İKTİSADİ KALKINMA
MODELLERİ
KALKINMA TEORİLERİ




II. Dünya savaşına ıkadardahaçok gelişmiş ülkelerin sorunlarına dönük çözüm
önerileri üretilirken;
Savaş sonrası dönemde az gelişmiş ülkelerin problemlerine odaklanılmıştır.

Zira savaş sonrasında pek çok koloni devleti özgürlüğüne kavuştu.

Bu ülkeler, 19. ve 20 yy da bağlı bulundukları imparatorlukların ihmalleri yüzünden
yoksulluk içindeydi.
Kalkınma teorilerinin ortaya çıkışı esas olarak bağımsızlığını yeni kazanmış bu
ülkelerin sahip oldukları yegane kaynak olan doğal kaynaklarını geliştirmek için
ekonomistlerden almış oldukları tavsiyelere dayanır.
1950-60 larda bu tavsiyelerin kapsamı genişlemişi,
 Ekonomik dönüşümün kısa sürede nasıl gerçekleştirileceği,
 Tarım, sanayi, eğitim ve ulus.arası ticaretteki yanlışların nasıl düzeltileceği cevap
arayan konular olmuşlardır.
 Azgelişmiş ülkeler içn kalkınma modellerine geçmeden önce klasik ve marx’ın
yaklaşımlarına bakalım:
Klasik durgunluk yaklaşımı



Klasik iktisatçılar, İngiltere’de endüstriyel devrimin
doğurduğu sosyal ve ekonomik değişimler
yaşanırken, yaklaşık 50 yıl boyunca bu değişimi
konu alan eserler verdiler.
Değişimlerin konu edildiği bu eserler, bir anlamda
kalkınma ekonomisinin de ilk işareti olarak kabul
edilebilirler.
Kalkınma ekonomisininöncülerinden sayılabilecel
olan Arthur Lewis, Lord Bauer, Colin Clark ve W.
Rostow çalışmalarında klasik disiplinin temellerinden
esinlenmişlerdir.




Ticaret ve snayinin öenmi artmış ancak ingiltered e18
ve 19 yybıoyunca hala baskın bir tarım ekonomisi
vardı.
19 yy boyunca ülkede feodal tarım kurumunun izleri
süregelmiştir.
Klasik ekonomistlerin altın çağı Avruğada demografik
değişimle aynı zamana rastlar. İngiltere’de nüfus
artmıştır: çünkü 1-Doğum ornaı arttı, 2-bebk
ölümlerindeki düşüş, 3-irlandalıların göçü.
Bu olağanüstü nüfus artışı da klasiklerin düşünceleri
şekillendirdi.




Sabit miktarda toprak old varsayımı, :Malthusun nüfus baskısı ile
kombine edilince klasikler, tarımda emeğin azalan dönüşlerinin
yaşandığı DÜAL bir ekonomi modeli oluşiturdu. Gelecekle ilgili
kötümser bir bakış açısı ortaya çıktı.
19. yy boyunca ingilterede gıda ve gıda dışı ürün tüketiminde
önemli artışlar oldu. Elastik olmayan toprak arzı, gıda ve kira
fiyatlarını, endüstriyel malların fiyatlarından daha hızlı
artırıyordu.
Bu ise düşük gelirli insanların yaşam malyetleri yükseltiyordu.
Klasik iktisatçılar, Ekonomik değişimin yoksulluğu artırdığının
farkındaydı.




