Dosya: Akustik
Akustik Tasarõm ve CSO Konser Salonu
Yenilenme Projesi
Acoustical Design and Renovation Project for the Presidential Symphony
Orchestra Concert Hall
ENGLISH SUMMARY ON PAGE 139
MEHMET ‚ALIēKAN*
» 1. GiriĔ
DõĔ cephe. Exterior façade.
134
YAPI 388 MART 2014
Mimarlõktaakustiktasarõm,mek‰n
iindeyŸrŸtŸleniĕleveuygunakustik
konforkoĕullarõnõsaĒlamakamacõyla
yapõlanbirtasarõmsŸrecidir.…nemi
yapõnõniĕlevlerinin/mimariprogramõnõn
gerekleĕtirilmesiiledoĒrudanilgilidir.
…rneĒin,konuĕmaamalõbirsalonda
akustikkonforkoĕullarõuygun
olmadõĒõndayapõlankonuĕmalar
dinleyicilertarafõndaniĕitilemeyecek,
iĕitilsebileanlaĕõlamayacaktõr.Budurumda
mek‰niindeisteneniĕlevi/programõ
gerekleĕtirmekmŸmkŸnolamayacaktõr.
Akustikkonforkoĕullarõnõnenšnemli
olanlarõ,mek‰nõnprogramõnauygun
õnlamašzelliklerinesahipolmasõ,mek‰n
iindeyankõvb.akustikhata/maraz
bulunmamasõ,oluĕansesinprograma
uygunolarakberrak/netveyŸksekyada
gŸrolmasõ,mek‰niindekikonumlaragšre
bŸyŸkfarklõlõkgšstermemesi,yineiĕleve
uygunkabuledilebilirarkaplangŸrŸltŸsŸ
dŸzeylerininoluĕmasõvevarsaelektroakustikgŸlendirmeliseslerinaslõna
uygunolarak,bozulmadandinleyicilere
ulaĕtõrõlmasõĕeklindešzetlenebilir.
MimaritasarõmilebirlikteyŸrŸtŸlmek
durumundaolanakustiktasarõmõktõlarõna
šzelliklemek‰nlarõnimimariprojelerinin
oluĕturulmasŸrecindebaĕvurulur.Ancak
doĒruolanakustiktasarõmsŸrecinin
mimaritasarõmsŸreciileeĕgŸdŸmlŸ
olarakbaĕõndansonunakadarbirlikte
yŸrŸtŸlmesigerekliliĒidir.Arkaplan
gŸrŸltŸsŸileolandoĒrudaniliĕkisi
nedeniylesesyalõtõmõalõĕmalarõakustik
tasarõmõnayrõlmazbirparasõdõr.
ēindeiĕitseliletiĕimgereksinimi
duyulanhermek‰ndaakustiktasarõm
uygulanõr.Akustikaõdanenduyarlõ
mek‰nlarolankonsersalonlarõveoperalar
ilekayõtstŸdyolarõakustiktasarõmõnen
yoĒunuygulandõĒõmek‰nlardõr.Bunun
yanõsõratiyatrolar,konferanssalonlarõ,
okamalõsalonlar,toplantõsalonlarõ,
derslikler,sinemasalonlarõ,cami,kilise,
sinagogvb.diniyapõlar,hastaneler,
kŸtŸphaneler,mŸzeler,alõĕveriĕmerkezleri,
fabrikalarveiĕyerleri,lokantalar,
eĒlenceyerleri,atõĕpoligonlarõileanons
sistemlerindenyapõlankonuĕmalarõn
anlaĕõlabilirolmasõgerekenhavalimanõ
terminalleri,metroistasyonlarõ,garlar,
kapalõsporsalonlarõ,kapalõyŸzme
havuzlarõ,stadyumlarakustiktasarõm
uygulananmek‰nlardanbazõlarõdõr.
BŸroyapõlarõvešzellikleokkatlõkonut
yapõlarõ,sesyalõtõmõodaklõakustiktasarõm
alõĕmalarõnõnyoĒunolarakuygulandõĒõ
alanlardõr.
Akustiktasarõmalõĕmalarõkapsamõnda
ikifarklõveeĕgŸdŸmlŸalõĕmabirlikte
yŸrŸtŸlŸr.BirincisihacimakustiĒi,
mek‰nakustiĒiyadaodaakustiĒigibi
nitelendirmelerleanõlanvemek‰niinde
birseskaynaĒõndanyayõlansesinmimari
programdašngšrŸleniĕlevlerinyerine
getirilmesineiliĕkinakustikkoĕullarõn
saĒlanmasõnayšnelikalõĕmalarõdõr.
YapõakustiĒiyadasesyalõtõmõolarak
kõsacatanõmlananikincigrupalõĕmalar
isemek‰nõneperlerindenmek‰niine
girerekierdeyŸrŸtŸleniĕlevleriolumsuz
etkilemesiolasõseslerinengellenmesine
yšneliktasarõmalõĕmalarõnõkapsar.
Mek‰nõniindeoluĕansesinmek‰n
sõnõrlarõdõĕõnataĕõnmasõnõnengellenmesi
ilemek‰niindeoluĕanveiĕlevlerin
Salon. Hall.
yŸrŸtŸlmesineengelolabilecekgŸrŸltŸnŸn
denetlenmesideyapõakustiĒinintemel
uĒraĕõalanlarõndandõr.Mek‰nlardaiĕitsel
konforunsaĒlõĒõaõsõndanherikitŸr
alõĕmanõnakustiktasarõmkapsamõnda
birlikteyŸrŸtŸlmesigerekliliĒininnedenleri
vegerekeleriaõktõr.TŸrkemizde
mimariakustikyaygõnolarakyalnõzca
mek‰nyadahacimakustiĒikarĕõlõĒõnda
kullanõlmaktadõr.YapõakustiĒikapsamõnda
yeralanalõĕmalarise,sesyalõtõmõolarak
nitelendirilmektedir.
