1. HAFTA
EBG103
DONANIM KURULUMU
Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN
[email protected]
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
Temel Kavramlar
• Elektrik-Elektronik Hakkında Genel Bilgiler
• İletkenler
• Statik Elektrik ve Oluşumu
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
2
Elektrik-Elektronik Hakkında Genel
Bilgiler
• Elektrik iletkenlik ve yalıtkanlık olmak üzere
ikiye ayrılmaktadır.
– İletkenler
– Yalıtkanlar
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
3
İletkenler
• İletkenlik sadece elektrik iletkenliği anlamına
gelmemektedir. Isı, ışık... iletkenlikleri de vardır.
Burada bizim için önemli olan elektrik akımı
iletimidir.
• Bir maddenin elektrik akımını iletebilmesi için
son(valans) yörüngesindeki serbest elektron
sayısı 4 ten az(1, 2, 3) olmalıdır.
KBUZEM
Karabük Üniversitesi
Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi
4
İletkenler
• Tüm metaller iyi bir iletkendir. İçerisinde iyon
olan her sıvı iletken özellik gösterir.
• İnsan vücudu da iyi bir iletkendir.
• Saf su yalıtkan, içme suyu iletkendir, iyonlarına
ayrılmamış gazlar yalıtkandır, iletkenliğin
derecesini elektrik akımına gösterilen direnç
belirler.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
5
İletkenler
• Her iletken az ya da çok elektrik akımına karşı
bir direnç gösterir. Arzu edilen değer gösterilen
direncin sıfır olmasıdır.
• Direnci sıfır olan iletkenlere süper iletken denir.
Süper iletkenlik pratikte sıcaklığın belirli bir
seviyeye düşürülmesi ile mümkündür. Doğal
olarak, normal şartlar altında çalışan süper
iletken henüz bulunamamıştır.
• Süper iletkenlik, maddenin düşük sıcaklıklarda
direncinin sıfıra düşürülmesi ile elde edilir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
6
İletkenler
• Günümüzde altın, gümüş ve bakır en iyi
iletkenlerdir.
• Bakır daha ucuz ve kullanımı kolay olmasından
dolayı elektrik iletiminde sıkça kullanılır.
• Elektrik iletiminin yanında malzemelerin kolay
işlenebilirliği, sertliği, oksitlenebilirliği gibi
durumlar endüstride kullanılmasını etkileyen
faktörlerdir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
7
İletkenler
• Aşağıda çeşitli malzemelerin elektrik akımına
gösterdikleri direnç değerleri verilmiştir.
Malzeme
Gümüş
Bakır
Altın
Alüminyum
Tungsten
Çinko
Demir
15,9
17,1
22,1
26,5
52,8
59
96,1
Direnç(nQm)
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
8
Yalıtkanlar
• Yalıtkan malzemelerin son yörüngesinde 8
elektron bulunur. Son yörüngesinde 5, 6, 7
elektron olan malzemeler 8 olanlara göre iyi
olmasa da yalıtkandır.
• Cam, kauçuk, yağ, pamuk yalıtkan malzemelere
örnektir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
9
Direnç (Resistor)
• Malzemelerin elektrik akımına gösterdikleri
karşı koyma etkisidir. Sıcaklıkla malzemelerin
direnç etkisi artmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
10
Direnç (Resistor)
• Bir metal telin uzunluğu arttıkça veya kesit çapı
küçüldükçe direnci artar. Tersi durumda ise
direnç azalır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
11
Direnç (Resistor)
• Bir tel üzerinden geçen akım arttıkça veya telin
direnci arttıkça, zamanla tel üzerinde ısı enerjisi
ortaya çıkar.
• Bu etkiye fizikte Joule etkisi(effect)
denilmektedir.
• Joule etkisi ile ortaya çıkan ısı enerjisi başta
elektronik devrelerde olmak üzere istenmeyen
ve kaçınılması gereken bir duruma neden olur.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
12
Direnç (Resistor)
• Günümüzde elektrik enerjisinin önemli bir
bölümü bu şekilde ısı olarak kaybolmaktadır.
• Üzerinden çok büyük miktarlarda akım geçen
bilgisayar bileşenlerini, optimum çalıştırmak
için, soğutucu yardımıyla soğutulması
gerekmektedir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
13
Direnç (Resistor)
• Direnç iletkenlik açısından istenmeyen bir
durum olmasına karşın, elektronik devrelerde
akıma karşı direnç gösterecek elemanlar sıkça
kullanılmaktadır. Bu görev için kullanılacak
malzemeler yaygın olarak karbon veya metal
yapıya sahip dirençlerdir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
14
Yarı İletken(Semi-Conductor)
• Son yörüngesinde 4 elektrona sahip
elementlere(Silisyum(Si), Germanyum(Ge)) yarı
iletken elementler denilir.
