Öğrenmede Görsel İlkeler
Yrd.Doç.Dr. M.BETÜL YILMAZ
Nelerden bahsedeceğiz?








Beyin
Bilginin (knowledge) Zihinde Temsili
Zihinsel Betimleme (tasvir)
İkili Kod Kuramı (Paivio)
İşleyen Bellek (Baddeley)
Bilişsel Yük Kuramı (Sweller)
Multimedya ile Öğrenme (Mayer)
Çoklu Ortamda Görsel Tasarım
2
Beyinde Görme ve İşitme
3
Görme ve işitme farklı loblarda gerçekleşir

Occipital (İşitme)

Parietal (Görme)
Beyindeki loblar ve işlevleri
4
Beyinde yer alan bölgeler ve işlevleri
5
Bilginin (knowledge) Temsili
Şekiller
 Temsil ettikleri gerçek nesnelere benzerler
 Somut ve uzamsal bilgi vericidirler
 Nesnenin tüm özelliklerini aynı anda iletebilirler.
Bilginin Görünür Gösterimi
6
Bilginin (knowledge) Temsili
Kelimeler




Gerçek nesnenin sembolik temsilcisidirler
Keyfi oluşmuşlardır
Soyut ve kategorik anlam taşırlar
Nesnenin tüm özellikleri bir sıra gözeterek iletirler.
Bilginin Görünür Gösterimi
7
Zihinsel Betimleme (Mental
Imagery)
 Salonunuzun pencerelerinde kaç adet açılabilir kanat
var?
 Banyonuzun kapı tokmağı sağda mı, solda mı?
 Milli Eğitim Bakanımızın bıyığı var mı?
 Saat 3:20 iken mi 7:25 iken mi akrep ve yelkovan daha
dar açı yapar?
8
Nedir ?
Zihinsel Betimleme (Mental
Imagery)
 Basitçe, nesnelerin veya olayların o esnada duyu
organlarınca algılanmayan zihinsel resimlerini
oluşturma, çağırma ve anlamlandırma gücü ya da
eylemidir (Douville ve diğ.).
 Bir başka tanıma göre ise harici bir uyarıcı olmadan
yaşanan algı-benzeri deneyimdir.
9
Tanım
Zihinsel Betimleme (Mental
Imagery)
 Zihinsel ağrı kontrolü
 Bağışıklık sistemini güçlendirme egzersizleri
 Fobi yenme çalışmaları
10
Bazı Uygulama Alanları
Zihinsel Betimleme (Mental Imagery)
Zihnimizde
 “görsel resimler”i mi,
 (daha sonra yeniden şekli oluşturmak üzere)
şekillerle ilgili bilgileri mi
saklıyoruz?
Olayları ve şekilleri aynı şekilde mi saklıyoruz?
11
Nasıl ?
Zihinsel Betimleme (Mental
Imagery)
Benzerliğe
Dayalı Gösterim
Anlamlandırmaya
Dayalı Gösterim
 Bellekte kodlama “resimlere
dayalı” yapılır.
 İşlem algı benzeri bir işlemdir
 İlişkiler örtüktür, ifade
edilmeden anlaşılır
 Her bir duyunun farklı
gösterimi söz konusudur.
Zihinsel Betimleme Nasıl Yapılır
Gerçeğine Benzer – Anlamlandırılmış
 Bellekte kodlama “kelimelere
dayalı” yapılır
 İşlem şeklin tanımlanması
şeklindedir
 İlişkiler açıkça anlaşılır
 Her duyu aynı şekilde gösterilir
12
İşlevsel Denklik Hipotezi (Shepard & Kosslyn)
 Şekiller ve duyularımızla aldıklarımız işlevsel açıdan
denktirler.
 Zihnimizdeki şekiller (imajlar) gerçek şekillere
benzerler.
13
Gerçeğine Benzer1 – Anlamlandırılmış
Zihinde Döndürme (Shepard & Metzler (1971))
Deneklere verilen
şekillerden birinin diğerinin
döndürülmüşü olup
olmadığını sordular.
14
Gerçeğine Benzer2– Anlamlandırılmış
Reaction Time
(Seconds)
Zihinde Döndürme (Shepard & Metzler (1971))
5
4,5
4
3,5
3
2,5
2
1,5
1
0,5
0
 Döndürme açısı arttıkça
cevaplama süresinin de
arttığı görüldü
0 20 40 60 80 100 120 140 160 180
Angle of Rotation (Degrees)
15
Gerçeğine Benzer2– Anlamlandırılmış
Zihinde Döndürme (Cooper & Shepard (1973))
R
0°
300°
60°
240°
 Deneklere verilen saat
yönünde harflerin kaç
derece döndürülmüş
olduğunu sordular.
16
Gerçeğine Benzer3– Anlamlandırılmış
Reaction Time (msec)
Zihinde Döndürme (Cooper & Shepard (1973))
1200
1100
1000
900
800
700
600
500
400
 Şekil döndürme sonunda
orijinal halinin ayna haline
yaklaştığında sürenin
tekrar kısaldığını buldular.
0
60
120 180 240 300 360
Angle of Rotation (Degrees)
17
Gerçeğine Benzer3– Anlamlandırılmış