19 yy. sermaye birikimi artıyor ancak gelir ve refah
bölüşümünde eşitsizlikte artıyordu.
Özetle klasik iktisatçılar, günümüzün gelişen
ekonomileribin karşılaştıkları pek çok durumla
ilgilenmişrlerdir.
Bu nedenle, kalkınma ekonomistlerinden bazıları,
gelişen ekonomilerin ihtiuyaçlarına cevap
verebilmek üzere klasik fikirleri tekrar gözden
geçirmektedir.
Ör: A. Lewis, Klasik kavramları kalkınma ekonomisne
uyarlamada önemli ölçüde başarılıdır.
Marx’ın Tarihi Materyalizmi




Karl Marx’ın (1818-1883) görüşleri,

yaşadaığı dönemde batı avrupğadaki radikal değişmelerden olan Fransız
devrimi (1789-1799),

endüstirleşme ve kapitalist üreitmi artması,

politik ve işçi ayaklanmaları ve artan laik rasyonalizm doğrutusunda şekillendi.
Firiklerini, tarihsel materyalizm isimli dünya görüşü ile ortaya koydu.
Ekonomik analzilerinde Tarihi diyakektik (mantık esasları) yaklaşımına
dayanır.
Marksistler, klasik ve sonraki ortodoks ekonomik analizleri belirli bir
zamnadaki gerçekleri gösteren bir FOTOĞRAF gibi kabul ederler;
diyalektik yaklşaım ise FİLM şeridine benzer ve sosyal olaylara; nerede
nasıl oldu, ne gibi değişimlere yolaçtığı bakış açılarıyla ele alır.

Marx’a göre tarih aşamalardan ibarettir. Bir aşama bitince diğer
başlar.
1.
2.
3.
4.
5.
6.

İlkel komünizm (Asya tip üretim tarzı)
Kölelik çağı
Feodalizm
Kapitalizm
Geçici sosyaliz
Pür komünizm
3 ve 4 numara diğerlerine göre daha sancılıdır.kapitlizmin
çöküntiye uğramasıyla sosyalizme geçilir. Ardından herkesin retip
bir havuza koyacağı ve ihtiyacı oranında tüketceği varsayımına
dayanan PÜR KOMÜNİZM aşaması başlayacaktır.



Marx’a göre kapitalizm sürekli krizlere maruz kalır. Çünkü,
piyasaların düzenli şekilde çalışması işçi sınıfının tüketim seviyesine
bağlıdır. İşçi tüketimindeki artış ise, üretim seviyesindeki artıştan
daha yavaş olur. Sonuçta atıl kapasite ortaya çıkar. Marx’ın
tabiri ile gizli işsizler ordusu oluşur.
Atrıca monopol artar, küçük işyeri sahipleri, el işi ile uğraşanalri,
çiftçiler artık kendine ait bir mülke sahip olamaz. Ücretli çalışanlar
ayaklanır ve sermayenin kontrolünü eline geçirir. Sosyalizmi ilan
eder.
Eleştiri: işçi ayaklanmaların sanayileşmiş batı avrupa ülkelerind
eortaya çıkacağını öne sürmüş ancak işçi ayaklanmaları ilk kez
Avrupanın en az kapitalist ülkesi olan Rusya’da meydana
gelmiştir.
Tarihsel perspektifte hangi modeller incelenecek?






Rostow’un Aşamalar Yaklaşımı
Rosenstein-Rodan’ın Büyük İtiş
Gerschenkron’un Geri Kalmışlık Yaklaşımı
Lewis’in İkili Yapı
Nurkse’nin Fakirliğin Kısır Döngüsü
Hirshman yaklaşımı
Walt Whitman Rostow (1916 - 2003)
Doğum yeri: Amerika Birleşik Devletleri
Çalışma Alanları: Uluslararası iktisat, kalkınma ekonomisi
• Walt Whitman Rostow, Columbia üniversitesinde
1940’da başladığı kariyerine Oxford ve Cambridge
üniversiteleri ile Massachusetts Institute of Technology
(MIT)’de devam etmiştir. Aynı zamanda Johnson
döneminde “Birleşmiş Milletler Ulusal Güvenlik
Danışmanı” olarak görev yapmıştır. Ekonomik kalkınma
modellerinin en önemlilerinden olan Rostow Take-off
modelini geliştirmiştir.
Çeşitli Çalışmaları:
• "Investment and the Great Depression", 1938, Econ History Review
• "The Terms of Trade in Theory and Practice", 1950, Econ History Review
• "The Historical Analysis of Terms of Trade", 1951, Econ History Review
• The Process of Economic Growth, 1952.
• "The Take-Off into Self-Sustained Growth", 1956, EJ
• "The Stages of Economic Growth", 1959, Econ History Review
• The Stages of Economic Growth: A non-communist manifesto, 1960.
• How it All Began: Origins of the modern economy, 1975.
• The World Economy: History and prospect, 1978.
• Why the Poor Get Richer and the Rich Slow Down: Essays in the Marshallian long period, 1980.
• Theorists of Economic Growth from David Hume to the Present, 1990.
• The Great Population Spike and After, 1998