• Bazı bileşiklerde(Galyum Arsenid(GaAS), Bakır
Oksit, Kurşun Sülfür...) bu özelliği
göstermektedirler.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
15
Yarı İletken(Semi-Conductor)
• Bunların elektriksel açıdan davranışları belirli
bir eşik değerine kadar yalıtkan sonrasında ise
iletken olmalarıdır.
• Dijital elektroniğin temel yapısını oluşturan
devre elemanları (diyot, transistor ve bunlardan
oluşan entegreler) bu malzemelerin
varyasyonlarından elde edilir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
16
Yarı İletken(Semi-Conductor)
• Bir atomun en dış yörüngesine valans yörüngesi
denilir. Bu yörüngede bağ yapma kabiliyetini
belirleyen elektron sayısı önemlidir.
• Temelde P ve N tipi yarı iletkenler
bulunmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
17
Yarı İletken(Semi-Conductor)
• N tipi serbest elektrona sahip negatif yük
fazlalığı olan yarı iletkenlerdir. N tipi yarı
iletkenlere örnek olarak Silisyum kristaline 5
değerli antimon(Sb) katkı atomunun eklenmesi
verilebilir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
18
Yarı İletken(Semi-Conductor)
• P tipi yarı iletkenler Bor, alüminyum, indiyum
ve galyum gibi 3 valans elektrona sahip
elementlerden küçük bir miktarın saf
germanyum veya silisyum kristal yapısına ilave
edilmesiyle elde edilir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
19
Yarı İletken(Semi-Conductor)
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
20
Diyot
• En temel yarı iletken yapılar içeren malzemedir.
Temel görevi elektrik akımını tek yönde
iletmesidir. iki ucu(anot ve katot) vardır. Anot +,
katot - olduğunda iletime izin verirken tersi
durumda iletime izin vermemektedir. Aşağıda
gerçek bir diyot, sembolü ve N-P yapısı
gösterilmiştir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
21
Diyot
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
22
Transistor
• Kuvvetlendirme ve anahtarlama amaçlı
kullanılan yarı iletken bir malzemedir. İki
tipi(NPN ve PNP) ve üç ucu vardır. Bunlar
emitter, collector ve base uçlarıdır. Temel
sembolü ve n-p yapısı aşağıda gösterilmiştir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
23
Transistor
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
24
Transistor
• Aşağıda tekil veya birkaç tane transistor
barındıran değişik paket türlerinde transistor
ciplerinin resimleri yer almaktadır.
• Transistorlerin BJT, FET, JFET, MOS-FET, VFET,
IGBT...gibi çeşitleri vardır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
25
Transistor
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
26
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Doğada gördüğümüz tüm eşya atomlardan
oluşmuştur. Atomlar elektron, nötron ve proton
denilen parçacıklardan oluşmaktadır. Bu
parçacıkların yükü birbirlerinden farklıdır.
• Protonlar pozitif, elektronlar negatif yüklü olup
nötronlar ise yüksüzdür.
• Atomlarda genelde proton ve elektron sayısı
eşittir. Bu eşitlikten dolayı atomlar yüksüz
sayılırlar.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
27
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Fakat 2 atom birbirlerine sürtündüğünde
aralarında elektron geçişi olmaktadır. Bu
durumda bazı atomlar fazladan yüke(elektron)
sahip olurken bazıları eksik elektron sayısına
sahip olmaktadır. Elektron fazlalığı olan atomlar
negatif, elektron azlığı olan atomlar ise pozitif
yük fazlalığına sahip olmaktadır. Bu şekildeki
yük farklılığına statik elektrik denir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
28
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Doğada statik elektriğe en büyük örnek şimşek
ve yıldırım olaylarıdır. Statik elektrik neme,
malzemeye, yüzeyin pürüzlülüğüne, sıcaklığa
ve gerilme gibi başka diğer özelliklere de
bağlıdır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
29
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Bilindiği üzere aynı yüke sahip atomlar birbirini
iterken farklı yüklere sahip atomlar birbirini
çekmektedir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
30
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• İnsan çalışma ortamında çeşitli eşyalarla
devamlı etkileşim halindedir. İster istemez
kullanılan eşyalarla insan teni sürtünme etkisi ile
statik elektriğe neden olabilmektedir.
