan teşvik sistemleri devreye
sokulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, ÇSGB, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 5510 sayılı Kanunun 81 inci
maddesinin ikinci fıkrasında on ve üzerinde sigortalı çalıştıran işverenlere, 4447 sayılı
Kanunun geçici 10 uncu maddesinde ise mesleki ve teknik eğitimin özendirilmesi ile genç
ve kadın istihdamına yönelik sigorta primi teşviki sağlanmış olup, bahse konu düzenlemeler
halen yürürlüktedir.
Bu bağlamda, istihdamın artırılması ile mesleki ve teknik eğitimin özendirilmesine yönelik
yasal düzenlemelerde sektör bazında ayrıma gidilmemiştir.
Bu kapsamda, yalnızca inşaat sektöründe faaliyet gösteren işyerlerine yönelik sigorta
primi teşviki hususunda yasal düzenleme yapılması halinde diğer sektörlerin de buna
benzer talepleri olacağından bu hususun tetikleyici olacağı dikkate alınarak yalnızca inşaat
sektöründe faaliyet gösteren işyerlerine sigorta prim teşviki getirilmesinin uygun olmayacağı
düşünülmektedir.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili SGK ile değerlendirmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.2. Sektöre yönelik teftişlerin, rehberlik rolü ön plana çıkarılarak kayıtlı istihdam konusunda
farkındalık artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, TMB, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
174
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 5502 sayılı Kanunun 17 nci
maddesinde; “Kurumumuz Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı, Başkan adına aşağıdaki rehberlik
ve teftiş görevlerini yapar:
a) Sosyal güvenliğe ilişkin hükümlerin uygulanmasını; usûlsüzlükleri önleyici, eğitici ve
rehberlik yaklaşımını ön plâna çıkaran bir anlayışla denetlemek.
b) Kayıtdışı istihdamı önlemek, sosyal sigorta suiistimalleri ile mücadele etmek, bu amaçla
sektörel analizlere dayalı denetimleri yürütmek ve bu konularda alınması gerekli tedbirleri
önermek.
g) Müfettişler tarafından yapılacak denetimlere ilişkin yöntem ve teknikleri geliştirmek,
standart ve ilkelerin oluşturulmasını sağlamak, denetim rehberleri hazırlamak, denetimlerin
etkililiğini ve verimliliğini artırıcı tedbirleri almak, bu konuda görüş ve öneriler sunmak.”
hükümlerine yer verilmiştir.
e) Değerlendirme: Konu ile ilgili SGK ile değerlendirmeler yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
175
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi İnşaat Sektörü Eylem Planı kapsamında yer alan 10 tedbirde
çalışmaların devam ettiği görülmektedir. Bu tedbirlerin sekizinin tamamlanma süresi 2016
yılı iken, ikisinin tamamlanma süresi süreklidir.
3.1.TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1. Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.”
tedbirdeki eylemin sürekli yapılan bir eylem maddesi olması sebebiyle sürenin sürekli olarak
değiştirilmesi önerilmektedir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1. Yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde Türk işgücü istihdamı teşvik edilecektir.”
tedbirinde sorumlu kurum/kuruluş ÇSGB–DYİH olacak, İŞKUR ise işbirliği yapılan kurum/
kuruluşlarda yer alacaktır. Ayrıca SGK da işbirliği yapılan kurum/kuruluşlarda yer alacaktır.
2. “2.3. İşverenlerin çalışanlara yönelik eğitim faaliyetleri devlet tarafından desteklenecektir.”
tedbirinde sorumlu kurum/kuruluş İŞKUR olacak, MEB ise işbirliği yapılan kurum/
kuruluşlarda yer alacaktır.
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1. Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.”
tedbiri “Meslek standartları belirlenerek, sınav ve belgelendirme süreçlerine işlerlik
kazandırılacaktır.” şeklinde değiştirilecektir.
Birleştirilmesi Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1. Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.”
tedbiri ile “2.2. MYK tarafından mesleki yeterlilik ölçme ve değerlendirme süreci hızla
tamamlanacaktır.” tedbiri aynı içeriğe sahip olmaları nedeniyle tek bir tedbir maddesi olarak
birleştirilmelidir. Bu nedenle, “2.2. MYK tarafından mesleki yeterlilik ölçme ve değerlendirme
süreci hızla tamamlanacaktır.” tedbiri kaldırılmalıdır.
3.2. YENİ TEDBİR ÖNERİLERİ
1. Tedbirin Yer Alacağı Politika: Sektörde kayıt dışı istihdam engellenecektir.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: SGK
Tedbir: ‘Asgari İşçilik Tespit Sistemi’nde yapılacak değişiklik ile nitelikli işgücü talebini
karşılamaya yönelik önlemler etkinleştirilecektir.
Süre: 2016
Açıklama: İnşaat sektöründe nitelikli işgücü talebini karşılamaya yönelik önlemler
kapsamında yeni oluşturulacak Asgari İşçilik Tespit Sisteminde, inşaat sektöründe yer alan
176
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
İnşaat Sektörü
177
meslekler ile ilgili birim zamanda yapılan ortalama iş ölçütleri, inşaat ile ilgili bildirimde
bulunulan işçilik miktarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı tespit edilmelidir. Tüm bu iş
ölçütlerinin uygulanması, meslek standartlarının belirlenmesinde yol gösterici olacaktır.
Ayrıca il düzeyinde inşaat sektöründe meslek grupları itibarıyla ortalama ücret düzeylerinin
belirlenerek denetiminin sağlanması sonucunda tespit edilecek fark için tahakkuk etmesi
gereken prim farklarının o inşaatın tamamlanmasında görev alan işçilere çalıştıkları süre
ve ortalama ücretlerine göre dağıtımının yapılması mesleki sertifikasyon sistemine işlerlik
kazandıracaktır.
Sağlık Sektörü
178
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
1. MEVCUT DURUM
Toplumların gelişmişlik durumlarının belirlenmesinde önemli bir yeri olan sağlık sektöründe;
çalışanların istihdamı, eğitimi ve hizmet verdikleri alanlar büyük önem taşımaktadır. Sağlık
hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde yürütülebilmesi için sağlık personelinin yeterli
sayıda ve çağdaş kıstaslara göre yetiştirilmesi ve iyi bir planlama ile ülke çapında dengeli bir
şekilde dağılımı sağlanmalıdır.
Bu amaç doğrultusunda hazırlanan rapor, sağlık istihdamı ile doğrudan veya dolaylı ilişki
içerisinde bulunan kurumlarla yapılan yazışmalar ve görüşmeler neticesinde, 2014 yılı
itibariyle ülkemizdeki sağlık işgücünün mevcut durumunu, bu alanda kapasite geliştirme
amaçlı yapılan çalışmaları, sağlıkta istihdam artırıcı alanların durumu ile sağlık çalışanlarının
iş sağlığı ve güvenliğine yönelik mevcut durumlarını ortaya koymaktadır.
1.1. Sağlık İş Gücü
2014 yılı Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığına göre sağlık sektöründe istihdam
edilen kişi sayısı 735.159’dur. Bu sayı, kişi başına düşen sağlık çalışanları açısından
değerlendirildiğinde, sektörde çalışanların sayısının Avrupa Birliği (AB) ve OECD ülkelerine
kıyasla oldukça geriler olduğunu göstermektedir.
2011 yılı verilerine göre, ülkemizde bin kişiye düşen hekim sayısı 1,7 iken, OECD ülkelerinde
bu sayı ortalama 3,2’dir. Bu oran, hemşire yoğunluğu açısından daha da düşüktür. 2011 yılında
ülkemizde bin kişiye düşen hemşire/ebe sayısı 2,4 düzeyinde iken olan OECD ortalamas 8,8’dir.
TÜİK’in 2023 yılı nüfus projeksiyonuna göre ülkemizin nüfusu 84 milyon 247 bin olarak
öngörülmektedir. Dolayısıyla, nüfustaki artış ve yaşlanma eğilimi göz önüne alındığında,
sağlık kuruluşlarının sayısını artırma ve bu kurumları personel açısından güçlendirme sağlık
sektöründe önemli düzeyde yeni istihdam potansiyeli yaratacaktır.
Sağlık Bakanlığı nüfustaki söz konusu değişklikleri göz önünde bulundurarak hazırladığı
“2023 Yılı Sağlık İş Gücü Hedefleri ve Sağlık Eğitimi” çalışmasında sağlık iş gücü ihtiyacı
belirleme çalışmaları ile eğitim verilerinden yola çıkarak arz ve ihtiyaç projeksiyonlarını on
yedi sağlık mesleği için tamamlanmış, daha sonra ise arz ve ihtiyaç projeksiyonunu otuz altı
sağlık mesleğini içerecek şekilde genişletmiştir.
Sağlık personelinin nitel ve nicel açıdan kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla, 18.01.2014
tarihli ve 28886 sayılı Resmi Gazetede Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanunlarda Değişik Yapılmasına
Dair Kanun ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanunun
Kanun kapsamında yapılan değişikliklerle bazı sağlık meslek alanlarında teknisyenlikler
tekniker olarak değiştirilmiş, meslek yüksekokullarinin ilgili teknikerlik mezunu olma
şartı getirilmiştir. Bu kapsamda belirtilen bölümlere 2013-2014 Eğitim-Öğretim yılında
öğrenci alınmamıştır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1219 sayılı Kanunda
tanımlanmış olan hemşire yardımcısı, ebe yardımcısı, sağlık bakım teknisyeni adı altında üç
yeni meslek 6514 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre 2014-2015
Eğitim-Öğretim yılında Anadolu Sağlık Meslek Liselerine hemşire yardımcısı, ebe yardımcısı,
sağlık bakım teknisyenliği eğitim programları hazırlanmış ve söz konusu dallara öğrenci
alınmış; ayrıca ön lisans seviyesindeki 61 yaşlı bakım teknikerliği okuluna 3.515 yeni öğrenci
alınmıştır. Bu kapsamda YÖK tarafından sağlık meslek alanlarında nihai kontenjanlarla ilgili,
önümüzdeki günlerde ilgili paydaş kurumların da görüşleri dikkate alınarak kalite, yönetim
ve akreditasyon süreçleriyle ilgili kontenjanlar yeniden değerlendirilecektir.
179
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sektörel istihdamın bölgeler arasındaki dağılımının daha dengeli bir hale getirilmesi ve objektif
kriterlerin geliştirilmesi amacıyla Sağlık Bakanlığı tarafından bir çalışma başlatılmıştır. Bu
çalışma kapsamında illerle iş birliği içinde “illerde insan gücü planlamasına genel yaklaşım”
adıyla bir kılavuz hazırlanarak il yöneticilerine gönderilmiştir.
1.2.Sağlık Turizmi
Dünyada ve Türkiye’de özellikle son yıllarda pek çok hasta tedavi, tatil ve ulaşım hizmetini bir
arada sunan sağlık paketlerini tercih etmektedirler. Özellikle bazı yabancı ülkelerde tedavi
masraflarının yüksek olması ve bekleme zamanlarının uzunluğu, kişileri hem kaliteli tedavi
alabilecekleri hem de turistik ziyarette bulunabilecekleri ülkeler aramaya yöneltmektedir.
Bu bağlamda, tüp bebek tedavisi, göz sağlığı, diş sağlığı, estetik cerrahi ve termal spa gibi
alanlarda hizmet almak için Türkiye’yi tercih eden yabancı hastaların sayısında son yıllarda
artış yaşanmış, bu artış sağlık turizmi konusunu gündeme getirmiş, 2013 yılında “Türkiye
Medikal Turizm Değerlendirme Raporu” hazırlanmıştır.
Ülkemizde sağlık turizminin istenilen seviyelere gelmesi durumunda önemli istihdam alanı
oluşacağı düşüncesiyle Onuncu Kalkınma Planı kapsamında Sağlık Turizmi Stratejik Planı
hazırlanmış, Ekonomi Koordiasyon Kurulu ile paylaşılmıştır.
Sağlık turizmi ayrıca, 2012/4 sayılı Döviz Kazandırıcı Hizmet Ticaretinin Desteklenmesi
Hakkında Tebliğ kapsamında desteklenmekte, 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları
Hakkında Kararında ise özel hastane, yaşlı bakım merkezi, fiziksel ve zihinsel engelli bakım
merkezi yatırımları bölgesel destek kapsamında, diğer sağlık kuruluşu yatırımları ise genel
teşvik sistemi kapsamında desteklenmektedir. 2014/6058 sayılı Karar ile “termal konaklama
tesisi” yatırımları Öncelikli Yatırım (beşinci bölge destekleri) kapsamına alınmıştır.
1.3. İlaç ve Tıbbi Cihaz Alanlarında Teşvikler
Sağlık istihdamının geliştirilmesinde önemli bir yere sahip olan ilaç ve tibbi cihaz
sektörlerinde, yatırımların teşviki amacıyla, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından
2014 yılı içerisinde;
1- San-Tez programı kapsamında ilaç ve tıbbi cihaz sektöründe 57 proje desteklenmiştir.
2- İlaç sektöründe 10 firmaya Ar-Ge Merkezi Belgesi verilmiştir.
3- Tekno-Girişim Sermayesi Desteği Programı kapsamında ilaç sektöründe 193 adet, tıbbi
cihaz sektöründe ise 130 adet şirket desteklenmiştir.
4- Teknolojik Ürün Tanıtım Pazarlama Desteği Programı kapsamında 2 firmaya toplam
126.000,-TL ödeme yapılmıştır.
15/06/2014 tarihli ve 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile
düzenlenen esaslar çerçevesinde, İlaç Üretimi Yatırımları Genel Teşvik Uygulamaları, Bölgesel
Teşvik Uygulamaları, Büyük Ölçekli Yatırımlar ve Stratejik Yatırımlar desteklenmektedir.
1.4. Aktif İşgücü Programları
Yaşlı ve hasta bakım hizmetlerine yönelik aktif işgücü programları kapsamında, İŞKUR
tarafından 2013 yılından 2014 yılı Temmuz ayı sonunda kadar 69 kurs düzenlenmiş ve bu
180
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
kurslara toplamda 216 kişi katılmıştır.
Sağlık Bakanlığı tarafından yaşlı bakımı alanında ihtiyaç belirleme çalışmaları yapılması için
Kamu Hastaneleri Kurumu ile çalışma başlatılmıştır.
2014 yılının ilk altı ayında Türkiye Halk Sağlığı Kurumundan doktor, ebe, hemşire, sağlik
memuru, tibbi teknolog olmak üzere toplam 100 kişiye “Kanser Kayıtçılığı, Can-Reg Bilgisayar
Programı Kullanımı Eğitimi” verilmiştir.
1.5. İş Sağlığı ve Güvenliği
89/391/EEC sayılı AB Çerçeve Direktifi ve Uluslararası Çalışma Örgütünün 155 ve 161 sayılı
Sözleşmelerine uyumlu olarak ve tüm çalışanları kapsayan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği
Kanunu 30 Haziran 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. İşçi memur ayrımı yapmaksızın
bütün sağlık çalışanlarını da kapsayan, önleyici yaklaşımı ve risk değerlendirmesini temel
alan söz konusu kanunun yasallaşmasını takiben 36 yönetmelik ve 6 tebliğ Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini düzenleyen “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”
29.12.2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de, “İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin
Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” ise 20.07.2013 tarihli ve 28713
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İlgili yönetmelikler kapsamında
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından İSG hizmetlerini sunmak üzere 23.000 işyeri
hekimi, 1.800 ortak sağlık ve güvenlik birimi ve 80 toplum sağlığı merkezi belgelendirilerek
yetkilendirilmiştir.
6331 sayılı Kanunu müteakip Toplum Sağlığı Merkezlerinde (TSM), iş sağlığı ve güvenliği
hizmeti sunmak üzere birim oluşturulması ile ilgili 2013/11 sayılı Genelge Sağlık Bakanlığı
tarafından yayımlanmış ve TSM’lerde yetkilendirilmiş birimler hizmet vermeye başlamıştır.
31.01.2014 tarihinde “Toplum Sağlığı Merkezlerinde Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği
Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge” revize edilmiş; 18.01.2014
tarihli ve 28886 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6514 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde
kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan tabipler ile aile
hekimleri, kurum ve kuruluşlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle
aylık otuz saati geçmemek üzere iş yeri hekimliği yapabileceği düzenlenmiştir. Söz konusu
düzenlemeye parallel olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan
2014/1 sayılı Genelge kapsamında 30 saat işyeri hekimliği yapılabilmesinin usul ve esasları
düzenlenmiştir. 2014 yılı verilerine göre 60 ilde 80 Toplum Sağlığı Merkezlerinde iş sağlığı
güvenliği hizmetleri yürütülmektedir.
181
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Sektörde mevcut istihdam imkânları geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1 İşgücü arz ve ihtiyaç dengesini sağlamaya yönelik olarak sağlık işgücü yetiştiren eğitim
kurumlarının kontenjanları ve eğitim kalitesi artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1. Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
2.Kurum: Mili Eğitim Bakanlığı
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
3.Kurum: Yükseköğretim Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sağlık Bakanlığı “2023 Yılı
Sağlık İş Gücü Hedefleri ve Sağlık Eğitimi” çalışmasında sağlık iş gücü ihtiyacı belirleme
çalışmaları ile eğitim verilerinden yola çıkarak arz ve ihtiyaç projeksiyonlarını önce on yedi
sağlık mesleği için tamamlanmış, çalışmalarını MEB ve YÖK ile paylaşmış, daha sonra ise arz
ve ihtiyaç projeksiyonunu otuz altı sağlık mesleğini içerecek şekilde genişletmiştir.
18.01.2014 tarihli ve 28886 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı
Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı
Kanunlarda Değişik Yapılmasına Dair Kanun ile 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının
Tarzı İcrasına Dair Kanun kapsamında yapılan değişiklikle acil tıp teknisyenliği, anestezi
teknisyenliği, çevre sağlığı teknisyenliği, diş protez teknisyenliği, ortopedik protez ve ortez
teknisyenliği, radyoloji dalı, sağlık hizmetleri sekreterliği, tıbbi laboratuvar teknisyenliği,
teknikerlik olarak değiştirilmiş olup meslek yüksekokullarının ilgili teknikerlik mezunu
olma şartı getirilmiştir.
Hemşirelik ise Lisans seviyesinde bir mezuniyet gerektirdiği için Hemşirelik Kanunun da
geçici madde kaldırılmıştır. Böylece Anadolu Sağlık Meslek Liselerinin acil sağlık hizmetleri
alanı acil tıp teknisyenliği dalı, anestezi ve reanimasyon alanı anestezi teknisyenliği dalı, çevre
sağlığı çevre sağlığı teknisyenliği dalı, diş protez alanı diş protez teknisyenliği dalı, ortopedik
protez ve ortez alanı ortopedik protez ve ortez teknisyenliği dalı, radyoloji alanı radyoloji
dalı, sağlık hizmetleri sekreterliği sağlık hizmetleri sekreterliği dalı, tıbbi laboratuvar alanı
tıbbi laboratuvar teknisyenliği dalına ve hemşirelik dalına 2013-2014 eğitim öğretim yılında
öğrenci alınmayacaktır.
