İçindekiler
I
Prof.Dr. Nur Centel
Prof.Dr. Hamide Zafer
Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku
Anabilim Dalı Öğretim Üyesi
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku
Anabilim Dalı Öğretim Üyesi
Ceza Muhakemesi
Hukuku
Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş
11. Bası
Beta
II
Yayın No
: 3143
Hukuk Dizisi : 1542
1. Bası - Ocak 2003 - İSTANBUL
5. Bası - Ocak 2008 - İSTANBUL
6. Bası - Kasım 2008 - İSTANBUL
7. Bası - Kasım 2010 - İSTANBUL
8. Bası - Ekim 2011 - İSTANBUL
9. Bası - Ekim 2012 - İSTANBUL
10. Bası - Eylül 2013 - İSTANBUL
11. Bası - Eylül 2014 - İSTANBUL
ISBN 978 - 605 - 333 - 171 - 1
Copyright© Bu kitabın bu basısı için Türkiye’deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’ye aittir.
Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile
veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve
kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur.
Dizgi
: B e t a B a s ı m A . Ş .
Baskı - Cilt
: Ertem Basım Yayın Dağıtım San. Tic. Ltd. Şti.
Eskişehir Yolu 40. Km. Başkent Organize Sanayi
Bölgesi 22. Cadde No: 6, Malıköy / Sincan / Ankara
(Sertifika No. 26886) (0312) 640 16 23
Kapak Tasarım : Prof.Dr. Nur Centel/Prof.Dr. Hamide Zafer/Gülgonca Çarpık
Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136)
Narlıbahçe Sok Damga Binası No: 11
Cağaloğlu - İSTANBUL
Tel : (0-212) 511 54 32 - 519 01 77
Fax: (0-212) 511 36 50
www.betayayincilik.com
III
ONBİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ
“Ceza Muhakemesi Hukuku” kitabımızın onbirinci basısını hayata geçirmiş olmaktan
dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba
gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini tanımak ve bir basıdan
diğer basıya yaşanan değişiklikleri toplu olarak görmek isteyen okuyucularımıza, önceki
önsözleri de okumalarını öneririz.
Mevlana “İnsanların En Hayırlısı, İnsanlara Yararlı Olandır. Sözün En Hayırlısı, Az ve
Anlaşılır Olandır” demiş. Biz bu sözü,“Kanunun En Hayırlısı Kabul Edilmeden Önce Üzerinde
Fazla Çalışılanı ve Yürürlüğe Girdikten Sonra Az Değiştirilenidir” şeklinde tamamlamak
istiyoruz.
Ülkemizde kanun değişikliklerinin ardı arkası kesilmemekte… Mevzuatta sık sık
yapılan bu değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini ve sürekli yoğun çalışmayı
gündeme getirmektedir. Zira muhakeme hukukunda yapılan her değişiklik, muhakeme
hukukunun özelliğinden dolayı, kitaptaki konuların birçoğunun gözden geçirilmesini
zorunlu kılmaktadır. Bu durum çalışmayı daha da zahmetli hale getirmekle birlikte,
yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar
ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı yarattığı için bir anlamda yararlı da olmaktadır.
Ancak sürekli yeni kanun-eski kanun değerlendirmesi yapmak zorunda olan ya da daha
önceki kanuna uyum sağlamadan yeni usul kurallarını uygulaması gereken hakimin yaptığı
yargılamanın ve bu yargılamanın sonucunun adil olmasını beklemek naifliktir. Aynı husus
soruşturma evresi için de geçerlidir. Etkileri iyi değerlendirilmeden yapılan değişikliklerin
böyle bir tehlikeyi beraberinde getireceğine işaret etmek isteriz.
Kitabımızın Eylül 2013 tarihli Onuncu Basısı en son 27.6.2013 gün ve 6494 sayılı
“Yargı Hizmetleri ile İlgili Olarak Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile
öngörülen değişiklikleri içermekteydi.
Kitabımızın Onuncu Basısının yayınından bu yana geçen son bir yıllık sürede ise sistemi
etkileyen çok önemli yeni düzenlemeler yürürlüğe girmiştir. Ancak bu düzenlemelerin bir
kısmının ceza muhakemesi sistemini bozduğunu şimdiden söylemek isteriz.
Muhakemeye ilişkin bu kanunlar şunlardır:
18.06.2014 Gün ve 6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun (RG 28.06.2014, No.29044).
21.02.2014 Gün ve 6526 sayılı Terörle Mücadele Kanunu Ve Ceza Muhakemesi
Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 06.03.2014,
No.28933 Mükerrer).
IV
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
Belirtelim ki, 6526 sayılı Yasa’yla özel görevli ağır ceza mahkemeleri ile bu mahkemelerin
görev alanındaki suçların soruşturulması ve kovuşturulmasına özgü istisnai yetkileri
kaldırılmış; genel ağır ceza mahkemelerinin madde itibariyle yetki alanı genişletilmiş, yol
tutuklaması kaldırılarak SEGBİS uygulaması yasalaştırılmış; arama koruma tedbirindeki
makul şüphe derecesi somut delillere dayanan kuvvetli şüphe derecesine yükseltilmiş;
tutuklamanın koşulu olan kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların yerine kuvvetli
şüphenin somut delillere dayanması aranmış; taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma,
iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması, gizli soruşturmacı görevlendirilmesi,
teknik araçlarla izleme koruma tedbirlerinin uygulanabilmesi için kuvvetli şüphenin
somut delillere dayanması aranmış, bu tedbirlere ağır ceza mahkemelerince oybirliğiyle
karar verilmesi öngörülmüş ve gizli koruma tedbirlerinden bazılarının süreleri yeniden
düzenlenmiştir. Ancak, ağır ceza mahkemelerinin soruşturma evresinde görevlendirilmesi bu
evrenin yapısını bozmuştur. Ayrıca, tutuklamaya ve tutuklulukla ilgili kararlara soruşturma
evresinde sulh ceza hakimi karar verirken, mal varlığıyla ve özel hayatla ilgili olan tedbirlere
ağır ceza mahkemesince ve oy birliğiyle karar verilebilmesi de sistemle uyumlu değildir. Öte
yandan, ağır ceza mahkemeleri oy çokluğuyla son kararı verebilirken, yani uzun süreli veya
müebbet hapis cezasına hükmedilebilirken, örneğin özel hayata müdahale anlamına gelen
koruma tedbirleri söz konusu olduğunda oy birliğiyle karar almak zorundadırlar. Bu durum
yargılama sonunda vicdani kanaatin oluşması, buna karşılık soruşturma evresinde şüphenin
mevcut olması ile açıklanabilir ve soruşturma evresinde masumiyet karinesi dolayısıyla
daha fazla teminata ihtiyaç duyulduğu söylenebilir ise de kanımızca düzenlemeler hukuk
mantığını zorlayıcı niteliktedir.
Yine 6526 sayılı Yasa’yla yapılan bir diğer değişiklik, suç işlemek amacıyla örgüt kurma
suçları bakımından taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma, iletişimin tespiti, dinlenmesi
ve kayda alınması ve teknik araçlarla izleme koruma tedbirlerinin uygulanma imkânının
ortadan kaldırılmış, yani bu tedbirlerin katalogdan çıkartılmış olması, bunun yerine
taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma tedbiriyle ilgili kataloga basit ve nitelikli hırsızlık
(madde 141, 142) diğer tedbirlere nitelikli hırsızlık (madde 142) ve her üç tedbire de yağma
(madde 148, 149) suçlarının eklenmiş olmasıdır. Bu düzenleme de eleştiriye açıktır. Zira
gizli koruma tedbirleri esas itibariyle örgütlü suçlulukla mücadele amacıyla kabul edilmiş
olan koruma tedbirleridir. Yağma veya hırsızlık suçu işlendikten sonra bu suçların ortaya
çıkartılması için şüphelinin telefon konuşmasında suçu ikrar etmesi veya suçtan elde edilen
malların yerini söylemesi mi beklenmektedir? Bu tedbirlerin uygulanmasının son çare
olduğu düşünüldüğünde, yapılan düzenleme ile koruma tedbirlerinin etkinliğinin ortadan
kaldırıldığı söylenebilir.
Eleştiriye açık diğer bir husus ise bölge (özel yetkili) ağır ceza mahkemelerinin
görevlerine giren suçların genel yetkili ağır ceza mahkemelerinin değişik daireleri tarafından
görülmesi imkânının yaratılmış olmasıdır. Aslında yapıları itibariyle uzman dairelerce
yargılanması gereken suçların bir ağır ceza mahkemesinin tüm dairelerince yargılanabiliyor
olması ve istisnai hiçbir düzenleme bulunmaması da adi suçluluktan tamamen farklı olan
bu tip suçlulukla mücadele bakımından uygulamada büyük sıkıntılar yaratacaktır.
6526 sayılı Yasa ile öngörülen önemli değişikliklerden biri de soruşturma evresinde
müdafiin ve vekilin dosyayı inceleme yetkisini sınırlayan CMK m.153/2,3,4 hükümlerinin
yürürlükten kaldırılmış olmasıdır.
Önsöz
V
6545 sayılı Yasa’yla ise sulh ceza mahkemeleri kaldırılmış, kural olarak soruşturma
evresinde Cumhuriyet savcılarının taleplerini karara bağlayan ve hakimleri başka bir işle
görevlendirilemeyen sulh ceza hakimlikleri ihdas edilmiştir. Soruşturma evresinde görev
yapmak üzere ihdas edilmiş olan bu sulh ceza hakimlerine ayrıca kendi içlerinde birbirlerinin
kararlarını itiraz üzerine son merci olarak inceleme yetkisi de tanınmıştır. Kanımızca bu
durum kanun yolu denetiminin felsefesi ile bağdaşmamaktadır. Ayrıca, Cumhuriyet
savcısının kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı üzerine yapılan itirazlar ile kabahatler
nedeniyle verilen idari para cezalarına karşı yapılan başvuruları karara bağlama yetkisi de
sulh ceza hakimliklerine tanınmıştır.
6545 sayılı Yasa ile öngörülen diğer bir önemli değişiklik de “denetim süresi içinde,
kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına”
karar verilememesidir. Uygulamada hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun
amacına aykırı olarak uygulanması, bu değişikliğe neden olmuştur. Ayrıca haksız koruma
tedbirleri nedeniyle hakim ve savcılar aleyhine tazminat davasına ilişkin düzenlemeler
yapılmıştır.
Yukarıda değindiğimiz gibi, birçok değişiklik ceza muhakemesinin sistemini bozmanın
yanı sıra uygulamanın beklentilerini de karşılamaktan uzaktır. Bu nedenle, büyük bir
ihtimalle önümüzdeki dönem de söz konusu hükümlerde yapılan değişikleri anlamak ve
uygulamak için çaba harcamakla geçecektir.
Çalışmamızın Onbirinci Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler
ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır.
Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca
Çarpık’a en içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiyoruz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa
sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür
ederiz.
İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2014
Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer
Önsöz
VII
ONUNCU BASIYA ÖNSÖZ
“Ceza Muhakemesi Hukuku” kitabımız onuncu yılda onuncu basıya ulaşmış bulunmaktadır. Kitaba ilgi
gösteren öğrencilerimize ve meslektaşlarımıza teşekkür ederiz. Bize mutluluk veren bu aşamada geriye dönüp baktığımızda geçen yıllarda yeni yayınları izlemenin yanı sıra yoğun yasama faaliyetine paralel olarak sürekli güncelleme yaptığımızı görmekteyiz.
Belirtelim ki, Anayasa Mahkemesi, özellikle uzun tutukluluk süreleriyle ilgili bireysel başvuruları kabul etmeye ve ceza muhakemesi hukuku alanında ilk içtihatlarını oluşturmaya başlamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda
kitabımıza, “§24. Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru” başlıklı bir bölüm eklenmiştir. 10. Basıdaki en önemli
yeniliği kanımızca bu bölüm oluşturmaktadır.
Kitabımızın Eylül 2012 tarihli 9. Basısı en son 3. Yargı Paketi olarak anılan 6352 sayılı Yasa ile getirilen
değişiklikleri içermekteydi (RG 5.7.2012, No.28344). Bu Yasa ile özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin kuruluşunu ve yetkilerini gösteren CMK m.250-252 yürürlükten kaldırılmış; buna karşılık 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanunu’nun 10. maddesi ile özel yetkili ağır ceza mahkemeleri yeniden düzenlenmiştir. Bu Yasa’dan sonra, özellikle tutuklama koruma tedbiri ile ilgili düzenlemelerde, önemli değişiklikler söz konusu olmuştur.
4.7.2012 Gün ve 6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun ile Adli Sicil Kanunu’nun 13. maddesine ikinci fıkra eklenerek kamu kurumu ile kuruluşlarına adli
sicil ve arşiv kaydı sorgulama yetkisi tanınmıştır (RG 12.7.2012, No.28351).
24.01.2013 Gün ve 6411 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tercümandan yararlanma
hakkını düzenleyen 202. maddesine fıkra eklenerek sanığa iddianamenin okunması ile esas hakkındaki mütalâadan
sonra sözlü savunmasını kendisini daha iyi ifade edeceğini beyan ettiği başka bir dilde yapma hakkı tanınmış
ve bu savunmaya ilişkin tercüman masraflarının sanık tarafından karşılanması kabul edilmiştir (RG 31.1.2013,
No.28545). 6411 Sayılı Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da da değişiklik yapılarak hükümlülerin yanı sıra tutukluların da hastalık veya ölüm nedeniyle ailelerini ziyaret etmelerine olanak
sağlanmıştır (CGİK m.116).
7.2.2013 Gün ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Hakkında Kanun ile fon sağlanması
veya toplanması yasak olan fiiller sayılmış (m.3) ve “Terörizmin Finansmanı Suçu” (m.4) tanımlanmıştır (RG
16.2.2013, No.28561).
4. Yargı Paketi olarak da anılan 11.04.2013 gün ve 6459 sayılı İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Bağlamında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile AİHM içtihatları doğrultusunda tutuklama koruma
tedbirine ilişkin değişiklikler yapılmıştır (RG 30.4.2013, No.28633). Tutuklamaya itiraz halinde, Cumhuriyet
savcısından görüş alınması durumunda, bu görüşün şüpheli, sanık veya müdafiine bildirileceği ve onların da üç
gün içinde görüş açıklayabilecekleri hükme bağlanmıştır (CMK m.270/2). Böylece, savunma hakkının önemli
unsurlarından olan çelişmeli muhakeme ilkesinin gereği yerine getirilmiştir.
Yine 6459 sayılı Yasa ile, tutukluluğun denetlenmesi söz konusu olduğunda, sulh ceza hâkiminin, tutukluluk halinin devam edip etmeyeceğine ilişkin kararını, şüpheli veya müdafiini dinlemek suretiyle vereceği (CMK
m.108/1), yani tutukluluğun denetim muhakemesinin duruşmalı yapılacağı öngörülmüştür. Belirtelim ki, uygulamada duruşmaların SEGBİS aracılığıyla ancak müdafi hazır bulundurulmadan yapıldığı yönünde şikâyetler
bulunmaktadır.
Uygulamada ise hükmen tutukluluk sürelerinin, başka bir anlatımla kanun yollarında geçen sürelerin tutukluluk süresinden sayılmayacağına ilişkin Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 12.4.2011-1-51/42 gün ve sayılı kararı,
bireysel başvuru incelemeleri kapsamında Anayasa Mahkemesi tarafından da benimsenmiştir (AyMK, 2012/2392/7/2013; 2012/1137-2/7/2013, RG 18.7.2013, No.28711; 4.7.2013-100/84, RG 2.8.2013, No.28726).
VIII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
Anayasa Mahkemesi, 4.7.2013-100/84 sayılı kararı ile “… Türk Ceza Kanununun 305, 318, 319, 323, 324,
325 ve 332 nci maddeleri hariç olmak üzere, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde
tanımlanan suçlarda, Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen tutuklama süresi iki kat olarak uygulanır” biçimindeki TMK m.10/5. fıkranın iptaline ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından başlayarak
bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, uzatmalarla birlikte on yıllık tutukluluk
süresi öngören hükmün, ilk derece mahkemelerince sanığın suçlu bulunarak mahkûm edilmesinden sonraki sürecin tutukluluk olarak değerlendirilmediği de dikkate alındığında, dava konusu kuralda düzenlenen azami tutukluluk süresinin demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek kadar uzun olduğunu, bu yönüyle kuralda
tutuklamanın adeta bir ceza olarak uygulanmasına olanak tanındığını, böylece tutuklama tedbiriyle ulaşılmak
istenen hukuki yarar ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı arasındaki makul dengenin kişi özgürlüğü ve güvenliği
hakkı aleyhine bozulmasına neden olunduğunu kabul etmiştir (RG 2.8.2013, No.28726). Bu Anayasa Mahkemesi
kararının, tutukluluk sürelerinin ve yargılama sürecinin adil yargılanma hakkını zedelemeden kısalmasına hizmet
edeceğini ümit ediyoruz.
25.04.2013 Gün ve 6462 sayılı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Yer Alan Engelli Bireylere
Yönelik İbarelerin Değiştirilmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun’da geçen sakat ibareleri engelli
ibaresine çevrilmiştir (RG 3.5.2013, No.28636).
650 sayılı KHK ile değiştirilmiş olan adli tatil süresi ve İnfaz Kanunu’na ilişkin değişiklikler Anayasa
Mahkemesi’nin 18.07.2012 gün ve 2011-113/2012-108 sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG 1.1.2013, No.28515).
650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile CMK m.331/1, CGİK m.85 ve 116 değiştirilmiş; ancak bu KHK, bir
yetki kanununa dayanmadığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’nin 18.7.2012 gün ve 2011-113/2012-108 sayılı
kararı ile iptal edilmiştir (RG 1.1.2013, No.28515). İptal kararı ile doğan boşluk 27.6.2013 gün ve 6494 sayılı
“Yargı Hizmetleri ile İlgili Olarak Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile doldurulmuştur (RG
7.7.2013, No.28700). Bu Kanun ile adli tatil süreleri ile tutukluların hastalık ve ölüm nedeniyle ailelerini ziyaretlerine ilişkin KHK düzenlemeleri yasalaşmıştır.