Safha teorisini ilk defa 1958 Cambridge de verdiği seminerler
dizisinde dile getirmiş,
The Stages of Economic Growth: A non-communist manifesto, 1960.
adlı e serind eise görüşlerini sistemleştirmiştir.
Görüşleri, Marx’ıbn tarihi materyalizmine karşı alternatif olarak ileri
sürülmüştür.
Rostowa göre: her toplum gelişme sürecinde farklı 5 aşamadan geçer.
Bugunun gelişmiş ülkeleri bu süreçleri kısmen yaşamıştır. En son (en
gelişmiş aşamaya) ulaşan ilk ülke ABD’dir. Sosyalist ülkelerde dahil tüm
ülkeler bu süreçten geçecektir. Az gelişmiş ülkelerde bu srüeçlerden
geçecektir. Ancak sürecin şu an başlarında bulunmaktadırlar.
Tek ayırım kriteri: gelişmiş ülkeler sürecin sonunda, az gelişmişler ise
başında yer almaktadır.
Ünite: 6
Rostow’un Büyüme Teorisi
XIX. asır boyunca başlıca batı ülkeleri hızlı endüstrileşme süreciyle
birlikte bir ekonomik kalkınmaya tanık oldular.
Bir yandan ücretlilerin artışı ve işletmelerin artan bir şekilde
yoğunlaşması, diğer yandan kitle tüketiminin ortaya çıkması batı
ülkelerinin başarılı bir büyüme süreci yaşamalarına neden oldu.
Rostow, batı ülkelerinin yaşadıkları deneyimlere bakarak en
endüstriyel ülkenin kalkınma düzeylerine ulaşmak için ülkelerin peş
peşe bazı aşamaları geçmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Rostow’un iktisadi gelişme sürecinde her
toplumun geçeceğini varsaydığı 5 safha





Geleneksel toplum safhası (traditional society)
Kalkış öncesi hazırlık aşaması (pre-conditions for take-off)
Kalkış safhası (yada hızlı kalkınma safhası) take-off
Olgunluk safhası (yada olgunluğa gidiş) drive to maturity
Kitle tüketim çağı (the age of high mass-consupmtion)
Rostow’da Kalkınma Sürecinin Aşamaları
1. Geleneksel aşama
Ünite: 6
Geleneksel Toplum Aşaması: Bu aşamanın özelliği, toplam üretim
içinde tarımsal ürünlerin ağırlığının fazlalığıdır.
Kullanılan teknoloji ilkeldir.
Kişi başına gelir çok düşük düzeydedir.
Bu aşamada tarımsal ekonomiler bir durgun dengede kalmaktadır.
Dışsal olumsuz ekonomiler ve teknolojik değişmenin olmaması
nedeniyle ekonomik büyüme çok sınırlı düzeyde kalmaktadır.
18.yy. öncesi devir önceki devir (yada Newton (1642-1727) öncesi
dönemi kapsar)
Newton ile insanların doğayı sistemli bir şekilde üretim
amacıyla kullanmaya başladıkları bir tarih dönemi kastedilir.
Bu döneme örnek olarak: Çindeki hanedanlar, Ortadoğu ve Akdeniz
medeniyetleri, Ortaçağ Avrupası
Rostow’da Kalkınma Sürecinin Aşamaları
2. Kalkış Öncesi Hazırlık Aşaması
Ünite: 6
Rostow’un Büyüme Teorisi
Kalkış Öncesi Hazırlık Aşaması: Bu aşama, büyümeye başlangıç
koşullarının hazırlandığı dönemdir.
İç dinamikler:
Bir yandan tarım sektöründe özellikle yeni teknikler sayesinde bir
artı değer oluşmaktadır.
Dış dinamikler: Diğer yandan daha gelişmiş ülkelerin uyguladıkları
dış baskılarla, ülkede zihinsel gelişme olmakta, eğitim düzeyi
yükselmekte ve bankalar gibi yeni kurumlar kurulmaya
başlamaktadır.