• Hareket halindeki bir insan hiç olmasa giysileri
ile teninin sürtünme etkisine maruz kalır.
Aşağıdaki tabloda statik elektriği oluşturan
nedenler ve voltaj olarak etkisi verilmiştir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
31
Statik Elektrik Ve Oluşumu
Statik Elektriği
Oluşturan Faktörler
Ortam nem değeri
%10-%20
%65-%90
Vinylex kaplı ortamda
6000V
600V
Plastik klasör taşıma
7000V
150V
Vinylex kaplı ortamda
12000V
250V
Halı üzerinde yürümek
35000V
1500V
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
32
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Statik elektriğin görünebilir(ışık şeklinde) olması
için potansiyel farkın en az 6000V -7000V
arasında olması gerekmektedir.
• Statik elektriğin geriliminin yüksek olmasına
karşın akım şiddeti çok düşüktür.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
33
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Statik elektriğin etkisini hayatımızdan örneklerle
açıklamak gerekirse, özellikle kış aylarında
giyindiğimiz yünlü bereleri çıkarttığımızda
saçlarımızın dikeldiğini gözlemlemişizdir.
Bunun nedeni statik elektriktir. Çünkü
saçımızdaki elektronlar berenin çıkartılması
esnasındaki sürtünmeden dolayı bereye
geçmekte olup pozitif yüklenmektedir. Aynı
yüklü atomlar birbirlerini ittiğinden dolayı saç
telleri birbirini ittiğinden, saçlarımız diken diken
olmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
34
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• Bir başka örnekte ise halı üzerinde çıplak ayakla
yürüdüğümüzde halıdaki elektronlar ayağımıza
geçmektedir. Bu durumda fazladan elektrona
sahip olduğumuz için elimizi kapı kolu gibi
metal bir nesneye değdirdiğimizde veya
yaklaştırdığımızda bizden, dokunduğumuz
nesneye elektron geçişi olacaktır. Bu durumda
çarpılma dediğimiz kısa bir şok etkisini
hissederiz.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
35
Statik Elektrik Ve Oluşumu
• İki malzeme birbirine sürtüldüğünde birisi
negatif diğeri pozitif duruma geçmektedir. Bu
durum atomların elektronlarını tutabilme
kabiliyetine bağlıdır. Bilim adamlarının
yaptıkları araştırmalar ışığında
triboelektrik(sürtünme ile elektriklenme) listesi
oluşturulmuştur. Bu listedeki materyallerin
üstündeki elemanlar altındaki herhangi birisi ile
bir birine sürtüldüğünde pozitif duruma
geçmektedir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
36
Statik Elektriğin Zararları
• Her türlü statik elektrik özellikle üzerimizde
oluşan statik elektrik, bilgisayar donanımı
üzerinden boşaldığında donanıma zarar
verebilmektedir.
• Zararı önlemek için üzerimizde biriken fazla
yükün güvenli bir şekilde, toprağa akıtılması
gerekmektedir.
• Hemen tüm bilgisayar parçaları, statik elektrik
etkisi ile bozulmaya eğilimlidir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
37
Statik Elektriğin Zararları
• Donanım üzerinde çalışırken hissedilen yük
boşalması 2000 volttan daha büyük ve bu etki
bilgisayar donanım ciplerine zarar verecek
boyutun çok üzerindedir.
• Küçük boyutlu elektrik yükleri boşalma
sırasında hissedilmese dahi donanım birimlerine
zarar verebilmektedir. Aşağıda donanım
yapısında bulunabilecek bazı elektronik
elemanların bozulabileceği gerilim değerleri
verilmiştir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
38
Statik Elektriğin Zararları
Eleman
Mosfet
Eprom
JFet
Op-Amp
CMOS
Bozulma
100V
100V
MOV
190V
250V
Eleman
Schottky
Bipolar
Film Direnç
SCR (Tristör)
Schottky TTL
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
Bozulma
300V
380V
300V
680V
1000V
39
Statik Elektriğin Zararları
• Araştırmalara göre, statik yükün en azından
1MOhm luk bir direnç üzerinden eğrisel olarak
boşalması öngörülmüştür.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
40
Statik Elektriğin Zararları
• Malzemeler antistatik yapıya sahipse toz tutma
eğilimi o derece azalır.