182
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1219 sayılı Kanunda tanımlanmış olan hemşire
yardımcısı, ebe yardımcısı, sağlık bakım teknisyeni adı altında üç yeni meslek tanımlanmış
olup söz konusu tanım 6514 Sayılı Kanunun 24 maddesinde yapılmıştır. Buna göre 20142015 Eğitim- Öğretim yılında Anadolu Sağlık Meslek Liseleri için hemşire yardımcısı, ebe
yardımcısı, sağlık bakım teknisyenliği eğitim programları hazırlanmış ve söz konusu dallara
öğrenci alınmıştır.
Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanıp Milli Eğitim Bakanlığına sunulan Sağlık Meslek Liseleri
Hakkında Raporda söz konusu mesleklerde arz/ihtiyaç dengesinin sağlanabilmesi, iş gücü
fazlalığı ya da yetersizliği oluşmaması için MEB tarafından belirlenen öğrenci kontenjanlarında
ilgili rapor esas alınmıştır.
Yükseköğretim Kurumu ise kontenjanların belirlenmesinde üniversite senatoları tarafından
gönderilen bildirimlerin esas alındığını, YÖK’ün ilgili üniversitenin alt yapısı, imkânları,
akademik kadro vb. kriterlere göre üniversitelerden gelen istekleri değerlendirerek nihai
kontenjanları belirlediğini belirtmektedir. YÖK ayrıca, paydaş kurumların da görüşleri dikkate
alınarak, üniversitelerdeki kontenjanların gözden geçirilerek yeniden değerlendirileceğini
belirtmiştir.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı tarafından tedbirin; “İş gücü arz ve ihtiyaç dengesini
sağlamaya yönelik olarak sağlık işgücü yetiştiren eğitim kurumlarının kontenjanları arz ve
ihtiyaç çerçevesinde yeniden düzenlenecek ve eğitim kalitesi artırılacaktır.” şeklinde yeniden
düzenlenmesi önerilmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı ve YÖK’ün sorumlu kuruluş olmaktan çıkartılıp, işbirliği yapılan
kuruluş olması, tek sorumlu kuruluşun Sağlık Bakanlığı olması teklif edilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2 Sağlık turizminin gelişmesi yönünde önlemler alınacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1. Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü
2. Kurum: Ekonomi Bakanlığı
İlgili Birim: Ekonomik Araştırmalar ve Değerlendirme Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Kültür ve
Turizm Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Ekonomi Bakanlığı tarafından
yürütülmekte olan 2012/4 sayılı Döviz Kazandırıcı Hizmet Ticaretinin Desteklenmesi
183
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Hakkında Tebliğ kapsamında “sağlık turizmi” desteklenmektedir. Ayrıca, 2012/3305 sayılı
“Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar” çerçevesinde özel hastane, yaşlı bakım
merkezi, fiziksel ve zihinsel engelli bakım merkezi yatırımları bölgesel destek kapsamında,
diğer sağlık kuruluşu yatırımları ise genel teşvik sistemi kapsamında desteklenmektedir.
2014/6058 sayılı Kararla “termal konaklama tesisi” yatırımları öncelikli yatırım (beşinci
bölge destekleri) kapsamına alınmıştır ve böylece sağlık turizmine verilmiş bir destek olarak
değerlendirilmektedir. Yürütülen çalışmalar kapsamında sağlık ve sosyal hizmet sektörlerine
verilen destekler yeterli ve uygundur, şu an için herhangi bir mevzuat değişkliği ihtiyacı
bulunmamaktadır.
Ekonomi Bakanlığının çalışmaları dışında, Onuncu Kalkınma Planı kapsamında Sağlık Turizmi
Stratejik Planı hazırlanmıştır.
İŞKUR ile özellikli hasta ve yaşlı bakımı ile sağlık turizmine yönelik işlerde çalışacak personel
ile ilgili kurs programları yapılmıştır.
e) Değerlendirme: Ekonomi Bakanlığı sorumlu kuruluştan çıkarılmalı, işbirliği yapılan
kuruluşa eklenmeli, sorumlu kurum olarak SağlıkBakanlığı belirlenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3 İlaç ve tıbbi cihaz sektörlerinde yapılan yatırımların teşvikine devam edilecek, Ar-Ge
çalışmaları desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1. Kurum: Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
İlgili Birim: Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü
2.Kurum: Ekonomi Bakanlığı
İlgili Birim: Ekonomik Araştırmalar ve Değerlendirme Genel Müdürlüğü
3.Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, TÜBİTAK
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bilim Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığı bünyesinde ilaç ve tıbbi cihaz sektörlerinde yapılan yatırımlar teşvik edilmiştir.
Ekonomi Bakanlığı’nın yürüttüğü çalışmalar kapsamında; 2012/3305 sayılı Yatırımlarda
Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında İlaç Üretimi Yatırımları Genel Teşvik
184
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
Uygulamaları, Bölgesel Teşvik Uygulamaları, Büyük Ölçekli Yatırımlar ve Stratejik Yatırımlar
desteklenmektedir. İlaç yatırımları kriterleri sağlaması koşuluyla, stratejik yatırımlar
kapsamında sağlanan desteklerden faydalanabilmektedir, bu kapsamda bir yatırım belgesi
almaya hak kazanmıştır.
Öncelikli Yatırımlar kapsamında ise üç, büyük ölçekli yatırımlar kapsamında beş, bölgesel
teşvik uygulamaları kapsamında yirmi sekiz, genel teşvik uygulamaları kapsamında ise 9
teşvik belgesi verilmiştir. İlaç sektöründe 2014 yılı Ağustos ayı sonu itibariyle toplamda 46
teşvik belgesi verilmiştir. Bu belgeler kapsamında 2.2 Milyar TL yatırım yapılması ve 1845
kişiye istihdam sağlanması öngörülmektedir.
Tıbbi cihaz üretimine yönelik yapılacak yatırımlar mevzuatta belirtilen şartları sağlaması
durumunda, genel, bölgesel, büyük ölçekli ve stratejik yatırımlar kapsamında desteklenmektedir.
Sektörde yer alan firmaların yatırım büyüklükleri dikkate alınarak yürürlükteki teşvik
sistemi kapsamında firmaların bölgesel desteklere erişimi kolaylaştırılmıştır. Bu kapsamda
daha önceki Karar döneminde 5 Milyon TL ile başlayan ve 2 Milyon TL’ye kadar inen asgari
sabit yatırım tutarı düşürülerek, 1. ve 2. bölgelerde 1 Milyon TL, diğer bölgelerde ise asgari 500
Bin TL olarak belirlenmiştir. Ayrıca tıbbi cihaz yatırımlarının bölgesel olarak desteklendiği
illerin sayısı da arttırılmış olup, daha önceki mevzuatta toplamda 31 ilde bölgesel olarak
desteklenen sektörün, yürürlükteki mevzuat kapsamında 81 ilin tümünde bölgesel olarak
desteklenmesi mümkün hale gelmiştir. Yürüklükteki teşvik sistemi kapsamında tıbbi cihaz
üretimine yönelik düzenlenen 40 teşvik belgesinin üçü genel nitelikli, 37 adedi ise bölgesel
nitelikli olup, bu belgeler kapsamında toplamda 200 Milyon TL sabit yatırım tutarı öngörülmüş
ve yatırımlar kapsamında planlanan ilave istihdam ise 803 kişi olmuştur.
Ekonomi Bakanlığı tarafından yayımlanan 2012/3305 Bakanlar Kurulu Kararı (Yatırımlarda
Devlet Yardımı Hakkında Karar) kapsamındaki Biyoteknolojik İlaç, Onkoloji İlaçları Ve
Kan Ürünleri Üretimi Proje Onayları Hakkında Yönerge kapsamında teşvik başvurusuna
Sağlık Bakanlığı tarafından proje onayı verilmektedir. Teşvik başvurusu onaylanan üç firma
bulunmakta olup söz konusu firmaların yapacağı yatırımlar sonrasında ilave istihdamın ise
1190 kişi olacağı planlarda belirtilmektedir.
“Nanocerrahi İçin Femtosaniye Fiber Lazerler Geliştirilmesi ve Kullanılması” ve “Hepatit B
Enfeksiyonunun Tanısında Serolojik ve Moleküler Yöntemler Kullanılarak Tanı Kitlerinin
Geliştirilmesi” başlıklı TÜBİTAK 1007 projeleri Sağlık Bakanlığı tarafından takip edilmekte,
Ar-Ge çalışmaları desteklenmektedir.
Sağlık Bakanlığı İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Genel Müdürlüğü’nün teşvik sistemine dair
mevzuat çalışmalarının başlayabilmesi Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın kamu alımları
ile ilgili yönetmelik çalışmalarına bağlıdır. Söz konusu yönetmelik yürürlüğe girdiğinde
Tıbbi Cihaz Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından ikincil mevzuatın hazırlanması ve teşvik
sisteminin kurulması planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Ekonomi Bakanlığının sorumlu
kuruluş olmaktan çıkartılmalı ve işbirliği yapılan kuruluşa aktarılmalı; Sağlık Bakanlığı ise
sorumlu kuruluş olmalıdır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
185
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tedbir No ve Adı:
1.4 Sektörde çalışan destek personeli sayısı, arz ve ihtiyaç dengesi sağlanacak şekilde
planlanarak artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İŞKUR tarafından sağlık
sektöründe mesleki eğitim kursları düzenlenmektedir. Ayrıca, sektörden talep gelmesi
halinde eğitimlerin sayısı artırılabilecektir.
Sağlık Bakanlığı’nın uygulamakla yükümlü olduğu 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının
Tarzı İcrasına Dair Kanun ‘un Ek 13 üncü Maddesinde hemşire yardımcılığı, ebe yardımcılığı
ve sağlık bakım teknisyenliği mesleklerinin tanımı yapılmıştır.
22.05.2014 tarihli ve 29007 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sağlık
Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev
Tanımlarına Dair Yönetmelik”te hemşire yardımcılığı, ebe yardımcılığı ve sağlık bakım
teknisyenliği meslekleinin görev tanımları belirtilmiştir. Aynı yönetmelikte üniversitelerin
ön lisans programlarından mezun olan yaşlı bakım teknikerlerinin görev tanımları da ayrıca
belirlenmiştir. Dolayısıyla mevzuat değişikliği sonucunda İŞKUR tarafından hasta ve yaşlı
bakım alanında kurs düzenlenmesi ihtiyacı ortadan kalkmıştır. Sağlık Bakanlığı ve Kamu
Hastaneleri Kurumu işbirliği ile yaşlı bakım teknikeri ve hasta yönlendirme personeli ihtiyaç
belirleme çalışmaları yürütülmektedir. 2014-2015 öğretim yılında ön lisans seviyesindeki 61
yaşlı bakım teknikerliği okuluna 3.515 yeni öğrenci alınmıştır.
Sağlık Bakanlığı ayrıca, hemşire yardımcısı, ebe yardımcısı ve sağlık bakım teknisyeni
ihtiyaç belirleme çalışmalarını tamamlamış, arz - ihtiyaç projeksiyonları yapılarak okulların
kontenjanlarına ilişkin öneriler geliştirmiştir.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı, sektörde çalışan/çalışacak destek personeli sayısıyla
ilgili çalışmalarını, arz ve ihtiyaç dengesini gözeterek sürdürdüğünden, tedbir maddesinde
sorumlu kurumun Sağlık Bakanlığı olarak değiştirilmesi ve İŞ-KUR’un işbirliği yapılan kurum
olması gerektiği değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
186
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
Tedbir No ve Adı:
1. 5 Sektörel istihdamın bölgeler arasındaki dağılımı daha dengeli hale getirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Sosyal
Güvenlik Kurumu
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sektörel istihdamın bölgeler
arasındaki dağılımının daha dengeli hale getirilmesi için nesnel kriterlerinin geliştirilmesi
amacıyla Sağlık Bakanlığı bünyesinde çalışma başlatılmıştır. Bu çalışma illerle iş birliği içinde
ve illerin de katılımıyla yapılmış, “illerde insan gücü planlamasına genel yaklaşım” adıyla bir
kılavuz hazırlanmıştır. Bu kılavuz ile il yöneticilerine insan gücü planlaması hakkında ışık
tutulurken, dağılım kriterlerinin geliştirilmesi adına ilk adım atılmıştır. Coğrafi dağılımdaki
mevcut dengenin bozulmaması ve daha iyi duruma getirilmesi için ayakta teşhis ve tedavi
yapılan özel sağlık kuruluşları ve özel hastanelerde uzman hekim istihdamı, tamamen Sağlık
Bakanlığı’nın kontrolünde ve Bakanlık tarafından belirlenen kriterlere göre yapılmaktadır.
Zorunlu hizmet uygulamasının sürdürülebilirliği için motivasyonu güçlendirecek ilave
uygulamaların geliştirilmesine yönelik Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarda gerekli
mevzuat çalışmaları yapılmış, sağlık işgücünün ülke ve bölge düzeyinde dengeli dağılımı
için personel planlamasında çeşitli kriterler ve formüller belirlenmiş, adaletli ve dengeli bir
dağılım sağlanmıştır.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı’nın tedbire ilişkin çalışmaları gelecek dönemde de devam
edecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Sektördeki nitelikli işgücü talebi karşılanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1 Meslek tanımları yapılacak, standartları yayınlanacak ve standartların gerektirdiği
hususlar eğitim müfredatına yansıtılarak mesleki uzmanlaşma sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1. Kurum: Milli Eğitim Bakanlığı
2. Kurum: Mesleki Yeterlilik Kurumu
187
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı, Yükseköğretim Kurumu
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sağlık sektörüne yönelik
mesleki düzenlemelerde Mesleki Yeterlilik Kurumu ve Sağlık Bakanlığı’nın görev ve
yetkileri bulunmaktadır. Sağlık Bakanlığı’nın görev ve yetkileri 14.4.1928 tarihli ve 1219
sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ile 11.10.2011 tarihli ve
663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamede belirtilmiş, 1219 sayılı Kanunun Ek 13 üncü maddesinde ise 33
sağlık mesleğinin meslek tanımları yapılmıştır.
Söz konusu Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak çıkarılan “Sağlık Meslek
Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev
Tanımlarına Dair Yönetmelik”te sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmetlerinde çalışan
diğer meslek mensuplarını kapsayan 36 sağlık mesleğinin görev tanımları düzenlenmiştir.
Sağlık Bakanlığı’nın mevcut mevzuatı ve diğer düzenlemeleri, MYK tarafından ulusal yeterlilik
sistemine uygun mesleki tanımlamaları içeren ulusal meslek standartlarının hazırlanmasını
ve eğitim programlarının bu standartlara uygun olarak güncellenmesini engellemektedir.
MYK tarafından sağlık sektörüne yönelik 2011 yılından önce çeşitli sivil toplum kuruluşlarının
başvuruları (Sağlıklı Nesiller Derneği, Türk Eczacıları Birliği, Türkiye Optik ve Optometrik
Meslekler Derneği) ile başlatılan çalışmalar sonucunda hazırlanan taslak standartlarının MYK
Sağlık Sektör Komitelesinde görüşülmesi aşamasında Sağlık Bakanlığı’nın yazılı talepleri
doğrultusunda askıya alınmış, yukarıda belirtilan kanun ve yönetmelik gereği MYK’ nın bu
alanda çalışma imkanı kalmamıştır.
MYK tarafından ilgili tedbirde Sağlık Bakanlığı ve YÖK’ün sorumlu kuruluş yapılması, MEB ve
MYK’nın işbirliği yapılan kuruluş yapılması ve sağlık sektörü meslek standartlarının Sağlık
Bakanlığı ve YÖK’ün sorumluluğunda MYK ve MEB ile işbirliği yapılarak hazırlanması teklif
edilmektedir.
e) Değerlendirme: MEB ve MYK’nın sorumlu kuruluş yerine işbirliği yapılacak kuruluş
olması, Sağlık Bakanlığı’nın ise sorumlu kurum olması gerekmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2 Sağlık çalışanlarının mesleki nitelikleri sürekli iyileştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Tıbbi Cihaz Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK
188
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri:
1219 sayılı Kanunun Ek 13 üncü maddesinde 33 sağlık mesleğinin meslek tanımları
yapılmıştır.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı’nın tedbir kapsamında yaptığı çalışmalar gelecek
dönemde de devam edecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3 İşgücünün niteliğinin sağlık sigortacılığı ve ekonomisi alanında geliştirilmesi
desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, İŞKUR, Sosyal Güvenlik
Kurumu
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2013 yılında Sağlık Bakanlığı
Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü tarafından 227 kişiye “Sağlık yönetimi ve işletmeciliği
- Hastane İşletmeciliği Bölümü”, 190 kişiye ise “Sağlık yönetimi ve işletmeciliği - Sağlık
Yönetimi Bölümü” eğitimi verilmiş, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu tarafından ise 80
kişiye “2013 yılı ilk çeyrek bütçe gerçekleşmeleri, genel bütçe ödeneklerinin kullanımı ve
İl Özel İdarelerinde bekleyen ödenekler”, 5 kişiye “Karşılaştırmalı Risk Analizi”, 100 kişiye
“Kamu Hastane Birliklerinde Maliyet Analiz Birimlerinin Kurulması ve Maliyet Muhasebesi”
eğitimleri verilmiştir. Sağlık Bakanlığı bünyesinde, sağlık yönetimi, sigortacılık ve finans
alanında 2013 yılında 502, 2014 yılında 100 kişi olmak üzere toplamda 602 kişiye eğitim
verilmiştir. Ayrıca, ihtiyaç olduğu takdirde merkez ve taşra teşkilatıda sağlık yönetimi ve
finans eğitimleri verilmektedir.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı bünyesinde nitelikli işgücü talebini karşılamaya yönelik
olarak eğitimler verilmeye devam edecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
189
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tedbir No ve Adı:
2.4 Formel eğitim sürecinde ve sonrasında dil becerileri geliştirilecek ve bu yöndeki çalışmalar
teşviklerle desteklenecektir
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı, İŞKUR, YÖK
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sağlık Bakanlığı tarafından
tedbir maddesi kapsamında bir çalışma yapılmamıştır.
Sektör temsilcilerinden talep gelmesi halinde hem çalışanlara hem de işsizlere yönelik olarak
İŞKUR tarafından mesleki yabancı dil kapasitelerini artırıcı kurs düzenlenmesi mümkündür.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı tarafından tedbir maddesi kapsamında 2014 yılı içinde
bir çalışma yapılmamıştır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.5 Yaşlı ve hasta bakım hizmetlerine yönelik aktif işgücü programları uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İşgücü piyasası araştırma
sonuçları, işverenler ve işgücü piyasasından alınan taleplere göre, İŞKUR tarafından kurslar
düzenlenmektedir. Yaşlı ve hasta bakım hizmetlerine yönelik olarak 2013 yılından 2014 yılı
Temmuz ayı sonunda kadar 69 kurs düzenlenmiş ve bu kurslara toplam 216 kişi katılmıştır.