Batı Avrupada 17. yy sonu ve 18 yy başlarında dnya pazarlarını tek taraflı
genişlemesi, ve bu pazarlarda hakimiyeti ele geçirebilmek için yapılan rakebetin
getirdiği dinamizmin sonucunda oluşan teknolojik gelişmelerin tarım ve sanayiye
uygulanmasıyla HAZIRLIK ALTYAPISI tamamlanmıştır.
Pek çok açıdan en uygun durumda olan İngiltere, hazırlıkları tam anlamıyla
tamamlayan ilk ülke olmuştur.
Ayrıca, tasarrufları harekete geçiren bir müteşebbis sınıfı doğar. Buna ilaveten
bankacılık sektörü gelişir.
Bu aşama sırasında geleneksel toplum, düalist (ikili) yapılı bir topluma
dönüşmektedir. Temelde geleneksel tarım ekonomisi koşulları içinde olan tarım
sektörüyle birlikte bir modern sektör oluşmaya başlamaktadır.
Ancak tarım hala ekonomide ağırlıklıdır. Baskındır. (istihdamın %75 tarım.)
Başarılı bir geçiş safhasının temel ŞARTI: yatırımların artırılmasının yanı sıra,
TOPRAK başata olmak üzere o zamana kadar kullanılmayan yeniliklerin
uygulanması ve bu surette üretim artışının imkan dahiline sokulmasıdır.

Özellikle tarım kesiminde yenilikler uygulanmada ve bu kesimde üretim artırılmadan bir geçiş
safhası geçirmek mümkün değildir.
S:Tarım sektörü neden bu kadar
önemlidir?





1. Artan nüfusu doyurmak, döviz kaybına yol açacak gıda
ithalatına müracat etmemek
2. Bu sayede sermaye birikimine katkı sağlamak
3. tarımsal gelirlerin artmasıyla, vergi gelirlerinde de makul
bir artış sözkonusu olabilir. (bu vergi gelirleri ile hazırlık
aşamasında devletin üzerinde düşen faaliyetler finanse
edilebilir)
4. Tarım kesiminde elde edilen gelir fazlasının önemli bir kısmı,
modern kesimin finansmanında kullanılabilir.
(19. yy da Japonya ve Rusya’da tarım ve toprak reformunun
teme gerekçesi, altypı ve modern sektörün finansmanına katkı
sağlamaktır)
S: Başarılı bir geçiş sürecinin ne gibi özellikleri vardır?
1.
Altyapı, (ulaştırma vb.)
2.
diğer değişimler (sosyal, siyasal, psikolojik)
3.
Devlete düşen görevler
1-Altyapı (Ulaştırma vb):
Geçiş sürecinde altyapı büyük önem arzeder (sabit
sermaye yatırımları&ulaştırma yatırımları vb.)






Bu yatırımların özellikleri nelerdir?
1. geri dönüşümü uzun vadeli. Amortismanı uzun vadeli
2. harcama bir defalıktır
3. getirinin doğrudan ve dolaylı olumlu etkileri vardır.
(topluma dolaylı etkiler)
Bu faktörlerden dolayı, özelden ziyade kamu eliyle
yapılmalıdır.
Abd gibi son derece kapitalist bir toplumda bile, kalkışa
hazırlık aşamasının yaşandığı 1815-1840 döneminde
devlet&mahalli idareler bu tür yatırımları üstlenmiştir.
2- Diğer Değişimler