Zihinsel Ölçeklendirme (Kosslyn (1983))
 Zihninizde bir fil görüntüsü oluşturun.
 Hemen yanında bir tavşan hayal edin
 Tavşanın burnu “pembe” mi?
18
Gerçeğine Benzer4– Anlamlandırılmış
Zihinsel Ölçeklendirme (Kosslyn (1983))
 Zihninizde bir tavşan görüntüsü oluşturun.
 Hemen yanında bir sinek hayal edin
 Tavşanın burnu “pembe” mi?
19
Gerçeğine Benzer4– Anlamlandırılmış
Anlamlandırma (Proposition) Hipotezi
 Yapılandırmacı bakış açısına uygundur
 Anlamlandırma (proposition) olayların etkileşimidir.
 Bireyler bir figürü
(içinde bulundukları bağlama bağlı olarak) farklı
şekillerde yorumlayabilirler
 Olayların, kelimelerin ve şekillerin zihnimizde temsili
aynı şekilde (kavramsal) gerçekleşir.
20
Gerçeğine Benzer– Anlamlandırılmış
Kavramsal Anlamlandırma Hipotezi
(Anderson ve Bower)
Dinlediğiniz/Okuduğunuz
Gördüğünüz
Kaleci topu kaçırdı...
Kaçırdı (kaleci, top)
Kaçırdı (kaleci, top)
Ağladı (kaleci)
Küfretti (kaleci)
Diz üstü çöktü (kaleci)
Ağlara takıldı (top)
21
Gerçeğine Benzer– Anlamlandırılmış1
Kavramsal Anlamlandırma Hipotezi
(Pylyshyn)
Zihinsel ölçeklendirme-zihinsel döndürme
deneylerinde...
 kişiler şekilleri zihinlerinde gerçekleştirmezler.
 sonuçları bireylerin
 ilgi, istek, ihtiyaçları
 daha önceki deneyimleri
belirler.
22
Gerçeğine Benzer– Anlamlandırılmış2
Anlamlandırma Hipotezi (Pylyshyn)
 Zihinsel harita deneyi Intons-Peterson tarafından
tekrarlanmıştır.
 Sonuç
Deneyi Yapanın İnanışı
Mesafe +  RT +
Değişiklik yok  değişiklik yok
23
Gerçeğine Benzer– Anlamlandırılmış2
Sonuç
Mesafe +  RT +
Değişiklik yok  değişiklik yok
Anlamlandırma Hipotezi (Pylyshyn)
Zihinsel ölçeklendirme ve zihinsel döndürme
deneylerinde...
 kişiler şekilleri zihinlerinde gerçekleştirmezler.
 sonuçları
 deneyin icrası sırasında kullanılan yolun
gönderdiği sinyaller
 deneyi tasarlayanların davranışlarının etkileri
belirler.
24
Gerçeğine Benzer– Anlamlandırılmış2
Benzerlik ve Anlamlandırmanın
Sentezi (Johnson ve Laird)
Zihinsel gösterimde ...
 Anlamlandırma
 Anlamın tamamen soyut gösterimi
 Zihinsel modelleme
 bireyin kendi deneyimlerini anlama ve açıklamasından
yola çıkarak yapılandırdığı bilgi çatıları
 İmajlar
 Belirli nesnelerin, belirli bir bakış açısı ile ve örnekle
beslenmiş belirli özellikleri ile algılanmış spesifik
gösterimleri
kullanılır.
25
Gerçeğine Benzer– Anlamlandırılmış1
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
26
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
 Zihninizde bir fil hayal ederken aynı anda bir
ev çizmeye çalışın.
 “fil” kelimesinin anlamını düşünürken, aynı
anda “kısa süreli bellek” kavramını yazarak
açıklayın.
 Bir fil çizin, aynı anda “kısa süreli bellek”
kavramını yazarak açıklayın.
27
Nedir ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
 Zihinde,
 sözel (kelimeye dayalı)
 görsel (görüntülere dayalı)
veri işleme alanları (sistemleri) vardır.
28
Nedir ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
 Görsel ve sözel alanlar birbirlerinden bağımsız
çalışırlar.
 Ama aralarında karşılıklı bağlar mevcuttur.
 Her iki sistemin kendilerine ait işlevleri, bellek işleme
karakteristikleri ve bellek birimleri bulunur.
 Bir kavram ait olduğu sistemdeki ve diğerindeki
benzer kavramlara bağlanır.
 Bir kavramı etkinleştirilmesi, benzer kavramların da
etkinleşmesine yol açar.
29
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
Sözel Sistem
 Dille ilgili bilgiler (kelimeler, cümleler) üzerinde
uzmanlaşmıştır.
 Bu bilgiler ayrık ve sıralı (sequential) birimler halinde