Sağlık Bakanlığı tarafından ise sağlık bakım teknisyeni ihtiyaç belirleme çalışmaları yapılmış,
okullara alınması gereken öğrenci sayıları hakkında öneriler geliştirilmiştir. Yaşlı bakımı
alanında da benzer bir çalışmanın yapılması için Kamu Hastaneleri Kurumu ile birlikte
çalışma başlatılmıştır.
Ayrıca, 1219 sayılı Kanunun Ek 13 üncü maddesinde hemşire yardımcılığı, ebe yardımcılığı
ve sağlık bakım teknisyenliği mesleklerinin tanımı yapılmış; Sağlık Meslek Mensupları
190
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair
Yönetmelik kapsamında ise bu üç mesleğin görev tanımları netleştirilmiştir. Aynı yönetmelikte
üniversitelerin ön lisans programlarından mezun olan yaşlı bakım teknikerlerinin görev
tanımları da belirlenmiş, dolayısıyla İŞKUR tarafından bu mesleklere yönelik kurs
düzenlenmesi ihtiyacı ortadan kalkmıştır. Evde sağlık hizmetleri hemşireliği sertifikaları için
eğitim programı standartları belirleme çalışmaları ise devam etmektedir.
Sağlık Bakanlığı mevzuatta hemşire yardımcılığı, ebe yardımcılığı ve sağlık bakım teknisyenliği
mesleklerinin tanımlarının yapılmış olması nedeniyle tedbirin kaldırılmasını önermektedir.
e) Değerlendirme: Sağlık Bakanlığı tedbirin kaldırılmasını önermektedir ancak yaşlı bakım
hizmeti konusunda okullara alınan öğrenciler henüz işgücü piyasasında yer almadığından
İŞKUR’un kurslarına bir süre daha devam etmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.6 Sektör çalışanlarının bilgisayar becerileri geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sektör temsilcilerinden talep
gelmesi halinde İŞKUR tarafından hem çalışanlara hem de işsizlere yönelik olarak bilişim
kapasitelerini artırıcı kurs düzenlenmesi mümkündür.
Sağlık Bakanlığı bünyesinde 2013 yılının ilk altı ayında Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü
tarafından 11 personele “Bilgisayarın Çalışma Mantığı (Yazılım Donanımı)” eğitimi;
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından 2013 yılında öncelikle doktor, ebe, hemşire, tıbbi
teknolog olmak üzere toplam 30 personele, 2014 yılında ise 100 personele “ Kanser Kayıtçılığı
Can-Reg Bilgisayar Programı Kullanımı” eğitimi verilmiştir.
Sağlık bakanlığı bünyesinde, nitelikli sağlık işgücü yetiştirilmesi için mesleki bilgisayar
kursları Office programları ve web uygulamaları ile ilgili kurs veya eğitim yapılmamıştır.
e) Değerlendirme: Sağlık sektöründe çalışanların bilgisayar becerilerini artırmaya yönelik
olarak İŞKUR tarafından 2014 yılında herhangi bir kurs düzenlenmemiştir. Ancak Sağlık
Bakanlığı kendi bünyesinde kurslar düzenlemektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
191
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Politika No ve Adı:
3. Sektörde çalışma süreleri ve şartları iyileştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
3.1 İş sağlığı ve güvenliği konusunda gerekli düzenlemeler yapılacak, bilinçlendirme
çalışmaları yürütülecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü bünyesinde iş sağlığı ve güvenliği
hizmetlerini düzenleyen yönetmelikler kapsamında işyeri hekimi, diğer sağlık personeli, ortak
sağlık ve güvenlik birimi ve toplum sağlığı merkezlerinin belgelendirilme ve yetkilendirilme
faaliyetleri devam etmektedir.
Genel Müdürlük tarafından, iş sağlığı ve güvenliğinde sahada işveren, çalışan ve İSG
profesyonelleri için teknik dokümanlar, broşürler, kitaplar, kitapçıklar, afişler, CD’ler, spot
filmler gibi çeşitli tanıtım ve eğitim materyali hazırlanmakta ve ücretsiz olarak sosyal taraflara
sunulmaktadır.
Ayrıca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı arasında 2010 ve 2013-2016
yılları için İş Sağlığı ve Güvenliği Alanında İşbirliği Protokolü imzalanmıştır. 2010 yılında
imzalanan protokol ile Meslek Hastalıkları Rehberi oluşturulmuştur. Protokol kapsamında
düzenlenen toplam 46 eğitim sonucunda 4565 hekim ve ilgili kişiye meslek hastalıkları
konusunda bilgi düzeylerinin arttırılması eğitimleri verilmiştir.
2013-2016 yılları için imzalanan protokol kapsamında İSG Hizmetlerinin yürütülmesi
konusunda işbirliği, İSG alanında ülkemizde bütün çalışanların hizmete erişiminin sağlanması
için her iki Bakanlık kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması çalışmaları devam
etmektedir.
Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği konusunda tarafların farkındalığının artırılması amacıyla
11’ i uluslararası, 15’i ulusal kaynaklı olmak üzere toplam 26 proje gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca sağlık sektörünü ilgilendiren halihazırda İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
tarafından ‘Sağlıklı Yaşama Davet Projesi’ yürütülmektedir.
Ayrıca, “Zonguldak Kömür Madenlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırması Projesi”, “Ankara
İlinde Özel Sektör Banka Çalışanlarında Çalışma Sürelerinin Psikolojik ve Sosyal Yönden
Etkilerinin İncelenmesi ve Araştırılması Projesi” ve “Sanayi Tipi Testere ve Bıçak Bileyicilerinde
Sert Metal Tozlarına Bağlı Akciğer Hastalıkları Araştırma Projesi” de yürütülmektedir.
192
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
6331 sayılı Kanunu müteakip Toplum Sağlığı Merkezlerinde (TSM), iş sağlığı ve güvenliği hizmeti
sunmak üzere birim oluşturulması ile ilgili 2013/11 sayılı Genelge Sağlık Bakanlığı tarafından
yayımlanmış ve TSM’lerde yetkilendirilmiş birimler hizmet vermeye başlamıştır. 31.01.2014
tarihinde “Toplum Sağlığı Merkezlerinde Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin
Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge” revize edilmiş; 18.01.2014 tarihli ve 28886
sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6514 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde kamu kurum ve
kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan tabipler ile aile hekimleri, kurum ve
kuruluşlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle aylık otuz saati geçmemek üzere
iş yeri hekimliği yapabileceği düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemeye parallel olarak Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan 2014/1 sayılı Genelge kapsamında 30 saat işyeri
hekimliği yapılabilmesinin usul ve esasları düzenlenmiştir. 2014 yılı verilerine göre 60 ilde 80
Toplum Sağlığı Merkezlerinde iş sağlığı güvenliği hizmetleri yürütülmektedir.
6331 sayılı Kanunun kamu için 01.07.2016 tarihine ertelenen maddeleri hariç diğer hizmetler
Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatlarında sunulmaya başlanmıştır. Türkiye Halk
Sağlığı Kurumu personelinden başlanılarak, tüm Sağlık Bakanlığı personeline uzaktan İSG
eğitimi verilmesi çalışmaları yapılmış, merkez ve taşra teşkilatlarında risk analizleri ve acil
eylem durum planları yapılmaya başlanmıştır.
e) Değerlendirme: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından bilinçlendirme
faaliyetleri 2014 yılı içinde devam etmiştir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.2 Çalışma süreleri düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Sağlık Bakanlığı
İlgili Birim: Türkiye Halk Sağlığı Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sağlık sektörünün çalışma
koşullarının ve işgücü arzının mevcut durumu dikkate alınarak kamu ve özel sektörü
kapsayacak şekilde çalışma yapılarak çalışma sürelerinin düzenlenmesi ihtiyacı kapsamında,
Sağlık Bakanlığı tarafından, ÇSGB’nin koordinasyonu, kamu, üniversite ve özel sağlık
kurumlarının katılımı ile yapılacak çalıştay sonucunda sağlık hizmet sunumu sektörünün
ihtiyaçlarına uygun çalışma sürelerinin gözden geçirilerek, gerek 4857 sayılı İş Kanununda
gerekse 657 sayılı DMK gerekli düzenlemelere ilişkin önerilerin tespit edilmesi önerilmektedir.
e) Değerlendirme: 2014 yılı içinde Sağlık Bakanlığı tarafından bir çalışma başlatılmamıştır
ancak 2015 yılı içinde Sağlık Bakanlığı ve ÇSGB işbirliği ile oluşturulacak çalışma grubu
toplantısında konu değerlendirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
193
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Sağlık Sektörü Eylem Planında yer alan 13 tedbirin 5 tanesi sağlık
sektörü çalışanlarının istihdamı, 6 tanesi sektör çalışanlarının nitelikleri, 2 tanesi sektördeki
çalışma süresi ve şartlarına ilişkindir.
Tedbirlerden 10 tanesi sürekli nitelikte, 3 tanesinin 2016 yılında tamamlanması
öngörülmektedir.
2014 yılı içide bitirilmesi gereken bir tedbir bulunmamaktadır.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Meslek tanımları yapılacak, standartları yayınlanacak ve standartların gerektirdiği
hususlar eğitim müfredatına yansıtılarak mesleki uzmanlaşma sağlanacaktır.” tedbiri için
sorumlu kuruluş olarak Sağlık Bakanlığı’nın uygun olacağı değerlendirilmektedir.
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlara Ekleme Yapılması Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Meslek tanımları yapılacak, standartları yayınlanacak ve standartların gerektirdiği
hususlar eğitim müfredatına yansıtılarak mesleki uzmanlaşma sağlanacaktır.” tedbiri
kapsamında MEB ve MYK’nın YÖK ile birlikte işbirliği yapılacak kurum/ kuruluşlara
eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
3.2 SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 İşgücü arz ve ihtiyaç dengesini sağlamaya yönelik olarak sağlık işgücü yetiştiren
eğitim kurumlarının kontenjanları ve eğitim kalitesi artırılacaktır.” tedbir maddesinin “1.1
İş gücü arz ve ihtiyaç dengesini sağlamaya yönelik olarak sağlık işgücü yetiştiren eğitim
kurumlarının kontenjanları arz ve ihtiyaç çerçevesinde yeniden düzenlenecek ve eğitim
kalitesi artırılacaktır.” şeklinde yeniden düzenlenmesi önerilmektedir.
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 İşgücü arz ve ihtiyaç dengesini sağlamaya yönelik olarak sağlık işgücü yetiştiren eğitim
kurumlarının kontenjanları ve eğitim kalitesi artırılacaktır.” tedbir maddesinde sorumlu
kuruluş olarak Sağlık Bakanlığı’nın belirlenmesi önerilmektedir.
2. “1.2 Sağlık turizminin gelişmesi yönünde önlemler alınacaktır.” tedbir maddesinde sorumlu
kuruluş olarak Sağlık Bakanlığı’nın belirlenmesi önerilmektedir.
3. “1.3 İlaç ve tıbbi cihaz sektörlerinde yapılan yatırımların teşvikine devam edilecek, Ar-Ge
çalışmaları desteklenecektir.” tedbir maddesinde sorumlu kuruluş olarak Sağlık Bakanlığı’nın
belirlenmesi önerilmektedir.
4. “1.4 Sektörde çalışan destek personeli sayısı, arz ve ihtiyaç dengesi sağlanacak şekilde
194
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Sağlık Sektörü
planlanarak artırılacaktır.” tedbir maddesinde sorumlu kuruluş olarak Sağlık Bakanlığı’nın
belirlenmesi önerilmektedir.
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlara Ekleme Yapılması Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 İşgücü arz ve ihtiyaç dengesini sağlamaya yönelik olarak sağlık işgücü yetiştiren eğitim
kurumlarının kontenjanları ve eğitim kalitesi artırılacaktır.” tedbir maddesinde işbirliği
yapılacak kurum/ kuruluşlara MEB ve YÖK’ün aktarılması önerilmektedir.
2. “1.2 Sağlık turizminin gelişmesi yönünde önlemler alınacaktır.” tedbir maddesinde işbirliği
yapılacak kuruluşlara Ekonomi Bakanlığı’nın aktarılması önerilmektedir.
3. “1.3 İlaç ve tıbbi cihaz sektörlerinde yapılan yatırımların teşvikine devam edilecek, ArGe çalışmaları desteklenecektir.” tedbir maddesinde işbirliği yapılacak kuruluşlara sorumlu
kuruluş olarak Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Ekonomi Bakanlığının aktarılması
önerilmektedir.
4. “1.4 Sektörde çalışan destek personeli sayısı, arz ve ihtiyaç dengesi sağlanacak şekilde
planlanarak artırılacaktır.” tedbir maddesinde İŞKUR’un işbirliği yapılacak kurum/
kuruluşlara aktarılması önerilmektedir.
195
Tarım Sektörü
196
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
1. MEVCUT DURUM
Temel ihtiyaç olarak tarım ürünlerinin giderek artan ve çeşitlenen talebinin yeterli ve
güvenilir şekilde karşılanabilmesi ülkemiz için hayati konulardan biridir. Dünyada hızlı
nüfus artışı, kişi başı gelir artışı ve ticaretin büyümesiyle gerçekleşen kişi başı tüketimin
artması, tarım üretiminin de istikrarlı biçimde artmasını gerektirmektedir.
Ülkemizde tarımın milli gelir içerisindeki payı 1980 yılında yüzde 26,1 iken, 1990’da yüzde
17,5 olarak gerçekleşmiştir. 2000’li yılların başında GSYİH içerisindeki payı yüzde 10,1’e kadar
düşen tarım sektörü 2011 yılında toplam milli gelirin yüzde 8,1’ini, 2012 yılında yüzde 7,9’unu,
2013 yılında ise yüzde 7,2’sini oluşturmuştur. Tarımın GSYİH’daki payının giderek düşmesi
sanayi ve hizmet sektörlerinin gelişmesinin göreceli olarak daha hızlı gerçekleşmesinden
kaynaklanmaktadır.
2013 yılında tarım ve ormancılık ihracatı dâhil olmak üzere tarım sektörü ihracatının toplam
ihracat içindeki payı yaklaşık 5,6 milyar dolar ile yüzde 3,7, ithalat içindeki payı ise 7,7 milyar
dolar ile yüzde 3 olarak gerçekleşmiştir.
Tarım sektöründe yaşanan en büyük daralmalar, ekonomik krizin yaşandığı 2001 yılında yüzde
(-7,9) ve küresel iklim krizinin yaşandığı 2007 yılında yüzde ise (-6,7) olarak gerçekleşmiştir.
Küresel mali krizin yaşandığı 2008 ve 2009 yıllarında tarım sektöründe sırasıyla yüzde 4,3
ve 3,6 oranında büyüme görülmüştür. Sonraki yıllarda da tarım sektöründeki büyüme eğilimi
devam etmiş, 2011 ve 2012 yıllarında sırasıyla yüzde 6,1 ve yüzde 3,1, 2013 yılında ise yüzde
3,5 olarak gerçekleşmiştir.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’de tarımsal istihdamın toplam istihdam
içindeki payı 1950’li yıllardan itibaren önemli miktarda düşüş göstermiş, 1955 yılında yüzde 77,4
olan pay 2000 yılında yüzde 47,8’e düşmüştür. Tarım sektörünün son dönemlerine baktığımızda
ise, 2007 yılında yüzde 23,5’e düşen tarımsal istihdamın toplam istihdam içerisindeki payı 2008
yılı mali krizinin ardından 2009 yılı itibarıyla yüzde 24,7’ye yükselmiştir. 2010 yılı için bu rakam
yüzde 25,2, 2011 yılında yüzde 25,5, 2012 yılında yüzde 24,6, 2013 yılında ise yüzde 23,6 olarak
gerçekleşmiş ve 2007 yılı seviyesine geri dönmüştür. 2014 Ağustos ayı istatistiklerine göre tarım
sektörünün toplam istihdamdaki payı önceki yılın aynı ayına göre yüzde 0,5 azalarak yüzde 22,1
olarak gerçekleşmiştir. Bu azalışın temel nedenleri arasında; tarım sektöründe makinalaşmaya
bağlı olarak işgücü talebinin azalması, sanayi ve hizmetler sektörünün işgücü ihtiyacının artması
ile kırsalda hızlı nüfus artışı ve ekilebilir toprakların parçalanmasıyla tarım sektöründe geçim
imkânlarının daralması yer almaktadır.
Tarım sektöründeki çözülme bağlamında, kırdan kente göç edenlerin karşılaşmış oldukları
işgücü piyasasına uyum sağlama problemlerini ortadan kaldırmaya yönelik mesleki eğitim
ve beceri programları düzenlenerek istihdam edilebilirlikleri artırılmakta, sosyal uyum
sorununun çözümüne yönelik danışmanlık hizmetleri verilmektedir.
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2013-2017 Stratejik Planında “İstihdamın Artırılması”
şeklindeki gelişme ekseniyle, kırsal alanda yaşam standartlarını yükseltmek ve kırsal
kalkınmayı sağlamak, tarım ürünlerinin yerinde değerlendirilmesini ve katma değerinin
artırılmasını sağlamak hedeflenmektedir.
Onuncu Kalkınma Planında ise sektörün yıllık ortalama büyüme hızının yüzde 3,1 olması,
toplam istihdam içerisindeki payının yüzde 21,9’a gerilemesi ve GSYİH içerisindeki payının
ise yüzde 6,8 olması öngörülmektedir.
197
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
1.1. Kadın İstihdamı
TÜİK Ağustos 2014 verilerine göre ülkemizde istihdam oranı yüzde 50,2, işsizlik oranı yüzde
10,3, işgücüne katılım oranı ise yüzde 56 olarak gerçekleşmiştir. Geçen yılın aynı ayına göre
kadın istihdam oranı ise 2,5 puanlık artışla yüzde 29,9; kadın işgücüne katılım oranı 3 puanlık
artışla yüzde 34,3 düzeyine yükselirken kadın işsizlik oranı 0,6 puanlık artışla yüzde 13
seviyesinde gerçekleşmiştir.
Tarımsal istihdamın önemli özelliklerinden biri de kadınların işgücüne katılma oranın yüksek
olmasıdır. Türkiye ortalamasına bakıldığında kadın işgücünün 2011 yılında yüzde 42,2’sinin,
2012 yılında yüzde 39,3’ünün ve 2014 yılının Ağustos ayında ise 47,4’ ünün tarım sektöründe
yer aldığı görülmektedir. Tarım sektöründe çalışan kadınların, 2013 yılında yüzde 76,8’i,
2014 yılının Ağustos ayında ise yüzde 70,3’ü ücretsiz aile işçisi olarak istihdam edilmektedir.
Kadınların işgücü katılma oranının yüksek olduğu tarım sektöründe kadın girişimciliği
desteklenmelidir.
1.2. Çocuk İşçiliği
Tarımda istihdam edilen çocuklar, çalışan çocukların en geniş kitlesini oluşturmaktadır.