HacimakustiĒiuzunyõllarhurafelerle
dolugizemlibirsanatdalõolarak
gšrŸlmŸĕtŸr.Birzamanlariyiakustik
koĕullarõneldeedilmesiiinsahnenin
altõndakiboĕluĒakõrõkĕiĕelerkonulmasõ
gereĒineinanõlõrdõ.Saloninĕaatõndaalõĕan
iĕilerinkaakitikleriĕaraplarõnĕiĕelerini
sahnealtõnagizledikleriortayaõkõncabu
inantanvazgeildi.1895yõlõndaHarvard
†niversitesiÕndenWallaceC.Sabine
akustiktasarõmõnilknesnelparametresi
olanõnlamasŸresinitanõmladõktanve
h‰l‰senfonikmŸzikiindŸnyanõneniyi
salonuolarakkabuledilenBostonSenfoni
SalonuÕnu(aõlõĕõ1915)tasarladõktansonra
akustiktasarõmõnnesnelparametreler
kullanõlarakgerekleĕtirilebileceĒianlaĕõldõ
(1).20.yyÕõnikinciyarõsõndakatõhal
fiziĒindekivebilgisayarteknolojisindeki
geliĕmelersonucundabirdizinesnel
parametreler(gŸlŸlŸk,berraklõk,yan
yansõmaoranõvb.)geliĕtirildi.ēm(iĕaretsinyal)iĕlemeileilgilialgoritmalarõn
hacimakustiĒindekullanõlmaya
baĕlanmasõylabuparametrelerinhacim
iindekidaĒõlõmlarõvedeĒiĕimleritasarõm
aĕamasõndahesaplanabilirhalegeldi.
2000Õliyõllardageliĕmiĕalgoritmalar
veyŸksekhõzlõbilgisayarlarŸzerinde
yapõlabilenbenzetimler(simulasyonlarla)
kapalõhacimleriindekisesalanlarõnõn
šzelliklerišncedenkestirilebilir,hatt‰hacim
fizikselĕeklinialdõĒõndaierdeoluĕacak
sessanalseslendirme(aurilasition)yoluyla
dahatasarõmaĕamasõndadinlenebilirhale
geldi.SŸretekibelirsizliklervedŸĕŸk
frekanslarda(basseslerde)geliĕtirilen
yšntemvealgoritmalarõnyetersizliĒi
h‰l‰devametmesinekarĕõnbilgisayarla
benzetimyoluylaakustiktasarõmtekniĒi
yaygõnlaĕtõ.
Nesnelparametrelerinhesaplanmasõve
mek‰niindedaĒõlõmlarõnõnoptimizasyonu
ileilgiligeliĕmelersŸrerken,aslolanõniĕitme
ileilgilišznel(sŸbjektif)deĒerlendirmeler
olduĒugšzardõedilmemelidir.Ĕarap
tatmadeneyimiileeĕdeĒertutulan
salonlarõniĕitmeyedayalõšznel(sŸbjektif)
deĒerlendirmesi,iĕitmeileilgilihenŸz
keĕfedilmemiĕbirdizigizleriiermektedir
(2).
BualõĕmadaakustiktasarõmõsŸreci
ileilgilitemelbilgilerverilmiĕtir.SŸrecin
uygulanmasõCumhurbaĕkanlõĒõSenfoni
OrkestrasõKonserSalonuYenilenmeProjesi
šrneĒindeelealõnmõĕtõr.Korumaaltõndaki
biryapõnõnakustiktasarõmõ,karĕõlaĕõlan
zorluklarveaĕõlmašnerileriileayrõntõlõ
olarakaõklanmõĕtõr.
2. Akustik Tasarõm Parametreleri
2.1 Nesnel Parametreler:‚õnlamasŸresi,
seskaynaĒõkapatõldõktansonrahacimde
sesinsšnŸmlenerekbaĕlangõenerjisinin
milyondabirine(=60-dB)dŸĕmesiiin
geensaniye(s)cinsindensŸreolarak
tanõmlanmaktadõr.TŸrkedeyansõĕõm
sŸresi,yankõlanmasŸresi,reverberasyon
sŸresiolarakdakullanõlmaktaolanbu
parametreSabinetarafõndangeliĕtirilmiĕ
vedaĒõnõksesalanlarõnasahiphacimler
iinsalonhacmiiledoĒru,sesyutmaalanõ
iletersorantõlõkendiadõnõtaĕõyanbasitbir
formŸlleifadeedilebilmektedir(Ĕekil1).
BuradaV,mek‰nõnm3olarakhacmini,Aise
m2-sabinolarakeĕdeĒersesyutmaalanõnõ
simgelemektedir.BitirmeyŸzeylerinin
sesyutmakatsayõsõ,afrekansÕagšre
deĒiĕtiĒiõnlamasŸreleridefrekansabaĒlõ
olarakdeĒiĕecektir.Sesalanõileilgilitemel
varsayõmdaĒõnõkalankoĕulunda,alan
šzellikleri(basõn,hõzvb.)yšnveuzaklõk
ayrõmõyapõlmadanheryerdeaynõolacaĒõ
iinbukoĕullardatoplanmõĕparametrelibir
sistemyaklaĕõmõileelealõnarakbulunan
SabineFormulŸndenhacimiintekbir
õnlamasŸresideĒerihesaplanabilecektir.
DaĒõnõksesalanlarõiinsšnŸmlemeeĒrisi
dŸzgŸnvetekbireĒimesahipolacaktõr.