Sosyal, siyasal ve psikolojik değişimlerdir.
Öncelikle modern bir sanayi toplumu kurmayı hedefleyen
ELİt bir TA:BAKA yada LİDER (ler) ortaya çıkmalıdır.
Siyasal anlamda ise, ETKİLİ bir merkeziyetçi MİLLİ devlet
kurulması da Geçiş (kalkışa hazırlık) safhasının en önemli
tarafını temsil eder.
Almanya’da bu şieski nefretlere ve müstakbel ümitlere
dayanan bir milliyetçilik akımı yapmıştır. Frakfurt’ta 1848
ihtilalini yapan ve Alman kalkınmasının başlangıcını
gerçekleştirecek çatıyı KURAN kuvvetin Alman milliyetçiliği
od. Kabul edilir..
3-Devlete düşen görevler


Mevcut kaynakları modernelesme yoluna
aktarabilecek bir VERGİ sistemi ve mali sistem
kurmalı
Hükümet, milil politikalaırn uygulandığı tüm
sahalarda faaliyetlerde ekonominin ve toplumun
modernelşemesine odaklamalıdır.
3. Kalkış Safhası (Take-off )
Ünite: 6
Kalkış Aşaması: Bu aşamada, toplum kendi düzenli büyümesine
karşı koyan engelleri devirmektedir. 20-30 yıl süren bu dönemde
teknik ilerleme, tarım sektörüne ulaşmaktadır.
Diğer yandan yeni endüstriler gelişmekte ve bu süreç geri kalan
ekonomi üzerinde sürükleyici bir etki yaratmaktadır.
Ekonomiler artık büyümeyi artan yatırımlara ve sürükleyici
endüstrilere bağlı olarak normal ve kalıcı bir olgu olarak görmeye
başlamaktadır.



1.
2.
3.
4.
Modern toplumların tarihindeki en önemli aşamadır.
İktisadi gelişmeyi gerçekleştirien güçler bu safhada
gelişir ve topluma hakim olur.
S:Bu aşamada neler değişir?
Tarımda yeni teknik kullanımı artar
Yeni sanayi kolları ortaya çıkar ve süratle gelişir
Yeni müteşebbis sınıfı gittikçe büyür
Modern gelişmeyi teşvik eden ve buna uyum sağlayan
yeni bir sosyal ve politik kadro ortaya çıkar.
Kalkış aşamasının Tanımı (Göstergeleri)





Geniş bir açıdan bakılınca, kalkış safhası sınai devrim terimi ve
tanımıyla büyük oranda örtüşür.
Kalkış aşamasının olmazsa olmaz şartları nelerdir?
1. Kuşkusuz ekonomide yatırımların yapılabilmesi için tasarrufların
GSMH içindeki payı % 5'ler, % 10’lar ve hatta daha yüksek bir
düzeye ulaşmaktadır.
2. gelişmede öncü rol oynayabilecek, yüksek gelişme hızı gösteren
bir yada daha fazla İMALAT sanayi kolunun ort.çıkması
3. modern gelişmeyi teşvik edecek, tasarrufları etkin bir şekilde
yönendirebilecek SİYASİ, POLİTİK, İDARİ BİR yapılanma ve kadro
ortaya çıkmalıdır.