TÜİK 2006 verilerine göre, toplam çalışan çocukların yüzde 36,6’sı (çalışan erkek çocukların
yüzde 28,6’sı, kız çocukların yüzde 53,3’ü) tarım sektöründe çalışmaktadır. 2012 verilerine
göre ise; toplam çalışan çocukların yüzde 44,7’si (çalışan erkek çocukların yüzde 38,4’ü, kız
çocukların yüzde 58,4’ü) tarım sektöründe çalışmaktadır. Tarım sektörü içinde de özellikle
“aile işleri dışında, ücret karşılığı gezici ve geçici tarım işlerinde çalışma” çocuk işçiliğinin
en kötü biçimleri arasında tanımlanmış ve öncelikle müdahale edilmesi gereken alan olarak
belirlenmiştir.
1.3. Kayıt Dışı İstihdam
2014 yılı Eylül verilerine bakıldığında herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan
çalışanların oranı yüzde 35,7’dir, bu oran tarım sektörü özelinde incelendiğinde yüzde 83,9
iken tarım dışı sektörlerde yüzde 22,5 olarak gerçekleşmiştir.
Kayıt dışı istihdamın içinde tarım sektörünün payı 2010 yılında yüzde 49,7, 2011 yılında yüzde
50,8, 2013 yılında yüzde 53,4 iken 2014 yılının Ağustos ayında ise yüzde 50,9’a düşmüştür.
Tarımda kayıt dışı istihdama bakıldığında 2010 yılında yüzde 85,4, 2011 yılında yüzde 83,8
ve 2014 yılının Ağustos ayında ise yüzde 83,9 olduğu görülmektedir. Tarımda kayıt dışı
istihdamın içinde kadınların payı ise 2010 yılında yüzde 53,9, 2012 yılında yüzde 54,1, 2013
yılında yüzde 54,3 ve 2014 yılının Ağustos ayında ise yüzde 53,8 dir. Önemli bir kısmı kayıt dışı
olan tarım sektörünün kayıt altına alınması, sektör büyüklüğünün tespiti ve doğru politikalar
üretmek için büyük önem arz etmektedir. Bu bakımdan tarım sektöründe kayıtlı istihdamın
önemi ve getirileri hakkında toplumsal farkındalığın geliştirilmesine yönelik çalışmalar ve
gerekli mevzuat düzenlemeleri yapılmaktadır. 1.4. Mevsimlik Tarım İşçiliği
Genellikle işleyecek toprağı bulunmayan, yetersiz toprağa sahip olan ya da çeşitli nedenlerle
bu toprakları işleyemeyen aileler, tarımsal işgücü talebi yoğun olan yerlere giderek, gezici
veya geçici olarak çalışmaktadırlar. Mevsimlik gezici tarım işçilerinin zor koşullarda
çalıştıkları bilinen bir gerçektir. İşçiler, içinde bulundukları çalışma ve yaşam koşulları ile
198
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
eğitim düzeyleri ve örgütlenme gibi alanlarda asgari standartları elde edebilecek durumda
değildirler.
Mevsimlik gezici tarım işçilerinin sosyal güvenlikleri açısından mevcut durumları
iyileştirilmesi amacıyla 2011 yılında, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununda bir değişiklik yapılarak günlük prime esas kazanç alt sınırının 20 günlük
tutarı üzerinden ödeyecekleri primlerinin 30 günlük sağlık ve emeklilik hizmeti olarak
değerlendirilmesi sağlanmış, tarımda iş aracılığı sözleşmesi zorunlu hale getirilmiştir.
Mevsimlik gezici tarım işçilerinin çocuklarının tarım işlerinde çalışmaları engellenmesi
amacıyla çeşitli projeler yürütülmekte, çocukların eğitime devamı sağlanmaktadır.
199
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Tarım sektöründe istihdam şartları iyileştirilecektir. Tedbir No ve Adı:
1.1. Tarıma yönelik destekler, ihtisaslaşmayı ve istihdamı korumayı teşvik edecek biçimde
tasarlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
İlgili Birim: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tarım sektörüne ilişkin
uygulanmakta ve uygulanacak olan politikalar ile destekleme araçları da kullanılarak, gıda
güvencesinin ve güvenliğinin sağlanması ile doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı
gözetilerek, ülkemizin AB’ye üyeliği sonrasında Birlik içinde rekabet edebilmesini teminen,
örgütlü ve rekabet gücü yüksek bir tarımsal yapı oluşturulması hedeflenmektedir. Bu süreçte,
destekleme politikaları, üretimde verimliliği artırmaya yönelik uygulamaları içerecek ve
gerek uygulama araçları gerekse uygulamaları destekleyici altyapıların oluşturulmasında ve
tarımsal istihdamın da verimliliği artıracak şekilde tercihlere öncelik verilecektir.
e) Değerlendirme: Küçük tarım üreticilerinin ihtisaslaşmaları, organize olmaları ve küresel
rekabete uyum sağlamaları ve istihdam düzeylerini korumaları amacıyla Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığı bünyesinde çalışmalar takip edilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2. Sektördeki işgücünün kalitesinin artırılması ve verimli üretimin gerçekleşmesi açısından
tarım sektöründeki meslekler tanımlanacak ve bu mesleklerde mesleki standartların
belirlenmesine yönelik hedefler ortaya konulacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
İlgili Birim: Meslek Standartları Dairesi Başkanlığı
200
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, İlgili Meslek
Kuruluşları, Üniversiteler
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tarım sektöründe ulusal meslek
standartlarının hazırlanması için sektöre ve mesleklere ilişkin yetkinliği ve temsil gücü olan
Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Türkiye Damızlık Koyun-Keçi Yetiştiricileri Merkez Birliği
ile MYK arasında toplam 11 meslek standardının hazırlanmasına yönelik işbirliği protokolü
yapılmıştır. Yapılan protokoller kapsamında Ocak- Eylül 2014 döneminde bir ulusal meslek
standardı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 10 meslek standardı üzerinde de çalışmalar devam
etmektedir.
e) Değerlendirme: Meslek standartlarının oluşturulması çalışmaları sürdürülmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3 Tarım sektöründe kısa çalışma ödeneği hak kazanma şartları kolaylaştırılarak
uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tarım sektöründe kayıtdışı
istihdam oranın yaklaşık yüzde 84 civarında olduğu göz önünde bulundurulduğunda öncelikli
olarak sektörde kayıtlı istihdamın artırılması gerekmektedir. Sektöre kayıtlı istihdam
artırıldığında 2011 yılında kısa çalışma ödeneğinden yararlanma koşuluna getirilen “sektörel
kriz” kapsamında tarım sektörünün bu ödenekten yararlanması söz konusu olabilecektir.
e) Değerlendirme: Tarım sektöründe kısa çalışma ödeneğine hak kazanma şartlarının
kolaylaştırılmasına dair 2014 yılı içinde İŞKUR bünyesinde bir çalışma başlatılmamıştır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
201
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tedbir No ve Adı:
1.4 Tarım sektörü çalışanlarına yönelik olarak girişimcilik ve özellikle kadın girişimciliği
desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ASPB
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, İŞKUR,
İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı gönderilen görüşte, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı koordinasyonunda
yürütülen “Kırsal Alanda Kadının Güçlendirilmesi Ulusal Eylem Planı (2012-2016)’nın
Girişimcilik ve Pazarlama Bölümünde Kırsal Alanda Kadın Girişimci Sayısının Arttırılması
hedefi yer almaktadır. Söz konusu hedefin gerçekleştirilmesinde sorumlu kuruluşlar olarak
“KOSGEB, İŞKUR ve Yerel Yönetimler” belirlenmiştir.
Ayrıca, GTHB’nin kırsal alandaki kadın kooperatiflerinin desteklenmesine yönelik proje
destekleri bulunmaktadır. Aynı zamanda söz konusu kadın kooperatiflere yönelik girişimcilik
alanını da kapsayan eğitim faaliyetleri gerçekleştirmektedirler. Diğer yandan, IPARD
desteklerinin koordinasyonu GTHB’nın Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu
tarafından yürütülmekte ve bu kapsamda kırsal alanda kadın girişimcilerin pozitif ayrımcılık
yapılarak desteklenmektedir.
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü bünyesinde kadın girişimciliği alanında kadın girişimcilere
maddi destek sağlanmasına ilişkin bütçe ve fon kaynağı bulunmamaktadır. Bununla birlikte,
kadınların istihdamının arttırılmasında önemli bir bileşen olarak görülen kadın girişimciliği
alanında, 2012-17 dönemini kapsayan SIDA fon kaynağı ile Dünya Bankası işbirliğinde
“Kadınların Ekonomik Fırsatlara Katılımının Arttırılması Projesi” kapsamında politika
üretimine temel teşkil etmek üzere kadın girişimcilerin profillerinin, finansmana erişim
durumlarının ortaya çıkarılması gibi çalışmalar yürütülmektedir.
Yukarıda yazılanlar çerçevesinde değerlendirme yapılacak olursa, söz konusu tedbirde
KOSGEB ile Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın sorumlu kurum ve kuruluşlar olarak
belirlenmesi, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğümüzün ise işbirliği kuruluşları arasında yer
alması uygun olacaktır.
İŞKUR tarafından düzenlenen girişimcilik eğitim programlarına katılım sağlayacakların
sadece işsiz olması şartı 2013 yılında kaldırılmış ve herkesin katılması imkânı getirilmiştir.
Böylece tarımda çalışan kadınların girişimcilik eğitimlerinden faydalanmaları mümkün
olmaktadır.
e) Değerlendirme: Kadın girişimciliğinin desteklenmesi konusunda sorumlu kuruluş olarak
KOSGEB belirlenmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
202
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
Tedbir No ve Adı:
1.5. Tarım sektöründe bilinçli üreticilerin artırılması ve modern üretim yöntemlerinin
çiftçiler tarafından benimsenmesi amacıyla İŞKUR tarafından mesleki eğitim programları
düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarımsal
Üretici Örgütleri Üniversiteler, İlgili Meslek kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
ve Türkiye Ziraat Odaları Başkanlığı ile İŞKUR arasından 10.07.2013 tarihinde imzalanan Protokol
ile tarım alanında çalışan veya çalışacak kişilerin eğitilmesi amaçlanmıştır. 2013 yılında 69 kişi
düzenlenen kurslara katılmış, 2014 yılından ise tüm Türkiye’de yaklaşık 20 bin kişinin kurslardan
yararlanması onaylanmıştır. Bu kurslar çeşitlenerek ve artarak devam edecektir.
e) Değerlendirme: İŞKUR tarafından düzenlenen mesleki eğitim programları gelecek
dönemde de sürdürülecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.6 Tarımda istihdam edilenlerin, özellikle kadınların sosyal güvenlik kapsamına girmeleri
kolaylaştırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: İşverenler Prim Daire Başkanlığı
Kayıtdışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı bünyesinde şu an uygulanmakta olan Çiftçi Kayıt Sistemi’ne benzer bir şekilde
Tarım İşçileri Kayıt Sistemi’nin oluşturulması gerekmektedir. Bu noktada il ve ilçelerde
bulunan ziraat odalarının daha etkin kullanımı sağlanabilir. Ayrıca çiftçilere tarlalarında
çalıştırdıkları tarım işçileri ile ilgili bildirim yapılması zorunluluğu getirilebilir. Bunun
sağlanabilmesi için Devlet tarafından sağlanan tarımsal desteklemelerin ödenmesi, bu
203
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
bildirimlerin yapılıp yapılmaması şartına bağlanabilir. Ayrıca sistem oluşturulduktan sonra
SGK kayıtları ile entegrasyonu sağlanabilir.
e) Değerlendirme: Tarımda istihdam edilenlerin, özellikle kadınların sosyal güvenlik
kapsamına girmelerine dair SGK bünyesinde çalışmaların başlayabilmesi için Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığı bünyesinde ön çalışmalar yapılması gerekmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.7. Özel sektör yatırımları teşvik edilecek, kredi imkânları artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
1.Kurum: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
İlgili Birim: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
2.Kurum: Ekonomi Bakanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Tarımsal Üretici Örgütleri, Hazine Müsteşarlığı,
Tarım Kredi Kooperatifleri
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 15/06/2012 tarih ve 2012/3305
sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ekinde belirtilen yatırım konuları
dışında kalan tarım ve tarımsal sanayi yatırımları, asgari yatırım tutarı ve kapasite şartlarını
sağlamaları durumunda Genel Teşvik Sistemi (KDV İstisnası, Gümrük Vergisi Muafiyeti) ve
Bölgesel Teşvik Sistemi (KDV İstisnası, Gümrük Vergisi Muafiyeti, Vergi İndirimi, Faiz Desteği,
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği, Sigorta Primi Desteği, Gelir Vergisi Stopajı Desteği,
Yatırım Yeri Tahsisi) kapsamında teşvik unsurlarından faydalanabilmektedir.
e) Değerlendirme: Tarım sektöründe özel sektör ve tarımsal üretici örgütleri için kredi
imkanları sağlanmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.8. Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri kurulacak, tarım sanayi entegrasyonu
desteklenecek ve geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
İlgili Birim: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
204
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, KOSGEB, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı bünyesidne “Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri” kurulması yönünde
çalışmalar devam etmektedir.
Bu kapsamda, 7’si besi sığırcılığı (Amasya-Suluova, Ankara-Çubuk, Diyarbakır-Merkez,
Şanlıurfa- Merkez, Eskişehir-Beylikova, Kars-Merkez ve Gaziantep); 2’si süt sığıcıliği (Karaman
ve Hatay) ve biri hayvansal ürünler (Elazığ) konusunda olmak üzere 12 ayrı ilde belirlenen
TDİOSB’nin tamamı tüzel kişilik kazanmıştır.
Bunların dışında 5’i besi sığırciliği (Afyonkarahisar-Bolvadin, Ardıhan-Göle,KütahyaKırgılı,Malatya-Merkez ve Sivas –Şarkışla), biri süt sığırcılığı( Kütahya- Çavdarhisar), 3’ü
Seracılık (Afyonkarahisar- Çayırbağ (jeotermal),Ağrı-Diyadin (Jeotermal) ve Samsun-Bafra)
konusunda olmak üzere 9 ayrı yerde TDİOSB kurulmasıyla ilgili işlemler ise başvuru
aşamasındadır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.9. Tarımsal alandaki gelişmeler ve istihdam olanakları konusunda görüşü alınmak ve bu
alanda yapılabilecek faaliyetleri belirlemek üzere Tarım İl Müdürlüklerinin yılda en az bir
kez İİMEK toplantılarına katılımı sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, KOSGEB, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İŞKUR tarafından Çalışma ve İş
Kurumu İl Müdürlüklerine söz konusu tedbirin yerine getirilmesi için talimat gönderilmiştir.
Gelecek dönemde 81 il müdürlükleri ile yapılacak yazışmalardan söz konusu tedbirin İl
İstihdam ve Mesleki Eğitim Kurullarının gündemine alınıp alınmadığı bilgisi alınacaktır.
e) Değerlendirme: Eylem sürekli olduğundan her yıl illerden gelen İİMEK raporlarında söz
konusu toplantıların yapılıp yapılmadığı İŞKUR aracılığı ile takip edilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
205
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tedbir No ve Adı:
1.10. Tarımsal işletmelere İŞKUR hizmetleri tanıtılacak ve bu işletmelerin İŞKUR
hizmetlerinden yararlanmaları sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılı Ocak-Ağustos
döneminde tarım, ormancılık ve balıkçılık alanında faaliyet gösteren 2353 işletme ziyaret
edilmiş, İŞKUR hizmetleri hakkında bilgilendirme yapılmıştır.
e) Değerlendirme: Tarımsal işletmelere İŞKUR hizmetlerinin tanıtılması ve bu işletmelerin
İŞKUR hizmetlerinden yararlanmaları amacıyla İŞKUR tarafından faaliyetler gelecek dönemde
de sürdürülecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Tarım sektöründeki işgücünün eğitim ve vasıf düzeyi yükseltilecek, uyum yeteneği
artırılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1. Sektörde ücretli olarak çalışan işçiler temel mesleki eğitim ve beceri eğitimlerinden
geçirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
İlgili Birim: Eğitim ve Yayım Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı ve Türkiye Ziraat Odaları Başkanlığı ile İŞKUR arasından 10.07.2013 tarihinde
tarım alanında çalışan kişilerin eğiitlmesi konusunda protokol imzalanmıştır. Bu kapsamda,
2013 yılında 69 kişi düzenlenen kurslara katılmış, 2014 yılından ise tüm Türkiye’de yaklaşık
20 bin kişinin kurslardan yararlanması onaylanmıştır.
206
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
e) Değerlendirme: Tarım sektöründe ücretli olarak çalışan işçilerin temel mesleki eğitim ve
beceri eğitimleri faaliyetleri sürdürülmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2 Sektörde kendi hesabına çalışanlara yönelik mesleki eğitim programları ve girişimcilik
eğitimleri düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, KOSGEB, Tarımsal Üretici Örgütleri
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tarım alanında 2013 yılından
2014 yılı Temmuz ayı sonuna kadar 12 adet meslekte 82 adet kurs düzenlenmiş ve bu kurslara
186 kişi katılmıştır.
e) Değerlendirme: Sektörde kendi hesabına çalışanlara yönelik mesleki eğitim programları
ve girişimcilik eğitimleri gelecek dönemde de İŞKUR tarafından sürdürülecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3 Tarımdan kopan işgücünün aynı bölgede geçiş yapması öngörülen sektörler ve meslekler
belirlenerek bu kişilere yönelik sertifikalı eğitim programları uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı
Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, MEB, İlgili
Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İŞKUR tarafından her yıl en
az iki defa yapılan İşgücü Piyasası Araştırmaları ile işgücü piyasasında eleman ihtiyaçı olan
207
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
sektör ve meslekler tespit edilmekte, ilde yapılan işgücü piyasası ihtiyaç analizlerine uygun
olarak ortaya çıkan mesleklerde kurslar düzenlenmektedir.
Ayrıca Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve Türkiye Ziraat Odaları Başkanlığı ile İŞKUR
arasından 10.07.2013 tarihinde imzalanan protokol ile tarım alanında çalışan kişilerin
eğitilmesi kapsamında düzenlenen mesleki eğitim kursları ile işgücünün istihdam edilebilirliği
artırılmaktadır.
e) Değerlendirme: İŞKUR tarafından tedbir doğrultusunda faaliyetler sürdürülmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.4. Toplum yararına çalışma programlarında tarım sektöründen kopan işgücüne öncelik
verilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Yapılacak mevzuat
çalışmalarında söz konusu tedbir dikkate alınacaktır. İşgücü piyasası ihtiyaç analizlerinin ve
konuyla ilgili ulusal istatistiki verilerin söz konusu çalışmaya yön vereceği düşünülmektedir.
e) Değerlendirme: Toplum yararına çalışma programlarında tarım sektöründen kopan
işgücüne öncelik verilmesi için İŞKUR tarafından çalışmalar 2015 yılında başlatılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.5 Kırdan kente göçle birlikte işgücü piyasasında yaşanan uyum problemini ortadan
kaldırmaya yönelik programlara yer verilerek, göç edenlerin istihdam edilebilirliklerini ve
sosyal uyumlarını artırmaya yönelik eğitim ve danışmanlık hizmetleri verilecektir. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
208
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, İçişleri Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Aktif İşgücü Hizmetleri
Yönetmeliği kapsamında işgücünün istihdam edilebilirliğini artırmak adına mesleki eğitim
kursları düzenlenmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbire dair çalışmalar sürdürülmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3.Tarım sektöründe kayıtlı istihdamın geliştirilmesi sağlanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
3.1 Sektörde yüksek düzeyde seyreden kayıt dışı istihdamı ortadan kaldırmaya yönelik
düzenlemeler yapılacaktır. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Kayıtdışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Avrupa Birliği tarafından finanse
edilen KİTUP II Projesi kapsamında 2015 yılından itibaren bölgesel analizler yapılacaktır.