DaĒõnõkolmayanalankoĕullarõnaformulŸn
uyarlamasõ(Eyring,Millington-Sette,
Filtzroy)yapõlmõĕolsadatoplanmõĕ
parametreyaklaĕõmõdeĒiĕmediĒinden
hesaplananõnlamasŸrelerifrekansa
gšredeĒiĕenancakseskaynaĒõve
vericikonumukonfigŸrasyonundan
etkilenmeyendeĒerolarakhesaplanacaktõr.
SonuolarakformŸldenbulunanõnlama
sŸresideĒerleri,bŸtŸnhacminõnlama
šzelliĒiningšstergedeĒeriolarakkabul
edilecektir.Budaherseyircikonumunda
šlŸlenõnlamasŸresideĒerlerinin
aritmetikortalamasõolarakgšrŸlebilir.
‚õnlamasŸresideĒerleri,frekansa
gšredeĒiĕiklikgšsterdiĒiiininsan
iĕitmesistemininfrekansagšre
davranõĕšzellikleridikkatealõnarak
YAPI 388 MART 2014
135
olarakuzakyŸzeylerdengelenbirincil
yansõmalarve/veyayakõnyŸzeylerden
ikincilyansõmalarizleyecektir.Herbir
yansõmadoĒrudansesilebirliktezaman
ekseninegšre(alõcõyagelmesŸrelerigšz
šnŸnealõnarak)sõralandõĒõndaodayave
seilenkaynak-alõcõkonfigŸrasyonuna
šzgŸbiryansõmašrgŸsŸeldeedilir.Bu
šrgŸ,kaynakkonumundadarbe(patlama)
tŸrŸbirsesŸretildiĒindealõcõkonumunda
ēekil 1. ‚õnlama sŸresinin tanõmõ.
oluĕacaksesbasõncõnõnkaresininyada
Fig. 1. Defining the reverberation period.
sesbasõncõdŸzeyinin(Lp)zamanagšre
deĒiĕimiileaynõolacaktõr.Xansôma örfüsü
deĒerlendirilmelidir.ēĕitmeileilgili
ya da carae xanôtô hacim iinde bulunan
šzellikleroktavfrekansbantlarõndaifade
akustik sistemin dinamik šzellikleri ile
edildiĒiiinhemmalzemelerinsesyutma
ilgili ok šnemli bilgiler iermekle birlikte
katsayõsõhemdeõnlamasŸresideĒerleri
yansõmalarõn oluĕturmasõ olasõ yankõ
oktavbantlardašlŸlmekveifadeedilmek
vb. marazlar konusunda da ipularõ
durumundadõr.Konuĕmafrekanslarõnõn
taĕõmaktadõr. …lŸlebilen bir šzellik olan
baskõnolduĒuoktavbantlar250Hz,
darbe yanõtõ kullanarak õnlama sŸresi,
500Hz,1000Hz,2000Hzkonuĕmaile
erken sšnŸmleme sŸresi (EDT) vb. akustik
ilgiliakustiktasarõmdadikkatealõnmak
tasarõm parametrelerinin hesaplanmasõ
zorundadõr.MŸzikiseokdahageniĕ
darbe yanõtõnõn integralinin alõnmasõyla
frekansaralõĒõnayayõldõĒõiinbassesler
mŸmkŸn olmaktadõr (3, 4). DoĒrudan
iin125Hz-250Hz,ortafrekanslariin500
sesten 50 milisaniye (ms) ve daha fazla
Hz-1000Hz,tizsesleriinise2000Hzgecikmeyle alõcõya ulaĕan kuvvetli bir
4000Hzmerkezfrekanslõoktavbantlarõ
yansõma (bŸyŸk bir olasõlõkla birincil
kullanõlmaktadõr(3).Salonlariinbelirtilen yansõma olacaktõr) yankõ oluĕturur.
õnlamasŸreleri,ortafrekanslarda(500
Bu durum iĕitme sistemi tarafõndan
Hzve1000Hz)aritmetikortalamasõ
istenilmez ve rahatsõz edici bulunur.
deĒerleridir.ElektroakustikgŸlendirmeli
Yankõ, sšnŸmlenen seste bulunan kuvvetli
mŸziĒinicraedildiĒihacimlerdedŸĕŸk
bir yansõma ile de oluĕturulabilir. Oda
frekanslardadaõnlamasŸrelerininkõsa
yŸzeylerinin tasarõmõ, šzellikle ilk gelen
tutulmasõgerekmektedir.
yansõma ile doĒrudan sesin izlediĒi uzaklõk
Erken sönümleme süresi (EDT),
farkõnõn 50 msÕlik gecikmeye karĕõlõk gelen
seskaynaĒõkapatõldõktansonrases
17 mÕyi aĕmamasõ ilkesi gšz šnŸne alõnarak
basõncõdŸzeylerinde10dBdŸĕmeiin
yapõlmalõdõr. BŸtŸn yansõtõcõ yŸzeylerin
geensŸrenin6katõnaeĕitsŸreolarak
hacim iinde konumlandõrõlmasõnda bu ilke
tanõmlanõr.Baĕkabirdeyiĕle,seskaynaĒõ
gšzšnŸne alõnmalõdõr.