12.7.2013 Gün ve 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun ile Terörle Mücadele Kanunu’nun kamu görevlilerine yardıma ilişkin hükümleri değişmiştir (TMK
m.21, Ek m.1) (RG 2.8.2013, No. 28726).
2.7.2012 Gün ve 6352 sayılı Kanun’un 95. maddesi ile Ceza Muhakemesi Kanunu’na “Elektronik işlemler”
başlıklı 38/A maddesi eklenmişti. Bu hükme göre, her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim
Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır. Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle (RG
20.9.2011 No.28060) de ceza muhakemesinin doğrudan doğruya yapılması gereken ifade, sorgu, dinleme gibi
işlemlerinin SEGBİS aracılığıyla yapılması kabul edilmiştir. Süreç bize, ceza dosyalarının da zaman içinde fiziki
olarak varlığını yitireceğinin sinyallerini vermektedir. Bu sürecin bir ayağı daha tamamlanmış ve 1.6.2005 tarihli ve
25832 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri
Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik” yürürlükten kaldırılarak “Cumhuriyet Başsavcılıkları ile
Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik” kabul edilmiştir (RG 6.8.2013, No.28730). Kalemler, yazı işlerine dönüştürülmüş ve yazı işleri hizmetleri elektronik ortam esas
alınarak yeniden düzenlenmiştir.
Belirtelim ki, kitabımızın baskıya girmek üzere olduğu şu günlerde çoktan 5. Yargı Paketi’nden söz edilmeye
başlanmış ve tutukluluk süreleri ile ilgili düzenlemelerin yolda olduğunun sinyalleri verilmiştir.
Kitabımızın 10. Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır.
Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık’a içten sevgi ve
teşekkürlerimizi iletiyoruz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar
ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz.
İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2013
Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer
Önsöz
IX
DOKUZUNCU BASIYA ÖNSÖZ
İlk basısı Ocak 2003 yılında yapılan Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın dokuzuncu basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz.
Kitabımızın sekizinci basısını Ekim 2011’de yapmıştık. Bu tarihten sonra medyada öne çıkan muhakeme
hukuku sorunu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde görev yapan özel yetkili Cumhuriyet savcısının,
CMK m.251’deki yetkilerine dayanarak KCK operasyonları kapsamında Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşar Yardımcısını ifade vermeye çağırması oldu. Müsteşar Yardımcısının ifadeye gitmemesi üzerine Cumhuriyet savcısı
yakalama kararı çıkarılması için nöbetçi ağır ceza mahkemesine (mahkemenin hâkimlik görevi yapan üyesine)
başvurdu ve Müsteşar Yardımcısının da aralarında bulunduğu dört kişi hakkında yakalama kararı çıkarıldı. Bu
uygulamanın dayanağı, Ceza Muhakemesi Kanunu m.251’de, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına
giren suçlarda soruşturmanın Cumhuriyet savcılarınca bizzat ve bu suçlar görev sırasında veya görevden dolayı
işlenmiş olsa bile doğrudan yapılmasının öngörülmüş bulunmasıydı. Söz konusu hükmün terörle mücadelede
kritik bir görev ifa eden üst düzey bürokrata karşı uygulanması, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görevine
giren suçların soruşturma ve kovuşturmasına ilişkin hükümlerin değiştirilmesine yönelik çalışmaları bir anlamda
hızlandırmış oldu.
Bu bağlamda, önce 17.2.2012 gün ve 6278 sayılı Yasa ile 1.11.1983 gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat
Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu’nun 26. maddesi yeniden düzenlendi. Bununla MİT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından görevlendirilenlerin,
görevlerini yerine getirirken görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia olunan ya da
5271 sayılı Kanun’un 250. maddesinin ilk fıkrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren
suçlardan dolayı haklarında soruşturma yapılması Başbakanın iznine bağlandı (RG 18.2.2012 No.28208). Böylece, önceki yasa-sonraki yasa; genel yasa-özel yasa tartışmalarına son verilmiş oldu.
Daha sonra, 27.4.2012 gün ve 6301 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 2. maddesiyle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 116.
maddesine eklenen bir fıkrada tutuklulara izin verilmesi konusu düzenlendi (RG 10.5.2012 No.28288).
Nihayet 5 Temmuz 2012 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2.7.2012 gün ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin
Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun’la birlikte ceza muhakemesi alanında kapsamlı düzenlemeler yürürlüğe girdi.
6352 sayılı Yasa’da tutuklama ile gerekçesinin nasıl olması gerektiği bir kez daha gösterildi ve adli kontrol
tedbiri için öngörülen süre sınırı kaldırıldı. Gerekçe, uygulamamızda ihsası rey olarak algılanmaktadır. Gerekçe
gösterilmesi halinde ihsası rey nedeniyle hâkimlerin reddi taleplerinin artacağından duyulan endişe ile gerekçenin
sağlayacağı yarar vicdanlarda sürekli yarışmaktadır. Bu nedenle kanımızca, suçluluğu ifade etme ile şüpheyi ifade
etme arasındaki fark ortaya koyulmadığı sürece bu sorunun yasal düzenlemelerle çözülmesi zordur. Bu konunun
bir an önce adil bir çözüme ulaşması içten dileğimizdir.
Öte yandan, 6352 sayılı Yasa ile CMK m.250-252 yürürlükten kaldırıldı; 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanunu’nun 10. maddesi yeniden düzenlenerek Bölge Ağır Ceza Mahkemesi veya Terör Suçları Ağır Ceza Mahkemesi olarak adlandırılabilecek yeni mahkemeler/daireler görevlendirildi. Bu yasal değişiklikle, özel mahkemelerin
görev alanına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması evrelerinde söz konusu olan savunma hakkına ilişkin
çok sayıda sınırlandırmanın kaldırılmış bulunması olumlu bir gelişmedir.
31.3.2011 Gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un 13. maddesiyle 492 sayılı Kanun’un (1) sayılı Tarifesinde değişiklik yapılmış ve ceza
davalarında temyiz harcı öngörülmüş; bu konuda başvurunun yapıldığı tarihteki harç miktarlarının esas alınacağı ifade edilmişti. Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemeyi mahkemeye erişim hakkını düzenleyen Anayasa’nın 36.
maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. Yüksek Mahkeme’nin bu konudaki gerekçesi, ödeme gücü olmayanlara
etkili adli yardım sağlayacak bir sistemin itiraz konusu kuralla birlikte düzenlenmemiş olması ve genel olarak ceza
yargılaması alanında harçlar dahil “yargılama giderlerinden muafiyet” sağlayan adli yardım düzenlemesinin bulunmamasıdır (AyM, 20.10.2011-54/142, RG 29.12.2011 No.28157).
Bu arada Anayasa Mahkemesi’nce suçtan zarar görenin kovuşturma evresinde vekili aracılığıyla tutanak ve
belgelerden örnek almasını düzenleyen CMK m.234/1-b(3) hükmündeki “vekili aracılığı ile” ibaresi de iptal edilmiştir (AyM, 17.5.2012-37/69, RG 21.7.2012 No.28360).
X
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
Kitabımızın dokuzuncu basısı mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, kitapta
bazı konular yeniden değerlendirilmiş ve yeni yayınlar olabildiğince dikkate alınmıştır.
Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık’a içten sevgi ve
teşekkürlerimizi tekrarlarız. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar
ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz.
İstanbul, 15 Eylül 2012 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer
SEKİZİNCİ BASIYA ÖNSÖZ
Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın sekizinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz.
Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları hızlıca tanımak
isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz.
Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Bu
durum sürekli yoğun çalışmayı gerektirmekle birlikte, bu süreci kitaba mevzuat değişikliğini işlemekle yetinmeyip
yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar ile yeni içtihatları
değerlendirme fırsatı olarak gördüğümüz için de bir anlamda yararlı olmaktadır. Nitekim bu basıda da kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile Anayasa Mahkemesi
kararları ve yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır.
Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Ceza muhakemesinde doğrudan değişiklik öngören başlıca yasalar şunlar olmuştur:
11.12.2010 Gün ve 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu (RG 18.12.2010 No.27789);
elektronik ortamda tebligatı düzenleyen 11.1.2011 gün ve 6099 sayılı Tebligat Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 19.1.2011 No.27820); Yargıtay ceza dairelerinin sayısını artıran ve soruşturma, kovuşturma veya davayla ilgili olarak yaptıkları işlem, yürüttükleri faaliyet veya verdikleri her türlü kararlar
nedeniyle hâkimler ve savcılar aleyhine doğrudan tazminat davası açılmasını yasaklayan 9.2.2011 gün ve 6110
sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.2.2011 No.27846); Kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına itiraz merciinin en yakın yer ağır ceza mahkemesi olarak belirlenmesi, asliye ceza mahkemelerinde
savcılık makamının görev yapmaması, kanun yoluna başvurunun harca bağlanması gibi birçok değişiklik öngören
31.3.2011 gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 14.4.2011 No.27905).
Ayrıca kitapta, ceza muhakemesini dolaylı olarak ilgilendiren yeni yasalar da yeri geldikçe gösterilmiştir. Bu
yasalar ise şunlardır: Yürürlük tarihi 1 Temmuz 2012 olarak belirlenmiş bulunan 11.1.2011 gün ve 6098 sayılı
Türk Borçlar Kanunu (RG 4.2.2011 No.27836), yürürlük tarihi 1 Ekim 2011 olarak belirlenmiş olan 12.1.2001
gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (RG 4.2.2011 No.27836).
Öte yandan, adli tatilin süresini değiştiren ve tutuklu haklarını genişleten Adalet Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname de (RG
26.8.2011 No.28037) ceza muhakemesi bakımından gözden geçirilmiştir. Bu vesileyle, kanun hükmünde kararnamelerle yasaların değiştirilmesinin ne ölçüde hukuki olduğuna burada değinilmese de, bu yöntemle yasaların
değiştirilmesinin, yasal değişikliklerin izlenmesini çok zorlaştırdığını belirtmek gerekir.
Ceza muhakemesi hukukuna ilişkin kuralların giderek artan ölçüde yasama organı yerine yürütme organı
tarafından konulması da ayrı bir eleştiri konusudur. Örneğin, ceza muhakemesi hukukunda sanık hakları bakımından en önemli değişikliklerden biri kısa süre önce yönetmelik hükümleriyle gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet
Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelikte
Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 1. madde ile Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik 45. madde değiştirilmiş; müdafiin yanı sıra şüphelinin
de soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleme ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alma yetkisi
tanınmıştır. Aynı haktan mağdur ya da şikâyetçi ile suçtan zarar görenin de yararlanması kabul edilmiştir (RG
Önsöz
XI
24.12.2010 No.27795). Olması gereken, bu değişikliğin yasama yoluyla yapılmasıydı; sözkonusu hakkın en kısa
sürede yasal güvenceye kavuşturulması yerinde olacaktır.
Aynı şekilde Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle
muhakeme hukukuna ilişkin önemli değişiklikler öngörülmüştür (RG 20.9.2011 No.28060). Özellikle duruşmanın doğrudan doğruyalığı ve sözlülüğü ilkeleri ile ilgili önemli düzenlemeler içeren bu Yönetmeliğin de Ceza Muhakemesi Kanunu içine alınması yerinde olacaktır. Bu Yönetmeliğe göre, soruşturma ve kovuşturma aşamasında
kabul edilen mazeretleri nedeniyle hazır bulunamayan kişi, ceza infaz kurumunda bulunan kişi, tedavi kurumunda
bulunan kişi, hâkim veya mahkeme kararı ile yakalanan kişi Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile dinlenebilir ve SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılabilir. Sistemin yaygın bir şekilde kurulup işletilmesi halinde özellikle
yargı çevresi dışında yakalanan kişilerin yirmidört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkartılamamasından doğan hak ihlali bertaraf edilebilecektir. Sistemin en kısa sürede bütün yargı çevrelerinde kurulmasını,
işletilmesini ve bu değişikliklerin yasa güvencesine kavuşturulmasını diliyoruz.
Ceza muhakemesi alanında geçtiğimiz dönemin gündemindeki sorunlar arasında tutuklamanın süresi ile
sıklığının önde geldiğini söylemek ise yanlış olmasa gerektir. Ayrıca, Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesi’nin temyiz
aşamasında geçen tutukluluk süresinin, 5271 sayılı CMK’nun 102/1. maddesinde gösterilen üst sürenin hesabında
gözönüne alınmayacağına dair 14175/20 sayılı içtihadı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bazı kararlarıyla
uyumlu olsa da iç hukuk bakımından tartışmaya açıktır. Yargının hızlı işleyememesi, tutukluluk sürelerinin esnetilmesi için yollar aranmasına neden olmaktadır. Öte yandan, tutuklama kararlarının doyurucu olmayan gerekçelerle yenilenmesi, buna karşılık yargılama sürecinin kısaltılamaması yargılamanın adilliğine gölge düşürmekte ve
şüpheli/sanık, yargılama mağduruna dönüşmektedir.
Geçtiğimiz dönemde yaşanan bir başka sorun ise istisnai nitelikte olan iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme gibi koruma tedbirlerine sık ve koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği yeterince denetlenmeden başvurulmuş olmasıdır.
Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’de kitabı özenli biçimde
baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık’a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar’a ve tüm çalışanlarına
teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz.
1 Ekim 2011, İstanbul Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer
YEDİNCİ BASIYA ÖNSÖZ
Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yedinci basısını gerçekleştirmiş olmaktan dolayı mutluyuz.
Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları tanımak isteyen
okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz.
Bu basıda kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve
yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Değişiklik getiren başlıca yasalar, 7 Mayıs 2010 tarih ve 5982 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 22 Temmuz 2010 tarih
ve 6008 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 26 Haziran
2009 tarih ve 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olmuştur.
Belirtelim ki, 2005 yılından itibaren yürürlüğe giren mevzuat değişiklikleri henüz yargının yavaş işlemesi ve
temel hak ihlalleri sorunlarına çözüm üretememiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Türkiye aleyhine
yapılmış 14.000’e yakın başvuru bulunmaktadır. Bu sayı, ülkemizde bireylerin yargılamanın adil olduğu konusunda önemli ölçüde güven bunalımı yaşadıklarının işaretidir. Türkiye, aleyhine başvuru yapılan ülkeler arasında
ikinci sıradadır. Yargılamanın adil olmasının ve ceza muhakemesine ilişkin yasaların ihlal edilmemesinin başvuru
sayısını azaltacağı kuşkusuzdur. Belirtelim ki, adil yargılanma hakkına dahil ilkelerin tümü muhakeme hukukuna
ilişkindir (İHAS m.6). Muhakeme süreci, doğası itibariyle bireye ve bireyin sosyal ilişkilerine zarar verir. Bu sürecin
adil olmaması, yarattığı maddi ve manevi baskıyı artırarak insanlık onurunu zedeler (İHAS m.3). Adil bir muha-
XII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
keme, yasakoyucu ile muhakeme sürecine katılan tüm süjelerin ve medyanın sorumluluğundadır. Adil muhakeme,
ancak el birliğiyle güvence altına alınabilir.
Adil bir muhakeme sonucunda oluşan hüküm de adil olacaktır. Ancak adil, şaibeden uzak bir beraat hükmü,
sanığa karşı toplumsal önyargıların ortadan kalkmasını ve onun toplumda yeniden huzurlu bir şekilde yaşamını
sürdürmesini sağlayacaktır. Bunun gibi, mahkûmiyetin de ancak adil olanı, cezanın özel önleme işlevini yerine
getirmesine hizmet edecektir. Adil olmayan mahkûmiyetler, yargıya olan güvenin sarsılmasına, bu mekanizmayı
bozma girişimlerinin artmasına ve zaman içinde devletin temel fonksiyonlarından birini yerine getiremez hale
gelmesine, başka bir anlatımla devletin devlet olma niteliğinin zarar görmesine neden olacaktır.
Bu basının önsözünü, saygıyla andığımız, ülkemiz ceza muhakemesi hukukunun öncüleri olan ve aramızdan
ayrılmış bulunan ünlü hukukçuların sözleriyle tamamlamak istiyoruz.
Prof.Dr. Faruk Erem ceza muhakemesinin toplum ve birey yaşamındaki önemini şöyle açıklıyor:
“Ceza Usulü kadar, yeryüzünde insanları hiç bir şey alakadar etmez. Ceza Usulü kusurlu bir memlekette huzur yoktur. Garraud’un dediği gibi, ceza kanununu ihlal etmemek
elimizdedir. Fakat kimse, haksız yere takibata uğramayacağından emin değildir. Güven
duygusu’nun sosyal değeri küçümsenemez. Ceza Usulü ile bunun uygulaması güven
duygusunu temin edebilmelidir”, (Ferri’den aktaran F.Erem, Diyalektik Açısından Ceza
Yargılaması Hukuku, Ankara 1986, 57).
Prof.Dr. Nurullah Kunter ise ceza muhakemesinin amacı ile suç isnadı altında bulunanlar için sadece
mahkemelerce değil, toplumun her kesimi tarafından dikkate alınması gereken çağdaş ilke konusunda şöyle diyor:
“Gayesi icabı hakikati araştıran, dolayısıyla fertlerin hak ve hürriyetleri ile toplumun
menfaatini uzlaştırmağa çalışan Ceza Muhakemesi Hukuku fertleri, bu arada da sanığı korumaktadır... sanığın haklarının korunması ve sanığa yüklenen isnatların hatta
sanığın ikrarının doğru olup-olmadığının Mahkemelerce araştırılması ve şüpheden
sanığın faydalanması gerektiğini hatırlatması bakımından bu ilke bugün de değerini koruduğundan, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde (m.11) olduğu gibi ufak bir
farkla Anayasamızda da yer almıştır. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu
sayılamaz, Ay m.38/4”, (N.Kunter, Muhakeme Hukuk Dalı Olarak Ceza Muhakemesi
Hukuku, İstanbul 1989, 30).
Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’de kitabı özenli biçimde
baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık’a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar’a ve tüm çalışanlarına
teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz.
10 Kasım 2010, İstanbul Nur Centel / Hamide Zafer
ALTINCI BASIYA ÖNSÖZ
Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın değişen mevzuata göre yeniden yazılmış beşinci basısı bir yıldan kısa
bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize teşekkür ederiz. Kitapla yeni tanışacak olan okuyucuların önceki önsözleri de okumalarını öneririz.
Mevzuattaki değişikliklerin devam etmesi yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirmektedir. Geçen
basının önsözünde de değindiğimiz gibi, her yeni bası bizim için bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olduğundan bu çalışmaları keyifle yapmaktayız. Ancak, itiraf etmeliyiz ki yasaların içerdiği dili özensiz, başka hükümlerle çelişen, sistematikten yoksun düzenlemeler bilimsel çalışmaları zorlaştırmakta ve yerleşmeye başlayan bazı
yanlış uygulamalar ülkemizde hukuk devleti ilkelerinin benimsenmesi konusundaki umutlarımızı azaltmaktadır.
Burada çarpıcı bir örnek vermeyi uygun görmekteyiz. Bilindiği gibi, Ceza Muhakemesi Yasasa m.94’e göre,
yakalama müzekkeresiyle aranan ve yetkili yargı çevresinin dışında ele geçirilen kişi yakalandığı yere en yakın sulh
ceza hâkimi önüne çıkarılır ve bu hâkim tarafından serbest bırakılmadığı takdirde, en kısa sürede yetkili hâkim
veya mahkemeye gönderilmek üzere tutuklanır. Uygulamada, bu tutuklamaya yol (sevk) tutuklaması denilmektedir.
Yasa’da, tutuklama kararından söz edilmekte ise de bu karar CMK m.100 uyarınca verilen bir tutuklama kararı
Önsöz
XIII
olmayıp yakalanan kişinin şahsında yanlışlık olmadığını tespit eden bir karardır. Ancak, bu şekilde yakalanan kişinin yetkili yargı çevresine gönderilmesi uygulamada aylarca sürmekte, ortada teknik anlamda bir tutuklama kararı
bulunmadığından itiraz edilememekte ve tutukluluğun denetlenmesi de sözkonusu olmamaktadır.
Yakalama emri ile ihzar kurumuna ilişkin yasal düzenlemelerin örtüşmesi, uygulamada Cumhuriyet savcılarının ihzar yetkilerini kullanmak yerine yakalama emrine başvurmayı tercih etmelerine yol açmaktadır. Bu da başka
yargı çevresinde bulunan şüphelilerin özgürlüklerinin yol tutuklaması adı altında uzun süreli kısıtlanmasına sebebiyet vermektedir. Oysa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları’na göre, İHAS m.5 uyarınca yakalanan kişinin
en geç dört gün içinde yakalamanın koşullarını değerlendirecek bir hâkim önüne çıkarılması gerekmektedir. Türk
uygulamasında ise yol tutuklaması kararını veren hâkim yargısal değil, adli-idari bir işlevi yerine getirmektedir.
Bu nedenle, uygulama güvenlik hakkını zedelemektedir. Sorunun Türkiye’yi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
önünde zor duruma sokacağı ortadadır.
Uygulamada, yol tutuklaması ile tutulan kişinin ifadesi alınmak üzere yakalama emrini talep eden
Cumhuriyet savcısının önüne mi yoksa yakalama emrini veren hâkimin önüne mi çıkartılacağı konusunda da
farklı şekilde davranılmaktadır. Bu durum, yasaların doğru uygulanabilmesinin iyi bir alt yapıyı gerektirdiğini bir
kez daha ortaya koymaktadır.
5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Yasası’nın yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Haziran 2005’ten itibaren üç yılı
aşkın bir süre geçtiği halde, yasa hükümlerinin yorumlanmasında ve uygulanmasında yaşanan sıkıntılar sona ermemiştir. Örneğin, kararların, özellikle tutuklama taleplerinin ve kararlarının somut olaylarla desteklenmemesi,
kısacası gerekçe gösterilmemesi, belirli suçlar bakımından tutuklamanın zorunlu olduğuna dair anlayış tüm eleştirilere rağmen devam etmektedir.
Bir başka sorun ise özellikle CMK m.250’ye göre görev yapan özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev
alanına giren suçların soruşturulması aşamasında, müdafiin dosyaya ulaşmasının hâkim kararıyla engellenmesinin
neredeyse kural haline gelmesidir. Bu durum özellikle tutuklu sanıklar açısından müdafiin itiraz etme hakkını
önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Dosyadaki tüm belgelere ulaşamayan müdafi bu hakkı kullanmakta zorlanmaktadır.
Bilindiği gibi, iddia, savunma ve yargılama makamlarının maddi gerçeğin bulunmasında ortak menfaati
vardır. Bu süjeler birbirlerinin karşısında değil, yanında yer almaktadır. Ceza muhakemesinde süjelerin ortak amacı
kendi konumlarına uygun olarak maddi gerçeğe ulaşmak olmalıdır. Bu amaç her bir süjeyi sınırlamaktadır. Ancak
uygulamada, süjelerin genellikle bu amaca uygun davranmadıkları gözlemlenmektedir. Bu durum, bireylerin yeterliliği veya yetersizliğinden değil, kurumsal olarak süjelerin meslek alt kültüründen kaynaklanmaktadır. Kanımızca,
Türk adalet sistemindeki uygulama sorunları, tam olarak ne alt yapı ve ne de hukuk kurallarının eksikliği ile
açıklanabilir. Sorunların oluşmasında bu eksikliklerin yadsınamayacak bir payı bulunmakla birlikte, asıl etken,
hukukun üstünlüğüne olan inancın zayıflığıdır. Hâkimlik, savcılık veya avukatlık stajına başlayan genç hukukçular
“fakültede öğrendiklerinizi unutun ve yeni bir sayfa açın; uygulama ile teori birbirinden farklıdır” tümceleriyle
meslek hayatına atılmaktadır. Bu anlayışla başlatılan sürecin, hukuka dayalı bir adalet üretmesi son derece zordur.
Bu basıda kitap yeniden gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş ve yeni kaynaklar ile
içtihatlar olabildiğince kitaba yansıtılmaya çalışılmıştır.
Bu vesileyle kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’de özenli biçimde baskıya hazırlayan sevgili Gülgonca
Çarpık’a ve çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz.
Haydarpaşa, 6 Kasım 2008
Nur Centel / Hamide Zafer
BEŞİNCİ BASIYA ÖNSÖZ
Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın beşinci basısını gün ışığına çıkarmış olmaktan dolayı mutluyuz.
Her yeni bası bizim için aslında bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olmaktadır. Mevzuatta sık sık kapsamlı değişiklikler yapılması, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları vermeye başlaması, yayınların sürekli gözden
geçirilmesini gerektirdiği gibi; yasaların dil bakımından özensiz olması, içerik yönünden ise sistematikten yoksun
ve mevcut yasalarla çelişkili hükümler taşıması da bilimsel çalışmaları zorlaştırmaktadır. Adli arama için Ceza
XIV
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
Muhakemesi Kanunu 116. maddede aranan “makul şüphe” kavramının, Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ek
madde 6 ile “kuvvetli şüphe”ye dönüştürülmüş olması bunun en yakın örneğini teşkil etmektedir. Yasa yapma
tekniğindeki zaaflar ve sürekli değişiklikler, bilimsel çalışmaların niteliğini olumsuz etkilemekte; çalışmalar yasal
değişiklikleri farklı bir üslupla yeniden ortaya koymaktan öteye geçememekte; kurumların eski öğreti ve yaratılacak
yeni öğreti çerçevesinde anlamlandırılması eksik kalmaktadır.
Önceki basıdan günümüze kadar geçen dönemde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5252 sayılı Yürürlük
Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 5320 sayılı Yürürlük
Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu,
5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu ve 2559 sayılı Polis Vazife
ve Salâhiyet Kanunu’nda çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Özellikle 02.06.2007 gün ve 5681 sayılı “Polis Vazife
ve Salahiyet Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile getirilen değişiklikler kapsamlı olmuş, teşhis,
olay yeri incelemesi işlemleri de yasal düzenlemeye kavuşturulmuştur. Bunun gibi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu’nda oniki maddede yapılan kapsamlı değişiklikle tutuklama, adli kontrol, zorla getirme, zorunlu müdafilik, kamu davasının ertelenmesi, hükmün ertelenmesi, uzlaşma konuları ele alınmıştır.
Yine bu dönemde Anayasa Mahkemesi 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile 5320 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’a ilişkin iptal kararları vermiş, Yargıtay ise ceza muhakemesi kurumlarının uygulanmasına ilişkin önemli içerikte içtihatlar çıkarmaya başlamıştır.
Bu basıda kitap yukarıda değinilen kapsamlı yasa değişiklikleri, Anayasa Mahkemesi iptal kararları ile
Yargıtay İçtihatları ışığında tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler
yapılmıştır.
Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden asistanımız Ar.Gör.Gülfem Pamuk’a, kitabı Beta Basım
Yayım Dağıtım A.Ş.’de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık’a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan
Seyhan Satar’a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz.
Haydarpaşa, 24 Kasım 2007
Nur Centel / Hamide Zafer
DÖRDÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ
Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yeni mevzuata göre yeniden yazılmış üçüncü basısı bir yıldan kısa
bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve öğrencilerimize teşekkür ederiz.
1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, içerik yönünden, yürürlükten kaldırdığı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nu büyük ölçüde izleyen bir yasa olmuştur. Yeni
Yasa’yla getirilen değişiklikler, gözlemlerimize göre, yasal düzeyde kalmış ve henüz uygulamaya yansıtılamamıştır.
Yasa’nın hukukçular tarafından içselleştirilemediğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu durum, ülkemizde yasal değişikliklerden çok anlayışlarda değişme sağlanması gerektiği görüşümüzü doğrulamaktadır. Yasa, davaların makul
sürede bitirilmesi ve temel hak ihlallerinin önlenmesi konularında gelişme yaratamamıştır.
Uygulamadaki çelişkilere ve sorunlara örnek olarak şu hususları gösterebiliriz: “İddianamenin iadesi” kurumu, savcıların kısmen olması gerektiği biçimde iddianame hazırlamalarına yaramış; ancak, kısmen de gerekmediği halde iadelere yol açarak makul sürede yargılanma hakkının ihlali sonucunun daha sık doğmasına sebebiyet
vermiştir. Bu aşamada sanığın iddianameden haberdar olmamasının, savunma hakkının kullanılması ile çelişmeli
muhakeme açısından önemli bir eksiklik olduğu da burada vurgulanmalıdır.
Yasa’da, tutuklama nedeninin varsayılması konusunda katalog suçlara yer verilmesi, endişelerimizi haklı
çıkaracak biçimde, otomatik tutuklamalara yol açmıştır. Tutuklama kararları, yine gerekçesiz olarak klişe sözcüklerle verilmiş; Yasa’da mutlaka gerekçe belirtilmesinin öngörülmesi hiç etkili olmamıştır. Tutuklama kararlarına ilişkin
gerekçelerde kuvvetli şüpheyi gösterecek deliller yer almamakta; böylece, temel hak ve özgürlükler hiçe sayıldığı
gibi; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde yeni “ihlal kararları” çıkmasına da zemin hazırlanmaktadır.
Uygulamayı çok değiştireceği ileri sürülen “tanıklara doğrudan doğruya soru sorma”ya ilişkin Yasa hükmü,
beklenen sonucu doğuramamıştır. Bunda, hâkim aracılığıyla soru sorma alışkanlığından henüz kurtulamamış olma
kadar; duruşmalara yeterli hazırlıkla çıkmamanın da etkisi olsa gerektir.
Önsöz
XV
Bunun gibi, yeni bir kurum olan “uzlaşma”, kapsadığı suçlar ile öngörülen koşullar açısından uygulanamaz
bir kurum şeklinde yürürlüğe girmiş, bunun doğal sonucu olarak da beklenen yarar sağlanamamıştır.
Bu basıda kitap tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler yapılmıştır. Kitapta özellikle, “kolluk” başlığı altında “resmi kolluk-özel sektör kolluğu” ayrımı yeniden ele alınmış,
koruma tedbiri olarak “arama” ile yeni bir kurum olan “uzlaşma” konuları genişletilmiş ve kitaba “kabahatlere ilişkin
muhakeme usulü” eklenmiştir. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden değerli asistanımız Maltepe Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Araştırma Görevlisi Aysun Altunkaş’a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’de özenli biçimde baskıya
hazırlayan Gülgonca Çarpık’a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar’a ve tüm Beta çalışanlarına
içtenlikle teşekkür ederiz.
Haydarpaşa, 6 Ekim 2006
Nur Centel / Hamide Zafer
ÜÇÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ
Türk ceza muhakemesi hukukunun temel kaynağı olan 4.12.2004 gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanunu, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu Yasa, büyük ölçüde 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri
Usulü Yasası’nı izlemektedir. Geçmiş dönemde eksikliği duyulan bazı ceza muhakemesi kurumları yeni Yasa’ya
alınmış olmakla birlikte; bu eksikliklerin yeni bir Ceza Muhakemesi Yasası’yla giderilmesi zorunlu değildi. 5271
Sayılı yeni Ceza Muhakemesi Yasası’ndaki farklılıklar, 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası’na ek
maddelerle de aktarılabilecek niteliktedir. Nitekim, yeni bir Yasa yapmak yerine, mevcut yasasını ıslâh etme yolunu seçen ülkeler vardır. Bizde bu yolun tercih edilmemiş olması, yasalaşma sürecinin aceleye gelmesine ve Yasa’da
boşluklar, çelişkiler, kavram karışıklıkları bulunmasına sebebiyet vermiştir. Kitapta, yeri geldikçe bunlara değinilmekte ve olması gereken önerilmektedir. Ancak, Türkiye’nin sorunu, davaların makul sürede bitirilememesi ve
temel hak ihlallerinin önlenememesidir. Bunun için de, yasa değişikliğinden çok, anlayış ve uygulama değişikliği
gerekmektedir.
2002 Yılında bu kitabı hazırlarken, aradan üç yıl geçmeden yeniden yazacağımız, bunun için ikimizin de,
sağlığımızı etkileme pahasına, aylar boyu yine günümüzün neredeyse üçte ikisini bilgisayar başında geçireceğimiz
aklımıza gelmemişti. Ancak, usul hukuku sevgisi ve yeni ceza muhakemesi hukukunu bir an önce okuyucuya aktarmanın vereceği mutluluğu yaşama isteği, tekrar aynı yorucu süreci, hiç tereddüt etmeden göze almamıza neden
oldu. Kitabın, ilgilenenlere yararlı olmasını diliyoruz.
Kitap, yeni Ceza Muhakemesi Yasası ile tüm diğer yeni mevzuat ışığında yeniden yazılmış, bu arada, daha
önce inceleme fırsatını bulamadığımız çok sayıda kaynak gözden geçirilmiş, gerektiğinde yürürlükten kalkan yasalarla karşılaştırmalar yapılmış, ancak, kitabın kapsamının genişlememesine ve eski formatının korunmasına olabildiğince özen gösterilmiştir.
Bu vesileyle, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık’a,
çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar’a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz.
Haydarpaşa, 24 Kasım 2005
Nur Centel / Hamide Zafer
BİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ
Ceza muhakemesi hukuku, kişi hak ve özgürlüklerini yakından ilgilendiren bir hukuk dalıdır. Bu anlamda
ceza muhakemesi hukuku, devlete egemen olan özgürlük anlayışından çok etkilenir. Nitekim, otoriter bir devlet
görüşü, devletle bireyin çatışan çıkarları arasında bir mücadele olan ceza muhakemesinde, devletin çıkarına öncelik
tanır ve bireyin çıkarını geri plânda bırakır. Liberal demokratik bir devlet anlayışında ise kişi hakları olabildiğince
geniş ve saygındır.
Günümüzde çağdaş demokrasiler, kişi hak ve özgürlüklerine saygı temeline dayanmakta ve bu durum ceza
muhakemesi hukukuna da yansımaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yeni siyasal oluşumlar, diğer uluslara-
XVI
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
rası sözleşmelerin yanı sıra, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin yapılması ve İnsan Hakları Mahkemesi’nin faaliyete geçmesi, ülkemizde demokrasinin öğrenilmesi ve özümsenmesi süreci, 1961 ve 1982 anayasalarını doğuran
siyasal ve sosyo-ekonomik süreçler, hak ve özgürlük kavramlarının içeriğinin değişmesi, kapsamının genişlemesi
ve küreselleşme ceza muhakemesi hukukunu etkilemiştir. Öte yandan, her alandaki teknik gelişmeler de suçun ve
suçlunun araştırılmasında başvurulabilecek yeni yöntemlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir.
Ceza muhakemesi hukukumuzun temel kaynağı olan ve Alman Ceza Muhakemesi Yasası’ndan alınarak
20.8.1929’da yürürlüğe giren 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, bu gelişmeleri kısmen izlemiş ve bir
çok kez değiştirilmiştir. Hatta, gelişmelere ayak uydurma çabası, bu alanda yeni Tasarılar yapılmasına da neden
olmuş, ancak mevcut Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu Tasarısı (2000) henüz yasalaşamamıştır.
Hukuk kurallarını insanlar oluşturduklarına göre, bu yolla kurulan sistemin de insanı ve onun haklarını ön
plâna alan ilkeleri içermesi gerekir. Bunu yapmayan bir hukuk sisteminin çağdaş, demokratik ve insan haklarına
saygılı olduğundan sözedilemez. Uluslararası sözleşmeler ve demokratik anayasal kurallar, yasakoyucunun bu alandaki takdir hakkının sınırlarıdır. Devlet, kuralların ihlal edilip edilmediğini araştırırken, bireysel çıkarların zarara
uğratılması ihtimalini en aza indirmekle yükümlüdür.