Bu analizlerden bir tanesi ise tarım sektördeki kayıtdışılığa ilişkin durum tespitini yapmaya
yöneliktir.
Yine aynı proje kapsamında akademisyenler, ilgili kurum ve kuruluşlar ve toplumun ilgili
kesimlerinden oluşan akademik danışma kurulu kurulacaktır. Bu kurul tarım sektöründe
kayıt dışılığın nedenleri ve çözüm önerilerine ilişkin rapor hazırlayacaktır. Bölgesel analiz ve
hazırlanacak raporla tarım sektörüne yönelik önlemler alınacaktır.
e) Değerlendirme: SGK tarafından sektörde kayıt dışı istihdamı ortadan kaldırmaya yönelik
çalışmalar sürdürülmektedir. Projenin çıktıları gelecek dönemde paylaşılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
209
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tedbir No ve Adı:
3.2. Kayıtlı istihdamı geliştirmeye yönelik bilinç artırma çalışmaları gerçekleştirilecektir. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Kayıtdışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, İlgili
Meslek Kuruluşları, Tarımsal Üretici Örgütleri
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tarım işçileri için 2014 yılının
Kasım ve Aralık aylarında Türkiye Ziraat Odaları Birliği ile altı ilde bilgilendirme faaliyeti
gerçekleştirilmiştir.
e) Değerlendirme: SGK tarafından kayıtlı istihdamı geliştirmeye yönelik bilinç artırma
çalışmaları gelecek dönemde de sürdürülecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
4. Tarım sektöründe çocuk işçiliği önlenecektir.
Tedbir No ve Adı:
4.1 Kırsal alanda çocuk ve gençlere karşılıksız burs ve kredi imkânları sağlanarak veya şartlı
nakit transferinden yararlanma şartları kolaylaştırılarak eğitimde kalmaları teşvik edilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, ASPB, İçişleri Bakanlığı, Gençlik
ve Spor Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kırsal alanda çocuk ve
gençlere karşılıksız burs ve kredi imkânı sağlanabilmesine yönelik politika geliştirilmesi için
ilgili taraflarla bir araya gelinerek bir çalışma başlatılacaktır. Söz konusu çalışma kapsamında
mevcut durum, sorun ve ihtiyaç analizi belirlenecek ve tedbir kapsamında çalışmalar devam
edecektir.
210
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tarım Sektörü
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu ve ilgili kurum/kuruluşların 2015 yılı içinde bir
araya gelerek çalışma grubu oluşturması gerekmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
4.2 Özellikle mevsimlik gezici tarım işçilerinin çocuklarının eğitim sisteminde kalmasını
teşvik edici özel düzenlemeler yapılacaktır. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, İçişleri Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Mevsimlik gezici tarım
işçilerinin çocuklarının eğitim sisteminde kalmasını sağlayacak teşvik edici düzenlemelere
yönelik politika geliştirilmesi için taraflarla bir araya gelinerek bir çalışma başlatılacaktır.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin sorumlu ve ilgili kurum/kuruluşların 2015 yılı içinde bir
araya gelerek çalışma grubu oluşturması gerekmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
5. Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam şartları iyileştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
5.1 İŞKUR tarafından mevsimlik gezici tarım işçilerine mesleki ve beceri eğitim programları
uygulanarak hedef illere yerleşme imkânları geliştirilecektir. a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı
İş ve Meslek Danışmanlığı Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ASPB, ÇSGB, KOSGEB, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: Sürekli
211
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
212
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tedbire ilişkin sorumlu ve
ilgili kurum/kuruluşlarla bir araya gelinerek, tedbir maddesi kapsamında yapıalcakların
belirlenmesi için bir çalışma başlatılacaktır.
e) Değerlendirme: Tarafların bir araya gelerek mevcut durum, sorun ve ihtiyaç analizi
değerlendirilmesinin yapılması gerekmektedir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tarım Sektörü
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Tarım Sektörü Eylem Planında yer alan 20 tedbirin 2 tanesinin 2016
yılında tamamlanması planlanmaktadır. 18 tedbir ise Eylem Planının uygulama dönemi olan
2014- 2016 yılları için sürekli olarak uygulanması gereken tedbirlerdir.
10 tedbir “tarım sektöründe istihdam şartlarının iyileştirilmesi” politikasına; 5 tedbir
“tarım sektöründeki işgücünün eğitim ve vasıf düzeyinin yükseltilmesi, uyum yeteneğinin
artırılması” politikasına; 2 tedbir “tarım sektöründe kayıtlı istihdamın geliştirilmesinin
sağlanması” politikasına; 2 tedbir “tarım sektöründe çocuk işçiliğinin önlenmesi” politikasına
ve bir tedbir ise “mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam şartlarının iyileştirilmesi”
politikasının gerçekleştirilmesine katkı sağlayacak tedbirlerdir. Tarım sektörü eylem planı kapsamında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Ekonomi
Bakanlığı, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, İŞKUR, Milli Eğiitm Bakanlığı, Mesleki
Yeterlilik Kurumu ve sosyal Güvenlik Kurumu sorumlu kurum/ kuruluş olarak belirlenmiştir.
3.1 TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 OLAN TEDBİRLER
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.2 Sektördeki işgücünün kalitesinin artırılması ve verimli üretimin gerçekleşmesi
açısından tarım sektöründeki meslekler tanımlanacak ve bu mesleklerde mesleki
standartların belirlenmesine yönelik hedefler ortaya konulacaktır.” tedbirinde süre sürekli
olarak değiştirilmelidir.
3.2 TAMAMLANMA SÜRESİ SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.4 Tarım sektörü çalışanlarına yönelik olarak girişimcilik ve özellikle kadın girişimciliği
desteklenecektir.” tedbiri için sorumlu kurum/kuruluşun Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
yerine KOSGEB olması önerilmektedir.
213
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
214
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
1. MEVCUT DURUM
Tekstil ve hazır giyim sektörü dünyada üretim sürecinde yaratılan katma değer ve ihracat
gelirleri içindeki yüksek payı nedeniyle ekonomik kalkınma sürecindeki birçok ülke için
önemli sektörlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ülkemizde de tekstil ve hazır giyim
sektörü üretim, ihracat ve istihdam içinde önemli bir paya sahip olup GSYİH’nin yüzde 10’unu
sağlamaktadır. Özellikle ihracat odaklı bir sektör olması nedeniyle dünya ticaretindeki
gelişmeler sektörü yakından etkilemektedir. Türkiye’nin tekstil ve ham maddeleri ihracatı,
2014 yılının Ocak-Ağustos döneminde 2013 yılının aynı dönemine kıyasla yüzde 8,4’ lük bir
artışla 5,9 milyar dolara yükselmiştir. İstanbul Sanayi Odasının her yıl açıkladığı Türkiye
toplam ihracatı içinde tekstil ve hazır giyim ihracatının payı yüzde16,48’dir.
Bununla birlikte, 2015-2017 Orta Vadeli Programında da “Başta makine ve otomotiv olmak
üzere, demir-çelik, tekstil, hazır giyim ve konfeksiyon, elektrik ve elektronik ile kimyevi
maddeler ihracat stratejimizin lokomotif sektörleri olmaya devam edecektir.” ifadesine yer
verilerek sektörün önemi vurgulanmıştır.
2014 yılının Ocak-Ağustos döneminde AB(28), Ortadoğu, Afrika, Serbest Bölgeler ve Türk
Cumhuriyetlerine yönelik tekstil ihracatı, yüzde 3,5 ile yüzde 54,9 arasında değişen oranlarda
artarken, Eski Doğu Bloku, Asya, Okyanusya ülkeleri ve diğer Avrupa ülkelerine yapılan
tekstil ihracatı yüzde 3,5 ile yüzde 9,8 arasında değişen oranlarda azalmıştır. Amerika
ülkelerine yapılan ihracat miktarında ise değişiklik yaşanmamıştır.
Yılın ilk sekiz ayında gerçekleşen tekstil ihracatının yüzde 46,5lik bölümü AB(28) ülkelerine
yapılmıştır ve söz konusu ihracatın yaklaşık tutarı 2,7 milyar dolardır. Türkiye hazır giyim
ihracatının beşte birini AB ülkelerine yapmakta olup AB’nin Çin’den sonra en büyük hazır
giyim tedarikçisi konumunda yer almaktadır. AB’nin en büyük ev tekstili üreticisi ve ikinci
büyük ayakkabı üreticisi de Türkiye’dir.
2014 Ocak-Ağustos Döneminde En Fazla Tekstil İhracatı Yapılan 10 Ülke ve İhracat tutarlarını
gösterir tablo aşağıda yer almaktadır.
2014 Ocak-Ağustos Döneminde En Fazla Tekstil İhracatı Yapılan 10 Ülke
ÜLKELER
İTALYA
RUSYA FEDERASYONU
ALMANYA
BİRLEŞİK KRALLIK
ROMANYA
UKRAYNA
İRAN (İSLAM CUM.)
BİRLEŞİK DEVLETLER
BULGARİSTAN
POLONYA
Birim 1000 $
2014 Ocak-Ağustos Dönemi İhracat Miktarı
764.742
668.321
378.705
308.973
286.249
279.698
275.028
264.873
253.116
242.092
Küresel rekabet açısından değerlendirildiğinde ise, Çin hem tekstil ve hem de hazır giyim
ihracatında en büyük üretici ve ihracatçı konumunda bulunmaktadır. Bu sektörlerde dünyanın
ikinci büyük tedarikçisi AB ülkeleri ise üretimlerini Çin, Türkiye, Bangladeş, Hindistan gibi
büyük üretici ülkelere yaptırarak aynı zamanda en büyük alıcı konumunu sürdürmektedirler.
215
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
216
AB ülkelerinin ardından tekstil ve hazır giyim toplam ihracatında Hindistan gelmektedir.
Çin’in üretim gücünün etkisinde olan tekstilin küresel yapısında Türkiye lehine gelişmeler de
yaşanmaktadır. 2009 küresel krizinden tüm sektörler gibi olumsuz etkilense de Türk tekstil ve
hazır giyim sektörleri, alıcıların stoksuz çalışması ve küçük alımlara yönelmesi sebebiyle hızlı
teslimat avantajını kullanmış, Uzakdoğu’nun müşterilerini Türkiye’ye çekmeyi başarmıştır.
Türkiye ekonomisi içinde çok güçlü ileri ve geri bağlantıları olan bu sektördeki gelişmeler
tüm ekonomiyi etkileyebilmektedir. Rakip ülkelerin sektörlere tanıdığı katkılar göz önünde
bulundurulduğunda, küresel rekabet gücünün sürdürülmesi dönem arz etmektedir. Tekstil
sektörünün istihdam yapısı açısından değerlendirilmesinde ise göze çarpan ilk durum,
geçmişte emek yoğun bir sektör olan tekstil sektörünün, son yıllarda yaşanan teknolojik
gelişme ve değişmelerin etkisiyle teknoloji/sermaye yoğun bir sektör olma yolunda ilerlemekte
olduğudur. Bunlara ilaveten, tekstil ve konfeksiyon sektörü, ülkemiz gibi yoğun genç nüfusa
sahip ülkelerde önemli bir istihdam kaynağı olma özelliğini halen korumaktadır.
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUMLARI
Politika No ve Adı:
1. Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Kadın istihdamı desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili birim:İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, SGK, KOSGEB
c) Süre: 2016
d) Eylem ile ilgili Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kadın istihdamını
geliştirmeye yönelik aktif işgücü politikaları uygulanacaktır. İlk kez işgücü piyasasına girecek
olan kadınlar için verilen istihdam teşvikleri bütçe kısıtları dikkate alınarak sürdürülecektir.
Kadınlara yönelik olarak kısmi süreli çalışma olanakları yaygınlaştırılacaktır.
İŞKUR’un 2013-2017 Stratejik Planındaki amaçlarından biri de 2017 yılı sonuna kadar özel
sektörde işe yerleştirilenler içinde kadınların oranını % 35’e çıkarmaktır. Bu doğrultuda;
2014/1 sayılı Özel Politika ve Uygulamaların Geliştirilmesine İlişkin Genelge kapsamında
kadınlara ve diğer dezavantajlı grupların İŞKUR tarafından hizmetlerinden daha etkin
yararlanması amaçlanmıştır.
Ayrıca 2014 yılında Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine verilen 24 adet hedeften
iki tanesi “İstihdamında Güçlük Çekilen Grupları Özel sektörde işe yerleştirme” ve “Özel
politika gerektiren gruplara yönelik düzenlenen kurs ve programlardan yararlanma”dır. Bu
sayede kadınlar ve diğer dezavantajlı gruplara yönelik olarak yerel düzeyde de duyarlılık
geliştirilmesi amaçlanmıştır.
2014 yılında TYP Genelgesinde yapılan değişiklikle kadınlar, engelliler, eski hükümlüler,
35 yaş üstü bireyler, Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralananlar TYP’den
öncelikli olarak yararlandırılmaya başlanmıştır. Öyle ki; başvurular arasındaki söz konusu
dezavantajlı gruplar programa alınmadan, diğer kişiler programa dahil edilememektedir.
Diğer taraftan;
• Türkiye’de kadın istihdamının güçlendirilmesine destek olmak amacıyla ILO-İŞKUR
işbirliği ve İsveç Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği Ajansı (SIDA) finansmanı ile 2013-2016
yılları arasında yürütülen “Kadınlar İçin Daha Çok ve İyi İşler: Türkiye’de İnsana Yakışır İş
İçin Kadınların Güçlendirilmesi Projesi” hayata geçirilmiştir.
• Temmuz 2013’te uygulama dönemi başlayan ve bütçesi 3.597.291 $ olan projenin ana
217
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
hedef kitlesi İŞKUR’a kayıtlı işsiz kadınlar olup, proje İstanbul, Ankara, Konya ve Bursa
illerinde yürütülmektedir.
• Kadın istihdamının artırılması ve yaygınlaştırılması için; aktif işgücü̈ piyasası programları
ile kadınlar için insana yakışır iş olanaklarının sağlanmasını ve çalışma standartları alanında
farkındalık yaratmayı hedefleyen proje ile Türkiye’de Ulusal düzeyde bir Kadın İstihdamı ve
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Eylem Planı geliştirilecektir.
• İŞKUR’un hali hazırda 81 ilde gerçekleştirmiş olduğu işgücü piyasası araştırmaları
güncellenerek kadın istihdamı ve toplumsal cinsiyet odaklı işgücü piyasası araştırmaları
gerçekleştirilmiştir
• Bu doğrultuda, ilgili Kurum ve Kuruluşlardan seçilen temsilcilerle Ulusal Teknik Ekip
oluşturulmuş, akademik düzeyde toplantılar gerçekleşmiş ve kadınlara yönelik işgücü
piyasası analizleri ile ilgili çalışmalar yapılmıştır.
• 12 Şubat 2014 tarihinde Ankara’da düzenlenen bir konferans ile projenin açılışı
gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte 13 Mart 2014’te Konya’da, 18 Mart 2014’te Bursa’da ve
19 Mart 2014’te İstanbul’da tanıtım toplantıları yapılmıştır.
• ILO Genel Merkezi Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bölümü ve ILO Uluslararası Eğitim Merkezi
(ITC-ILO) ile işbirliği içerisinde 2-6 Eylül 2014 tarihlerinde Ulusal Teknik Ekip üyelerine
yönelik uluslararası bir eğitim semineri gerçekleştirilmiştir. Bu eğitimin devamı niteliğinde
olan İstihdam Politikaları ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği konulu bir çalıştay 11-14 Kasım
2014’te Abant’ta düzenlenmiştir.
• Yine bu kapsamda Ulusal Teknik Ekip üyeleri ile birlikte 1-6 Aralık 2014 tarihleri arasında
İsveç çalışma ziyareti gerçekleştirilmiştir.
e) Değerlendirme: Tedbirin tekstil sektörünü de kapsayacak şekilde yerine getirilmesi için
İŞKUR ile gerekli çalışmalar yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2 Genç istihdamı desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili birim: İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, SGK, KOSGEB
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014/1 sayılı Özel Politika ve
Uygulamaların Geliştirilmesine İlişkin Genelge kapsamında kadınlara ve diğer dezavantajlı
218
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
grupların Kurumumuz hizmetlerinden daha etkin yararlanması amaçlanmıştır.
Ayrıca 2014 yılında Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine verilen 24 adet hedeften
iki tanesi “İstihdamında Güçlük Çekilen Grupları Özel sektörde işe yerleştirme” ve “Özel
politika gerektiren gruplara yönelik düzenlenen kurs ve programlardan yararlanma”dır. Bu
sayede kadınlar ve diğer dezavantajlı gruplara yönelik olarak yerel düzeyde de duyarlılık
geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Özellikle üniversite okuyan gençlerin iş gücü piyasası ile tanışmasını sağlamak, iş arayanlarla
buluşmasını sağlamak, kariyer hedeflerinde kendilerine danışmanlık desteği sağlamak
amacıyla 2014 yılında 172 üniversitede kariyer günü düzenleme hedefi konulmuştur. Ekim
ayı itibarıyla tüm Türkiye’de yaklaşık 131 adet kariyer günü gerçekleştirilmiştir.