susturulduktansonrasšnŸmlemeilk
Alõcõya gelen erken yan yansõmalarõn
10dBdŸĕmehõzõyladevamederse60
enerjisinin doĒrudan ses ve erken
dBÕeyadamilyondabirÕeeĕitdŸĕme
yansõmalarõn enerjilerine gšre deĒeri, oda
iingeensŸreerkensšnŸmlemeadõnõ
izlenimi (dinleyicinin mŸzik tarafõndan
almaktadõr.Genelde,eĒerhacimiindeki
kucaklanmasõ ya da evrelenmesi) aõsõndan
sesalanõdaĒõnõkalankoĕullarõnayakõn
ok šnemlidir. Dikdšrtgen salonlarda
iseEDTõnlamasŸresindendahauzun
bu šzelliĒin saĒlanabilmesi iin salon
olacaktõr.TamdaĒõnõkalankoĕullarõnda
uzunluĒunun geniĕliĒinden fazla olmasõ
EDTileõnlamasŸresiaynõolacaktõr.Erken gerekmektedir. Ayakkabõ kutusu formuna
sšnŸmlemesŸresiinsanlarõnõnlamaya
sahip salonlarda bu šzellik olduka šn
nesneltepkilerini,õnlamasŸresindendaha plandadõr. Erken Xan Xansôma (KE)
iyitarifettiĒiiinkullanõlmaktadõr.
parametresi darbe tŸrŸ bir ses kaynaĒõndan
BelirlibirseskaynaĒõ-alõcõ(dinleyici)
oluĕan ve yan yŸzeylerden gelen yan
konumukonfigŸrasyonuelealõndõĒõnda
yansõmalarla ilgili sesin enerjisinin o
alõcõkonumunailkolarakdoĒrudan
konuma ulaĕan toplam ses enerjisine oranõ
sesulaĕacaktõr.Bunušncelikleyakõn
olarak tanõmlanmaktadõr. Yanlardan iki
yŸzeylerdengelenbirincilyansõmalar,
kulaĒa ulaĕan seslerin birbirlerinden farklõ
dahasonrada,mek‰nboyutlarõnabaĒlõ
olmasõ iĕitme sisteminin šzellikle kaynak
136
YAPI 388 MART 2014
konumlama (lokalizasyon) yetkinliĒini
geliĕtirmesi aõsõndan ok gereklidir.
Senfonik mŸzik iin bu parametrenin
0,25 mertebesinden dŸĕŸk olmamasõ
istenmektedir.
Kapalõ hacimler iinde sesin
yŸzeylerden erken yansõmalarõ (doĒrudan
sesten sonraki 200 ms iinde ulaĕan
yansõmalar) salonun akustik šzellikleri
iin belirleyici olmaktadõr. DoĒrudan sesin
alõcõya ulaĕmasõndan sonraki 80 ms iinde
ulaĕan yansõmalar hacimdeki ses berraklõĒõ
ve mŸzik performansõnõn tanõmlanmasõ ile
doĒrudan ilintilidir. Zaman iinde erken
yansõmalarõn daĒõlõmõ (yansõma šrgŸsŸnde
erken yansõmalarõn yoĒunluĒu) incelenerek
berraklõk parametresi (C80) geliĕtirilmiĕtir.
Baĕka bir deyiĕle, ilk 80 ms iinde ulaĕan
sesin enerjisinin bu sŸreden sonra ulaĕan
sesin enerjisine gšreceli deĒeri bir tasarõm
parametresi olarak iĕlev gšrmektedir. Bu
parametre ayrõca aerraklôk ile õnlama
arasõndaki dengeyi de simgelemektedir.
Konuĕma amalõ hacimlerde sesin
anlaĕõlabilirliĒi šnemlidir. Bu durum
konuĕmacõnõn sarf ettiĒi her bir hecenin
bozulmadan dinleyiciye ulaĕtõrõlmasõ
iin uygun mimari akustik altyapõyõ
gerektirmektedir. ‚õnlama sŸrelerinin
konuĕma frekanslarõnda kõsa tutulmasõ,
temel ama olmakla birlikte C80
parametresinin (ya da bir baĕka versiyonu
C50) deĒerinin pozitif dB deĒerleri almasõ
gereklidir. Bunun anlamõ, erken gelen sesin
80 ms (ya da 50 ms) iindeki enerjisinin
80 ms (ya da 50 ms)Õden sonra toplam
iĕitilen sesin enerjisinden yŸksek olmasõnõ
gerektirmektedir. Senfonik mŸzik icra
edilen hacimlerde ise bunun tam tersi
olacaktõr. Senfonik mŸziĒin iyi algõlanmasõ
alõnan notalarõn birbirleri Ÿzerinden
kayarcasõna dinleyici tarafõndan iĕitilmesi
ile mŸmkŸn olabilecektir. Bu durumda
õnlama sŸrelerinin uzun, berraklõk
parametresinin ise negatif dB deĒerler
almasõ šngšrŸlmelidir. Senfonik mŸzikte
alõnan mŸziĒin havada asõlõ kalmasõ ve ge
sšnŸmlenmesi istenmektedir. Bu da uzun
õnlama sŸreleri ile mŸmkŸn olabilecektir.
Orta frekanslardaki õnlama sŸreleri
derslikler iin 0,6 s-0,7 s, Operalar iin 1,4 s
-1,8 s, senfonik konser salonlarõ iin ise 1,7
s -2,4 s aralõklarõnda seilmektedir. Hacimle
doĒru orantõlõ olarak deĒiĕen bu parametre
ayrõca senfonik mŸzik performanslarõnõn
tŸrŸ ile de yakõndan ilgilidir. …rneĒin barok
mŸzik, Mozart ve Vivaldi eserleri 1,7 s
õnlama sŸresi gerektirirken ‚aykovski ve
Mahler 2 sÕnin Ÿzerinde orta frekanslarda
õnlama altyapõsõ gerektirmektedir. Akustik
tasarõm yol haritasõnda ilk adõm, kiĕi baĕõna
dŸĕen hacmin belirlenmesi olmalõdõr.