Bu kitapta yapılmak istenen, öncelikle ceza muhakemesi hukukunun şu andaki fotoğrafının tespit edilmesi,
sonra da olması gerekenin belirtilmesi ve kaynak yasadaki değişikliklerin, karşılaştırmaya olanak sağlamak üzere,
mümkün olduğunca yansıtılmasıdır. Kitapta ceza muhakemesi, deyim yerindeyse, dinamik biçimde, muhakemenin yürüyüşüne uygun olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu durum, bazı ceza muhakemesi kurumlarının,
değişik başlıklar altında birden fazla kere ele alınması zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Bakış açılarının değişikliği dolayısıyla, sözkonusu “tekrar değinme”lerin, gereksiz sayılmayacağı düşüncesindeyiz.
Bu vesileyle, kitabın kavram dizininin oluşturulmasında ve tashihlerinin yapılmasında unutulmaz yardımlarda bulunan değerli meslektaşımız Av. Suna Çalışkan’a teşekkürü zevkli bir görev saydığımızı burada belirtmek
isteriz. Öte yandan, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.’de, her zaman nazik, güler yüzlü ve titiz tutumuyla özenli
biçimde baskıya hazırlayan Berrin Doğrul’a, yayınlanmasını sağlayan Rahmi Arıkan’a ve tüm çalışanlarına içtenlikle
teşekkür ederiz.
Nur Centel
Hamide Zafer
İçindekiler
XVII
İÇİNDEKİLER
BİRİNCİ BÖLÜM
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN
TEMEL KAVRAMLARI
§1. Giriş
I. Kavram.................................................................................................................3
II. Ceza ve muhakeme ilişkisinin kurulması ve sona ermesi........................................4
III. Ceza muhakemesi hukukunun işlevi.....................................................................5
IV. Ceza muhakemesi hukukunun amacı....................................................................6
V. Ceza muhakemesi hukukunun medeni muhakeme hukukundan farkı..................7
VI. Ceza muhakemesi hukukunun adli tıp ile ilişkisi...................................................9
VII. Ceza muhakemesi hukukunun diğer hukuk dallarıyla ilişkisi...............................10
1. Ceza hukuku..................................................................................................10
2. İnfaz hukuku.................................................................................................12
3. Devletler hukuku...........................................................................................13
VIII. Ceza muhakemesinin yapısı-evre ve devreleri......................................................16
§2. Ceza Muhakemesi Hukukunun
Kaynakları ve Yorum
I.Kavram...............................................................................................................19
II. Ceza muhakemesi hukukunda yasallık ilkesi.......................................................20
III. Ceza muhakemesi hukukunun temel kaynakları.................................................21
1. Anayasa...........................................................................................................21
2. Yasa.................................................................................................................24
a.Osmanlı dönemi.........................................................................................24
b. Cumhuriyet dönemi...................................................................................27
aa.
bb.
cc.
dd.
1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu................................................................ 27
5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu............................................................................. 29
Özel ceza muhakemesi yasaları.......................................................................................... 30
Tamamlayıcı ceza muhakemesi yasaları............................................................................. 33
3.Uluslararası sözleşmeler...................................................................................34
IV. Ceza muhakemesi hukukunun yardımcı kaynakları.............................................38
1.Gelenek kuralları............................................................................................38
2.Ahlâk kuralları................................................................................................39
3. Mahkeme içtihatları........................................................................................39
4. Öğreti.............................................................................................................41
XVIII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
V. Ceza muhakemesi kaynaklarının yorumu............................................................42
1. Yorumun kapsamı...........................................................................................42
2. Yorum araçları.................................................................................................42
a.Yasanın metni.............................................................................................42
b.Yasanın amacı.............................................................................................43
c.Mantık kuralları..........................................................................................44
d.Yasanın sistematiği......................................................................................45
e. Kurumların tarihçesi...................................................................................45
f. Hukukun genel ilkeleri...............................................................................46
g.Karşılaştırmalı hukuk..................................................................................46
3. Yorum türleri..................................................................................................46
a. Daraltıcı yorum...........................................................................................47
b. Genişletici yorum.......................................................................................47
VI. Ceza muhakemesinde kıyas.................................................................................48
1.Kavram...........................................................................................................48
2.Ceza muhakemesinde kıyasın sınırları.............................................................49
a. Sınırlayıcı hükümlerin söz konusu olması.............................................49
b. İstisnai hükümlerin söz konusu olması..................................................50
3.Amaca göre yorum ile kıyas arasındaki ilişki....................................................50
§3. Ceza Muhakemesi Yasalarının
Zaman Yönünden Uygulanması
I. Kavram ........................................................................................................51
II. Yasaların yürürlüğe girmesi ve yürürlükten çıkması..........................................52
1. Yürürlüğe girme...........................................................................................52
2. Yürürlükten çıkma.......................................................................................53
III. Yasaların yürürlük süreleri................................................................................53
IV. Yasaların yürürlüğü açısından ilkeler................................................................54
1. Genel olarak................................................................................................54
2. Yasaların derhal uygulanması........................................................................54
a.Kavram..................................................................................................54
b. İlkenin etkisi..........................................................................................56
c. İlkenin ceza muhakemesi şartları açısından uygulanması........................57
d. İlkenin İçtihadı Birleştirme Kararları açısından uygulanması..................59
e. İlkenin Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları açısından uygulanması...59
3. Yasaların geriye yürümesi.............................................................................59
4. Yasaların ileriye yürümesi.............................................................................61
§4. Ceza Muhakemesi Yasalarının
Yer ve Kişi Yönünden Uygulanması
I. Kavram...............................................................................................................62
II. Ceza muhakemesi yasalarının yer yönünden uygulanması...................................62
III. Ceza muhakemesi yasalarının kişi yönünden uygulanması..................................63
İçindekiler
XIX
1. Genel olarak................................................................................................63
2. Haklarında muhakeme kuralları uygulanamayacak kişiler............................64
a. Cumhurbaşkanı.....................................................................................64
b. Milletvekilleri........................................................................................65
aa. Kavram......................................................................................................65
bb. Milletvekili sorumsuzluğu..........................................................................66
cc. Milletvekili dokunulmazlığı.......................................................................67
c. Diplomatlar...........................................................................................70
aa.Kavram......................................................................................................70
bb. Ayrıcalık ve bağışıklıkların kapsamı............................................................72
d. Konsoloslar............................................................................................73
e. Yabancı askerler......................................................................................74
aa.Kavram......................................................................................................74
bb. Bağışıklıktan yararlanacak kişiler................................................................75
cc. Bağışıklığın kapsamı...................................................................................75
İKİNCİ BÖLÜM
CEZA MUHAKEMESİNDE SORUŞTURMA EVRESİ VE
İDDİANAMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ
§5. Soruşturma Evresinin İşlevi ve Özellikleri
I. Kavram...............................................................................................................79
II. Soruşturma evresinin işlevi..................................................................................79
III. Suçun işlendiği şüphesi.......................................................................................80
1. Kavram...........................................................................................................80
2. Ceza muhakemesinde şüphenin dereceleri.......................................................80
a.Soruşturmayı başlatan şüphe-basit şüphe....................................................80
b.Makul şüphe...............................................................................................83
c.Yeterli şüphe...............................................................................................83
d.Kuvvetli şüphe............................................................................................83
IV. Suçun öğrenilmesi...............................................................................................84
1.Re’sen öğrenme...............................................................................................84
2.İhbar yoluyla öğrenme....................................................................................84
3.Şikâyet yoluyla öğrenme.................................................................................85
a.Kavram.......................................................................................................85
b.Şikâyet etme hakkı bulunanlar....................................................................87
aa. Gerçek kişiler.................................................................................................................... 87
bb. Tüzel kişiler...................................................................................................................... 88
cc. Avukatlar........................................................................................................................ 88
c. Şikâyet süresi...............................................................................................88
d. Şikâyet usulü..............................................................................................91
e. Şikâyetin sirayeti-bölünmezliği....................................................................92
4. Tutanakla öğrenme..........................................................................................93
5. Diğer yollarla öğrenme....................................................................................93
a. Talep...........................................................................................................93
XX
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
b. Yabancı devletin şikâyeti.............................................................................93
c. Mütalâa.......................................................................................................94
V. Soruşturma evresinin özellikleri...........................................................................94
1.Soruşturmanın gizliliği....................................................................................95
2.Soruşturmanın yazılılığı..................................................................................97
3.Soruşturmanın dağınıklığı..............................................................................99
4.Soruşturmanın kurala bağlı olmayışı.............................................................100
5.Soruşturmanın kamusallığı...........................................................................101
6.Soruşturmanın mecburiliği...........................................................................102
§6. Soruşturma Evresinin Süjeleri
I. Ceza muhakemesi sistemleri..............................................................................103
II. Süje kavramı.....................................................................................................104
III. İddia makamı....................................................................................................105
1. Toplumsal iddia süjesi olarak Cumhuriyet savcısı ve yardımcıları...................105
a.Savcılığın örgütlenmesi.............................................................................106
aa. Savcılığın süje olarak ortaya çıkışı....................................................................106
bb.Savcılığın güncel örgütlenmesi.........................................................................107
aaa. İlk derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme...................................... 107
bbb.İkinci derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme.................................. 110
ccc. Yargıtay’daki örgütlenme......................................................................................... 110
b. Başsavcılığın görevi...................................................................................111
aa. Soruşturma evresini yürütme...........................................................................111
bb.Kovuşturma evresine katılma...........................................................................112
cc. Karar ve hükümleri icra...................................................................................112
dd.Bazı hukuk davalarını açma ve yürütme..........................................................112
c.Savcının konumu......................................................................................112
aa. İddia faaliyetinin hukuki niteliği.....................................................................112
bb.Savcı ile Adalet Bakanı arasındaki hiyerarşik bağlılık
ve savcıların bağımsızlığı..................................................................................114
cc. Savcıların başsavcıya bağlı oluşları...................................................................116
dd.Savcılığın bir taraf makam olup olmadığı........................................................117
ee. Savcının reddi.................................................................................................118
ff. Savcının eylemi suçun unsurları bakımından değerlendirmesi ve
içtihatlarla bağlı olup olmaması sorunu...........................................................119
gg. Savcının görevi dışında bir suç işlendiğinden şüphelenmesi..............................121
d.Savcı ve kolluk ilişkisi...............................................................................122
aa. Genel olarak.....................................................................................................122
bb. Resmi kolluğun görevleri.................................................................................123
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 123
bbb.Kolluğun idari –önleme- görevi.............................................................................. 124
ccc. Kolluğun adli görevi............................................................................................... 125
ddd.İdari ve adli görev ayrımının önemi........................................................................ 127
eee. Kolluğun zor kullanma yetkisi................................................................................ 128
fff. Kolluğun silâh kullanma yetkisi.............................................................................. 130
cc. Özel güvenlik görevlilerinin yetki ve görevleri...................................................132
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 132
İçindekiler
XXI
bbb.Silâh bulundurma yetkisi........................................................................................ 133
ccc. Diğer yetkileri......................................................................................................... 133
ddd.Görev alanları ve görev süreleri............................................................................... 134
2. Bireysel iddia süjesi olarak suçtan zarar gören/mağdur...................................135
IV. Yargı ve iddia makamı olarak “sulh ceza hâkimliği”...........................................136
a. Genel olarak..............................................................................................136
b. Sulh ceza hâkimliğinin görev alanı............................................................136
c. Sulh ceza hâkimliğinin örgütlenmesi.........................................................138
V. Savunma makamı..............................................................................................139
1. Savunmanın anlamı ve önemi.......................................................................139
2. Savunma makamı süjeleri..............................................................................141
3. Bireysel savunma süjesi olarak şüpheli/sanık..................................................141
a.Şüpheli ve sanık kavramları.......................................................................141
b.Şüpheli/sanığın savunma süjesi oluşu........................................................143
c.Şüpheli/sanığın gerçek kişi olması.............................................................143
d.Şüpheli/sanığın kimliğinin bilinmemesinin soruşturma ve
kovuşturmaya etkisi..................................................................................144
e. Şüpheli/sanıkla devlet arasındaki muhakeme ilişkisinin kapsamı...............145
f. Şüpheli/sanığın hakları.............................................................................146
aa. Adil yargılanma hakkı.....................................................................................147
bb. Bağımsız-tarafsız-olağan hâkim ilkesine uygun
bir mahkemede aleni yargılanma hakkı............................................................148
cc. Hak arama (mahkemeye başvurma) hakkı.......................................................149
dd. Makul sürede yargılanma hakkı.......................................................................150
ee. Savunma hakkı................................................................................................152
ff. Masumluk karinesinden yararlanma-lekelenmeme hakkı.................................157
gg. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinden yararlanma hakkı....................................159
hh. İşkence ve onur kırıcı ceza ve muamelelere tâbi olmama hakkı........................159
ıı. Kişisel bilgileri üzerinde serbestçe karar verme hakkı.......................................160
ii. Kişi güvenliği ile ilgili haklar...........................................................................161
aaa. Haklarını ve yapılan isnadı öğrenme hakkı.............................................................. 161
bbb. Yakınlarına haber verilmesini isteme hakkı.............................................................. 162
ccc. Hâkim veya adli makam önüne çıkma-Habeas Corpus hakkı.................................. 163
ddd. Yakalamaya karşı serbest bırakılmayı sağlamak için başvuru
ve tutuklamaya itiraz hakkı..................................................................................... 163
eee. Tutuklu şüphelinin dosyayı inceleme hakkı............................................................. 164
fff. Güvenceyle salıverilmeyi isteme hakkı..................................................................... 165
ggg. Haksız yakalama ve tutuklama halinde tazminat isteme hakkı................................. 165
g. Şüpheli veya sanığın yükümlülükleri.........................................................165
aa. Koruma tedbirlerine ve soruşturma işlemlerine katlanma
yükümlülüğü...................................................................................................166
bb. Hazır bulunma yükümlülüğü -Zorla getirme – ihzar-......................................166
4. Diğer bireysel savunma süjeleri.....................................................................168
a. Yasal temsilci ve eş.....................................................................................168
b. Mâlen sorumlu.........................................................................................170
5. Kolektif savunma süjesi olarak müdafi..........................................................170
a. Kavram.....................................................................................................170
XXII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
b. Müdafi ile savunulmanın önemi...............................................................171
c.Müdafiin hukuki durumu.........................................................................172
aa. Görüşler...........................................................................................................173
aaa. Müdafiin şüpheli/sanığın sınırlı temsilcisi olduğu görüşü........................................ 173
bbb. Müdafiin şüpheli/sanığın yardımcısı olduğu görüşü................................................ 174
ccc. Müdafiin mahkemenin yardımcısı olduğu görüşü................................................... 174
ddd. Müdafiin adalet organı olduğu görüşü.................................................................... 174
bb. Değerlendirme.................................................................................................175
d. Müdafiin bağımsızlığı...............................................................................176
aa. Yürütme karşısında bağımsızlık.......................................................................176
bb.Savcı karşısında bağımsızlık.............................................................................177
cc. Şüpheli/sanık karşısında bağımsızlık................................................................177
dd.Mahkeme karşısında bağımsızlık.....................................................................178
ee. Baro karşısında bağımsızlık..............................................................................179
ff. Üçüncü kişiler ve medya karşısında bağımsızlık...............................................179
e. Müdafi olabilme koşulları.........................................................................180
f. Müdafilik yapılamayan haller....................................................................180
g.Müdafi mecburiyeti..................................................................................181
h.Müdafiin görevlendirilmesi.......................................................................182
aa. Re’sen görevlendirme –seçme-..........................................................................182
bb. Baro tarafından görevlendirilme –atanma-.......................................................183
ı. Müdafiin sayısı.........................................................................................185
i. Müdafiin yetkileri.....................................................................................186
aa. Dosyayı inceleme.............................................................................................186
aaa. Genel olarak............................................................................................................. 186
bbb. İnceleme yeri ve süresi............................................................................................. 189
ccc. İnceleme sonucunda öğrenilen bilgilerin kullanılması............................................... 189
bb. Suret alma.......................................................................................................190
cc. Hazır bulunma.................................................................................................191
aaa. Soruşturma evresi.................................................................................................... 191
bbb.Kovuşturma evresi................................................................................................... 192
dd.Doğrudan soru sorma......................................................................................192
ee. Şüpheli veya sanıkla görüşme ve yazışma.........................................................192
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 192
bbb.Görüşme................................................................................................................. 193
ccc.Yazışma................................................................................................................... 194
ddd.Görüşme ve yazışmada uyulacak kurallar................................................................ 195
ff. Müdafie bildirme –tebliğ-............................................................................................... 195
gg. Kanun yoluna başvurma................................................................................................. 197
j. Müdafiin ödevleri....................................................................................................197
aa. Savunmayı kurallara uygun olarak yapma.........................................................197
aaa. Genel olarak............................................................................................................. 197
bbb. Müdafiin ödevlerine aykırı davranmasının sonuçları............................................... 199
a. Müdafiin görevden yasaklanması........................................................................ 199
b. Müdafiin görevine son verilmesi......................................................................... 200
g. Başka müdafi görevlendirilmesi........................................................................... 202
d. Disiplin soruşturması ve adli soruşturma yapılması............................................. 203
bb.Maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına yardım etme...........................................203
İçindekiler
XXIII
cc. Sır saklama......................................................................................................205
VI. Süjeler arasında silâhların eşitliği.......................................................................206
1. Genel olarak..................................................................................................206
2. Soruşturma evresinde silâhların eşitliği..........................................................207
§7. Soruşturma Evresi İşlemleri-Delillerin Toplanması
I. Delil serbestisi...................................................................................................209
II. Şüphe sebepleri ve delil kavramı........................................................................209
III. Delillerin özellikleri...........................................................................................211
IV. Delil türleri......................................................................................................212
1. Beyan delilleri...............................................................................................213
a. Şüpheli/sanık beyanı.................................................................................214
aa. Kavram...........................................................................................................214
bb.Ön bilgi toplaması ve kendiliğinden yapılan açıklamalar.................................215
cc. Cumhuriyet savcısının ve kolluğun ifade alması...............................................216
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 216
bbb.Yakalama üzerine ifade alma.................................................................................... 217
ccc. Davet üzerine ifade alma......................................................................................... 217
ddd.Cumhuriyet savcısı ve kolluk tarafından alınan ifadenin
hukuki değeri.......................................................................................................... 219
dd.Bilirkişinin ifade alması...................................................................................220
ee. Sulh ceza hâkiminin sorgusu...........................................................................220
aaa. Yakalama üzerine sorgu........................................................................................... 220
bbb.Davet üzerine sorgu................................................................................................ 221
ff. Mahkeme önünde yapılan sorgu......................................................................221
gg. İfade ve sorgu yöntemi....................................................................................223
hh.Yasak ifade alma ve sorgu yöntemleri...............................................................226
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 226
bbb.Yasak yöntemlere başvurabilecek kişiler................................................................... 227
ccc. Kötü davranma....................................................................................................... 227
ddd.İşkence.................................................................................................................... 228
eee. İlaç verme............................................................................................................... 228
fff. Yorma..................................................................................................................... 228
ggg.Aldatma.................................................................................................................. 229
hhh.Cebir veya tehditte bulunma................................................................................... 229
ııı. İradeyi bozan diğer müdahaleler............................................................................. 230
iii. Yasaya aykırı yarar vaat etme................................................................................... 230
ıı. Yasak ifade yöntemleri ile elde edilen ifadeleri içeren
tutanakların delil değeri...................................................................................231
b. Tanık beyanı...........................................................................................................231
aa.Kavram...........................................................................................................231
bb.Muhakemeye katılan diğer kişilerin tanıklığı...................................................232
aaa. Hâkimin tanıklığı................................................................................................... 232
bbb.Savcının tanıklığı.................................................................................................... 233
ccc. Müdafiin tanıklığı................................................................................................... 234
ddd.Suç ortağının tanıklığı............................................................................................. 235
eee. Mağdurun tanıklığı................................................................................................. 236
fff. Bilirkişinin tanıklığı................................................................................................ 237
cc. Tanığın ödevleri................................................................................................237
XXIV
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
aaa. Hazır bulunma –zorla getirme -ihzar....................................................................... 237
bbb.Bildiklerini doğru olarak söyleme............................................................................ 240
ccc. Yemin etme............................................................................................................. 240
a. Yeminin şekli...................................................................................................... 240
b. Yemin verilmeyen tanıklar.................................................................................. 241
g. Tanığın bildiklerini söyleme ve yemin etme ödevine
aykırı davranmasının yaptırımı............................................................................. 241
dd. Tanığın hakları................................................................................................242
aaa. Tanıklıktan çekinme hakkı....................................................................................... 242
a. Nişanlılık, evlilik ve akrabalık nedeniyle çekinme............................................... 242
b. Meslek nedeniyle çekinme.................................................................................. 243