Diğer taraftan 15-24 yaş aralığında 2014 yılı Ocak-Ekim döneminde 528 bin 261 kişi
kurum hizmetlerinden faydalanmak amacıyla başvuruda bulunmuş, 167 bin 344 kişi işe
yerleştirilmiştir. Bu sayı özel sektörde yapılan işe yerleştirmenin yaklaşık yüzde 30’una
tekabül etmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbirin tekstil sektörünü de kapsayacak şekilde yerine getirilmesi için
İŞKUR ile gerekli çalışmalar yapılacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
2. Sektördeki nitelikli işgücü talebi karşılanacaktır.
Tedbir No ve Adı:
2.1 Meslek standartlarının belirlenmesi sürdürülerek sertifikasyon sistemine işlerlik
kazandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MYK
İlgili Birim: Meslek Standartları Dairesi Başkanlığı
Sınav ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Sosyal Taraflar, İlgili Meslek Kuruluşları, İlgili
STK’lar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Tekstil sektöründe ulusal
meslek standartlarının hazırlanması için sektöre ve mesleklere ilişkin yetkinliği ve temsil
gücü olan Türkiye Tekstil Sanayi İşverenleri Sendikası, İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon
İhracatçı Birlikleri, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu, Ege Bölgesi Sanayi Odası
ve Bursa Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği ile toplam 61 meslek standardının hazırlanmasına
yönelik işbirliği protokolü yapılmıştır. Protokoller kapsamındaki 61 meslek standardının
219
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
tamamının çalışması tamamlarak Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 2013 yılı sonu itibariyle
tamamlanmıştır. Tekstil sektöründe 32 meslekte sınav ve belgelendirme yapılmaktadır. Bu
sektörde yetkilendirilen akredite belgelendirme kuruluşları aşağıda sunulmuştur;
• İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB)
• Bursa Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (BESOB)
• Türkiye Tekstil Sanayii İşverenleri Sendikası İktisadi İşletmesi (TTSİS)
• İTKİB Eğitim Araştırma ve Danışmanlık Hizmetleri Destek A.Ş. (İTKİB)
Akredite sınav ve belgelendirme kuruluşlarınca gerçekleştirilen ölçme ve değerlendirmeler
neticesinde başarılı olan 13 kişiye MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi verilmiştir.
MYK tarafından tedbir konusunun meslek standartlarının belirlenmesi sürdürülerek sınav
ve belgelendirme süreçlerine işlerlik kazandırılacaktır.” şeklinde düzenlenmesi ve tedbirin
sürekli olması sebebiyle sürenin sürekli olarak revize edilmesi talep edilmektedir.
e) Değerlendirme: Tedbir konusunun “meslek standartlarının belirlenmesi sürdürülerek
sınav ve belgelendirme süreçlerine işlerlik kazandırılacaktır.” şeklinde düzenlenmesine ve
tedbirin sürekli olarak revize edilmesine yönelik değişiklik uygun olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2 Mesleki ve teknik eğitimde piyasa aktörleri ile eğitim kurumlarının etkin işbirliği
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: Aktif İşgücü Hizmetleri Daire Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: MEB, Sosyal Taraflar, İlgili Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İŞKUR olarak düzenlenen
mesleki eğitim kurslarında işverenlerin ve işgücü piyasasının aktörlerinin talepleri öncelikli
olarak değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
220
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
Tedbir No ve Adı:
2.3 Çalışanlara eğitim düzenleyen işverenlerin eğitim faaliyetleri devlet tarafından
desteklenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: BTSB, Maliye Bakanlığı, İŞKUR
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Milli Eğitim Bakanlığı
Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü işverenlerin talepleri doğrultusunda yaygın eğitim
programları hazırlamakta ve uygulamaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.4 Sektöre yönelik eğitim kurumlarının müfredatları, sektör temsilcisi kurumların katkıları,
ayrıca ulusal meslek standartları baz alınarak periyodik olarak güncellenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: MEB
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İŞKUR, MYK, YÖK, KOSGEB, Sosyal Taraflar, İlgili
Meslek Kuruluşları
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Mesleki ve teknik ortaöğretim
okul ve kurumlarında uygulamaya konulan çerçeve öğretim programları ve modüler öğretim
materyalleri değişen ve gelişen teknolojiler doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı, sektör ve
üniversite temsilcilerinin katılımıyla geliştirilmekte ve güncellenmektedir. Bu çalışmalar
sonucunda uygulamada olan 62 alan 226 dal güncellenerek 52 alan ve 204 dal ile eğitime
2015-16 yılında başlanacaktır. Çerçeve öğrenim programlarındaki değişikliklere göre atölye
ve laboratuvar standartları belirlenmektedir. Mesleki ve teknik ortaöğretim okullarının
yeniden altyapı ve güncellenen donatımları doğrultusunda mevcut alan ve dallara yönelik
453 atölye ve laboratuvar standart mimari projeleri çizdirilmiştir. Buna göre okulların teknik
altyapısının yenilenmesi için bütçe imkanları doğrultusunda ödenek gönderilmekte ve sektör
katkıları sağlanmaktadır.
221
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.5 Sektörde katma değeri yüksek üretim gerçekleştirilmesine yönelik olarak nitelikli
istihdam kapasitesi artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOSGEB Eğitim ve Danışmanlık Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, İŞKUR
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılı Aralık ayı itibariyle
sektörde faaliyet gösteren işletmelere talepleri doğrultusunda; Eğitim Desteği ile 7 KOBİ’ye
5.841 TL, nitelikli Eleman Desteği ile 295 KOBİ’ye 1.234.784 TL destek sağlanmıştır.
Ayrıca, sektörde faaliyet gösteren ve KOSGEB veri tabanına kayıtlı KOBİ’ler elektronik
eğitimlerden de faydalanabilmektedirler.
Eylem Planı hazırlık çalışmalarında KOSGEB’den görüş alınan taslakta bu tedbir yer
almamaktadır. Ulusal İstihdam Stratejisi ve Eylem Planları Resmi Gazete’de yayınlandıktan
sonra, tedbir içeriği ve sorumlu kuruluşunun KOSGEB olduğu görülmüştür. Bu tedbire ilişkin
mevcut durum ve tedbirden sorumlu personel görevlendirmesine ilişkin yazınız çerçevesinde
de, tedbirin adı ve açıklamasında yer alan hususlar bazında KOSGEB faaliyet alanı kapsamında
ilgili desteklerimize dair gerçekleşme bilgileri gönderilmektedir.
Bu çerçevede tedbir, KOSGEB’in görev ve faaliyet alanı kapsamında değerlendirildiğinde;
KOBİ’lerde istihdam edilen personelin niteliklerinin arttırılması için işletmelerin çeşitli kurum/
kuruluşlardan alacakları kurs ya da eğitim giderleri veya KOSGEB tarafından düzenlenecek
eğitimlere katılmaları halinde Eğitim Desteği kapsamında giderleri desteklenmektedir.
İşsiz işgücünün yetiştirilmesi için kurs ya da eğitim programları KOSGEB tarafından
düzenlenememektedir. Diğer yandan, KOSGEB Nitelikli Eleman Desteği ile de KOBİ’lerin
ihtiyacı olan nitelikteki personeli istihdam edebilmesine ilişkin giderleri desteklenmektedir.
Ancak ulusal istihdam stratejisi ve eylem planlarının ölçek farkı gözetmeksizin tüm işletmeleri
ya da tarafları kapsayan bir doküman olduğu da düşünüldüğünde, sonuç bölümünde yer alan
içerik ve beklentiler çerçevesinde tedbirin KOSGEB sorumluluğunda yürütülmesine devam
edilmesinin uygun olmayacağı, KOSGEB’in ilgili kuruluş olarak tedbire ilişkin çalışmalara
destek olabileceği düşünülmektedir.
e) Değerlendirme: KOSGEB tarafından sorumlu kuruluşun işbirliği yapılan kurum olarak
değiştirilmesi önerilmiştir. Ancak faaliyet alanının işsizleri değil yalnızca mevcut çalışanları
kapsayacak şekilde sınırlı tutulmasıyla KOSGEB’in sorumlu kuruluş olarak kalması yerinde
olacaktır.
222
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.6 Sektörün işgücü envanteri iller bazında çıkarılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: İŞKUR
İlgili Birim: İşgücü Piyasası ve İstatistik Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB
c) Süre:2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Her yıl düzenlenen İşgücü
Piyasası Talep Araştırması kapsamında 10+ işyerlerinde il bazında sektör analizi yapılmaktadır.
Bu kapsamda il düzeyinde mevcut istihdam, açık iş, temininde güçlük çekilen meslekler ve
istihdam artışı ile ilgili veriler elde edilmektedir. 12 Mayıs-27 Haziran 2014 tarihlerinde
gerçekleştirilen İşgücü Piyasası Araştırmaları (İPA) çerçevesinde 10 ve daha fazla çalışanı
bulanan işyerleri ziyaret edilmiş ve işyeri bilgi formu uygulanmıştır. Yapılan çalışma işyeri
bazlı olup il düzeyinde; çalışan, açık iş, temininde güçlük çekilen meslekler ve gelecek dönem
istihdam beklentileri hakkında bilgiler vermektedir. Türkiye genelinde Tekstil ve Hazır Giyim
Sektörü’ne ait söz konusu bilgilere ait tablo mail ekiyle birlikte gönderilmiştir. Bununla
birlikte her bir il için söz konusu bilgilerin yer aldığı İPA raporları 2014 yılı sonu itibariyle
paylaşılacaktır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
3. Kayıt dışı istihdam azaltılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
3.1 Kayıtlı istihdama yönelik toplumsal farkındalık artırma çalışmaları gerçekleştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Pirimleri Genel Müdürlüğü, Kayıtdışı İstihdamla Mücadele Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB, Sosyal Taraflar
c) Süre: Sürekli
223
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Bu kapsamda SGK tarafından
çok sayıda eylem gerçekleştirilmiş olmakla beraber bu faaliyetlere aralıksız devam
edilmektedir. Daha önce SGK bünyesinde yürütülen KİT-UP 1 (Kayıtlı İstihdamın Teşviki
Projesi) kapsamında yürütülen toplumsal farkındalık artırma faaliyetlerinin devamı
niteliğindeki faaliyetlere KİT-UP 2 Projesi kapsamında da devam edilecektir. Örneğin bu
Proje kapsamında 2015 yılı içerisinde; Kayıt dışı istihdamla ilgili farkındalık oluşturmak
amacıyla Kamu Spotu, sinema salonu reklamı ve radyo reklamı hazırlanması planlanmakta
ayrıca Türkiye genelinde, okullarda(ilk ve ortaöğretim) öğrencilere sosyal güvenlik bilincinin
kazandırılması amacıyla çeşitli etkinlikler düzenlenmesi planlanmaktadır. Yine Köy/mahalle
muhtarları ve imamlarına yönelik kayıt dışı istihdam ve sosyal güvenliğin önemi konusunda
bilinçlendirme faaliyeti düzenlenmesi de yürütülecek faaliyetler arasındadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.2 Denetimlerin etkinliği artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: SGK
İlgili Birim: Sigorta Pirimleri Genel Müdürlüğü, Kayıtdışı İstihdamla Mücadele Dairesi Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: ÇSGB
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Denetim etkinliğinin artırılması
amacıyla öncelikle denetim elemanı sayısının artırılması için gerekli talepler ilgili yerlere
iletilmiştir. Ancak tek başına denetim elemanı sayısının artırılması yetersiz olduğundan
denetimin niteliği üzerinde de yoğunlaşılmaktadır. Şöyle ki; denetimde bilgi teknolojilerinin
kullanımını artırarak işgücü ve zaman kaybını azaltmak amacıyla KİT-UP 1 Projesi
kapsamında denetim elemanları için tablet bilgisayar alımı yapılmış ve ilgili yerlere dağıtımı
sağlanmıştır. İşyeri durum tespit tutanakları ile Maliye Bakanlığı bünyesinde kullanılan
yoklama fişlerinin birleştirilmesi sağlanarak Maliye Bakanlığı’ndan alınan yoklama fişlerinin
kontrolleri ile çapraz denetim faaliyetleri yoğunlaştırılmıştır. Bu alanda alınan dataların
elektronik ortamda alınmasına yönelik teknik altyapı çalışmalarında önemli yol katedilmiş
olup konu ile ilgili Gelir İdaresi Başkanlığı ile temaslar sürdürülmektedir. Ayrıca yine KİT-UP
2 Projesi kapsamında denetim elemanları için sektörel rehberlerin ve risk derecelendirmesi
konusunda bir el kitabının hazırlanması faaliyetlerine başlanmıştır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
224
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
Tedbir No ve Adı:
3.3 İşyerinde çalışan işçi sayısına bakılmaksızın işçi ücretlerinin banka kanalıyla ödenmesi
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2008 yılında “İşçiye Dair
Ücretlerin Banka Kanalıyla Ödenmesine İlişkin Yönetmelik”in çıkarılması ile tedbirin
gerçekleştirilmesinde ilk adım atılmıştır. Bu kapsamda işbirliği yapılan kurumlar olan Maliye
Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı ile öncelikli olarak bir toplantı yapılması planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Konuya ilişkin taraflarla yapılacak görüşmeler sonucunda nihai
düzenlemeler hayata geçirilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor
Politika No ve Adı:
4. Sektörde iş sağlığı ve güvenliği bilinci yerleştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
4.1 İş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyan, düşük iş kazası ve meslek hastalığı sayılarına
sahip işverenlerin iş kazası ve meslek hastalığı primi kademeli olarak azaltılmak suretiyle
devlet tarafından karşılanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı, SGK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı
İşsizlik Sigortası Kanununa madde eklenmesi suretiyle; 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çok tehlikeli sınıfta yer alıp ondan fazla çalışanı
bulunan ve üç yıl içerisinde ölümlü veya sürekli ya da geçici iş göremezlikle sonuçlanan
iş kazası meydana gelmeyen işyerlerinde çalışanların işsizlik sigortası işveren payı teşvik
225
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
olarak bir sonraki takvim yılından geçerli olmak üzere ve üç yıl süreyle %1 olarak; ölümlü
iş kazası meydana gelmesi halinde ise aynı şartlara tabi olmak üzere %3 olarak tahsil
edilmesine yönelik ödül ceza sistemi oluşturulması öngörülmüş ve söz konusu Kanun Tasarısı
Başbakanlığa gönderilmiştir. Tedbire ilişkin Kanun Tasarısı Başbakanlığa gönderilmiştir.
Tedbire ilişkin işbirliği yapılan kurum olan SGK’nın görüşü ise “alınacak olan ve uygulanmaya
konulacak olan bu tedbir ile, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm tedbirleri alan, kurallara
uyan ve yapılan/yapılacak denetimlerde herhangi bir eksikliği tespit edilmemesine rağmen iş
kazası gerçekleşen işyerleri için adil bir uygulama olmayacaktır. Bu noktada dikkate alınması
gereken iş kazası ve meslek hastalığı sayısından öte işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği ile
ilgili tüm tedbirlerin alınıp alınmadığı, kurallara uyulup uyulmadığı, denetimlerde herhangi
bir eksikliğin tespit edilip edilmediğidir. Bunların yer aldığı bir puanlama sisteminin
gerçekleştirilerek sistemin bu şekilde oluşturulması daha hakkaniyetli olacaktır.” şeklindedir.
e) Değerlendirme: Tedbire ilişkin Kanun Tasarısı sorumlu kurum tarafından Başbakanlığa
gönderilmiş olup gelişmeler takip edilecektir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam diyor.
Tedbir No ve Adı:
4.2 Sektöre yönelik iş sağlığı ve güvenliği danışmanlık ve rehberlik hizmetleri geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: ÇSGB
İlgili Birim: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: SGK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: “İşyerlerinde İş Sağlığı
ve Güvenliğinin İyileştirilmesi Projesi (İSGİP)” kapsamında öncelikli olarak belirlenen 5
sektörden biri olan Tekstil sektörüne yönelik iş sağlığı ve güvenliği danışmanlık ve rehberlik
hizmetleri geliştirilecektir. Proje kapsamında İş Sağlığı ve Güvenliği-Yönetim Sistemi (İSGYS) rehberleri hazırlanacaktır. Sektörden 5 işletmeye en az 15`er günlük saha ziyaretleri ile
İSG-YS geliştirilecek, ayrıca yönetim sistemlerinin yaygınlaştırılması için 15`er işletmeye en
az 5`er günlük danışmanlık ve çalışma ziyaretleri yapılacaktır. Geliştirilen tüm bu çıktıların
ülke geneline yaygınlaştırılmasını sağlamak için e-öğrenme portalı, broşür, basın dokümanları
ve kamu spotu gibi kaynak ve dokümanların oluşturması planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
226
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
Politika No ve Adı:
5. Kümelenme politikaları planlı bir biçimde hayata geçirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
5.1 Uygun bölgeler belirlenerek gerekli altyapı yatırımları yapılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: BSTB
İlgili Birim: Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Kalkınma Ajansları
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: BSTB’nin uygulamaya koyduğu
Kümelenme Destek Programı ile ilgili olarak; kümelenme bölgesi adı altında organize sanayi
bölgeleri uygulamalarına benzer fiziki bir yapılanma ve üst düzeyde bir politika mevcut
değildir. Kümelenme küme aktörlerinin belirlemiş olduğu herhangi bir bölgeye Bağlı
kalmaksızın oluşturulmuş olan coğrafi sınırlardır. Bu sınırlar birden fazla ilçeyi, ili, coğrafi
bölgeyi kapsayabileceğinden sınırları belli fiziksel bir kümelenme bölgesi oluşturmak
mümkün değildir. Bu noktada hali hazırda uygulanmakta olan ve kümelenme kavramının
bir parçası olabilecek ihtisas organize sanayi bölgeleri ile söz konusu alt yapı yatırımları
gerçekleştirilebilecektir.
e) Değerlendirme: Kümelenme bölgeleri oluşturulmasına ilişkin ifadeler içeren tedbirin
açıklamasının “İhtisas organize sanayi bölgeleri ile alt yapı yatırımları gerçekleştirilecek ve
bu süreçte bütçe kısıtları göz önünde bulundurulacaktır.” şeklinde revize edililmesi yerinde
olacaktır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.2. Kümelenme politikaları, firmalara avantaj sağlayacak şekilde düzenlenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: BSTB
İlgili Birim: Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, İŞKUR,
Kalkınma Ajansları
Süre: 2016
227
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 15.09.2012 tarih ve 28412
sayılı Resmi Gazete’de Kümelenme Destek Programı Yönetmeliği yayaımlanmış ve BSTB
tarafından uygulamaya konulmuştur. Bu çerçevede 1. Çağrı Döneminde 17 Kümelenme
birlikteliği programa başvurusunu yapmıştır. BSTB ile oluşturulan kümelenme politikaları
çerçevesinde sektör ayrımı yapılmadan, oluşturulan kümelenme birlikteliklerine iş planları
kapsamında destek sağlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Herhangi bir değişiklik önerisi bulunmamaktadır.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
5.3 Kümelenmenin ölçeğine bağlı olarak işgücünün ulaşımı ve/veya taşınması avantajlı hale
getirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: BSTB
İlgili Birim: Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Ekonomi Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Kalkınma Ajansları
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 5.1’de belirtildiği üzere “kümelenme
bölgesi” adı altında bir fiziki yapılanma olmadığından firmaların bu bölgelere taşınmasının
teşvik edilmesi mümkün olamamaktadır. Kümelenme temeli itibari ile belli bir sektör yada ilgili
sektörlerde faaliyet gösteren aktörlerin rekebetçiliklerini artırmak için yaptıkları işbirliğidir.