• Statik elektriğin dezavantajlarından biriside
yüzeylerin tozlanmasına neden olmasıdır.
Bilindiği üzere toz kaplı donanım birimlerinin
ısı transferi güç olmakta ve cihazlar
ısınmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
41
Statik Elektriğin Zararları
• Ayrıca nemle birleşen toz parçacıkları iletkenlik
gösterebilmektedir.
• Temizlik açısından ise örneğin ekranların,
farelerin, klavyenin, toz tutmasını engellemek
için antistatik temizleme spreyleri kullanılabilir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
42
Statik Elektriğin Zararları
• Statik elektriğin özellikle bayanlarda akne,
seboreik dermatit gibi deri hastalıklarına neden
olduğu ileri sürülmüştür.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
43
Topraklama
• Elektrikle çalışan tüm cihazlarda elektrik
devreleri ile cihaz kasası yalıtılmış durumdadır.
Normal cihazlarda böyle bir durum sakınca
oluşturmamaktadır.
• Üretim hatası veya uzun süre kullanımdan
kaynaklanan nedenlerden dolayı zamanla
alternatif akım faz kablosu kaçak yapabilir. Bunu
önlemenin yolu bu kaçağı toprağa güvenli bir
şekilde artmakla mümkündür.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
44
Topraklama
• Metal kasaya sahip veya içerisinde metal aksam
bulunan cihazların, toprak içine yerleştirilen
metal bir levhaya bağlama işlemine topraklama
denilmektedir.
• Toprak içerisinde levha imkânı yoksa metal su
şebekesine bağlama işlemi de topraklama sayılır.
Bazı tesisatlarda elektrik tesisatını döşeyen
kişiler toprak hattını nötr hattâ vererek pratik bir
çözüme gidebilirler.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
45
Topraklama
• Bu şekildeki topraklamaya sıfırlama
denilmektedir. Fakat bu yöntemin iki
dezavantajı vardır.
– Kasada elektrik kaçağı oluştuğunda kısa-devre
meydana gelir ve bu durum sigorta attıran bir etkiye
neden olur.
– Mahalle veya özellikle bina elektrik tesisatında
yapılan bir çalışmadan dolayı, faz hattı ile nötr hattı
yer değiştirilirse toprak hattına faz gelmiş olacaktır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
46
Topraklama
• Sıfırlama elektronik cihazlar ve insan sağlığı
açısından asla güvenli değildir. Elektrik
çarpmalarının ve donanım bozulmalarının
önemli bir bölümü topraksız veya yanlış
topraklama etkisi ile meydana gelmektedir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
47
Topraklama
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
48
Topraklama
• Topraklamada dikkat edilmesi gereken hususlar
olarak topraklı prizden çekilen toprak iletkenini,
toprağın 1,5m derinliğindeki 70cm x 70cm
boyutlarında bakır levhaya bağlanması
gerekmektedir. Bu işlemler bina yapılım
aşamasında olmalıdır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
49
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
• Bilgisayar donanımını elektrostatik yük
boşalmalarından korumak için aşağıdaki
önlemlerin alınması gerekmektedir.
– Bilgisayarı kapatıp elektrik enerjisini kesiniz.
– Fişi prizden çıkartmak yerine prizin üzerindeki güç
kapatma düğmesini keserek topraklamayı fişi
çıkartmadan aktif yapabilirsiniz.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
50
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
• Donanıma dokunmadan önce olası üzerimizde
birikecek yükü boşaltmamız gerekmektedir.
Bunun için özel olarak satılan antistatik
bileklikler kullanılabilir. Bu bileklik ve kullanımı
aşağıda gösterilmiştir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
51
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
52
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
• Üzerimizdeki yükün tamamen boşalıp
boşalmadığını anlamak için metal bir yüzeye
dokunabilirsiniz. Varsa bir test cihazıyla statik
elektrik olup olmadığını kontrol edebiliriz.
• Statik elektriği ölçmek için elektroskop denen
cihazlar kullanılır. Günümüzde dijital test
cihazları da vardır. Bu tip bir cihazın görüntüsü
aşağıda yer almaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
53
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
54
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
• Donanım parçalarını kenarlarından tutunuz.
• Donanımların kenarlarından tutulmaları
iletkenle elimizin temasını kesecektir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
55
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
• Halı ve benzeri sergiler üzerinde durmayınız.
