MUDEJAR
MUDEJAR
(bk . MÜDECCENLER).
L
_j
ı
MUFADDAL e d-DABBI
ı
(-?1~1)
Ebü'l-Abbas Mufaddal b. Muhammed
b. Ya'la ed-Dabbi el-Kufl
(ö. ı 78/794 [?]}
L
Kufe mektebine mensup
Arap dili ve edebiyatı a limi,
şiir ravisi ve eleştirmen.
_j
Muhtemelen ll. (VIII.) yüzyılın başların­
da Küfe'de doğmuştur (Ömer Ferruh, ll,
i i 9) . Soyu Beni Sa'lebe b. Seyyid b. Dabbe'ye ulaşır. Dedesi Ya'la Rey, Hemedan
ve Mahin'in haracına memur edilmişti.
Babası kadim Arap tarihine vakıf bir ravi
idi (Ta beri, I, 2902; II, ı 3 13). Semmak b.
Harb, Ebu İshak es-Sebii, Asım b. Behdele, Mücahid İbnü'r-RGmi. A'meş. İbra­
him b. Muhacir, Muglre b. Mukassem gibi
alimlerden kır aat, hadis ve ah bar dersleri
aldı. Muhammed b. Abdullah ei-Mehdi'nin kardeşi İbrahim b. Abdullah 'ın Abbasi Hafifesi MansGr'a karşı 145 (762) yılın­
da başlattığı isyana katıldığı için hapsediidiyse de daha sonra halife kendisini bağışlayarak oğlu Mehdi- Billah'a m üre bbi
tayin etti. Küfe'de yaşayan Mufaddal Arap
dili ve edebiyatı üzerinde çalıştı, eğitim ve
öğretimle meşgul oldu; HarGnürreşid döneminde Bağdat'a gitti (İbnü'l-Kıftl, lll,
298). HarGnürreşid'in ve Isa b. Ca'fer gibi
devrio ileri gelenlerinin huzurunda Ali b.
Hamza ei-Kisai ve Asmai gibi alimlerle
şiir, tefsir ve dil meseleleri hakkında tartışmalar yaptı (Ebü ' I-Kasım ez-Zeccad, s.
14-15, 35-37).
Az kullanılan Arapça kelimeler, Arap
grameri, Araplar'ın soy bilimi , eski Arap
savaşları ve özellikle kadim Arap şiiri üzerindeki bilgisi ve rivayetleriyle meşhur
olan Mufaddal, Cahiliye şiiri alanında otorite kabul edilmiş, bu konuda çağdaşı
Hammad er-Raviye'nin rakibi sayılmıştır .
Cahiliye şiirinden yaptığı seçmeler Hammad ' ınkinden (el-Mu'alla~at) daha kapsamlıdır. Hammad gibi o da "raviye" (büyük ravi) lakabıyla anılmış ve rivayetlerinin doğruluğu ile tanınmıştır. Zira Hammad, Cahiliye şairleri adına şiirler uydurmak suretiyle kadim Arap şiirini ifsat etmekle itharn edilmiştir (Yaküt, XIII, 165166). Halife Mehdi-Billah ile HarGnürreşid'in Mufaddal'ın eski Arap şiiri konusundaki bilgilerinden yararlandığını , onların
364
huzurunda kendisinin şairler ve şiir ravileriyle sohbetler yaptığını gösterenbirçok
rivayet vardır. İbnü'I-Kıfti, bun ları derieyerek el-Mufaşşal if aJJ_bfıri'l-Mufac)c)al
adıyla bir eser yazacağım kaydetmiştir (İn­
bahü'r-ruuat, lll , 305).
Mufaddal, Arap dili ve edebiyatı alanın­
da birçok öğrenci yetiştirmiştir. KOfeliler
arasında başta üvey oğlu Ebu Abdullah
İbnü'l-A' rabi olmak üzere Kisil.i, Yahya b.
Ziyil.d el-Ferra, Ebu Kamil ei-Cahderi; Basralılar'dan Ebu Amr eş-Şeybani ve Ebu
Zeydei-Ensari sayılabilir. Halef el-Ahmer,
Muhammed b. ömer el-Kasabi ve Ahmed
b. Malik ei-Kuşeyri de onun talebeleri arasında yer alır.
Kaynaklarda Mufaddal'ın vefat tarihiyle ilgili olarak 164 (781 ), 168 (784) , 170
(786) ve 171 (787) yılları zikredilmiştir.
170'te (786) halife olan HarGnürreşid ' in
hilafet günlerinde Mufaddal'ın Bağdat'a
gelerek onun huzurunda münazaralara
katıldığına dair rivayetlere, ayrıca Yahya
b. Abdullah b. Hasan'ın 176 (792-93) yı­
lındaki isyanından haber vermesine (Taberi, X, 55) dayanılarakonun bu tarihten
sonra öldüğü belirtilmiş, hatta müstensihlerin 178'i (794) 168 (784) diye yazmış
olabileceği ihtimalinden hareketle vefat tarihinin 178 olduğu ileri sürülmüş­
tür (el-Mu{açlçlaliyyat, neşredenlerin girişi, s. 23-24; Ömer Ferruh, Il, 1 i 9).