İşbirliklerinin oluşturulabilmesi için OSB’ye benzer fiziki bir bölgeye ihtiyaç duyulmamaktadır.
e) Değerlendirme:
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Politika No ve Adı:
6. Sektörde sosyal sorumluluk standartlarının yaygınlaştırılmasına çalışılacaktır.
Tedbir No ve Adı:
6.1 Sosyal sorumluluk standartları konusunda firmalarda eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri
yürütülecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: Eğitim ve Danışmanlık Müdürlüğü
228
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Meslek Kuruluşları, STK’lar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Söz konusu tedbir ilgili tüm
tarafları kapsadığından sorumlu kuruluşun KOSGEB olması tedbiri KOSGEB faaliyet alanı
ile sınırlamaktadır. KOSGEB görev alanı içerisinde sosyal sorumluluk standartlarına ilişkin
herhangi bir husus bulunmamaktadır. KOSGEB sosyal sorumluluk standartları konusunda
eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerini doğrudan yürütecek bilgi ve deneyime sahip, kurum/
kuruluşlardan biri değildir. Bu alanda yeterli bilgi ve deneyime sahip kurum/kuruluşlarca
yürütülecek faaliyetlerin, KOBİ’lere ulaştırılması noktasında ilgili bir kuruluş olarak yer
alabilir. Ayrıca, ulusal istihdam stratejisi ve eylem planlarının ölçek farkı gözetmeksizin
tüm işletmeleri kapsayan bir doküman olduğu da düşünüldüğünde, tedbirin KOSGEB
sorumluluğunda yürütülmesi uygun görülmemektedir. KOSGEB; sorumlu kuruluşun, standart
ve uygulamalar konusunda yeterli bilgi/deneyime sahip kurum/kuruluşlardan (TSE vb)
oluşmasını önermekte ve KOSGEB’e de işbirliği yapılacak ilgili kurum/kuruluşlar arasında
yer verilmesini talep etmektedir.
e) Değerlendirme: TSE sorumlu kuruluş olarak ve KOSGEB de işbirliği yapılacak ilgili kurum/
kuruluşlar arasında yer verilmelidir.
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
6.2 Sosyal sorumluluk
desteklenecektir.
standartlarına
yönelik
KOBİ’lere
uygulanacak
faaliyetler
a) Sorumlu Kurum/Kuruluşlar:
Kurum: KOSGEB
İlgili Birim: KOSGEB Eğitim ve Danışmanlık Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İlgili Meslek Kuruluşları, STK’lar
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: KOSGEB Belgelendirme Desteği
kapsamında işletmelerin; TÜRKAK ve TÜRKAK tarafından akredite edilmiş kurumlardan alacakları
ürün, sistem, personel, laboratuvar akreditasyon belgelerine yönelik giderleri desteklenmektedir.
Tedbirdeki standarda ilişkin TÜRKAK akreditasyonu olmaması sebebiyle bu destek kapsamında
değerlendirilmesi mümkün değildir. Ayrıca, sistem belgelendirmeye yönelik eğitim ve danışmanlık
hizmetleri de KOSGEB Eğitim ve Danışmanlık Destekleri kapsamı dışındadır.
Diğer yandan, bu alanda yapılacak bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri de 6.1. numaralı
tedbirin konusudur. KOSGEB tarafından eylemin sonlandırılması talep edilmektedir.
e) Değerlendirme:
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor.
229
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü Eylem Planında yer alan 18 tedbir
bulunmaktadır. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’nün sorumlu olduğu 4, KOSGEB’in
3, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 3, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2, Milli Eğitim
Bakanlığı’nın 2, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün 2, Çalışma Genel Müdürlüğünün
1 ve Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun ise 1 tedbiri bulunmaktadır. Bunların 15’i 2016 yılında
tamamlanması gereken, 3’ü ise sürekli tedbirlerdir.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 OLAN TEDBİRLER:
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “6.1 Sosyal sorumluluk standartları konusunda firmalarda eğitim ve bilgilendirme
faaliyetleri yürütülecektir.”tedbirine ilişkin olarak, sorumlu Kuruluş KOSGEB “söz konusu
tedbir ilgili tüm tarafları kapsadığından sorumlu kuruluşun KOSGEB olması tedbiri
KOSGEB faaliyet alanı ile sınırlamaktadır. KOSGEB görev alanı içerisinde sosyal sorumluluk
standartlarına ilişkin herhangi bir husus bulunmamaktadır. KOSGEB sosyal sorumluluk
standartları konusunda eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerini doğrudan yürütecek bilgi ve
deneyime sahip, kurum/kuruluşlardan biri değildir. Bu alanda yeterli bilgi ve deneyime sahip
kurum/kuruluşlarca yürütülecek faaliyetlerin, KOBİ’lere ulaştırılması noktasında ilgili bir
kuruluş olarak yer alabilir. Ayrıca, ulusal istihdam stratejisi ve eylem planlarının ölçek farkı
gözetmeksizin tüm işletmeleri kapsayan bir doküman olduğu da düşünüldüğünde, tedbirin
KOSGEB sorumluluğunda yürütülmesi uygun görülmemektedir.» şeklinde görüş bildirmiş ve
sorumlu kuruluşun, standart ve uygulamalar konusunda yeterli bilgi/deneyime sahip kurum/
kuruluşlardan (TSE vb) oluşmasını, KOSGEB’in de işbirliği yapılacak ilgili kurum/kuruluşlar
arasında yer almasını önermiştir.
Bu tedbir için TSE’nin sorumlu kuruluş olarak ve KOSGEB’e de işbirliği yapılacak ilgili kurum/
kuruluşlar olarak yer verilmesi yerinde olacaktır.
Tedbirin Konusunda Değişiklik Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Meslek standartlarının belirlenmesi sürdürülerek sertifikasyon sistemine işlerlik
kazandırılacaktır.” tedbir konusunun sorumlu kuruluş olan MYK tarafından “meslek
standartlarının belirlenmesi sürdürülerek sınav ve belgelendirme süreçlerine işlerlik
kazandırılacaktır.” şeklinde düzenlenmesi talep edilmektedir.
Kurulun Görüşüne Sunulacak Tedbirler:
1. “5.3 Kümelenmenin ölçeğine bağlı olarak işgücünün ulaşımı ve/veya taşınması avantajlı hale
getirilecektir.” tedbirinin “kümelenme bölgesi” adı altında bir fiziki yapılanma olmadığından
firmaların bu bölgelere taşınmasının teşvik edilmesi mümkün olamaması, kümelenme temeli
itibari ile belli bir sektör yada ilgili sektörlerde faaliyet gösteren aktörlerin rekebetçiliklerini
artırmak için yaptıkları işbirliği olması, işbirliklerinin oluşturulabilmesi için OSB’ye benzer
fiziki bir bölgeye ihtiyaç duyulmaması sebebiyle tedbirin kaldırılması gerektiği sorumlu
kurum tarafından dile getirilmiştir.
2. “6.2 Sosyal sorumluluk standartlarına yönelik KOBİ’lere uygulanacak faaliyetler
desteklenecektir.” Tedbirine ilişkin olarak sorumlu kurum olan KOSGEB tarafından “KOSGEB
Belgelendirme Desteği kapsamında işletmelerin; TÜRKAK ve TÜRKAK tarafından akredite
230
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörü
edilmiş kurumlardan alacakları ürün, sistem, personel, laboratuvar akreditasyon belgelerine
yönelik giderleri desteklenmektedir. Tedbirdeki standarda ilişkin TÜRKAK akreditasyonu
olmaması sebebiyle bu destek kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Ayrıca, sistem
belgelendirmeye yönelik eğitim ve danışmanlık hizmetleri de KOSGEB Eğitim ve Danışmanlık
Destekleri kapsamı dışındadır.» şeklinde görüş bildirilmiş ve tedbirin sonlandırılması talep
edilmiştir.
Sosyal sorumluluk standartlarına yönelik KOBİ’lere uygulanacak faaliyetlerin desteklenmesine
yönelik tedbirin, KOSGEB Eğitim ve Danışmanlık Destekleri kapsamı dışında olması sebebiyle
sonlandırılması yerinde olur.
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. 2.1 Meslek standartlarının belirlenmesi sürdürülerek sertifikasyon sistemine işlerlik
kazandırılacaktır.” tedbirinin süresinin, tedbirin sürekli olması sebebiyle sürekli olarak revize
edilmesi sorumlu kurum olan MYK tarafından talep edilmektedir.
3.1SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. 2.5 “Sektörde katma değeri yüksek üretim gerçekleştirilmesine yönelik olarak nitelikli
istihdam kapasitesi artırılacaktır.” tedbirine ilişkin olarak sorumlu kuruluş olan KOSGEB
tarafından “ulusal istihdam stratejisi ve eylem planlarının ölçek farkı gözetmeksizin
tüm işletmeleri ya da tarafları kapsayan bir doküman olduğu da düşünüldüğünde, sonuç
bölümünde yer alan içerik ve beklentiler çerçevesinde tedbirin KOSGEB sorumluluğunda
yürütülmesine devam edilmesinin uygun olmayacağı, KOSGEB’in ilgili kuruluş olarak tedbire
ilişkin çalışmalara destek olabileceği”ne ilişkin görüş bildirilmiştir. Bu kapsamda KOSGEB
sorumlu kuruluşun işbirliği yapılan kurum olarak değiştirilmesini talep etmektedir.
Ancak faaliyet alanının işsizleri değil yalnızca mevcut çalışanları kapsayacak şekilde sınırlı
tutulmasıyla KOSGEB’in sorumlu kuruluş olarak kalması yerinde olur.
Tedbirin Açıklamasında Değişiklik Öngörülen Tedbirler:
1. 5.1 “Uygun bölgeler belirlenerek gerekli altyapı yatırımları yapılacaktır.” tedbirine ilişkin
olarak BSTB’nın görüşüne göre; “BSTB’nin uygulamaya koyduğu Kümelenme Destek Programı
ile ilgili olarak; kümelenme bölgesi adı altında organize sanayi bölgeleri uygulamalarına
benzer fiziki bir yapılanma ve üst düzeyde bir politika mevcut değildir. Kümelenme küme
aktörlerinin belirlemiş olduğu herhangi bir bölgeye bağlı kalmaksızın oluşturulmuş olan
coğrafi sınırlardır. Bu sınırlar birden fazla ilçeyi, ili, coğrafi bölgeyi kapsayabileceğinden
sınırları belli fiziksel bir kümelenme bölgesi oluşturmak mümkün değildir. Bu noktada hali
hazırda uygulanmakta olan ve kümelenme kavramının bir parçası olabilecek ihtisas organize
sanayi bölgeleri ile söz konusu alt yapı yatırımları gerçekleştirilebilecektir.”
Kümelenme bölgeleri oluşturulmasına ilişkin ifadeler içeren tedbirin açıklamasının “ihtisas
organize sanayi bölgeleri ile söz konusu alt yapı yatırımları gerçekleştirilebilecektir. Bu
süreçte bütçe kısıtları göz önünde bulundurulacaktır.”şeklinde revize edilmesi gerekmektedir.
231
Turizm Sektörü
232
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Turizm Sektörü
1. MEVCUT DURUM
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Türkiye Turizm Stratejisi 2. Eylem Planı Eğitim başlığı altında
istihdama ilişkin iki tedbire yer verilmiştir. Bu tedbirlerden biri ‘Meslek standartlarının
belirlenmesi tedbiridir’. Bu tedbire göre Mesleki eğitimde standardizasyon, uluslararası
standartlaragöre verimlilik, hizmet kalitesinin niteliği ve istihdam içingerekli olan beceri
düzeyleri belgelendirilecektir.
Bir diğer tedbir ise ‘Kaçak personel çalıştırılmasının engellenmesi tedbiridir’. Bu tedbire
göre’de İlgili birlik ve meslek örgütlerinin yetkilendirilmesi ve sorumlu kılınması yoluyla
istihdamın kayıt altına alınması için gereken tedbirler belirlenecektir.
Türkiye’de turizm sektörü büyümeye ve ülke ekonomisi içindeki payını artırmaya devam
etmektedir. Turizm sektörü Türkiye’de 2013 yılında bir önceki yıla göre % 10 büyümüştür
(Kültür ve Turizm Bakanlığı). Turizm geliri ise 2013 yılında bir önceki yıla göre yüzde 11,4
artarak 32 milyarı aşmıştır. Söz konusu turizm gelirinin yüzde 78,9’u yabancı ziyaretçilerden,
yüzde 21,1’i ise yurt dışında ikamet eden vatandaş ziyaretçilerden elde edilmiştir. Ülkemize
gelen turist sayısı da artmaya devem etmektedir. 2012 yılında yaklaşık 36 milyon turist
ülkemize gelirken 2013 yılında bu sayı bir önceki yıla göre % 8 artarak 39 milyona ulaşmıştır
(TURSAB).
Turizm sektöründe istihdamda son yıllarda artış göstermiş olup 2013 yılında bu artış
hızlanmıştır. Turizm sektöründe önceki üç yılda yaklaşık 1.2 milyon kişi istihdam edilirken
2013 yılında bu sayı 1.3 milyona ulaşmıştır. Sektör çalışanlarının % 56’sı yiyecek içecek
hizmetlerinde, % 30’u konaklama sektöründe, 5,7’si seyahat acentelerinde, % 7’si eğlence
ve dinlence hizmetlerinde ve % 1,2’si ise havayolu ulaştırmasında istihdam edilmektedir
(AKTOB). Turizm sektöründe istihdamın artmasıyla birlikte sektörün istihdam içerisindeki
payı da artmaya devam etmektedir. Turizmin ülke istihdamındaki payı 2012 yılında % 6,2’ken
2013 yılında bu oran % 6,8’e yükselmiştir (TUROFED).
Turizm sektöründe yaşanan önemli gelişmelerden birisi de sektörde kayıtlı istihdamın
artmasıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından açıklanan 2013 yılı Nisan ayı verilerine
göre, turizm ile ilgili 5 ana faaliyet kolunda çalışanların sayısı 715 binden 835 bine çıkarak
% 17 artış göstermiştir. Bu artışın temel nedeni SGK kapsamına giren firma sayısındaki
yükseliştir. Fakat hala sektörde kayıtdışı istihdam yüksek seviyededi ve sektörde 1.3 milyon
kişinin istihdam edildiği düşünüldüğünde kayıt dışı çalışan oran % 35’tir (SGK).
233
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
2. EYLEM PLANLARI GÜNCEL DURUM
Politika No ve Adı:
1. Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecek ve çalışanların istihdam şartları
iyileştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
1.1 Haftalık çalışma süresi fazla mesai ve denkleştirme yapılması hallerinde 55 saatle
sınırlandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Çalışma Genel Müdürlüğü
bünyesinde yapılan çalışmalarda sektörden gelen talepler değerlendirilmekte, talepler
doğrultusunda mevzuat çalışmaları yapılmaktadır.
e) Değerlendirme: Haftalık çalışma süresinin sınırlandırılmasına dair mevzuat çalışmaları
2015 yılı içinde sosyal taraflar ve turizm sektörünün önde gelen temsilcileri ile paylaşılacaktır.
Sosyal diyalog temelli hazırlanacak olan mevzuat çalışması 2016 yılında bitirilecektir.
Söz konusu tedbir maddesi kapsamında sektörün sorunlarını daha iyi bilen sektör temsilcileri
ile sosyal tarafların görüşlerinin alınması, çalışmalara dahil edilmesi amacıyla işbirliği yapılan
kurum/ kuruluşlara “sosyal taraflar” ifadesinin eklenmesinin uygun olacaktır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.2 Çalışanların işyerine giriş ve çıkış saatlerini belirlemek üzere turizm işletme belgesine
sahip işyerlerine kart sistemi zorunluluğu getirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Kültür ve Turizm Bakanlığı
İlgili Birim: Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
c) Süre: 2016
234
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Turizm Sektörü
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kart sisteminin sadece “Turizm
İşletme Belgeli” tesislerde aranması, turizm belgesi bulunmayan turizm tesislerinde istihdam
edilen çalışan-işveren hakları ve piyasa koşulları açısından olumsuz ve dengesiz bir durum
ortaya çıkaracaktır.
Bu nedenle konunun sadece turizm belgeli tesisler kapsamında ele alınmayarak, tüm turizm
tesislerini kapsayacak şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Turizm tesislerinde çalışma
saatlerine ilişkin düzenlemeler ile buna yönelik kart sistemi oluşturulması Kültür ve Turizm
Bakanlığı Teşkilat Kanunu kapsamında Bakanlığın yetki ve sorumluluğunda değildir.
Dolayısıyla söz konusu tedbir maddesinde gerekli düzeltmenin yapılması talep edilmektedir.
Bu kapsamda, kart sisteminin tüm turizm tesislerini kapsaması, turizm belgesi bulunan ve/
veya turizm belgesi alınmaksızın ilgili yerel idaresi tarafından belgelendirilerek faaliyet
gösteren turizm tesislerinde kart sistemine ilişkin sorumlu kurum/kuruluş olarak Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirlenmesi; işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak ise
Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığının tanımlanmasının uygun olacaktır.
e) Değerlendirme: Tedbirin; kart sistemi zorunluluğunun sadece turizm işletme belgesine sahip
işyerleri için değil tüm turizm tesislerine uygulanacak şekilde değiştirilmesi önerilmektdir.
1.2 tedbir maddesi “Çalışanların işyerine giriş ve çıkış saatlerini belirlemek üzere tüm turizm
işyerlerine kart sistemi zorunluluğu getirilecektir.” şeklinde değiştirilmelidir.
Ayrıca, bu tedbir için sorumlu kurum/kuruluş olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının,
işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı ile
sosyal tarafların belirlenmesinin uygun olacaktır.
Yukarıda sayılan nedenlerden ötürü Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2014 yılı içinde
herhangi bir çalışma yapılmamıştır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.3 Denkleştirme süresi dört ay olarak düzenlenecek, bu süre toplu iş sözleşmeleriyle altı aya
kadar artırılabilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Çalışma Genel Müdürlüğü
bünyesinde yapılan çalışmalarda sektörden gelen talepler değerlendirilmekte, talepler
doğrultusunda mevzuat çalışmaları yapılmaktadır.
235
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
e) Değerlendirme: Denkleştirme süresinin düzenlenmesine dair mevzuat çalışmaları 2015
yılı içinde sosyal taraflar ve turizm sektörünün önde gelen temsilcileri ile paylaşılacaktır.
Sosyal diyalog temelli hazırlanacak olan mevzuat çalışması 2016 yılında bitirilecektir.
Söz konusu tedbir maddesi kapsamında sektörün sorunlarını daha iyi bilen sektör temsilcileri
ile sosyal tarafların görüşlerinin alınması, çalışmalara dahil edilmesi amacıyla işbirliği yapılan
kurum/ kuruluşlara “sosyal taraflar” ifadesinin eklenmesinin uygun olacaktır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
1.4 Turizmin yoğun olduğu illerde çocuk bakım hizmetleri geliştirilecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: İçişleri Bakanlığı
İlgili Birim: Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Milli Eğitim
Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 14/2/1985 tarihli ve 3152
sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde İçişleri
Bakanlığının görevleri sayılmış olup, tedbir konusu Bakanlığın görev alanına girmemektedir.
Bu nedenle, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının ve/veya istihdam alanında yetkili kurum/
kuruluşların sorumlu kuruluş olarak belirlenmesinin, İçişleri Bakanlığının ise işbirliği
yapılacak kuruluşlar arasında yer almasının daha uygun olacağı değerlendirilmektedir.
e) Değerlendirme: Bu tedbir için sorumlu kurum/kuruluş olarak Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığının, işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak ise İçişleri Bakanlığının belirlenmesinin
uygun olacaktır.