‚izelge 1 iĕleve gšre hacim gereksinimini
šzetlemektedir.
Tek bir iĕleve gšre tasarõm yapõldõĒõnda,
seyirci kapasitesi verildiĒinde salonun
toplam hacmi belirlenebilecektir. Mimari
olarak form ve boyutlar belirlendikten
sonra, i mimari projesi ile mimari tasarõm,
akustik tasarõm sŸreci ile elele yŸrŸmek
zorundadõr. ‚ok iĕlevli kullanõmlar iin
deĒiĕik seenekler arasõnda mimarõn
insiyatifiyle seim yapõlabilir. Bu seenekler
1.Geleneksel Yöntemler: Salon duvarlarõnda
deĒiĕken ses yutma šzelliĒi tasarõmõ ile
kõsa õnlama sŸresi gerektiren iĕlevlerin
icrasõnda salon iine perde, hareketli duvar
ve tavan elemanlarõ ile ses yutmayõ artõran
šĒeler eklenmesi (ēzmir Ahmet Adnan
Saygun Sanat Merkezi BŸyŸk Salon) sõka
baĕvurulan bu tŸrden bir yšntemdir. Salon
tavanõnõn alaltõlõp yŸkseltilerek deĒiĕken
hacim elde edilmesinin de yurtdõĕõnda
baĕarõyla uygulanmõĕ šrnekleri vardõr.
1.A`đl`Ĕôk G`bhm Jnnseoth Txftl`m`l`rô:
Belli iĕlevler iin ana salon hacmine ek
hacimler eklenerek ses enerjisi alõĕveriĕi
yapabilecek baĒlaĕõk hacimler elde
edilmesi šrneĒin Heydar Aliyev Merkezi
Oditoryumu, (BakŸ, Azerbaycan), Lucerne
Concert Hall, (Lucerne, ēsvire), MyersonMcDermott Hall, (Dallas, ABD).
2.Dlektrn`ktsthk Yöntemler: ‚õnlama
sŸreleri ok kanallõ elektro akustik
sistemlerle birlikte alõĕan kontrol
sistemi aracõlõĒõyla elektronik olarak
uzatõlabilmektedir. Teknolojik geliĕmelerle
bu yšntemler son yõllarda raĒbet
kazanmõĕtõr. Meyer Sound Constellation
Sistemi (Zellerbach Hall- Berkeley) ve
LARES (Berlin Staatsoper) en ok tercih
edilen sistemlerdir.
3. CumhurbaĔkanlõđõ Senfoni
Orkestrasõ Konser Salonunun
Yenilenmesi Projesi
3.1 Yenilenme Öncesi Durum: 2007
Ĕubat ayõnda CumhurbaĕkanlõĒõ Senfoni
Orkestrasõ Yšnetimi (CSO) tarafõndan
var olan (eski) durumu deĒerlendirmek
Ÿzere davet edilmiĕtim. Baĕlangõta en
ok ĕikayet edilen konu olan koltuklar ile
ilgili sorunlarõn šzŸmŸne katkõ yapmam
KiĔi/Hacim (KiĔi/m3)
Doelle
ĒĔlev
Maekawa
En DŸĔŸk
…nerilen
En YŸksek
…nerilen Aralõk
KonuĔma
2.3
3.1
4.3
4-6
Sinema
2.8
3.5
5.1
4–6
Opera
4.5
5.7
7.4
6–8
‚okamalõ
5.1
7.1
8.5
6–8
Senfonik Konser
6.2
7.8
10.8
8 - 10
istenmiĕtir. Bunun yanõnda salon akustiĒi
ile ilgili šzŸm šnerilerinin bir raporla
belirtilmesi de talep edilmiĕtir. Salonda
yapõlan šlŸm ve gšzlemlerde õnlamanõn
yetersiz ve kõsa, Çevresel Gürültünün
Deđerlencirilmesi ve Yönetim
YönetmeliđiÔnce 25 dBA olmasõ gereken
tesisat kaynaklõ arka plan gŸrŸltŸsŸ
dŸzeyinin protokol sõralarõnda 32 dBA
olduĒu saptanmõĕtõr. Saptamalar ve šzŸm
šnerileri bir rapor ile CSO yšnetimine
sunulmuĕtur. Salondaki sorunlarõn
yalnõzca koltuklarla sõnõrlõ olmadõĒõ, šzŸm
bekleyen daha ciddi sorunlarõn bulunduĒu
bildirilmiĕtir.
2001 yõlõnda salonda yapõlan
dŸzenleme sonucu koltuklarõn aralarõnõn
dar ve sõralara gšre farklõ olmasõ
nedeniyle dinleyici ĕikayetleri yoĒun
idi. Ayrõca yapõlan uygulamada salon
yan duvarlarõna ĕeritler halinde halõ
paralarõ yapõĕtõrõldõĒõndan salon iinde
artan ses yutumu, doĒal sesli mŸzik
icrasõna uygun olmayan akustik koĕullar
oluĕturuyordu. Bu durum orkestrayõ
sŸrekli yŸksek dŸzeyde (forte) mŸzik
icra etmesi zorunluluĒu ile karĕõ karĕõya
bõrakõyordu. Orkestra šzellikle piyano
almasõ gerektiĒinde salondan yeterli yanõt
alamõyor, izleyiciler de mŸziĒi algõlamakta
bŸyŸk gŸlŸk ekiyorlardõ. Senfonik mŸzik
iin 1,7 saniyeÕnin Ÿzerinde olmasõ gereken
orta frekanslardaki (500 Hz-1000 Hz)
õnlama sŸresi 1 saniye mertebesinde idi.