bbb.Cevap vermekten çekinme hakkı............................................................................. 246
ccc. Haklarını öğrenme hakkı........................................................................................ 246
ddd.Tazminat ve masraf alma hakkı............................................................................... 247
eee. Korunma hakkı....................................................................................................... 247
ee. Devlet sırrı niteliğindeki bilgilerle ilgili tanıklık...............................................248
ff. Tanığın dinlenme usulü ve tanığa sorulacak sorular..........................................249
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 249
bbb.Tanığın korunması-gizli tanık................................................................................. 251
ccc. Mağdurların dinlenmesi.......................................................................................... 253
gg. Tanıkların birbirleriyle ve şüpheliyle yüzleştirilmesi.........................................253
hh. Tanığın erken dinlenmesi................................................................................254
ıı. Soruşturma evresinde düzenlenen tanık dinleme
tutanaklarının değeri.......................................................................................255
c.Beyan delillerinin Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi
(SEGBİS) üzerinden dinlenmesi...............................................................255
2.Belge delilleri................................................................................................257
a.Kavram.....................................................................................................257
b. Belge delillerinin okunması.......................................................................259
3. Belirti delilleri...............................................................................................261
a. Bilirkişi mütalâası......................................................................................262
aa. Genel olarak....................................................................................................262
bb.Bilirkişi görüşünün hukuki niteliği..................................................................262
cc. Bilirkişinin görevlendirilmesi...........................................................................263
dd.Kural olarak bilirkişiye başvurma mecburiyetinin bulunmaması......................264
ee. Bilirkişinin ödevleri.........................................................................................266
aaa. Hazır bulunma -bilirkişilik yapma........................................................................... 266
bbb. Yemin etme............................................................................................................. 268
ccc. Mühürlerin açılmasını ve yeniden konulmasını tutanakla belirtme.......................... 268
ddd. Kendisini atayan merci ile ilişki içinde olma........................................................... 268
eee. İnceleme yapma ve sonuçlarını bildirme................................................................. 268
fff. Bilirkişinin görevini yapmamasının yaptırımı.......................................................... 270
ff. Bilirkişinin erken dinlenmesi...........................................................................271
gg. Bilirkişinin yetkileri.........................................................................................271
hh. Bilirkişinin hakları..........................................................................................272
aaa. Bilirkişilikten çekinme............................................................................................ 272
bbb.Ücret alma.............................................................................................................. 272
ıı. Bilirkişinin reddi.............................................................................................272
ii. Teknik müşavir-uzman mütalâası....................................................................273
İçindekiler
XXV
jj. Bilirkişiye başvurma mecburiyeti bulunan haller..............................................274
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 274
bbb.Sahte para ve değerler üzerinde yapılacak incelemeler.............................................. 275
ccc. Şüpheli veya sanığın bilincinin incelenmesi -gözlem altına alma.............................. 275
ddd.Beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması.......................................................... 276
a. Genel olarak...................................................................................................... 276
b. Bedene müdahalenin hukuki niteliği................................................................. 277
g. Bedene müdahalenin amacı................................................................................ 279
d. Bedene müdahale ile ilgili bazı kavramlar........................................................... 280
c. Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan
örnek alınması................................................................................................... 281
i. Genel olarak.................................................................................................. 281
ii. Müdahalenin koşulları................................................................................... 281
1. Şüpheli veya sanık olma............................................................................. 282
2. Müdahalenin sağlığa zarar verme tehlikesinin bulunmaması...................... 282
3. Şüpheli veya sanığa isnat edilen suçla ilgili koşul........................................ 283
4. Müdahaleye karar verilmesi........................................................................ 283
iii. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri........................................................ 286
l. Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücutlarından örnek alınması...................... 287
i. Genel olarak................................................................................................. 287
ii. Müdahalenin koşulları.................................................................................. 287
iii. Tanıklıktan çekinme hakkı ve vücuda müdahale........................................... 288
iv. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri........................................................ 289
v. Müdahalenin yapılması................................................................................ 289
vi. Değerlendirme yasağı................................................................................... 290
η. Vücudun muayenesi, örnek alma ve susma hakkı................................................ 290
eee. Moleküler genetik incelemeler................................................................................ 293
a. Moleküler genetik incelemenin konusu ve amacı............................................... 293
b. Moleküler genetik incelemeye karar verecek merci............................................. 293
g. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının gizliliği............................................... 294
fff. Ölünün adli muayenesi ve otopsi............................................................................ 294
ggg. Zehirlenme şüphesi üzerine yapılacak işlem............................................................ 295
hhh. Belgenin sahteliğinin incelenmesi.......................................................................... 296
b. Keşif....................................................................................................296
aa. Kavram............................................................................................................296
bb. Keşfin konusu..................................................................................................297
aaa.Nesneler.................................................................................................................. 297
bbb.Belgeler................................................................................................................... 298
ccc.Kişiler..................................................................................................................... 298
ddd.Olgular ve deneyler................................................................................................. 298
cc. Keşfe yetkili olanlar.........................................................................................298
dd. Keşif faaliyetinin yerine getirilmesi..................................................................299
ee. Keşif tutanağının delil değeri...........................................................................300
ff. Şüpheli veya sanığın keşif talebi.......................................................................301
V. Soruşturma işlemleri örnekleri..........................................................................301
1. Fizik kimliğin tespiti.....................................................................................301
a. Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu hükümlerine göre fizik
kimliğin tespiti -parmak izi ve fotoğrafların kayda alınması.......................302
b.Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre fizik
XXVI
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
kimliğin tespiti.........................................................................................304
2.Yer gösterme.................................................................................................306
3.Olay yeri incelemesi......................................................................................307
4.Teşhis...........................................................................................................308
5.Durdurma....................................................................................................311
a.Genel olarak.............................................................................................311
b.Durdurmanın hukuki niteliği...................................................................312
c.Durdurma usulü.......................................................................................314
d.Kimlik sormaya ilişkin özellikler...............................................................317
§8. Koruma Tedbirleri
I. Kavram ...........................................................................................................319
II. Koruma tedbirlerinin sınıflandırılması..............................................................319
III. Koruma tedbirlerinin özellikleri........................................................................320
1. Yasayla düzenlenmiş olma.............................................................................320
2. Geçici olma...................................................................................................320
3. Araç olma.....................................................................................................320
IV. Koruma tedbirlerinin önşartları.........................................................................321
1.Gecikmede tehlike bulunması.......................................................................321
2.Haklı görünüş...............................................................................................321
3.Orantı bulunması.........................................................................................322
V. Koruma tedbirlerinin türleri..............................................................................322
1.Yakalama-gözaltı...........................................................................................322
a.Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın koşulları.................................................323
aa. Resmi sıfatı bulunmayan kişilere özgü koşullar................................................323
aaa. Suçüstü halinin bulunması...................................................................................... 323
bbb.Failin kaçma tehlikesinin bulunması....................................................................... 325
ccc. Failin kimliğinin belirlenememesi........................................................................... 326
ddd.Şikâyet bulunması................................................................................................... 326
bb.Resmi sıfatı bulunan kişilere özgü koşullar.......................................................327
aaa. Tutuklama veya yakalama emri verilmesini
gerektiren bir durumun bulunması......................................................................... 327
bbb.Gecikmede tehlike bulunması................................................................................. 327
ccc. Amire başvurulamaması.......................................................................................... 328
ddd.Şikâyet bulunması................................................................................................... 328
b. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın hükümleri ve sona ermesi.......................328
aa. Yakalamanın yerine getirilmesi........................................................................328
aaa. Yakalamanın şekli ve hakların hatırlatılması............................................................ 328
bbb. Yakalamanın zamanı ve yeri.................................................................................... 330
bb.Yakalamanın ilgililere bildirilmesi....................................................................330
cc. Yakalama işleminin tutanağa bağlanması.........................................................331
dd.Gözaltına alma................................................................................................331
ee. Gözaltına alınan şüphelinin sağlık kontrolünün yapılması...............................332
ff. Gözaltı süresi ve hâkim önüne çıkarma............................................................333
gg. Tekrar yakalama ve gözaltına alma yasağı.........................................................334
hh.Yakalama işleminin ve gözaltına ilişkin kararların denetlenmesi.......................334
İçindekiler
XXVII
ıı. Çocukların yakalanması ve gözaltına alınması..................................................335
c.Müzekkereli yakalama...............................................................................336
d.Özel yakalama ve gözaltı halleri................................................................338
aa. Kimlik sorma sonucunda yakalama.................................................................338
bb.Olay yerinde alınan tedbirlere uyulmaması nedeniyle
özgürlüğün kısıtlanması...................................................................................339
cc. Geri verme yakalaması.....................................................................................339
dd.Duruşmanın düzenini sağlamak amacıyla yakalama.........................................340
ee. Hükümlü ve tutukluların infaz kurumundan alınarak
yeniden gözaltı birimine getirilmeleri..............................................................340
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 340
bbb.Kurum dışına çıkarmanın koşulları......................................................................... 340
ff. Önleme yakalaması-idari yakalama..................................................................342
2.Tutuklama....................................................................................................343
a.Kavram.....................................................................................................343
b.Tutuklamanın maddi koşulları..................................................................345
aa. Kuvvetli suç şüphesi........................................................................................345
bb.Tutuklama nedenlerinin varlığı........................................................................345
aaa. Kaçma şüphesi........................................................................................................ 346
bbb.Delilleri karartma şüphesi....................................................................................... 346
cc. Yasal karineler.................................................................................................347
c. Tutuklamanın biçimsel koşulları................................................................348
aa. Tutuklama yasağının bulunmaması.................................................................348
bb.Muhakeme şartının gerçekleşmesi....................................................................348
cc. Sanığa güvence belgesi verilmemiş olması........................................................349
dd.Tutuklamanın orantılı olması..........................................................................349
ee. Hâkim veya mahkeme kararı bulunması..........................................................349
aaa. Yetkili hâkim........................................................................................................... 349
bbb.Kararın verilmesi ve gerekçesi.................................................................................. 351
d. Tutuklamanın ihtiyariliği..........................................................................352
e. Şüpheli ve sanığın yokluğunda tutuklama kararı verilmesi........................353
f. Tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi...................................353
g.Tutukluluk süresi......................................................................................354
h.Tutuklamaya ilişkin kararlara karşı kanun yolu.........................................358
ı. Tutukluluğun denetlenmesi .....................................................................361
aa. Yasa gereğince denetlenmesi............................................................................................ 361
bb. Tahliye talebiyle denetlenmesi......................................................................................... 364
cc. Adli kontrol talebiyle denetlenmesi................................................................................. 365
i. Tutuklama kararının yerine getirilmesi.......................................................368
aa. Genel olarak................................................................................................................... 368
bb. Birden çok tutuklama kararı bulunması.......................................................................... 369
cc. Tutuklama kararının yerine getirilmesinin ertelenmesi.................................................... 370
j. Tutuklu hakkında yapılacak işlem.............................................................370
aa. Tutuklunun hükümlülerden ayrı yerde bulundurulması..................................370
bb.Tutuklunun özgürlüğünün sınırlandırılması....................................................371
cc. Tutuklunun giyimi ve çalışması.......................................................................371
dd.Tutuklunun kendi ihtiyacını sağlaması............................................................372
XXVIII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
ee. Tutuklunun disiplin yaptırımlarına ve kısıtlayıcı önlemlere tâbi tutulması.......372
ff. Tutuklunun zorla tedavi edilmesi ve beslenmesi...............................................373
gg. Tutuklunun dış dünyayla ilişkisi......................................................................374
aaa. Radyo-televizyon-internetten yararlanma................................................................ 374
bbb.Yazılı iletişim kurma............................................................................................... 375
ccc. Sözlü iletişim kurma............................................................................................... 376
ddd.Dışarıdan hediye kabul etme................................................................................... 377
eee. Tutukevinden dışarı çıkma...................................................................................... 377
hh.Müdafi ile yazışma ve görüşme........................................................................378
k.Tutuklu geçirilen sürenin mahkûmiyetten indirilmesi...............................379
aa. Genel olarak.....................................................................................................379
bb. Özgürlük kısıtlanarak bir süre geçirilmesi........................................................379
cc. Ceza mahkûmiyetinin bulunması.....................................................................379
dd. İndirimin uygulanması....................................................................................380
3. Adli kontrol: Tutuklamanın alternatifi...........................................................381
a.Kavram.....................................................................................................381
b.Adli kontrol uygulanmasının koşulları......................................................382
c.Adli kontrol tedbiri kapsamındaki yükümlülükler.....................................382
d.Adli kontrol kararı vermeye yetkili merciler..............................................384
e. Adli kontrol kararının değiştirilmesi ve sona ermesi..................................384
f. Adli kontrol kararına karşı kanun yolu......................................................385
g.Adli kontrol kararının içerdiği yükümlülüklere uymamanın yaptırımı......385
h.Adli kontrolün cezadan mahsubu..............................................................385
4.Güvence gösterilmesi....................................................................................386
a.Genel olarak.............................................................................................386
b.Güvencenin işlevi.....................................................................................386
5.Arama...........................................................................................................388
a.Kavram.....................................................................................................388
b.Aramanın hukuki niteliği..........................................................................389
c.Aramanın koşulları...................................................................................389
aa. Şüpheli ve sanık açısından...............................................................................389
bb. Şüpheli olmayan kişiler açısından...................................................................390
d. Arama kararı ve emri vermeye yetkili merciler..........................................390
e. Arama kararının ve emrinin unsurları......................................................392
f. Aramanın yapılacağı zaman.....................................................................392
g. Arama işleminin tutanağa bağlanması......................................................393
h. Aramada hazır bulunabilecek olan kişiler.................................................393
ı. Aramanın amacının bildirilmesi................................................................394
i. Aramanın sonucu....................................................................................394
j. Aramanın sonunda yapılacak bildirimler ve aramanın belgelenmesi.........394
k. Aramada rastlantı sonucunda elde edilen delillere elkonulması.................395
l. Avukat bürolarında arama........................................................................395
m. Önleme araması.......................................................................................396
6.Elkoyma......................................................................................................399
a.Kavram.....................................................................................................399
İçindekiler
XXIX
b.Elkoymanın konusu..................................................................................400
aa. Genel olarak....................................................................................................400
bb. Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkonulması....................................................401
c.Muhafaza altına alma ve elkoyma..............................................................404
d.Elkoyma karar ve emrinin verilmesi, denetlenmesi....................................405
e. Elkoyma işleminin yapılması....................................................................406
f. Elkonulamayacak eşya..............................................................................406
aa. Mektuplar, belgeler...........................................................................................406
bb. Basın araçları....................................................................................................406
g.Elkonulan eşyanın iadesi...........................................................................406
h.Elkonulan eşyanın korunması veya elden çıkarılması................................407
ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller....................................................407
i. Özel elkoyma şekilleri...............................................................................408
aa. Postada elkoyma..............................................................................................408
bb.Zorlama amaçlı elkoyma.................................................................................409
aaa. Zorlama amaçlı elkoymanın önşartı: Sanığın kaçaklığına
karar verilmesi......................................................................................................... 409
bbb.Zorlama amaçlı elkoymaya karar vermeye yetkili merci........................................... 409
ccc. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin uygulanabileceği suçlar.................................... 409
ddd.Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin süresi............................................................... 410
cc. Basılmış eserlere elkoyma.................................................................................410
j. Haksız elkoyma nedeniyle tazminat isteme hakkı......................................411
7.Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama,
kopyalama ve elkoyma..................................................................................411
a.Genel olarak.............................................................................................411
b.Tedbirin hukuki niteliği............................................................................411
c.Tedbirin koşulları.....................................................................................412
d.Tedbire karar vermeye yetkili olan merci...................................................412
e. Tedbirin uygulanma şekli..........................................................................412
f. Tedbir kararına itiraz................................................................................413
g.Belirli kurumların bilgisayar program ve kütüklerinde arama....................413
h.Değerlendirme..........................................................................................413
8.Şirket yönetimi için kayyım tayini................................................................414
a.Tedbirin hukuki niteliği............................................................................414
b.Tedbirin uygulanabileceği suçlar...............................................................414
c.Tedbirin koşulları.....................................................................................415
d.Tedbire karar vermeye yetkili olan merciler...............................................415
e. Tedbir kararının içeriği.............................................................................416
f. Tedbirin uygulanma şekli ve süresi............................................................416
g.Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu..........................................417
h.Kaçak sanığa kayyım tayin edilmesi..........................................................417
9.Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi...........................417
a.Genel olarak.............................................................................................417
b.Tedbirin hukuki niteliği............................................................................419
XXX
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
c.Tedbir ile elde edilen deliller.....................................................................419
d.Tedbirin uygulanabileceği suçlar...............................................................421
e. Tedbirin koşulları...................................................................................422
f. Tedbire karar verecek merci....................................................................423
g. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu........................................424
h.Tedbir kararının yerine getirilmesi..........................................................424
ı. Tedbirin uygulanacağı kişiler ve tedbirin süresi.......................................425
i. İletişim içeriklerinin yok edilmesi...........................................................426
j. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller..................................................427
k. Muhataba bildirme.................................................................................428
l. Mobil telefonun yerini tespit..................................................................429
m. İletişimin önleme amaçlı denetlenmesi...................................................429
10. Gizli soruşturmacı görevlendirme................................................................432
a. Tedbirin hukuki niteliği..........................................................................432
b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar.............................................................433
c. Tedbirin koşulları...................................................................................433
d.Tedbire karar vermeye yetkili merci.........................................................434
e. Gizli görevlinin yükümlülükleri..............................................................434
f. Tedbirin uygulanma şekli........................................................................434
g. Tedbirin süresi........................................................................................435
11. Teknik araçlarla izleme................................................................................435
a. Tedbirin hukuki niteliği..........................................................................435
b. Tedbir ile elde edilen deliller...................................................................436
c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar.............................................................437
d.Tedbirin uygulanacağı alan.....................................................................438
e. Tedbirin uygulanması.............................................................................438
f. Tedbire karar vermeye yetkili merci.........................................................438
g. Tedbirin süresi........................................................................................438
h.Tedbir sonucunda elde edilen kişisel verilerin yok edilmesi.....................439
ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller..................................................439
i. Kişilerin önleme amacıyla teknik olarak izlenmesi...................................440
12.İnternet ortamında yapılan yayınlara erişimin engellenmesi.........................441
a. Genel olarak...........................................................................................441
b. Tedbirin hukuki niteliği..........................................................................441
c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar.............................................................442
d.Tedbire karar vermeye yetkili merci.........................................................442
e. Tedbirin uygulanması.............................................................................443
f. Tedbirin süresi........................................................................................443
13. Tanık koruma tedbiri-gizli tanık..................................................................444
a. Genel olarak.........................................................................................444
b. Tedbirin hukuki niteliği.......................................................................444
c. Tanık koruma tedbirinin kapsamına giren kişiler..................................444
d. Tedbirin koşulları.................................................................................445
e. Uygulanacak tedbirler..........................................................................445
İçindekiler
XXXI
f. Tedbire karar vermeye yetkili merci......................................................446
aa. Adli merciler tarafından tedbire karar verilmesi........................................447
aaa. Karar mercileri............................................................................................... 447
bbb. Kararın alınması süreci ve özellikleri............................................................... 447
ccc. Tedbirin süresi, değiştirilmesi ve kaldırılması.................................................. 448
ddd.Haklarında koruma tedbiri kararı alınan tanıkların dinlenmesi....................... 449
bb. Tanık Koruma Kurulu tarafından tedbire karar verilmesi..........................450
cc. Tedbiri uygulayacak merci........................................................................451
g.Gizlilik kuralı...........................................................................................451
VI. Koruma tedbirlerinin sebebiyet verdiği haksızlıkların giderilmesi......................452
1.Kavram.........................................................................................................452
2.Tazminat ödenecek haller..............................................................................453
3.İlgiliyi uyarma yükümlülüğü.........................................................................455
4.Tazminat davasının açılması ve görülmesi.....................................................456
a. Süre..........................................................................................................456
b. Zarar görenin başvurması.