Yukarıda sayılan nedenlerden ötürü İçişleri Bakanlığı tarafından 2014 yılı içinde herhangi bir
çalışma yapılmamıştır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
236
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Turizm Sektörü
Politika No ve Adı:
2. Sektördeki işgücü niteliği geliştirilecektir.
Tedbir No ve Adı:
2.1 Tüm konaklama tesislerinin “Tek Belge Sistemi” altında birleştirilmesi sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Kültür ve Turizm Bakanlığı
İlgili Birim: Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Kültür ve Turizm Bakanlığının
belgelendirdiği turizm işletmeleri dışında ilgili yerel idare tarafından belgelendirilerek
faaliyet gösteren turizm tesisleri de bulunmaktadır. Bu nedenle tüm konaklama tesislerine
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belge verilme işlemi uygulanamamaktadır. İşletme
belgesi olmayan konaklama tesislereine belge veremeyeceğinin istisnası vardır. 2634 sayılı
Turizmi Teşvik Kanunu’nda “Bakanlığın pilot bölgelerde turizm işletmesi belgesi olmayan
konaklama tesislerine belge verebileceği” hükmü yer almaktadır. Ancak söz konusu maddenin
uygulandığı bir pilot bölge düzenlemesi bulunmamaktadır. Diğer taraftan sadece yerel
idarelerden alınan izinle faaliyet gösteren tesislerde nitelik düzeyi yetersiz olup, Kültür ve
Turizm Bakanlığınca tüm tesislerin niteliğinin arttırılması yönünde ilgili sektör temsilcileriyle
yürütülen görüşmeler ve çalışmalar devam etmektedir.
e) Değerlendirme: Kültür ve Turizm Bakanlığı, tedbirin uygulanmasından sorumlu başka
kurumların da olduğunu, söz konusu tedbirin sadece Bakanlıkları tarafından yapılmasının
mevzuatlarına uygun olmadığını bildirmiş, dolayısıyla herhangi bir faaliyette de
bulunulmamıştır. Dolayısıyla, tedbirin hayata geçirilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığının
tarafından mevzuat değişikliği gerekmektdir.
Bu tedbirin tam olarak uygulanması Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkisi dışındadır
ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafındam mevzuat uygun olmadığından herhangi bir faaliyet
yapılmamıştır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.2 Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Mesleki Yeterlilik Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
237
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: MYK tarafından turizm
sektöründe ulusal meslek standartlarının hazırlanması için sektöre ve mesleklere ilişkin
yetkinliği ve temsil gücü olan kurumlar ile toplam 34 meslek standardının hazırlanmasına
yönelik işbirliği protokolü yapılmıştır. Yapılan protokoller kapsamında 33 meslek standardının
çalışması tamamlanarak Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 1 adet meslek standardı üzerinde
çalışmalar halen devam etmektedir.
MYK, meslek standartlarının turizm sektöründe belirlenmesini ve sertifikasyon sistemine
işlerlik kazandırılmasına ilişkin tedbirin değiştirilmesini önermektedir.
Ayrıca, eylemin sürekli yapılan bir eylem maddesi olması sebebiyle sürenin sürekli olarak
değiştirilmesini önermektedir.
e) Değerlendirme: Tedbir maddesi: “Turizm sektöründe meslek standartları belirlenecektir.”
şeklinde değiştirilmelidir. Meslek standartlarının belirlenmesi sürekli değil, belirli bir sürede
yapılması gereken bir iş olduğundan, süre 2016 yılı olarak kalmalıdır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.3 Mesleki yeterlilik, ölçme ve değerlendirme süreci hızla tamamlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Mesleki Yeterlilik Kurumu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Turizm sektöründe 13 meslekte
sınav ve belgelendirme yapılmaktadır. Bu sektörde dört şirkete akredite belgelendirme
kuruluşu yetkisi verilmiştir. Turizm sektöründe akredite sınav ve belgelendirme
kuruluşlarınca gerçekleştirilen ölçme ve değerlendirmeler neticesinde başarılı olan 81 kişiye
MYK tarafından Mesleki Yeterlilik Belgesi verilmiştir.
Ayrıca, eylemin sürekli yapılan bir eylem maddesi olması sebebiyle sürenin sürekli olarak
değiştirilmesini önermektedir.
e) Değerlendirme: Mesleki yeterlilik, ölçme ve değerlendirme süreci önümüzdeki iki yıl
içinde tamamlanacaktır. Meslek standartlarının belirlenmesi sürekli değil, belirli bir sürede
yapılması gereken bir iş olduğundan süre 2016 yılı olarak kalmalıdır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
238
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Turizm Sektörü
Tedbir No ve Adı:
2.4 Sektörde işçi ve işveren talepleri ile işgücü envanterinden elde edilen veriler dikkate
alınarak eğitim programları hazırlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Milli Eğitim Bakanlığı
Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 62 alan 226 dalda öğretim
programı hazırlanmıştır.
e) Değerlendirme: Eğitim programlarının hazırlanması önümüzdeki iki yıl içinde
tamamlanacaktır.
Söz konusu tedbir işçi ve işveren taleplerini içerdiğinden “İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlara”
sosyal tarafların eklenmesi gerekmektedir.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.5 Meslek liseleri, meslek yüksekokulları ve fakülteler bünyesinde, sektörün orta ve
uzun vadeli yatırım projeksiyonlarının yaratacağı işgücü taleplerine paralel yeni bölümler
açılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
1. Kurum: Milli Eğitim Bakanlığı
İlgili Birim: Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
2. Kurum: Yükseköğretim Kurulu
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2014 yılında konaklama ve
seyahat hizmetleri alanında 38 okulda bölüm açılmış, 8 okulda kapatılmıştır. Yiyecek ve
içecek hizmetleri alanında ise 89 okulda bölüm açılmış 16 okulda ise kapatılmıştır.
Meslek yüksekokulları ve fakülteler bünyesinde turizm ile ilgili yeni bölümlerin açılması
konusundaki faaliyetlere dair YÖK’den herhangi bir bilgi alınamamıştır.
239
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
e) Değerlendirme: Sorumlu kurum/kuruluşun ikiye bölünerek MEB ve YÖK için iki farklı
tedbir maddesi yazılması gerekmektedir.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.6 Sektöre yönelik işgücü yetiştirme kursları açılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: İŞKUR
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sektörden alınan işgücü
taleplerine bağlı olarak ihtiyaç duyulan alanlarda kurslar düzenlenerek nitelikli işgücü
temini sağlanmaya çalışılmaktadır.
e) Değerlendirme: Gelecek dönemde de işgücü yetiştirme kursları açılmaya devam edecektir.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
2.7. Sezonluk işçilerin sezon sonunda İşsizlik Sigortası Fonu aracılığıyla sektöre yönelik eğitim
programları uygulanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: İŞKUR
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: Sürekli
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sektörde çalışanlarının sezon
boyunca çalıştırılmalarının temini için sektör çalışanlarının niteliklerinin değiştirilmesi veya
mevcut niteliklerinin geliştirilmesine yönelik kurslar düzenlenmektedir.
e) Değerlendirme: Gelecek dönemde de eğitim programlarının hazırlanmasına devam
edilecektir.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
240
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Turizm Sektörü
Politika No ve Adı:
3. Kayıtdışı istihdam ve yabancı kaçak işçilik engellenecektir.
Tedbir No ve Adı:
3.1. İşyerinde çalışan işçi sayısına bakılmaksızın işçi ücretlerinin banka kanalıyla ödenmesi
sağlanacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: Çalışma Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Hazine Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı, SGK
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: Sektörden gelen talepler
değerlendirilmekte ve mevzuat çalışmaları yapılmaktadır.
e) Değerlendirme: Ücretlerin banka kanalıyla ödenmesine dair mevzuat çalışmaları
önümüzdeki iki yıl içinde bitirilecektir.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
Tedbir No ve Adı:
3.2. Emsal işçi ücretlerine yönelik çalışmalar yapılarak, kayıt dışı ücret ödenmesi
engellenecektir.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Sosyal Güvenlik Kurumu
İlgili Birim: Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: 2008 yılında “İşçiye Dair
Ücretlerin Banka Kanalıyla Ödenmesine İlişkin Yönetmelik”in çıkarılması ile tedbirin
gerçekleştirilmesinde ilk adım atılmıştır. Bu kapsamda işbirliği yapılan kurumlar olan Maliye
Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı ile öncelikli olarak bir toplantı yapılması planlanmaktadır.
e) Değerlendirme: Konuya ilişin taraflarla yapılacak görüşmeler sonucunda nihai
düzenlemeler hayata geçirilecektir.
241
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
f) Tamamlanma Durumu: Devam ediyor
Tedbir No ve Adı:
3.3. Denetimlerin etkinliği yabacı kaçak işçi çalıştırılması önlenecek biçimde artırılacaktır.
a) Sorumlu Kurum/Kuruluş:
Kurum: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili Birim: İş Teftiş Kurulu Başkanlığı
b) İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
c) Süre: 2016
d) Sorumlu Kurum/Kuruluşların Çalışmaları ve Önerileri: İş Teftiş Kurulu Başkanlığınca
01.01.2014-05.11.2014 tarihleri arasında yapılan denetimlerde yabancı işçi çalıştıran toplam
198 işyerine rastlanılmıştır.
Bu işyerlerinde, çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan 234 yabancı, çalışma izni
bulunmadan yabancıyı çalıştıran 135 işveren ve çalışma izni olmaksızın bağımsız çalışan
82 yabancı hakkında 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun 21 inci
maddesi uyarınca idari para cezası uygulanması istenilmiştir. Kayıt dışılığı önlemeye yönelik
önlemleride içeren “Yabancı İstihdamı Kanunu Taslağı” hazırlanmıştır.
e) Değerlendirme: Yabacı kaçak işçi çalıştırılması önlenecek biçimde sektöre yönelik
denetimler artırılmalıdır.
f) Tamamlanma durumu: Devam ediyor.
242
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
Turizm Sektörü
3. SONUÇ
Ulusal İstihdam Stratejisi Turizm Sektörü Eylem Planı kapsamında yer alan 14 tedbirden
11’inde çalışmaların devam ettiği, üçünde ise faaliyet gerçekleştirilmediği görülmektedir. Bu
tedbirlerin 11’inin tamamlanma süresi 2016 yılı iken, 3’ünün tamamlanma süresi süreklidir.
2014 yılı içinde tamamlanması gereken tedbir maddesi bulunmamaktadır.
3.1. TAMAMLANMA SÜRESİ 2016 YILI OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.2 Çalışanların işyerine giriş ve çıkış saatlerini belirlemek üzere turizm işletme
belgesine sahip işyerlerine kart sistemi zorunluluğu getirilecektir.” tedbirinin kart sistemi
zorunluluğunun sadece turizm işletme belgesine sahip işyerleri için değil tüm turizm
tesislerine uygulanacak şekilde değiştirilmesi önerilmektedir.
Tedbir maddesi “Çalışanların işyerine giriş ve çıkış saatlerini belirlemek üzere tüm turizm
işyerlerine kart sistemi zorunluluğu getirilecektir.” şeklinde değiştirilmelidir.
2. “2.2 Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.”
tedbir maddesi “Turizm sektöründe meslek standartları belirlenecektir.” şeklinde
değiştirilmelidir.
Sorumlu Kurum/Kuruluş Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “1.2 Çalışanların işyerine giriş ve çıkış saatlerini belirlemek üzere turizm işletme belgesine
sahip işyerlerine kart sistemi zorunluluğu getirilecektir.” tedbiri için sorumlu kurum/
kuruluş olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirlenmesinin uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
2. “1.4 Turizmin yoğun olduğu illerde çocuk bakım hizmetleri geliştirilecektir.” tedbiri için
sorumlu kurum/kuruluş olarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının belirlenmesinin uygun
olacağı değerlendirilmektedir.
İşbirliği Yapılan Kurum/Kuruluşlara Ekleme Yapılması Öngörülen Tedbirler:
1. “1.1 Haftalık çalışma süresi fazla mesai ve denkleştirme yapılması hallerinde 55 saatle
sınırlandırılacaktır.” tedbiri için işbirliği yapılacak kurum/ kuruluş olarak sosyal tarafların
eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
2. “1.2 Çalışanların işyerine giriş ve çıkış saatlerini belirlemek üzere turizm işletme belgesine
sahip işyerlerine kart sistemi zorunluluğu getirilecektir.” tedbiri için işbirliği yapılacak
kurum/kuruluş olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığının belirlenmesinin
uygun olacağı değerlendirilmiştir.”
3. “1.3 Denkleştirme süresi dört ay olarak düzenlenecek, bu süre toplu iş sözleşmeleriyle
altı aya kadar artırılabilecektir.” tedbiri için işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak sosyal
tarafların eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
4. “1.4 Turizmin yoğun olduğu illerde çocuk bakım hizmetleri geliştirilecektir.” tedbiri için
243
İKİNCİ BÖLÜM
SEKTÖR STRATEJİLERİ
işbirliği yapılacak kurum/kuruluş olarak İçişleri Bakanlığının belirlenmesinin uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
5. “2.4 Sektörde işçi ve işveren talepleri ile işgücü envanterinden elde edilen veriler dikkate
alınarak eğitim programları hazırlanacaktır.” tedbiri için işbirliği yapılacak kurum/kuruluş
olarak sosyal tarafların eklenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir
Süre Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.2 Meslek standartları belirlenerek, sertifikasyon sistemine işlerlik kazandırılacaktır.”
tedbirdeki eylemin sürekli yapılan bir eylem maddesi olması sebebiyle sürenin sürekli olarak
değiştirilmesi önerilmektedir.
2. “2.3 Mesleki yeterlilik, ölçme ve değerlendirme süreci hızla tamamlanacaktır.” tedbirdeki
eylemin sürekli yapılan bir eylem maddesi olması sebebiyle sürenin sürekli olarak
değiştirilmesi önerilmektedir.
3.2. SÜREKLİ OLAN TEDBİRLER
İçerik Değişikliği Öngörülen Tedbirler:
1. “2.1 Tüm konaklama tesislerinin “Tek Belge Sistemi” altında birleştirilmesi sağlanacaktır.”
tedbiri ile ilgili olarak; Kültür ve Turizm Bakanlığının belgelendirdiği turizm işletmeleri
dışında yerel idareler tarafından belgelendirilen turizm tesisleri de bulunduğundan tüm
konaklama tesislerine Bakanlık tarafından belge verilmesi mevzuata uygun değildir.
2. “2.5 Meslek liseleri, meslek yüksekokulları ve fakülteler bünyesinde, sektörün orta ve
uzun vadeli yatırım projeksiyonlarının yaratacağı işgücü taleplerine paralel yeni bölümler
açılacaktır.” Tedbir maddesinin ikiye bölünerek “Meslek liseleri bünyesinde, sektörün
orta ve uzun vadeli yatırım projeksiyonlarının yaratacağı işgücü taleplerine paralel yeni
bölümler açılacaktır.” ve “Meslek yüksekokulları ve fakülteler bünyesinde, sektörün orta ve
uzun vadeli yatırım projeksiyonlarının yaratacağı işgücü taleplerine paralel yeni bölümler
açılacaktır.” şeklinde iki yeni tedbir olması; söz konusu tedbirlerin ilkinden sorumlu kuruluş
olarak MEB’in, ikinci tedbirden sorumlu kuruluş olarak ise YÖK’ün olması önerilmektedir.
244
Ek
KOORDİNASYON KURULU
GENEL KOORDİNATÖR
Ali Kemal SAYIN (Çalışma Genel Müdürü)
KOORDİNATÖRLER
Ebru Öztüm TÜMER (Çalışma Uzmanı)
Başak BOZDEMİR (Çalışma Uzmanı)
Özge ÖZTÜRK (Çalışma Uzmanı)
YÜRÜTME KURULU
KURUL SORUMLUSU:
Şeref KAZANCI
(Genel Müdür Yardımcısı)
KURUL SORUMLUSU:
Lütfi İNCİROĞLU
(Genel Müdür Yardımcısı)
KURUL SORUMLUSU:
Nurcan ÖNDER
(Genel Müdür Yardımcısı)
KURUL SORUMLUSU:
Sadettin AKYIL
(Genel Müdür Yardımcısı)
Hakkı ŞEKERBAY (Çalışma Uzmanı)
Eğitim – İstihdam
Yeşim ERGÜN (Çalışma Uzmanı)
İlişkisinin Güçlendirilmesi Mehmet DOĞAN (Çalışma Uzmanı)
M. Yavuz GÜNGÖR (Çalışma Uzman Yrd.)
Finans Sektörü
Serhat KARADAĞ (Çalışma Uzmanı)
Fulya İNCİ DOĞAN (Çalışma Uzmanı)
İnşaat Sektörü
Hande GÜNERİ (Çalışma Uzmanı)
Bünyamin AKSOY (Çalışma Uzman Yrd.)
İşgücü Piyasasında
Güvence ve Esnekliğin
Sağlanması
İlyas SIR (Çalışma Uzmanı)
Oğuz TEZCAN (Çalışma Uzmanı)
Dilek YÜKSEL Çalışma Uzmanı)
Turan TÜRK (Çalışma Uzman Yrd.)
Keriman BAYRAKTAR(Çalışma Uzman Yrd.)
Tarım Sektörü
Alper AVŞAR (Çalışma Uzmanı)
Recep ÜSTÜN (Çalışma Uzman Yrd.)
Tekstil ve Hazır Giyim
Sektörü
Funda İDE (Çalışma Uzmanı)
Zeynep DALDAL (Çalışma Uzmanı)
Özel Politika Gerektiren
Grupların İstihdamının
Artırılması
Ceren Seda ERDEM (Çalışma Uzmanı)
Canan AYDOĞDU (Çalışma Uzmanı)
Ceylan ÇİFÇİ (Çalışma Uzmanı)
Tuba ÖCAL (Çalışma Uzmanı)
Sağlık Sektörü
Muharrem GÖZÜKÜÇÜK (Çalışma Uzman Yrd.)
Tahir AKBAŞ (Çalışma Uzman Yrd.)
Turizm Sektörü
Baki ERKEN (Çalışma Uzmanı)
Ali BİTMEZ (Çalışma Uzman Yrd.)
İstihdam – Sosyal
Koruma İlişkisinin
Güçlendirilmesi
Bilişim Sektörü
245
Gizem ÇETİN (Çalışma Uzmanı)
Elif BOR (Çalışma Uzmanı)
Pınar YILMAZ (Çalışma Uzmanı)
Necla UZ (Çalışma Uzman Yrd.)
Özlem ÖZMEN (Çalışma Uzmanı)
Selin MEYDAN (Çalışma Uzman Yrd.)
246
NOTLAR
NOTLAR
Notlar
247
248
NOTLAR
NOTLAR
Notlar
249
250
Download

1. İzleme ve Değerlendirme Kurulu Toplantısı Taslak Raporunu