Eserleri. 1. el-Mufacjcfaliyyfit*. Kitfı­
bü'l-İJJ_tiyfırfıt ve Kitabü'l-MuJJ_tfırfıt adlarıyla da bilinen eser müellifin, öğrencisi
Mehdi -Bi11.3h'ı dil, edebiyat ve kadim Arap
şiiri konularında eğitmek amacıyla düzenlediği, Cahiliye devri şairleriyle muhadram
şairle r den seçtiği kasideleri ihtiva eden
bir antolojidir ( el-İI]tiyarat, ı. cüz nşr. Heinrich Thorbecke, Leipzig i 885; Diwan alMufaçlçlaliyyat Ma'a şarf:ı uafir li-Abi Muf:ıammad al-Qasim b. Muf:ıammad b. Baş­
şar al-Anbarf, nşr. Charles james Lyall, HI
Oxford 19 i 8-192 i; el-Mufaçl.ç/.aliyyat, nşr.
Ahmed Muhammed Şakir- Abdüsselam
Muhammed Harun, Kah i re ı 36 I). z. Kitfı­
bü'l - Em§fıl. Zamanımıza ulaşan en eski
emsal kitabı olup 160 Arap atasözünün
ortaya çıkış hikayelerini kapsar. Eser konuyla ilgili daha sonraki çalışmaların temel kaynağını teşkil etmiştir. Süleymani.ye Kütüphanesi'nde nüshası bulunan kitap (Esad Efendi, nr. 3597/ı) İstanbul'da
basılmış (ı 300). bu baskı daha sonra Kahire'de tekrar l anmıştır (ı 327) . Eserin ilmi neşrini İhsan Abbas gerçekleştirmiş­
tir (Beyrut 140ı/ı981; ayrıca bk. R. Sellheim, s. 72-77).3. Kitfıbü'l-Elffı?. Az kul-
lanılan kelimelere dair bir sözlük olup Muhammed b. Ahmed ei-Ezheri'nin adını
açıkça anınamakla birlikte Teh~ibü'l-lu­
ga'sında yararlandığı kaynaklarından olmalıdır (Sezgin, VII, 201). Mufaddal edDabbi'nin bunlardan başka Kitfıbü Me'fı­
ni'ş-şi'r ve Kitfıbü'l- 'ArCız adlı eserlerinin bulunduğu zikredilir (Ömer Ferruh, II,
ı
19-120) .
BİBLİYOGRAFYA :
Mufaddal ed-Dabbl, el-Mufaçiçialiyyfıt [nşr.
Ahmed M. Şakir-Abdüsselam M. Harun). Kahire 1361, neşredenlerin girişi, s. 22 -24; Taberi.
Tarif] [nş[ M. J. de Goeje), Beyrut 1965, 1, 2902;
ll, 1313; X, 55; Ebü'I-Kasım ez-Zeccaci, Mecfıli­
sü '1-'ulemfı' [nşr. Abdüsselam M. Harun). Küveyt
1984, s. 14-15, 35-37; Ebü'I-Ferec ei-İsfahani,
el-Egani, V, 172-173; İbnü ' n-Nedim, el-Fihrist
[Teceddüd). s. 75; Hatib, Tfıril]u Bagdfıd, XIII,
121-122; Sem'ani, el-Ensfıb [Barudi), IV, 12; Kemaleddin ei-Enbari, Nüzhetü'l-elibbfı' [nşr ibrahim es-Samerral). Zerka/Ürdün 1405/1985, s.
51-53; Yaküt, Mu'cemü'l-üdebfı', XIII, 164-167;
İbnü'I-Kıfti. İnbahü'r-ruvat, lll, 298-305; G. Flügel, Die Grammatise hen Schulen der Araber,
Leipzig 1862, s. 142-144; R. Blachere, Histoire
de la litterature arabe, Paris 1966, bk. İndeks;
R. Jacobi. Studien zur Poetik der altarabischen
Qaşide, Wiesbaden 1971, s. 17; Brockelmann.
GAL [Ar.). I, 72-74; Sezgin, GAS [Ar.). VII, 200201 ; R. Sellheim, el-Emşfılü'l-'Arabiyyetü'l-~a­
dime [tre. ve nşr. Ramazan Abdüttewab), Beyrut
1404/1984, s. 72-77; Ömer Ferruh, Tfıril]u'l­
edeb, ll, 119-120; lise Lichtenstadter, "el-Mufa~~al al-ı;Jabbi", Ef2 [İng.), VII, 305-306.
Iii
1
HüSEYiN ELMALI
MUFADDAL b. EBÜ'l-FEzAiL
(jSW::ıQJI 1$11 ~ ~ ~)
ı
Mufaddal b. Ebi'l-Fezail b. Ebi'l-Mufaddal
el-Kıbtı el-Mısrl
(ö. 759/1358 'den sonra)
Memlük ta rihçisi.
L
_j
Hayatına
dair yeterli bilgi yoktur. Kıpti
Ebü'I-Fezail dini hikayeler
ihtiva eden Firdevs adlı bir eser telif etmişse de bu eser günümüze ulaşmamış­
tır. Tarihçi İbnü'I-Amid ei-Mekin, Ebü'IFezail'in dayısıdır. Babasının Suriye'de Divanü'l-ceyş'te görevli İbnü'I-Amid el-Mekin tarafından 658 (1260) yılında, Suriye'de farklı din mensupianna dini hürriyetler
asıl lıdır. Babası
tanınmasını sağlamak amacıyla İlhanlı
Hükümdan HülagQ'ya elçi olarak göndebilinmektedir. Mufaddal'ın dedesi
Ebü ' I-Mufaddal'ın ise kilisede görevli
olduğu kaydedilmektedir (Mufaddal b.
Ebü'l-Fezail, Agypten und Syrien zwischen 1317 und 1341, neşredenin girişi, s.
rildiği
3-5).
Download

TDV DIA - İslam Ansiklopedisi