.Zarar
.........................................................................457
görenin başvurması
c. Dilekçe bulunması....................................................................................457
d.Ağır ceza mahkemesinin kararı.................................................................458
5.Kanun yolu...................................................................................................459
6.Tazminatın geri alınması ve rücu..................................................................459
7.Tazminat istenemeyecek haller......................................................................459
§9. Soruşturmadan Sonuç Çıkarılması
I. Genel olarak......................................................................................................460
II. İddianameyle ceza davası açılması.....................................................................460
1. Ceza davasının açılmasına ilişkin ilkeler........................................................460
a.Ceza davasının kamusallığı.......................................................................460
b. Cezalandırmanın talep edilmesi -Davasız yargılama olmaz ilkesi-.
.Cezalandırmanın
.............461
talep edilm
c.Ceza davasının mecburiliği.......................................................................462
aa.Kavram...........................................................................................................462
bb.İlkenin istisnaları.............................................................................................464
2.İddianamenin unsurları................................................................................464
a.Suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe bulunması..................................465
b.İddianamenin diğer unsurları....................................................................468
aa. Yer ve madde yönünden yetkili mahkemenin gösterilmesi........................469
bb. Şüphelinin ve diğer kişilerin kimliğine ilişkin bilgiler...............................469
cc. Suça ilişkin bilgiler...................................................................................470
aaa. Yüklenen suçun unsurlarına ilişkin bilgiler..................................................... 470
bbb. Yüklenen suça uygulanması gereken yasa maddeleri........................................ 471
ccc. Suçun işlendiği yer ve zamana ilişkin bilgiler.................................................. 472
ddd.Şikâyetin yapıldığı tarihin gösterilmesi........................................................... 473
eee. Suçun delilleri................................................................................................ 473
dd. Tutuklu işlerde iddianamenin özelliği.......................................................474
ee. İddianamenin sonuç kısmında yer alması gereken hususlar.......................474
c.Ceza davası açılmasının sonuçları..............................................................475
XXXII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
3. İddianamenin bildirilmesi.............................................................................475
III. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi......................................................476
1.Genel olarak.................................................................................................476
2.Yeterli şüphe oluşturacak delile ulaşılamaması...............................................476
3.Kovuşturma olanağının bulunmaması...........................................................477
a.Muhakeme koşullarının gerçekleşmemesi..................................................477
b.Cumhuriyet savcısının takdir yetkisini kullanması....................................478
aa.Kavram...........................................................................................................478
bb.Etkin pişmanlık hali ile şahsi cezasızlık nedeni bulunması...............................478
cc. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi.........................................................479
aaa. Genel olarak........................................................................................................... 479
bbb.Ertelemenin koşulları.............................................................................................. 480
a. Objektif koşullar................................................................................................ 480
b. Sübjektif koşullar................................................................................................ 481
ccc. Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) erteleme..................................................................... 481
ddd. Erteleme süresi........................................................................................................ 481
eee. Ertelemenin sonuçları............................................................................................. 482
fff. Erteleme kararının geri alınması.............................................................................. 482
ggg. Kanun yolu............................................................................................................. 483
c. Önödeme.................................................................................................483
aa. Genel olarak....................................................................................................483
bb.Önödemenin hukuki niteliği...........................................................................484
cc. Önödeme ile çözümlenecek uyuşmazlıklar......................................................486
aaa. Para cezası................................................................................................................ 486
bbb. Hapis cezası............................................................................................................ 487
dd.Önödeme usulü...............................................................................................488
aaa. Soruşturma evresi..................................................................................................... 488
bbb. İddianamenin değerlendirilmesi (ara muhakeme) aşaması....................................... 491
ccc. Kovuşturma evresi.................................................................................................... 491
d.Fail-Mağdur uzlaşması..............................................................................493
aa. Kavram...........................................................................................................493
bb.Uzlaşma çeşitleri..............................................................................................493
cc. Fail-mağdur uzlaşmasının hukuki niteliği........................................................494
dd.Fail-mağdur uzlaşmasının koşulları..................................................................495
aaa. Uzlaşma kapsamına giren suç bulunması.................................................................. 495
a. Şikâyete bağlı suçlar............................................................................................ 496
b. Diğer suçlar........................................................................................................ 497
bbb.Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması....................................................... 498
ccc. Uzlaşma önerisinin özgür iradeyle kabul edilmesi.................................................... 498
ddd.Edimin yerine getirilmesi........................................................................................ 499
ee. Fail-mağdur uzlaşmasının usulü...................................................................................... 500
aaa. Soruşturma evresi..................................................................................................... 500
a. Uzlaşma önerisinin yapılması............................................................................. 500
b. Uzlaştırmacının tayini......................................................................................... 501
g. Uzlaştırmacının yetki ve görevleri........................................................................ 502
d. Uzlaşmanın sonuçlanması................................................................................... 503
c. Uzlaşmanın etkisi............................................................................................... 503
bbb.Kovuşturma evresi................................................................................................... 504
İçindekiler
XXXIII
ff. Fail-mağdur uzlaşması sürecinde ortaya çıkan delillerin
kullanılması sorunu........................................................................................................ 505
4.Kovuşturmaya yer olmadığı kararının bildirilmesi.........................................505
5.Kovuşturmaya yer olmadığı kararının ortadan kaldırılması...........................506
a. Kovuşturma (itiraz) davası.........................................................................506
aa. Kovuşturma (itiraz) davasının hukuki niteliği..................................................508
bb. Kovuşturma (itiraz) davasını açabilecek olanlar................................................508
cc. Kovuşturma (itiraz) davasının açılması............................................................508
dd. Kovuşturma (itiraz) davasının görülmesi..........................................................509
ee. Kovuşturma (itiraz) davası sonunda verilen kararlar.........................................510
ff. Kanun yolu.....................................................................................................510
b.Kovuşturmaya yer olmadığı kararının diğer yollarla ortadan kaldırılması...511
§10. İddianamenin Değerlendirilmesi
-Ara Muhakeme I. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu dönemi...................................513
1. 1985 Tarihine kadar olan dönem..................................................................513
2. 1985 Tarihinden sonraki dönem...................................................................514
II. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu dönemi................................................515
1. Genel olarak..................................................................................................515
2. İddianamenin değerlendirilmesi: Ara muhakeme..........................................516
a.Yasal düzenleme........................................................................................516
b.Ara muhakemenin yapılması.....................................................................516
aa. Yetkili makam ve inceleme süresi.....................................................................516
bb. İddianamenin kabulüne veya iadesine karar verilmesi......................................517
c.Değerlendirme..........................................................................................519
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
CEZA MUHAKEMESİNDE
KOVUŞTURMA EVRESİ
§11. Kovuşturma Evresinde Yargılama Makamı ve
Yardımcıları
I. Kovuşturma evresinin yargılama makamları......................................................523
II. Adli yargı mahkemeler teşkilâtı.........................................................................524
1. Tarihi gelişim................................................................................................524
2. Adli yargı ceza mahkemelerinin güncel örgütlenmesi....................................527
a.Genel olarak..............................................................................................527
b.Adli yargı ilk derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi............................527
c.Adli yargı ikinci derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi.......................529
d.Yargıtay.....................................................................................................530
III. Adli yargı ceza mahkemelerinin yetkisi..............................................................531
1.Ceza mahkemelerinin milli yetkisi................................................................531
2.Ceza mahkemelerinin madde (görev) yönünden yetkisi................................532
a. Kavram......................................................................................................532
XXXIV
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
b.Madde yönünden yetkiyi belirleme ölçütleri..............................................532
aa. Nicesellik ölçütü.............................................................................................532
bb. Nitelik ölçütü..................................................................................................532
cc. Mahkemenin yapısı ölçütü..............................................................................533
dd. Karma ölçüt....................................................................................................533
c. Madde yönünden yetki (görev) kuralları....................................................533
aa. Ağır ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi.......................................................... 533
bb. Asliye ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi....................................................... 534
d.Madde yönünden yetkili mahkemenin belirlenmesi..................................534
e. Madde yönünden yetki kurallarının istisnaları...........................................534
aa. Bağlantı............................................................................................................534
bb. Madde yönünden yetkisizlik kararı verilememesi..............................................535
f. Madde yönünden yetkisizlik iddiası..........................................................536
g.Madde yönünden yetkisiz hâkimin işlemlerinin geçerliliği.........................537
h.Madde yönünden yetki uyuşmazlıkları......................................................538
3.Ceza mahkemelerinin yer yönünden yetkisi..................................................539
a.Kavram.....................................................................................................539
b.Yerel yetki konusunda benimsenen sistemler.............................................540
c.Yerel yetki kuralları....................................................................................540
aa. Türkiye’de işlenen suçlarda yetki.......................................................................541
aaa. Genel kurallar.......................................................................................................... 541
a. Temel kural........................................................................................................ 541
b. Yedek kurallar..................................................................................................... 542
bbb.Genel kuralın istisnası............................................................................................. 543
ccc. Ülke içerisinde gemi veya hava taşıtında veya
demiryolu taşıtında işlenen suçlarda yetki............................................................... 544
bb. Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki...............................................................544
cc. Ülke dışında Türk bayrağını taşıma yetkisine sahip deniz veya
hava taşıtlarında işlenen suçlarda yetki.............................................................545
d.Yerel yetkisizlik davası...............................................................................546
e. Yerel yetki uyuşmazlıkları..........................................................................546
f. Yer yönünden yetkisiz mahkemenin işlemleri............................................547
g.Yer yönünden yetki kurallarının istisnaları.................................................548
aa. Bağlantılı uyuşmazlıkların birleştirilmesi.........................................................548
bb. Genel olarak davanın nakli..............................................................................548
cc. Afet nedeniyle davanın nakli...........................................................................549
dd.İstinabe...........................................................................................................550
4.Ceza mahkemelerinin kişi yönünden yetkisi..................................................551
5.Ceza mahkemelerinin görev yönünden yetkisi...............................................553
a. Genel olarak..............................................................................................553
b. Niyabet.....................................................................................................553
c. Görev yönünden yetki uyuşmazlıkları........................................................554
IV. İhtisas mahkemeleri..........................................................................................554
1. Adli yargı ceza mahkemelerinin özel yetkili daireleri......................................555
a. Basın mahkemeleri....................................................................................555
b. Trafik mahkemeleri...................................................................................556
İçindekiler
XXXV
2.Adli yargı dışı özel mahkemeler.....................................................................556
a.Genel olarak..............................................................................................556
b.Adli yargı dışı özel mahkemeler ve yargılama birliği sorunu.......................557
V. Mahkemeye yardımcı teşkilât............................................................................558
1.Yazı işleri müdürü ve zabıt kâtibi...................................................................558
2.Mübaşir........................................................................................................560
§12. Yargılama Makamını İşgal Eden Kişi
Olarak Hâkim
I. Kavram.............................................................................................................560
II. Hâkim olma koşulları.......................................................................................561
III. Hâkimin nitelikleri...........................................................................................561
1. Hâkimin –yargının- bağımsızlığı...................................................................562
a.Kavram.....................................................................................................562
b.Gelişim süreci...........................................................................................562
c.Anayasalarda hâkim bağımsızlığı...............................................................562
d.Uluslararası belgelerde hâkim bağımsızlığı.................................................563
e.Hâkimin bağımsızlığının içeriği........................................................................................... 564
aa. Emir almama...................................................................................................564
bb. Özgürce karar verme.......................................................................................564
cc.Sorumsuzluk...................................................................................................564
dd. Hukuka bağlı olma..........................................................................................565
f.Hâkimin bağımsızlığının güvenceleri........................................................565
aa. Yasama organına karşı güvenceler....................................................................565
bb. Yürütme organına karşı güvenceler..................................................................566
aaa. Hâkimlik güvencesi................................................................................................ 566
a. Azledilememe..................................................................................................... 567
b. Emekliye ayıramama........................................................................................... 567
g. Mâli güvence....................................................................................................... 567
d. Yer ve kürsü güvencesi......................................................................................... 567
bbb. Özlük işlerinin bağımsız bir kurul tarafından yürütülmesi...................................... 568
cc. Yargılama organına karşı güvenceler................................................................570
dd. Diğer güçlere karşı güvenceler.........................................................................570
2. Hâkimin tarafsızlığı.......................................................................................571
a. Kavram.....................................................................................................571
b. Tarafsızlığın güvenceleri.............................................................................573
aa. Hâkimin reddi..................................................................................................573
bb. Hâkimin çekinmesi..........................................................................................573
c.Tarafsızlığın güvenceleri ve doğal hâkim....................................................573
aa. Doğal hâkim ilkesi............................................................................................573
bb. Hâkimin reddi ve doğal hâkim ilkesi................................................................574
§13. Muhakemenin Konusu Olan Uyuşmazlık
I. Genel olarak......................................................................................................575
II. Muhakemenin konusunun sınırlandırılması......................................................575
XXXVI
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
III. Muhakeme konusu olayın dogmatik olarak belirlenmesi...................................576
IV. Yargılanacak uyuşmazlığı belirlemenin önemi...................................................578
1. Muhakemenin konusunun aynılığı................................................................578
2. Muhakeme konusunun derdest olması..........................................................579
3. Muhakeme konusunun kesin hükümle çözümlenmiş olması.........................579
a.Ne bis in idem ilkesi.................................................................................579
b.Ne bis in idem ilkesinin kapsamına girmeyen haller..................................581
c.Ceza muhakemesi ile medeni muhakeme arasındaki ilişki.........................582
d.Suçların içtimaında kesin hükmün kapsamının belirlenmesi.....................584
aa. Zincirleme suç..................................................................................................585
bb. Bileşik suç........................................................................................................586
§14. Uyuşmazlıklar Arasında Bağlantı
I. Kavram.............................................................................................................587
II. Bağlantı çeşitleri................................................................................................587
1.Tek yönlü bağlantı-karışık bağlantı...............................................................587
2.Dar bağlantı-geniş bağlantı...........................................................................588
a. Dar bağlantı..............................................................................................588
b. Geniş bağlantı...........................................................................................589
III. Bağlantının sonuçları........................................................................................589
1. Muhakemelerin birleştirilmesi.......................................................................590
a. Birleştirmenin koşulları.............................................................................590
aa. Uyuşmazlıklar arasında bağlantı bulunması......................................................590
bb. Birleştirmede yarar bulunması.........................................................................591
cc. Birleştirme olanağının bulunması.....................................................................591
b. Birleştirme koşullarının değerlendirilmesi.................................................592
c. Birleştirme usulü.......................................................................................593
d. Birleştirmenin sonuçları............................................................................596
aa. Madde (görev) yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi............................596
bb.Yer yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi..............................................596
cc. Görev yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi..........................................596
dd.Kanun yolunun kesinleşmeyi engelleyici etkisine istisna getirmesi...................597
2. Bekletici sorun veya nispi yargılama yapma...................................................597
a. Bekletici sorun ve nispi yargılama yapmanın şartları..................................599
b. Bekletici sorun ve nispi yargılama şartlarının değerlendirilmesi.................599
aa. Bekletici sorun sayma mecburiyeti-nispi yargılama yapma yasağı.....................599
bb. Bekletici sorun sayma yasağı-nispi yargılama yapma
mecburiyeti.....................................................................................................600
c.Bekletici sorun sayma veya nispi yargılama yapmanın fayda ve
sakıncaları................................................................................................. 601
§15. Muhakeme Şartları
I. Genel olarak...................................................................................................... 602
II. Olumlu-olumsuz muhakeme şartları................................................................. 603
III. Muhakeme şartlarının kabul edilmesinin nedenleri........................................... 603
İçindekiler
XXXVII
IV. Muhakeme şartlarının benzer kurumlardan farkı............................................... 604
V. Muhakeme şartlarının sınıflandırılması............................................................. 604
VI. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve muhakeme şartları...................................... 605
VII. Muhakeme şartlarının bulunmamasının sonuçları............................................. 606
1. Soruşturma evresi..........................................................................................606