Sahne tasarõmõ ve uygulamasõnda gerekli
šzen gšsterilmediĒi iin sahnede oluĕmasõ
gereken/beklenen daĒõnõk alan koĕullarõnõn
yetersizliĒi nedeniyle mŸzisyenlerin sahne
ii iletiĕimi olumsuz etkilenmekteydi. Bu
durumda performans sõrasõnda icracõlar
birbirlerini iĕitmekte gŸlŸk ekmekte ve
birliktelik saĒlayamamakta idiler. Kõsacasõ,
eski dŸzenlenmiĕ ĕekliyle salon, konser
iĕlevi amacõyla kullanõlamaz halde idi.
Yapõlan gšzlem ve saptamalara ek
‚izelge 1. ĒĔleve gšre
Hacim Gereksinimleri
Table 1. Volume
Requirements
According to Function
olarak orkestrada yer alan sanatõlarla
gšrŸĕŸlmŸĕtŸr. Sorunlar her enstrŸman
grubu liderinden dinlenerek akustik
parametreler cinsinden tanõlanmõĕ
ya da teĕhis edilmiĕtir. Sanatõlarõn
yeni dŸzenlemeden beklentilerini dile
getirmeleri ayrõca istenmiĕtir.
3.2 @kustik Tasarôm: CumhurbaĕkanlõĒõ
Senfoni Orkestrasõ Konser SalonuÕnun
yeniden dŸzenlenmesi sŸrecinde
geliĕtirilen akustik tasarõm ile, bu
tŸr salonlarõn bilgisayar benzetimi
(simŸlasyonu) iin yaygõn olarak bŸtnŸ
dŸnyada kullanõlmakta olan iki ayrõ
bilgisayar yazõlõmõ (CATT Acoustic v8.0d
ve ODEON v8.5) yardõmõyla amalanan
akustik hedeflere ne denli ulaĕõldõĒõ
denetlenmiĕtir. Yapõlan deĒerlendirmelerde
akustik dŸzenleme alõĕmalarõnda en
baĕta salonun õnlama sŸrelerini artõrmak
amalanmõĕtõr. Koruma altõnda bulunan
yapõnõn izin verdiĒi fiziksel sõnõrlar dikkate
alõnarak proje mŸellifi (T†MPLAN
Mimarlõk, …zgŸr-Azize ECEVēT) ile
etkileĕimli alõĕõlarak mevcut salonun
tavanõ yŸkseltilmiĕ ve kiĕi baĕõna dŸĕen
hacim miktarlarõnda (5 m3Õten 7,5 m3Õe)
dŸnya standartlarõna (9 m3) yaklaĕõlmõĕtõr.
Bununla senfonik mŸzik konserleri iin
uygun õnlama sŸreleri elde etmeye
yšnelik en šnemli šn koĕul saĒlanmõĕtõr.
Ayrõca hacimden en fazla akustik yarar
elde etmeye yšnelik ahĕap õzgara ĕeklinde
aõk sahne ŸstŸ yansõtõcõ sahne tasarõmõnda
deĒerlendirilmiĕtir.
GšrŸĕ izgileri de dikkate alõnarak
koltuk sõralarõ arasõndaki uzaklõk
eĕit ve aĒdaĕ standartlarda (95 cm)
projelendirilmiĕtir. Yeni dŸzenleme ile salon
seyirci kapasitesi 720Õye õkarõlmõĕtõr. Salon
havalandõrmasõ var olan klima santrali ile
dšĕemeden Ÿfleme suretiyle yapõlmõĕ ve
sahne havalandõrmasõnõn bundan baĒõmsõz
olarak ayrõ, ek bir klima santralõ marifetiyle
gerekleĕtirilmesi šngšrŸlmŸĕtŸr.
YAPI 388 MART 2014
137
Salondan gšrŸnŸmler. Views of the hall.
Bšylelikle tesisat kaynaklõ arka plan
gŸrŸltŸsŸnŸn aĒdaĕ uygulamalara paralel
olarak NC-20 gŸrŸltŸ šlŸtŸnŸ saĒlayacak
biimde mek‰nik tesisat šĒeleri ve alõĕma
koĕullarõ yeniden tasarlanmõĕtõr.
Salon dekorasyon projesinin
detaylandõrõlmasõ ile yan duvarlar Ÿzerinde
oluĕturulan dŸzensizliklerin sesin salon
iine saõlarak daĒõlõmõnõ kolaylaĕtõrmasõ
ve salonun akustik šzelliklerine olumlu
katkõda bulunmasõ šngšrŸlmŸĕtŸr.
Yan duvarlar ile sahne arkasõ ve arka
duvar Ÿzerine sesi daĒõtmak ve salon
iinde daĒõnõk ses alanõ oluĕturmak
amacõyla matematiksel serilere gšre
tasarlanmõĕ ses daĒõtõcõlarõ (QRD) ya da ses
saõcõlarõ kullanõlmõĕtõr. ēhale ile edinilen
senfonik mŸziĒe uygun koltuklarõn ses
yutma šzellikleri yurtdõĕõnda akredite
laboratuvarlarda šltŸrŸlmŸĕ ve tasarõmda
bu šlŸm sonularõ kullanõlmõĕtõr.
Yapõlan bilgisayar benzetim
alõĕmalarõndan elde edilen sonular
aĕaĒõda šzetlenmiĕtir:
¥Senfonik mŸzik amalõ kullanõm iin dolu
salonun õnlama ve erken sšnŸmleme
karakteristiĒi, šzellikle Mozart ve
Beethoven gibi bestecilerin eserlerinin
icrasõna uygun bulunmuĕtur. Ayrõca Oda
MŸziĒi ve Barok mŸzik ierikli iĕlevler
iin de gerekli akustik koĕullarõn oluĕacaĒõ
šngšrŸlmektedir. Orta frekanslarda 1,8
s õnlama sŸresi elde edilmesi olanaklõ
gšzŸkmektedir.