saklanırlar (logogen)
30
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
Görsel Sistem
 İmgeler ve diğer resim-benzeri gösterimlerin
saklanması ve işlenmesi ile ilgilidir
 Birimleri daha bütüncül ve sürekli yapıda saklar ve
kullanır (imagen)
31
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
Imagen
Logogen
Benzetilmiş
Anlamlandırılmış
32
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
33
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
Gösterimsel İşleme
(Representational Processing)
 İşlemi
tetikleyen
uyarıcının türüne
göre oluşan
etkinliklerdir.
34
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
İlişkilendirmeli İşleme
(Referentional Processing)
 İki
sistem arasında
çapraz ilişkilendirmeler
yapılmasını gerektiren
etkinliklerdir
35
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio - 1969)
Çağrışımsal İşleme
(Associative Processing)
 Aynı
sistem içindeki
ek bilgileri işe koşan
etkinliklerdir
36
Nasıl ?
İkili Kodlama Teorisi (Paivio 1969)
Somut ve Soyut Kelimeler (Paivio-1971)
Somut cisimlere (fincan, tarak, vb.) ait kelimeleri tek başına
ve resimleri ile birlikte verir ve geri çağırmalarını ister.
 Yorumlar
 Kelimeler sözel olarak kodlanır.
 Resimler hem görsel hem de sözel kodlanır.
 Varsayımlar
 İki ayrı kod sistemi tek sistemden iyidir.
 Resimler otomatik olarak isimlendirilir.
 Kelimeler otomatik resimlendirilmemektedir.
37
Deneyler
İkili Kodlama Teorisi (Paivio 1969)
Betimleme ve Geri Çağırma (Bower-1971)
Bir takım somut (fincan)ve soyut (aşk, aptallık) kelimeleri
kolay geri çağırabilmek için ilgili nesneleri zihinde
canlandırmaları istenir.
 Sonuç
 Somut kelimelerde geri çağırma daha güçlü.
 Varsayımlar
 Somut kelimeler  görsel + sözel kodlanır.
 Soyut kelimeler  sadece sözel kodlanır.
38
Deneyler
İşleyen Bellek (Baddeley - 1974)
39
İşleyen Bellek (Baddeley - 1974)
 Bilgiyi İşleme Kuramı’nda yer alan “kısa süreli bellek”
yapısının yerine “işleyen bellek” yapısının
kullanılmasını önermektedir.
 Algısal kayıttan gelen bilgiler bu belleğe
ayrı unsurlar halinde aktarılmaktadırlar.
40
Nedir ?
İşleyen Bellek (Baddeley - 1974)
Merkezi Yürütücü
(Central Executive)
Kontrol ve Karar Verme / Sebep-Sonuç İlişkisi Kurma /
Konuşulan Dili Anlama / Dikkat Yöneltme / Bilgiyi
Aktarma / Bilgiyi çağırma
Ayrıştırıcı Döngü
(Articulatory Loop)
Sürekli akan öğeleri ayrıştırma işlemleri
Konuşma sesleri belleği (pasif tampon)
İç ses / iç kulak döngüsü
Görsel-Uzamsal Taslak Yüzey
Episodik Tampon
Görsel Anlamlandırma
Episodik
Bellek
41
Nasıl ?
(Visuo-Spatial Sketch Pad)
Görsel betimleme
Görsel-Uzamsal bellek (pasif tampon)
İç Göz
Konuşma Dili
Bilişsel Yük Teorisi (Sweller - 1988)
42
Bilişsel Yük Teorisi (Sweller - 1988)
 Miller’ın (1956) “chunking” kavramı üzerine
inşa edilmiş bir teoridir.
 Zihnin bilişsel olarak alabileceği yükün bir
sınırı olduğunu savunur, bu yüzden içerik
doğru tesbit edilmelidir
 Bu sınırın aşılması durumunda öğrenmenin
gerçekleşmesi bir yana, zihindeki bir kısım
veya tüm bilginin silinebileceğini söyler.
43
Nedir ?
Bilişsel Yük Teorisi (Sweller - 1988)
 İşleyen bellekteki kapasite 7± 2 birimliktir (chunk).
 Bu bellekteki bilgiler uçucudur, dolayısıyla birey
dikkat dağıtıcı unsurların etkisi ile kolayca unutabilir.
 Şemalar bireye bilgiyi anlamlandırma yolunda yardım
eder, “chunk” için bir temel oluşturur.
 İyi geliştirilmiş şemalar bu şemalara yerleşecek
konuların kolay hatırlanmasını sağlar.
44
Prensipleri
Bilişsel Yük Teorisi (Sweller - 1988)