İngiltere ve Japonya vd. ülkelerde kalkış aşamasında hiç sermaye ithal
edilmedi. ABD, Rusya ve Kanada’da uzun süre yabancı sermaye ithal edildi.
KALKIŞ AŞAMASI GENELLİKLE;
1.
Bir yada daha fazla sanayi kolunda
2.
Ada bazı ekonomiik faaliyet kollarında hızlı bir gelişmenin
gerçekleştirildiği,
3.
Bir kesim yada kesimlerin öne çıkarak ekonominin tamamının
gelişmesinde rol oynadığı görülmektedir.
Sürükleyici sektörün illa ki sanayiden çıkması şartı yoktur.
Tarımsal hammaddeler, tarımsal tüketim maddeleri, ihracat gibi kollar da bu
etkileşimi sağlayabilir.
Gelişme sürecindeki etkileri itibariyle bir ekonominin sektörleri 3 temel gruba
ayrılabilir:
1.
2.
3.
Birinci dereceden gelişen sektörler
Tamamlayıcı gelişme halindeki sektörler
Tali derecede gelişen sektörler
1.Birinci dereceden gelişen sektörler (Uyarıcı&Önderlik edici)
Yeni ele alınan yada, henüz keşfedilen kaynakların kullanılması
Yada yenilik yapma imkanları,
Yüksek bir gelişme hızına sebebiyet verir ve diğer sektörleri
harekete geçirir
2.Tamamlayıcı gelişme halindeki sektörler:
Birinci derecede gelişen sektörlerdeki ilerlemenin direkt yada
dolaylı etkisine bağlı olarak hızlı bir gelişme süreci görülür. ÖR:
demiryollarındaki gelişme neticesinde, kömür, demir ve makine
sanayi üzerinde uyarıcı etkide bulunması
3.Tali derecede gelişen sektörler:
Bu sektörler, gelir, nüfus, sınai üretim artışı ve diğer bazu
alanlardaki gelişmelelerle yakın ilişki içerisindeki sektörlerdir.
Nüfus artışı sonrası, gıda ve konut piyasası ilişkisi gibi.
Rostow’un lider sektörünün özellikleri
1.
2.
3.
4.
Lider olacak sektörün ürettiği ürünün piyasası hızla
genişleyebilmelidir
Lider
sektör
ikincil
piyasa
genişlemeleri
yaratabilmelidir
(diğer
sektörleri
etkileyebilmedlir)
Kârların yeniden ilgili sektöre yatırılmasını
olanaklı kılacak, sürekli bir sermaye arzı söz konusu
olmalıdır
Lider sektöre yeni üretim fonksiyonları yani
teknolojik ilerleme girebilmelidir
Kalkışta önderlik eden bazı sektörler








Pamuklu dokuma,
Demiryolu,
Askeri maddelere dayanan ağır sanayi
Kereste
Selüloz
Çiftlik ürünleri
Çok çeşitli tüketim maddeleri,
Bunlardan En fazla etkili olan demiryolları
inşaasıdır
Demiryolu inşaatı

Demiryolları inşaası, ABD, Fransa, almanya, Kanada, Rusya vb ülkelerde kalkış
safhasında hayati bir rol oynamıştır.

Ayrıca İsveç ve Japonyada kısmen etkili olmuştur.

S: demiryolu inşaası neden önemlidir?






1. Ulaştırma masrafları azalmış, yeni mamüller ve sahalar ticarete dahil edilmiştir.
A. Smith’in öne sürdüğü gibi piyasaların genişlemesi fonk. icra etmiştir.
2. bu sayede ihracaat sektörü doğmuş ve gelişmiştir
3. Demryolu inşaası, modern anlamda demir, kömür ve makine sanayilerinin
doğmasına ve gelişmesine yol açmıştır.
NOT: kalkış için gerekli ön şartlar (idari, sosyal ve siyasi altyapı tesisi gibi)
sağlanmadığı bir ortamda, demiryolu inşaatları olsa bile ülke gelişme (take-off)
sürecine giremeyecektir.
Ör hindistan, Çin
1985 öncesi Kanada, 1914 öncesi Arjkantinde old.gibi. (demiryolu lşebekesi kendi
başına kalkış aşamasını başlatmayı başaramamıştır.)
Diğer Lider Sektörler



Hammadde üretimi , gıda maddeleri:
İsveç’te kereste sanayi ve ardından kağıt hamuru
sanayne geçiş,
Danimarka’da 1873 sonrası çiftik üretimine dönüş
 Bunlar
hem döviz getirmiş hem de sanayii sektörünün
gelişmesine katkı sağlamıştır


Japonya ipek ipliği ihracatı
Öte yandan: tüketim maddleri ithal edilmesi yerine
yurt içinde üretilmeye başlanması (ithal ikameci
strateji) Avustralya, Arjantin, ve Türkiye gibi
ülkelerde kalkış aşamasında etkili rol oynamıştır
Kalkış aşamasını başlatan Faktörler ve süre