¥Erken yan yansõma oranlarõnõn (Early
Lateral Fraction) bŸtŸn salonda ok dŸzenli
ve senfonik mŸziĒe de uygun deĒerlerde
gerekleĕeceĒi anlaĕõlmõĕtõr. …zellikle yan
duvarlar Ÿzerine yerleĕtirilen saõcõlarõn
etkinliĒi aõka gšzlenmektedir. Yenileme
alõĕmalarõ sonucunda salonun yŸksek
erken yan yansõma oranlarõ ile anõlacaĒõ
dŸĕŸnŸlmektedir (Ĕekil 2).
¥Sesin Berraklõk (Clarity) Parametresinin
salondaki daĒõlõmõnõn olduka dŸzenli ve
normlara (-2dB) uygun olacaĒõ anlaĕõlmõĕtõr
(Ĕekil 2).
¥Salondaki gšreceli A-aĒõrlõklõ ses dŸzeyleri
daĒõlõmlarõnõn dŸzenli ve normlara
uygun olacaĒõ (en yŸksek fark 4 dB
dolayõndadõr) gšrŸlmŸĕtŸr. Salon iinde
ses dŸzeyleri arasõndaki en yŸksek farkõn
10 dBAÕdan kŸŸk olmasõ šlŸtŸ rahatlõkla
saĒlanmaktadõr.
Ses yalõtõmõ amalõ tasarõm
alõĕmalarõnda fuaye, kafeterya ve
genel dolaĕõm alanlarõnõn tavan ve
ēekil 2. Akustik Tasarõm Berraklõk ve Yan Yansõma Oranõ Parametrelerinin Salon iinde Dađõlõmõ
Fig. 2. Acoustic Design Clarity and Lateral Fraction Ratio Parameters Distribution Inside the Hall
138
YAPI 388 MART 2014
duvarlarõna ses yutucular uygulanarak
õnlama denetimi yapõlmõĕtõr. Sanatõ
alõĕma odalarõ ve kayõt odasõ ses yalõtõmõ
aõsõndan yeniden projelendirilmiĕtir.
Salonun tavanõnõn yŸkseltilmesi sŸrecinde
kurĕun ve betopan levhalarla yeniden
atõ yalõtõmõ tasarõmõ gerekleĕtirilmiĕtir.
Konser salonu ve alõĕma odalarõ iin uygun
yalõtõm šzelliklerine sahip kapõ tasarõmlarõ
geliĕtirilmiĕtir.
4. Sonu
Uygulama sonucunda salondaki akustik
koĕullar bŸtŸn sanatseverler tarafõndan
farkedilmiĕ ve beĒenilmiĕtir. Orkestra
Ÿyeleri mimari proje ile geniĕletilen ve
duvarlarõnda matematiksel serilere gšre
oluĕturulan ses saõcõ yŸzeyler marifetiyle
sahne iinde birbirleriyle performans
sõrasõnda mŸziksel iletiĕimi kurar hale
gelmiĕlerdir. Bu sonuta sahne Ÿzerinde
Niels JordanÕõn šnerisiyle oluĕturulan
õzgara ĕeklindeki sahne Ÿst yapõsõnõn
katkõsõ da hissedilir dŸzeyde olmuĕtur.
‚õnlama sŸreleri orta frekanslarda 1,75 s
mertebesinde šlŸlmŸĕtŸr. CSO ĕimdilerde
yenilenmiĕ salonunda haftada iki gece
kapalõ giĕe konser vermektedir. Salonun
akustik deĒerlendirmesini, proje ve
imalat kontrolu iin gšrevlendirilen Niels
Jordan (Jordan Akustik) aõlõĕ haftasõnda
orkestranõn provalarõnõ izledikten ve 12
Kasõm 2008Õdeki aõlõĕ konserini dinledikten
sonra aĕaĒõdaki sšzlerle yapmõĕtõr:
Ò12 Kasõm 2008Õde yapõlan provalarõ
ve resmi aõlõĕ konserini izledikten sonra
kiĕisel olarak yaĕadõĒõm akustik izlenimleri
belirtmek isterim. Bu izlenimler salonun
šn, orta, arka ve yan kõsõmlarõndaki ok
sayõda koltukta iĕitilen akustik šzelliklere
dayandõrõlmaktadõr.
…ncelikle salonun seyircili haliyle
akustik baĕarõmõnõ (performansõnõ) ok
baĕarõlõ bulduĒumu belirtmek isterim.
Aõlõĕ konseri sõrasõnda hem DoĒuĕ
‚ocuk Orkestrasõ, hem de CSO ve koro
sahnede icra ederken, her Ÿ topluluĒun
da kendilerini mŸzikal aõdan ne kadar
baĕarõlõ ifade ettiklerini ve baĕarõlõ icrada
bulunduklarõnõ gšzlemlemek benim iin
hayret verici bir deneyimdi. Orkestral
bŸtŸnlŸk iinde iĕitilmesi ve ayõrdedilmesi
gŸ olan kontrabas, obua, viyolensel
vb. algõlarõn salonda iĕitilen seslerinin
dolgunluĒu, yŸksekliĒi ve meydana
õkmalarõ inanõlmaz dŸzeydeydi. Sanki
sahnede oluĕturulan tasarõm ile elde edilen
Acoustical Design
and Renovation
Project for the
Presidential
Symphony
Orchestra Concert
Hall
Orkestra.