2. Ara muhakeme.............................................................................................. 607
3.Kovuşturma evresi........................................................................................ 607
4.Kanun yolu................................................................................................... 608
VIII. Önemli bazı muhakeme şartları........................................................................ 609
1. Türk mahkemelerinin milli yargı yetkisinin bulunması............................... 609
2. Mahkemenin yetkili olması......................................................................... 609
a. Mahkemenin madde (görev) yönünden yetkili olması............................. 609
b. Mahkemenin yer yönünden yetkili olması.............................................. 610
3. Şikâyetin gerçekleşmiş olması...................................................................... 610
4. Şikâyetten feragat edilmemiş veya vazgeçilmemiş olması............................. 610
5. İzin verilmiş olması..................................................................................... 612
6. Kusur yeteneğinin bulunması..................................................................... 614
7. Duruşma ehliyetinin bulunması.................................................................. 615
8. Ceza soruşturması yolunun açık olması....................................................... 616
9. Dokunulmazlığın bulunmaması.................................................................. 616
10.Görülmekte olan dava bulunmaması.......................................................... 617
11.Kesin hüküm bulunmaması........................................................................ 617
12.Suçun zamanaşımına uğramamış olması..................................................... 618
13.Yargılanacak kişinin hayatta olması............................................................. 619
14.Askerlik hizmetinin yapılmış olması............................................................ 619
IX. Muhakeme şartı olma niteliği tartışmalı haller................................................... 620
1. Sanığın fazla ömrünün kalmaması.................................................................620
2. Muhakeme süresinin çok uzaması.................................................................620
§16. Muhakeme İşlemleri
I. Kavram.............................................................................................................621
II. İşlemlerin maddi yapılarına göre sınıflandırılması..............................................622
1. Sözlü işlemler................................................................................................622
2. Yazılı işlemler................................................................................................622
3. Eylemli işlemler.............................................................................................623
III. İşlemlerin işlemi yapan süjeye göre sınıflandırılması..........................................624
1. Hâkim işlemleri............................................................................................624
2. Savcı işlemleri...............................................................................................624
3. Savunma işlemleri.........................................................................................625
IV. Muhakeme işlemlerinin unsurları......................................................................625
V. Muhakeme işlemlerinin bildirilmesi..................................................................626
1. Vasıtasız bildirimler.......................................................................................626
2. Vasıtalı bildirimler.........................................................................................627
XXXVIII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
VI. Muhakeme işlemlerinde süreler.........................................................................629
1. Süreler ve gün verme.....................................................................................629
a. Süreler.......................................................................................................629
b. Gün verme................................................................................................632
2. Süresi içinde yapılamayan işlemlerde eski hale getirme..................................632
a. Kavram.....................................................................................................632
b. Eski hale getirmenin hukuki niteliği.........................................................633
c. Eski hale getirme nedenleri.......................................................................633
aa. Süreyi kusursuz geçirme...................................................................................633
aaa. Mücbir sebep bulunması.......................................................................................... 634
bbb. Sakınma olanağı bulunmayan olayların gerçekleşmesi............................................. 634
ccc. Tebliğden haberdar olmama..................................................................................... 634
bb. Kanun yoluna başvuru hakkının bildirilmemesi...............................................635
cc. Duruşmada bulunmama......................................................................635
d. Eski hale getirme istemi............................................................................636
aa. Süre ve istek koşulu..........................................................................................636
bb. Eski hale getirme isteyebilecek kişiler...............................................................637
cc. İspat külfeti ve kaçırılan işlemin yapılması........................................................637
e. Eski hale getirme incelemesinin yapılması.................................................638
aa. İncelemeyi yapacak merci ve inceleme zamanı..................................................638
bb. Kararın verilmesi.............................................................................................638
f. Eski hale getirmenin etkisi.........................................................................639
VII. Muhakeme işlemlerindeki sakatlıkların sonuçları..............................................639
1. Yokluk..........................................................................................................639
2. Butlan...........................................................................................................641
§17. Kovuşturma Evresinin Devreleri ve Görevi
I. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) devreleri..............................................642
II. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) görevi.................................................643
§18. Kamu Davasının Duruşma Hazırlığı Devresi
I. Duruşma hazırlığı devresinin amacı ve görevi....................................................643
II. Duruşma hazırlığı devresinin makamları...........................................................643
III. Duruşma hazırlığında yapılacak işlemler...........................................................645
1. Duruşma gününün belirlenmesi....................................................................645
2. İddianamenin sanığa bildirilmesi...................................................................646
3. Duruşma için çağrı kâğıtlarının (davetiyelerin) çıkartılması...........................647
a.Sanığın davet edilmesi..............................................................................648
b.Müdafiin davet edilmesi............................................................................648
c.Tanık ve bilirkişilerin davet edilmesi.........................................................648
d.Suçtan zarar görenin davet edilmesi..........................................................649
e. Sanığın yasal temsilcisinin ve eşinin davet edilmesi...................................649
4.Delillerin toplanması....................................................................................650
İçindekiler
XXXIX
5.Erken dinleme..............................................................................................652
6.Erken keşif ve muayene.................................................................................653
7.Erken sorgu..................................................................................................654
8.Diğer işlemler...............................................................................................654
§19. Kamu Davasının Duruşma Devresi
I. Duruşma devresinin amacı................................................................................656
II. Duruşmaya hâkim olan ilkeler..........................................................................656
1. Duruşmanın yoğunluğu................................................................................656
2. Duruşmanın doğrudan doğruyalığı...............................................................657
3. Duruşmanın sözlülüğü..................................................................................659
4. Maddi gerçeğin re’sen araştırılması................................................................660
5. Duruşmanın kamuya açıklığı........................................................................662
a. Kamuya açıklığın önemi ve anlamı............................................................662
b. Kamuya açıklık ilkesine getirilen sınırlamalar............................................664
aa. Doğrudan aleniyetin kaldırılması.....................................................................665
bb.Dolaylı aleniyetin kaldırılması.........................................................................666
III. Duruşmaya katılan süjelerin hazır bulunması ve duruşmanın açılması...............666
1. Genel olarak..................................................................................................666
2. Yargılama makamının oluşturulması.............................................................666
a.Hâkimin davaya bakma mecburiyeti.........................................................666
b.Hâkimin görevden alıkonulması...............................................................667
aa. Hâkimin görevden alıkonulma nedenleri..........................................................667
aaa. Hâkimin davaya bakamayacağı haller bulunması.................................................... 668
bbb.Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer nedenler bulunması.......................... 670
bb. Hâkimin reddi.................................................................................................671
aaa. Ret istemi ve süresi................................................................................................... 671
bbb. Ret isteminin incelenmesi....................................................................................... 672
cc. Hâkimin çekinmesi.........................................................................................673
dd.Görevden alıkonulan hâkimin yapabileceği işlemler........................................673
3. İddia makamının oluşturulması....................................................................674
a. Cumhuriyet savcısının duruşmada hazır bulunması...................................674
b. Cumhuriyet savcısının duruşmadan yasaklanması.....................................674
4. Zabıt kâtibinin hazır bulunması....................................................................675
5. Sanığın duruşmada hazır bulunması..............................................................675
a. Kural.........................................................................................................675
b. İstisnalar...................................................................................................676
aa. Sanık ilk oturumda hazır bulunmaksızın
duruşmanın açılabileceği haller........................................................................676
aaa. Sanığın ilk oturumda bulunma mecburiyetinden kurtarılması................................ 676
bbb.Sanığa yüklenen suçun yaptırımının hafif olması.................................................... 677
ccc. Sanığın derhal beraatine karar verilebilecek olması.................................................. 677
ddd.Sanığın kaçak olması............................................................................................... 677
bb.Sanığın duruşmada sorgusu yapıldıktan sonra
hazır bulunma yükümlülüğünün istisnaları.....................................................678
XL
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
aaa. Sanığın duruşmadan bağışık (vareste) tutulmayı istemesi......................................... 678
bbb. Tutuklu sanığın duruşmada bulunma yükümlülüğünden
kurtarılması............................................................................................................ 678
ccc. Sanığın duruşmadan savuşması................................................................................ 679
ddd. Olayın aydınlatılması için sanığın duruşma salonundan çıkarılması........................ 679
6. Müdafiin hazır bulunması.............................................................................680
IV. Duruşmanın idaresi ve düzeni...........................................................................681
V. Duruşmanın yürüyüşü......................................................................................682
1. Genel olarak..................................................................................................682
2. İddianamenin okunmasının özelliği..............................................................683
3. Sanığa haklarının hatırlatılması ve sorgu.......................................................684
4. Delillerin ortaya konulması...........................................................................685
a.Genel olarak.............................................................................................685
b.Tanık ve bilirkişinin dinlenmesi ve soru sorulması....................................685
aa. Dinlenme usulü..............................................................................................685
bb.Çapraz sorgu...................................................................................................686
cc. Naklen yayın yoluyla dinleme.........................................................................688
c. Belge delillerinin okunması.......................................................................689
aa. Genel olarak.....................................................................................................689
bb. Rapor, belge ve yazıların okunması..................................................................689
cc. Duruşma sırasında duruşma salonu dışında yapılan
işlemlere ait tutanakların okunması.................................................................689
dd. Soruşturma evresinde tutulan tutanakların okunması......................................689
aaa. Tanığın önceki beyanını içeren dinleme tutanaklarının okunması............................ 689
bbb. Sanığın önceki ifadesini içeren tutanakların okunması............................................ 691
ccc. Önceden tutulmuş diğer tutanakların okunması...................................................... 692
d. Belirti delillerinin ortaya konulması..........................................................693
5. Delillerin toplanması -tevsii tahkikat- talebi..................................................693
a. Genel olarak..............................................................................................693
b. Delil toplanması talebinin reddi................................................................694
6. Sanığa ek savunma hakkı verilmesi................................................................696
7.Esas hakkındaki görüşlerin alınması ve duruşmaya son verilmesi...................696
VI. Ara kararların verilme usulü..............................................................................698
VII. Duruşma işlemlerinin tutanağa bağlanması.......................................................699
1. Genel olarak..................................................................................................699
2. Duruşma tutanağının ispat gücü...................................................................701
§20. Kamu Davasının Duruşmadan Sonuç
Çıkarma Devresi
I. Delillerin değerlendirilmesi...............................................................................702
1.Genel olarak.................................................................................................702
2.Vicdani kanaat-ispat.....................................................................................702
3.İspatın kapsamı.............................................................................................705
4.Sıkı ispat-serbest ispat...................................................................................707
5.Belli ve açık hususların ispatının gerekmemesi..............................................708
İçindekiler
XLI
6.Ceza muhakemesinde ispat külfeti sorunu....................................................709
7.Şüpheden sanık yararlanır ilkesi....................................................................709
II. Hukuka aykırı delillerin değerlendirilmesi yasağı...............................................711
1.Delil elde etme yasağı...................................................................................712
2.Değerlendirme yasağı....................................................................................713
a.Kavram.....................................................................................................713
b.Karşılaştırmalı hukuk................................................................................715
c.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin konuya yaklaşımı...........................717
d.Türk hukuku............................................................................................719
3.Hukuka aykırı delillerin uzak etkisi-zehirli ağacın meyvesi............................723
4.Hukuka aykırı delillerin dosyadan çıkartılması sorunu..................................724
5.Hukuka aykırı işlem yapan kişilerin ceza sorumluluğu..................................726
III. Müzakere ve oy verme.......................................................................................726
IV. Hüküm çeşitleri ve hükmün unsurları...............................................................727
1.Genel olarak.................................................................................................727
2.Hüküm çeşitleri............................................................................................727
a.Beraat kararı.............................................................................................728
b.Ceza verilmesine yer olmadığı kararı.........................................................728
c.Mahkûmiyet kararı...................................................................................730
d.Güvenlik tedbiri kararı..............................................................................730
e. Davanın reddi ya da düşmesi kararı..........................................................731
f. Durma kararı............................................................................................732
3.Hükmün unsurları........................................................................................733
a.Gerekçe....................................................................................................733
b.Olay.........................................................................................................735
c.Sonuç.......................................................................................................735
4.Hüküm fıkrası ve gerekçeli hüküm (ilâm).....................................................735
a.Genel olarak.............................................................................................735
b.Hükmün belgelenmesi..............................................................................735
c.Hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişki bulunması................................736
5.Hükmün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanması..............................737
6. Hükümdeki maddi hataların düzeltilmesi.....................................................738
V. Mahkûmiyet hükmünün veya hüküm fıkrasının
duruşmada açıklanmasının geri bırakılması.......................................................739
1.Genel olarak.................................................................................................739
2.Geri bırakmanın koşulları.............................................................................742
a.Objektif koşullar.......................................................................................742
b.Sübjektif koşul..........................................................................................745
3.Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) geri bırakma...................................................745
4.Geri bırakma –denetim- süresi......................................................................745
5.Geri bırakmanın sonuçları............................................................................746
6.Geri bırakma kararının geri alınması.............................................................747
7.Kanun yolu...................................................................................................748
XLII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
KANUN YOLLARI
§21. Kanun Yollarına İlişkin Genel Bilgiler
I. Kavram.............................................................................................................753
II. Kanun yollarının sınıflandırılması.....................................................................753
III. Kanun yollarına başvurabilecek kişiler...............................................................755
1.Genel olarak.................................................................................................755
2.Cumhuriyet savcısı.......................................................................................755
3.Şüpheli.........................................................................................................756
4.Sanık............................................................................................................757
5.Avukat..........................................................................................................757
a.Başvurma yetkisi.......................................................................................757
b.Başvurma yetkisinin kaldırılması...............................................................758
6.Şüpheli veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi.....................................................759
7.Katılan..........................................................................................................760
8.Diğer kişiler..................................................................................................760
IV. Kanun yoluna başvurma süresi..........................................................................761
V. Kanun yoluna başvurma biçimi.........................................................................761
1.Genel olarak.................................................................................................761
2.Mercide yanılmanın etkisi.............................................................................762
VI. Kanun yolu başvurusundan feragat veya vazgeçme............................................764
VII. Reformatio in peius...........................................................................................765
§22. Olağan Kanun Yolları
I. Kavram.............................................................................................................769
II. Olağan kanun yolları çeşitleri............................................................................769
1.İtiraz.............................................................................................................769
a.Genel olarak.............................................................................................769
b.İtiraz mercileri..........................................................................................770
c.İtirazın yapılması......................................................................................771
d.İtirazın incelenmesi...................................................................................771
e. İtirazın etkisi ve sonucu............................................................................771
2. 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’na göre temyiz.....................773
a.Genel olarak.............................................................................................773
b.Temyize konu olan kararlar.......................................................................774
c.Temyiz nedenleri......................................................................................775
aa. Genel olarak....................................................................................................775
bb.Nispi temyiz nedenleri ve temyiz nedeni sayılmayan haller..............................777
cc. Mutlak temyiz nedenleri..................................................................................778
d.Temyiz edilemeyen kararlar.......................................................................780
e. Temyize başvurulması ve süre...................................................................780
f. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz lâyihası...................................781
g.Temyize başvurmanın etkisi......................................................................781
İçindekiler
XLIII
h.Temyize başvurma süreci...........................................................................782
ı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın mütalâası -tebliğname.....................782
i. Temyizde maddi-hukuki inceleme............................................................783
j. Yargıtay’ın incelemesi................................................................................785
k.Yargıtay tarafından verilecek kararlar.........................................................787
l. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi................................................790
m. Israr kararı...............................................................................................792