1. ABD, Avustralyai İsveç: gelişme dar bir süreçte
başladı. Bu safha için sosyal yada politik bir
değişme gerekli olmamış, daha önce kullanılmayan
doğal kaynakların kullanımı yeterli olmuştuır.
2. Bazı ülkelerde ise Kalkış, sosyal ve politik
devrimle olmuştur:
1848 Almanya,
1868 Japonya Meji Restarosyanu
Hindistanın bağımsızlığa kavuşması
Çindeki komünist zaferi
1848 Almanya Devrimi
1868 Meiji Restorasyon Dönemi
1848 Devrimleri
1848 yılında Avrupanın çeşitli ülkelerinde ortaya çıkan ayaklanma, devrim ve
özgürlük hareketleridir. Özellikle İtalya, Almanya, Fransa,Avusturya, Polonya,
Romanya ve Macaristan bu dönemde büyük sarsıntılar geçirmiş; dönemin diğer
büyük güçleri olan Rusya, Osmanlı, UK, ve Hollanda ise bu olaylardan nispeten
etkilenmemişlerdir. NEDENLERI:
19. yy. ortalarına gelindiğinde Avrupa'da Sanayi Devrimi
büyük ölçüde
tamamlanmış, sanayicilerin ve şirketlerin gelirlerinde büyük bir artış görülmesine
karşılık köylerde ve kentlerde yaşayan fakir halk bu zenginlikten nasibini almamıştı.
İşçiler günde 13-15 saat çalışıyorlar, sağlıksız ve kirli konutlarda zor koşullarda
yaşamaya devam ediyorlardı. Köylerde artan nüfus işsizliğe ve toprak yetersizliğine
yol açmış, alt yapının yetersiz kalmasına neden olmuştu. 1845 ve 1846 hasat
mevsimlerinde Belçika ortaya çıkarak diğer Avrupa ülkelerine yayılan Patates
Hastalığı (Phytophthora infestans') Avrupa’da büyük bir açlık salgınına yol açmış
toplumun yoksul kesimlerinde büyük bir tatminsizlik duygusuna neden olmuştu.
Aynı yıllarda Alman Karl Marx ve Friedrich Engels'in birlikte yazdığı ve 1 Şubat 1848
tarihinde yayınlanan Komünist Manifesto özel mülkiyeti bir devrimle ortadan
kaldırarak sınıfsız ve devletsiz bir toplum düzenini gerçekleştirmesi gerektiğini
iddia etmekteydi. Bu koşullar altında devrim düşüncesi toplumun çeşitli kesimlerinde
çok sayıda taraftar bulmuş ve sonunda1848 yılında bu devrimler bütün şiddetiyle
patlak vermiştir.
http://tr.wikipedia.org/wiki/1848_Devrimleri
1947 Hindistan’ın bağımsızlığını ilan etmesi
Rostow’da Kalkınma Sürecinin Aşamaları
4. Olgunluk öncesi dönem
Stalin Rusya’sı - Bismark Almanya’sı


3. Teknolojik yenilikler: Demiryolu inşaatı vb.
4. Yeni dış tic.sahalarının bulunması & dış
tic.şartlarının ülke lehine çevrilmesi.
 1860
sonrası İngiltere ve Fransa pazarlarının İsveç
kerestesine açılması

Dış tic.şartlarını ülke aleyhine dönmesi: Bunun
neticesinde İthal ikameci politiklalar uyg. (1930-45
arasında dış tic.hadlerinin alyhe dönmesi ve svaş
sırasında dış tic.geirilen kısıtlamalar. )