Orchestra.
akustik šzellikler her bir enstrŸmanõn
varlõĒõnõ ve šzelliklerini belirginleĕtirmiĕ,
alõnan yavaĕ mŸzik pasajlarõna harika
bir sõcaklõk ve lirik kalite eklemiĕ ve de
hõzlõ pasajlarda oluĕmasõ olasõ bulanõklõĒõ
engellemiĕ gibiydi. Salon orkestranõn icra
sŸrecinde renkliliĒi gŸlendirmeyi baĕaran
gšz kamaĕtõrõcõ (spektakŸler) yetkinlik
gšstermektedir. Yakõn ya da candan
(intimate) dinleme koĕullarõnõn oluĕmasõ
salonun her koltuĒunda baĕarõlmõĕtõr.
Salonda akustik aõdan kštŸ koltuk yoktur.
Yenilenen konser salonu solo
konserlerden oda mŸziĒine ve aõlõĕ
gecesinde mŸkemmel dŸzeyde iyi icra
edilen korolu Beethoven bestesine kadar
bŸtŸn mŸzik tŸrleri iin mŸkemmel
akustik koĕullar sunmaktadõr. Bunun
yanõsõra salonun Mahler vb. bestecilerin
yŸksek enerjili/sesli eserleri iin bu
mŸkemmellikte akustik performans
gšstermesi beklenmemektedir.
Akustik aõdan aõlõĕ gecesi
deneyimlerim aĕaĒõdaki ĕekilde
šzetlenebilir:
¥Hissedilen ya da algõlanan šznel
(sŸbjektif) õnlama šlŸsŸ olarak da bilinen
erken sšnŸmleme sŸresi (Early Decay
Time-EDT)Õnin bu bŸyŸklŸkte bir salon
iin en uygun olan 1,7 s mertebesinde
olduĒu anlaĕõlmaktdõr.
¥Orkestranõn ŸrettiĒi sesin berraklõĒõ ya
da netliĒinin (Clarity-C80) ok yŸksek
dŸzeyde olduĒu algõlanmõĕtõr. Bu hissin
oluĕmasõnõn nedenleri salonun ayakkabõ
kutusu olarak nitelendirilen formu ve
eninin kõsa ya da dar oluĕudur.
¥Salonun nispeten kŸŸk hacmine ve
ayakkabõ kutusu olarak nitelendirilen
formuna baĒlõ olarak gŸlŸlŸk etkeni
MEHMET ‚ALIēKAN
(strength factor-G) yŸksek olarak
algõlanmõĕtõr.
¥Son olarak da ok tatmin edici
bulduĒum mŸzik izlenimi (mŸzik
tarafõndan epeevre kuĕatõlmaenvelopment/intimacy) duygusu ile
ilintili yan yansõmalarõn (Lateral FractionLF) varlõĒõ yukarõda belirtilen etkenler
marifetiyle aõka hissediliyordu.
¥Duvarlar ve tavandaki saõcõlar/
daĒõtõcõlarõn varlõĒõ nedeniyle oluĕan
daĒõnõk ses alanõ, salon iinde yankõ vb.
akustik hatalarõn ve kusurlarõn oluĕmasõnõ
šnlemiĕtir.
¥Prova sõrasõnda arka plandaki
havalandõrma/klima sistemi kaynaklõ
tesisat gŸrŸltŸsŸnŸn dŸzeyinin ok dŸĕŸk
olduĒunu gšzlemledim.Ó
Kullanõcõlar aõsõndan
deĒerlendirildiĒinde ēsrailli maestro Omri
HadariÕnin sšylediklerini MŸzik Yazarõ Ĕefik
KahramankaptanÕõn aĒzõndan dinleyelim:
ÒBir konser sonrasõ, ĕef Omri
HadariÕyi ziyarete gittiĒimde aldõĒõm ilk
tepki ÔHarikuladeÕ oldu. Sahnede bŸtŸn
algõlarõ ve ayrõntõlarõ duyarak yšnetmek
beni coĕturdu. Orkestranõz da ok iyi Ó
» Acoustical design in architecture is a design
process that aims to achieve acoustical comfort
conditions appropriate for the function of a
particular space. Its importance is directly related
to realization of the buildingÕs functions i.e. its
architectural programme. Several acoustical
parameters employed in acoustical design
process are explained in the study. Key issues
in the acoustical design of spaces are addressed.
Approaches used in the design of multi functional
spaces are described and examplified. The
process is demonstrated by the acoustical design
of recently renovated hall for the Presidential
Symphony Orchestra in Ankara. Only a few of
acoustical parameters like reverberation time,
clarity and early lateral fraction predicted from
computer simulations of the hall are presented
due to the limited space available. It is shown
that the sensory evaluation of halls for music
performance relies on subjective attributes of
these objective parameters. Importance of stage
design in symphonic halls is emphasized by the
case study presented in the article
.
.
Kaynaklar
1.Sabine, W. C.; “Collected Papers on Acoustics”, Harvard
University Press, Cambridge, MA, 1922.
2.Lokki, T.; “Tasting Music like Wine: Sensory Evaluation
of Concert Halls”, Physics Today, NY, January 2014,
27-32.
3.‚alõĔkan, M.; “Mimari Akustik”, Ders Notlarõ, (ĒZOCAM
Yapõ Eđitim Merkezi, 2004.
4.Long, M.; “Architectural Acoustics”, Elsevier Academic
Press, NY, 2006.
5.Doelle, L. L.; “Environmental Acoustics”, McGraw-Hill,
NY, 1972.
*Mehmet ‚alõĔkan, Prof. Dr.
OrtaDođuTeknik†niversitesi
MakinaMŸhendisliđiveMimarlõkBšlŸmleri
YAPI 388 MART 2014
139
Download

Akustik tasarım ve CSO Konser Salonu yenileme