Hedeften bağımsızlık etkisi
Çalışılmış örnekler etkisi
Dikkat dağınıklığı etkisi
Gerekenden fazla tekrar etkisi
Kiplik (modality) etkisi
45
Prensipleri
Bilişsel Yük Teorisi (Sweller - 1988)
 Öğrenenin alışık olduğu şemaları kullanarak öğretim
yapmak gerekir.
 Bilgiler “chunk”lara bölünmelidir.
 İşleyen belleğin farklı alanlarına hitap edecek yöntemler
birleştirilerek kullanılmalıdır.
Ancak;
 Eğer metin ve şekil bir arada kullanılacaksa, metin şeklin
içine ilişkiyi gösterecek şekilde entegre edilmelidir.
 Öğrenme ortamında düşük öncelikli uyarılar en az dikkat
çekecek şekilde iletilmelidir.
46
Nasıl ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
47
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
Multimedya (çoklu ortam); öğretim
materyalinin
 kelimeler
 şekiller
kullanılarak sunumudur
48
Nedir ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
 Çokluortam öğrenmesi kelime ve şekillerden
öğrenmedir.
 Tanımı gereği Mayer’in ortaya attığı ilkeler sadece
öğretim amaçlı yazılımlar için değil, kitaplar başta
olmak üzere tüm yazılı/basılı materyaller için de
geçerlidir.
49
Nedir ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
Kitaplardaki resim/çizimler
(6. Sınıf Fen Kitabı)
Açıklayıcı
10%
Örgütleyici
5%
Temsili
62%
50
Nedir ?
Dekoratif
23%
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
İki ana hedef
 Hatırlamayı arttırma
 Anlamayı arttırma
51
Nedir ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
Dayandığı teoriler
 İkili kodlama (Paivio)
 Bilişsel Yük (Sweller)
 İşleyen Bellek (Baddeley)
52
Nasıl ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
MULTIMEDYA
SUNUMU
Kelimeler
ALGISAL
KAYIT
Kulaklar
İŞLEYEN BELLEK
Kelimeleri
Seçme
Sesler
Kelimeleri
Düzenleme
Sözel
Model
Önceki
Bilgiler
Resimler
Çizimler
Gözler
Şekilleri
Seçme
Şekiller
Şekilleri
Düzenleme
Görsel
Model
UZUN SÜRELİ BELLEK
Açık Mavi Sıra : İşitsel / Sözel kanal
Koyu Mavi Sıra : Görsel / Şekilsel Kanal
53
Nasıl ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
Aktif öğrenmede öğrenenin geçirmesi gereken üç süreç;
 Seçme
ilgili kelime ve resimleri algılama
 Düzenleme
dahili sözel ve görsel ilişkileri kurma
 Entegre etme
önceki bilgileri ile yeni model arasındaki harici
ilişkileri kurma
54
Nasıl ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
Çokluortam tasarım ilkeleri
 Odaklandırıcı (Concentrated)
 Kısa ve öz (Concise)
 Birbirleri ile alakalı (Corresponded)
 Somut (Concrete)
 Tutarlı (Coherent)
 Tanıdık (Comprehensible)
 Kodlanabilir (Codable)
55
Nasıl ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 1997)
Ayrıca,
 Metinler okunaklı olmalıdır.
 Gerek metinler, gerekse şekiller sade
olmalıdır.
64
Nasıl ?
Multimedya Öğrenme (Mayer - 2002)
Açıklama
Destek Türü
Çoklu Ortam Desteği
Tek başına seslendirme yerine animasyon ve seslendirme
Bitişiklik Desteği
İlgili seslendirme ve animasyonu peşpeşe değil aynı anda
verme
Tutarlılık Desteği
Gereksiz kelime ve seslerden arındırma
Kiplik (modality) Desteği Kelimeleri ekranda değil seslendirme ile verme
Yüklerden Arındırma
Seslendirme, animasyon ve ekranda metin yerine sadece
Desteği
seslendirme ve animasyon verme
67
Nasıl kolaylaştırabiliriz?
Çoklu Ortamda Renk Kullanımı
70
Gestalt
71
ÖDEV
 Creating Graphics for Learning and Performance isimli
kaynağın Chapter 6, 7, 8 ve 9. bölümlerinden birisini
seçerek gelecek derste sunmanız gerekiyor.
 sunumunuzda kaynağın görsellerinin yanı sıra kendi
bulacağınız ek görsellerin de yer alması gerekiyor.
72
Bilgiyi İşleme Kuramı



73
Tekrar
Kodlama
Kod çözme
Download

Hf-3 Öğrenmede Multimedya İlkeleri