3.İstinaf...........................................................................................................792
a.Genel olarak.............................................................................................792
b.İstinaf yoluna gidilemeyecek kararlar........................................................794
c.İstinaf isteminin süresi ve şekli..................................................................794
d.İstinafa başvurabilecek olanlar...................................................................795
e. İstinaf incelemesi......................................................................................796
f. İstemin reddi............................................................................................796
g.İstinaf isteminin tebliği ve cevabı..............................................................796
h.Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının görevi......................796
ı. Dosya üzerinden ön inceleme...................................................................797
i. Dosyanın esastan incelenmesi ve kovuşturma............................................797
j. Duruşma hazırlığı.....................................................................................798
k.İstinaf incelemesi......................................................................................798
l. Aleyhe bozma ve direnme yasağı...............................................................799
4.5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre temyiz.................................799
a.Genel olarak.............................................................................................799
b.Temyize konu olan kararlar.......................................................................800
c.Temyiz nedenleri......................................................................................800
d.Hukuka kesin aykırılık nedenleri..............................................................801
e. Temyize başvurulması ve süre...................................................................802
f. Temyiz başvurusunun etkisi......................................................................802
g.Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz gerekçesi.................................802
h.Temyiz süreci............................................................................................803
aa. Temyiz isteminin reddi....................................................................................803
bb.Temyiz dilekçesinin tebliği..............................................................................803
cc. Temyiz isteminin Yargıtay tarafından reddi......................................................804
dd.Duruşmalı inceleme........................................................................................804
ee. Duruşmada usul..............................................................................................804
ff. Yargıtay’ın kararları.........................................................................................805
aaa. Temyiz isteminin esastan reddi veya hükmün bozulması......................................... 805
bbb.Yargıtay’ca hukuka aykırılığın düzeltilmesi (ıslah)................................................... 805
gg. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi........................................................806
hh. Yargıtay’da hükmün açıklanması......................................................................806
ı. Hükmün bozulmasının diğer sanıklara etkisi.............................................806
i. Davaya yeniden bakacak mahkemenin işlemleri.........................................807
XLIV
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
§23. Olağanüstü Kanun Yolları
I. Kavram.............................................................................................................808
II. Olağanüstü kanun yolları çeşitleri.....................................................................808
1.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın itirazı.....................................................808
a.Genel olarak.............................................................................................808
b.İtiraz edilebilecek kararlar.........................................................................809
c.Başvurabilecek kişiler ve başvuru süresi.....................................................810
d.Başvuru nedenleri.....................................................................................811
e. İnfazın geri bırakılması.............................................................................811
f. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın sanık aleyhine itirazı..........................811
g.İnceleme...................................................................................................812
2.Kanun yararına bozma (Yazılı emir)..............................................................813
a. Genel olarak.............................................................................................813
b.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın re’sen kanun yararına
bozma yoluna başvurması.........................................................................814
c. İnceleme ve karar çeşitleri.........................................................................814
3. Yargılamanın yenilenmesi..............................................................................816
a.Genel olarak.............................................................................................816
b.Başvurabilecek kişiler................................................................................816
c.Yargılamanın yenilenmesinde süre............................................................817
d.Yenilenme yöntemi...................................................................................817
e. Yargılamanın yenilenmesi talebinin etkisi..................................................818
f. Yargılamanın yenilenmesi sebepleri...........................................................818
aa. Genel olarak.............................................................................................818
bb. Lehte yenilenme halleri............................................................................819
aaa. Sahte belge kullanılmış olması........................................................................ 820
bbb. Yalancı tanıklık yapılmış olması...................................................................... 820
ccc. Hâkimin suç işlemiş olması............................................................................ 821
ddd.Dayanak hükmün kalkması............................................................................ 822
eee. Yeni delil veya yeni olay ortaya çıkması........................................................... 822
fff. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararı.................................................. 822
cc. Aleyhte yenilenme halleri.........................................................................823
aaa. Sahte belge kullanılması................................................................................... 824
bbb. Hâkimin suç işlemesi...................................................................................... 824
ccc. İkrar bulunması............................................................................................... 825
g.Talebin incelenmesi..................................................................................825
aa. Genel olarak.............................................................................................825
bb. Bir suça dayanan yenileme talebinin incelenmesi......................................826
h.Yeniden muhakeme..................................................................................827
İçindekiler
XLV
BEŞİNCİ BÖLÜM
ANAYASA’DAKİ TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KAMU GÜCÜNE
KARŞI KORUNMASI
§24. Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru
I. Genel olarak......................................................................................................831
II. Bireysel başvuruyu inceleyecek olan makam......................................................832
III. Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar..............................................................833
IV. Bireysel başvurunun konusu..............................................................................834
V. Bireysel başvurunun koşulları............................................................................835
1. Genel yargı yollarının tüketilmiş olması........................................................835
2. Bireysel başvuru süresi içinde başvuru yapılmış olması..................................836
VI. Bireysel başvuru usulü.......................................................................................836
VII. Kabul edilebilirlik kararı verilmesi.....................................................................837
VIII. Esastan inceleme...............................................................................................838
IX. Anayasa Mahkemesi’nin esastan inceleme sonunda verebileceği kararlar............839
X. Başvuru hakkının kötüye kullanılması...............................................................840
ALTINCI BÖLÜM
DEVLET VE MAĞDUR İLİŞKİSİ
§25. Mağdurun Hakları
I. Genel olarak......................................................................................................843
II. Mağdurun ceza muhakemesindeki hakları.........................................................844
1.Genel olarak.................................................................................................844
2.Soruşturma evresi.........................................................................................844
3.Kovuşturma evresi........................................................................................846
III. Mağdurun zararlarının devlet tarafından karşılanması.......................................847
IV. Mağdurun hukuk mahkemelerinde tazminat istemesi.......................................847
1.Genel olarak.................................................................................................847
2. Ceza davaları ile hukuk mahkemelerindeki şahsi hak davaları
arasındaki ilişki.............................................................................................848
a.Tazminat davasında zamanaşımının belirlenmesi......................................848
b.Şikâyet hakkının kullanılması ile tazminat davaları
arasındaki ilişki.........................................................................................849
V. Mağdurun zararlarının şüpheli veya sanık tarafından
giderilebileceği haller.........................................................................................849
1. Uzlaşma........................................................................................................849
2. Erteleme.......................................................................................................849
3. Kısa süreli hapis cezasına mahkûmiyet..........................................................850
4. Koşullu salıverme..........................................................................................850
5. Adli kontrol..................................................................................................851
XLVI
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
§26. Davaya Katılma
I. Genel olarak......................................................................................................851
II. Katılma davası açmaya hakkı olanlar.................................................................852
1.Mağdur ve suçtan zarar gören gerçek kişiler..................................................852
a.5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre mağdur............................853
b.1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’na göre mağdur...............855
c.Davaya katılma ehliyeti.............................................................................856
2. Tüzel kişiler..................................................................................................856
3. Mâlen sorumlular.........................................................................................858
III. Katılma talebinin zamanı..................................................................................858
IV. Katılma yöntemi...............................................................................................859
V. Katılmanın davaya etkisi...................................................................................862
VI. Katılanın hakları...............................................................................................862
1.Genel olarak.................................................................................................862
2.Avukattan (vekilden) yararlanma..................................................................862
3.Davasından vazgeçme...................................................................................863
4.Kanun yollarına başvurma ve başvuruyu geri alma........................................863
5.Kişisel haklarını isteme.................................................................................864
6.Katılanın diğer hakları..................................................................................865
VII. Katılanın yükümlülükleri..................................................................................865
YEDİNCİ BÖLÜM
ÖZEL MUHAKEME USULLERİ
§27. Gaip ve Kaçakların Muhakemesi
I. Gaiplik ve kaçaklık kavramı..............................................................................869
II. Gaiplik ve kaçaklık halleri.................................................................................870
1.Bulunduğu yerin bilinmemesi.......................................................................870
2.Yurtdışında olma..........................................................................................870
3.Yurtdışından getirilmesi uygun bulunmama..................................................871
III. Gaip hakkında yapılabilecek işlemler.................................................................871
1.Genel olarak.................................................................................................871
2.İhtarda bulunulması.....................................................................................872
3.Güvence belgesi verilmesi.............................................................................872
4.Delillerin toplanması....................................................................................872
IV. Kaçakların yargılanması....................................................................................873
1.Genel olarak.................................................................................................873
2.Kaçaklığa karar verilmesi...............................................................................873
3.Kaçağın yargılanabileceği suçlar....................................................................874
4.Kaçak hakkında koruma tedbirlerine başvurulması.......................................874
a.Elkoyma...................................................................................................874
b.Tutuklama ve güvence belgesi...................................................................875
5.Kanun yolu...................................................................................................875
İçindekiler
XLVII
§28. İdari Yaptırım Muhakemesi
I. Genel olarak......................................................................................................876
II. Kabahatler Kanunu’nun kapsamı......................................................................876
III. İdari yaptırım kararı verilmesi...........................................................................878
1.İdari mercilerin karar verme yetkisi...............................................................878
2.Cumhuriyet savcısının karar verme yetkisi....................................................879
3.Mahkemenin karar verme yetkisi..................................................................879
IV. İdari yaptırım kararının içeriği..........................................................................880
V. İdari yaptırım kararının tebliği..........................................................................880
VI. İdari yaptırım kararlarının denetimi..................................................................881
1.İdari merciler ile Cumhuriyet savcılarının
kararlarına karşı başvuru...............................................................................881
a. Başvuru yeri, süresi ve şekli........................................................................881
b. Başvurudan vazgeçme ve kabul.................................................................883
c. Başvurunun incelenmesi............................................................................883
aa. Usule ilişkin inceleme.......................................................................................883
bb. Esasa ilişkin inceleme.......................................................................................883
cc. Karar çeşitleri...................................................................................................884
dd. Kanun yolu.....................................................................................................885
2. Mahkeme kararlarına karşı itiraz...................................................................886
SEKİZİNCİ BÖLÜM
TÂLİ CEZA MUHAKEMELERİ
§29. Müsadere Muhakemesi
I. Kavram.............................................................................................................889
II. Müsaderenin kapsamı.......................................................................................889
III. Müsadere ve elkoyma........................................................................................890
IV. Müsadere usulü.................................................................................................891
1.Dava açılması ve yetkili mahkeme.................................................................891
2.Duruşma yapılması.......................................................................................891
3.Duruşma yapılmayan haller..........................................................................892
4.Kanun yolu...................................................................................................892
5.Elkonulan eşyanın iadesi...............................................................................892
§30. Muhakeme Giderleri Muhakemesi
I.Kavram.............................................................................................................893
II. Ceza muhakemesinde ekonomiklik ilkesi..........................................................894
III. Muhakeme giderlerini üstlenecek kişiler............................................................895
1.Mahkûmiyet kararı.......................................................................................895
2.Kısmen mahkûmiyet kararı...........................................................................896
3.Birden çok kişinin mahkûmiyeti...................................................................896
4.Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi.............................896
5.Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz.................896
6.Suç uydurma ya da iftira...............................................................................896
7.Karşılıklı hakaret...........................................................................................896
XLVIII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
8.Eski hale getirme..........................................................................................897
9.Kanun yollarına başvurma............................................................................897
IV. Muhakeme gideri kararı ve yerine getirilmesi....................................................897
§31. İnfaz Muhakemesi
I. Kavram.............................................................................................................898
II. İnfaz muhakemesinin konusu olabilecek uyuşmazlıklar.....................................899
III. İnfaz muhakemesine konu olmayan haller.........................................................899
IV. Başvuruyu yapabilecek olan kişiler....................................................................900
V. İnfaz sırasında verilecek kararların mercii ve usulü.............................................900
VI. Kanun yolu.......................................................................................................901
İçindekiler
XLIX
KISALTMALAR
AABD
Ad.Bk.
Adlî Teşkilât K.
AHFD
AİHM
AİHS
Arama Y.
As. YD
As.YGK
AsMKYUK
AÜ
ASBFD
Av.CMK
Av.K.
Ay
AYİMBAM K.
AyM
AyMK
AyMK.
Bak.
BerlVerfG
BGH
BGHSt
Bilirkişi Y.
BK
BM
BverfG
BverfGE
C.
C.savcısı
CD
CHD
: Ankara Barosu Dergisi
: Adalet Bakanlığı
: Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun
: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
: Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği
: Askeri Yargıtay Dairesi
: Askeri Yargıtay Genel Kurulu
: Askeri Mahkemeler Kuruluş ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun
: Ankara Üniversitesi
: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi
: Avusturya CMK
: 19.3.1969 Gün ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu
:Anayasa
: 26.9.2004 Gün ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge
Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun
: Anayasa Mahkemesi
: Anayasa Mahkemesi Kararı
:30.3.2011 Gün ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, RG 3.4.2011 No.27894.
:Bakınız
: Verfassungsgerichthof des Landes Berlin (Berlin Eyalet Anayasa Mahkemesi)
: Bundesgerichtshof (Alman Yüksek Mahkemesi)
:Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Strafsachen (Federal Yüksek
Mahkeme Kararları-Ceza Davaları)
:Ceza Muhakemesi Kanuna Göre İl Adlî Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik
: 22.4.1926 Gün ve 818 sayılı Borçlar Kanunu
: Birleşmiş Milletler
: Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi)
:Entscheidungen des Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa
Mahkemesi Kararları)
:Cilt
: Cumhuriyet savcısı
: Ceza Dairesi
: Ceza Hukuku Dergisi Journal of Criminal Law / Zeitschrift für Strafrecht
L
CİGM
CGİK
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
CİK
CİKYAS
CMK
CMUK
CMKYUK
CMK Yürürlük K.
çev.
ÇKK
Der.
DİHMİT K.
Diss. DJZ
dn.
Ed.
DriZ
ETK
EuGRZ
FSEK geç.
HSK
HFD
HSYK
HSYKK
HMK HUMK
İB
İBD
İHAS
İHEB
İHFM
İHK
İİK
İKBMS
İnternet Yoluyla
İşlenen Suçlarla
Mücadele K.
JTGYY
JTK
JuS
: Ceza İşleri Genel Müdürlüğü
: 13.12.2004 Gün ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
: 13.7.1965 Gün ve 647 Sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun
: Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi
: 4.12.2004 Gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
: 4.4.1929 Gün ve 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu
: 23.3.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun
: 23.3.2005 Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun
:çeviren
: 3.7.2005 Gün ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu
: Derleyen
: 1.11.1983 Gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilâtı Kanunu
: Dissertation (Doktora Tezi)
: Deutsche Juristenzeitung
:dipnot
: Editör
: Deutsche Richterzeitung
: 4.6.1937 Gün ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanunu
: Europäische Grundrechte Zeitschrift
: 5.12.1951 Gün ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
:geçici
: 24/02/1983 Gün ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu
: Hukuk Fakültesi Dergisi
: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu
: 11.12.2010 Gün ve 6087 sayılı Hâkim ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu
: 12.1.2011 Gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
: 18/06/1927 Gün ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu
: İstanbul Barosu
: İstanbul Barosu Dergisi
: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi
: İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası
: 16.5.2001 Gün ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu
: 9.6.1932 Gün 2004 sayılı İcra İflas Kanunu
: İşkenceye Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi
: 4.5.2007 Gün ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi
Hakkında Kanun
: Jandarma Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği
: 10.3.1983 Gün ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilâtı Kanunu
: Juristiche Schulung
Kısaltmalar
K.
k.no.
Karş.
KK
KTK
m.
MK
MSHS
Muayene Y.
LI
: Kanun
: kenar no
:Karşılaştırınız
: 30.3.2005 Gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
: 13.10.1983 Gün ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
:madde
: 22.11.2001 Gün ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
: Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi
: Ceza Mahkemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik
N.
:Numara
NJW : Neue juristische Wochenschrift
OLG
: Oberlandesgericht (Alman Eyalet Yüksek Mahkemesi)
Özel Güvenlik K.
: 10.6.2004 Gün ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun
PVSK
: 4.7.1934 Gün ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu
RG
: Resmi Gazete
S.
:Sayı
SEGBİS Y.
:Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması
Hakkında Yönetmelik
SHÇEK
: Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
Tanık KK
: 27.12.2007 Gün ve 5721 sayılı Tanık Koruma Kanunu
TCK
: 26.9.2004 Gün ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
TBK
: 11.1.2011 Gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
TMK
: 12.4.1991Gün ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu
TTK
: 29.6.1956 Gün ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu
UMKK
: 12.6.1979 Gün ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun
UYAP Bilişim Sistemi : Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi
vd.
: ve devamı
vs.
: ve sair
VUK
: 4.1.1961 Gün ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
Y.
:Yönetmelik
yay.
:Yayınlayan
Yazı İşleri Hizmetleri Y.:Cumhuriyet Başsavcıları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı
İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik
Y.CD
: Yargıtay Ceza Dairesi
YCGK
: Yargıtay Ceza Genel Kurulu
YD
: Yargıtay Dergisi
YGİY
: Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği
Y.HD
: Yargıtay Hukuk Dairesi
YİBK
: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı
YKD
: Yargıtay Kararları Dergisi
LII
Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku
Download

Ürünün içerik detayı için TIKLAYINIZ