Kalkış aşamasına giren ilk ülke İngiltere’dir. Bu
harekette,
İngiltere’nin 17 yydan beri Roma kilisesinden
ayrılma gayretleri
İspanya, Holland ave Fransa ile ekonom, askeri ve
pol.mücadeleleri,
Elizabeth devri ile bu ülkede yeni milliyetçilik
bilincinin doğmasına neden olmuştur.
Ayrıca buhar makinesinin de uygulanmasıyla demirçelik sanayisi gelişmiş, dokuma sannayi kurulmuş, ve
dış ticaret ile beslenebilmiştir.
Gelişmiş Ülkelerin Take-Off Tarihleri
Ülke
Tarih
Büyük Britanya
1783-1802
Fransa
1840-1860
ABD
1843-1860
Türk ekonomisi:
1930-40 yılları arsında
gerçekleştirilen
sanayileşme faaliyetleri
söz konsudur.
Ancak bu politika, takip
eden yıllarda
sürdürülememiştir.
Almanya
1850-1873
İsveç
1868-1890
Japonya
1868-1900
Rusya
1890-1914
Sanayi ve dışa açıklık at
başı olarak ilerlememiştir.
Arjantin
1935
Türkiye
1937-..
Çin
1952-….
Hindistan
1952-…
Ünite: 6
Olgunluk Aşaması:
Kalkış döneminin sona ermesinden aşağı yukarı 60 yıl sonra
başlayan olgunluk aşaması boyunca yeni teknolojiler yeni
endüstrilerin gelişmesine izin verirken, diğer sektörler bazı
güçlüklerle karşılaşmaya başlamaktadır.
Kalkış safhası sonrası uzun ve kuvvetli bir safhaya girilir.
Ekonomi sürekli olarak bir yıkma yaratma (shumpetergil saptama)
sürecine girmekte ve kalkınma düzenli bir olgu haline gelmektedir.
Bu aşamada GSMH’nin % 10 ila % 20'si tasarruf edilip yatırıma
dönüştürülmeye başlanmaktadır.



Yeni modern sektörler hamle yaparak kalkış
aşamasında öncü rolü oynayan sektörlerin yerini
alır.
Ör: kalkış sürecinde demryolu inşaasıyla gelişme
gösteren demir- kömür ve ağır makine sanayi,
Olgunluk aşamasında yerini çelik, gemi inşaatı,
kimyevi maddeler, elektrik ve modern makine
sanayilerini bırakır.
Olgunluğa geçiş
İngiltere
1850
ABD
1900
Almanya
1910
Fransa
1910
İsveç
1930
Japonya
1940
Rusya
1950
Kanada
1950




Olgnluğa geçişte hakim sektörleri tayin eden şey
sadece teknolojinin gelişmesi değil, bunun yanı sıra
Doğal kaynakların durumu,
Kalkış safhasının karakteri ve onun harekete
geçirdiği kuvvetler,
Ve bir dereceye kadar izlenen hükümet
politikalarıdır.
Olgunluk Safhasındaki Etkin Sektörler
ve Ülke Örnekleri




Kalkıl safhasının öncü rolündeki sektörler, olgunluk aşamasında
yerini kendilerinin devamı niteliğinde olan yeni gelişen sektörlere
bırakır ve
yeni sektörler ekonominin gelişme hızını tayin eder.
İngiltere:
Kalkış aşamasında etkin rol oynana faktör pamuklu dokuma
sanayindeki süratli gelişmeler ve bunu diğer sektörler üzerinde
meydana getirdiği dolaylı ve dolaysız etkilerdir.

Bu etkiler arasında pamuk eğirme makinelerinin icadı, buharlı makinenin
ıslahı, 1830-1850 dönemindeki büyük demiryolu hareketi gibi birbirinden
farklı ancak aynı zaman dilimine rastlayan gelişmeler sayılabilr
http://www.manchester2002-uk.com/history/victorian/mills.html
http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_rail_transport_in_Great
_Britain



ABD, Almanya, Fransa:
Demiryolları etkin rol oynamıştır. Modern çelik
sanayinin kurulması demiryllarının bir sonucudur.
Çelik sanayi, Batı varupa ve Amerikada demiryolu
hareeketinden sonra olgunluğa geçişin seöbolü
haline gelmiştir.
Download

kalkınma-3