Antistatik yer sergileri tercih edilebilir. Statik
etkiyi azaltmak için antistatik ayakkabılar,
sandalyeler, önlükler, bileklikler, topuk bantları,
eldivenler... gibi ürünler kullanılabilir. Bu
ürünlerin örnek resimleri aşağıda verilmiştir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
56
Antistatik Çalışma Ortamı
Hazırlamak
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
57
Bilgisayar Donanımını Statik Elektrik
Etkisinden Koruma
• Statik elektriği destekleyen soğuk ve kuru
ortamlarda çalışmayınız. Nem oranını
mümkünse %50-60 arasında çıkartınız.
• İpekli, naylon ve yünlü giysiler giymeyiniz.
• Giysilerinizi özellikle soğuk ve kuru
olduklarında elektrik yüklü olabileceğinden
dolayı, donanım bileşenlerinden uzak tutunuz.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
58
Antistatik Çalışma Ortamı
Hazırlamak
• Günümüzde laboratuar, fabrika ve teknik servis
ortamlarında kullanılan birçok araç gereç ve
eşyaların anti-statik özelliğe sahip olan çeşitleri
bulunmaktadır. Bu eşyaların iki temel amacı
yerine getirmek üzere tasarlanmıştır.
– Varolan statik elektriği boşaltmak.
– Statik elektrik etkisi oluşturacak nedenleri ortadan
kaldırmak.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
59
Antistatik Çalışma Ortamı
Hazırlamak
• Çalışma ortamlarında antistatik özelliklere sahip
yer sergisi, sandalye, masa örtüsü... gibi eşya ve
aksesuarlar kullanılabilir.
• Günümüzde antistatik özelliklere sahip boyalar
dahi üretilmektedir.
• Antistatik malzeme ve yüzeylerin en büyük
avantajlarından birisi toz tutmama özelliğidir.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
60
Antistatik Çalışma Ortamı
Hazırlamak
• Antistatik temizleme kimyasalları yüzeyler
üzerinde bıraktıkları antistatik özelliğe sahip
tabaka tozlanmayı geciktirmekte ve
azaltmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
61
Antistatik Çalışma Ortamı
Hazırlamak
• Çalışma ortamının nem miktarı statik elektriği
en çok etkileyen faktörlerin başında gelir. Çünkü
nemli havada bulunan iyonlar statik yükün bir
kısmını nötürler.
• Nem oranını %60 civarına kadar çıkartmak,
deşarj olasılığını azaltır.
• Unutulmamalıdır ki yüksek nem miktarı
donanım birimlerinde istenmeyen iletkenliğe,
paslanmaya ve rahatsız edici bir çalışma
ortamına neden olur.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
62
Kişisel Antistatik Önlemler
• Kişisel antistatik önlem olarak kalın ipekli yünlü
giysiler yerine bunların antistatik özelliğe sahip
yapıda olanları tercih edilmelidir.
• Günümüzde antistatik yapıya sahip yaygın
olarak üretilen tişort, eldiven, maske, ayakkabı,
bileklik, antistatik kimyasallar ve topuk bandı
gibi malzemeler ucuz ve kolayca bulunabilir.
• Malzemelere antistatik etki kazandırmak için en
çok kullanılan yöntem karbon alaşımıdır.
Karbon iletkenliği sağlar.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
63
Kişisel Antistatik Önlemler
• Antistatik ürünler kullanılırken bazı hususlara
dikkat etmek gerekmektedir. Örneğin taban
döşemelerini zemine sabitlemek için karbon
alaşımlı yapışkanlar kullanılmalıdır.
• Temizliği için özel kimyasal kullanılmalı,
deterjan kullanılmamalıdır. Özel kimyasal yoksa
temiz ıslak bir bez kullanılabilir. Antistatik
kimyasallar tatbik edildikleri yüzeyde ince
antistatik yapılı bir yüzey oluştururlar.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
64
Ortamlardaki Manyetik Etkiler
• Manyetik ortamı oluşturan nedenleri kısaca
açıklayalım. Üzerinden akım geçen her iletkenin
etrafında manyetik alan oluşmaktadır.
• Manyetik alan içerisindeki akım geçen tel
üzerinde ise potansiyel fark oluşur. Bu etkiye
Hail Effect(etki) denilmektedir. Bu etki ve
oluşumu aşağıdaki resimde gösterilmiştir.
• Küçük gerilimle çalışan sistemlerde bu etki
sistemin yanlış çalışmasına veya bozulmasına
neden olmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
65
Ortamlardaki Manyetik Etkiler
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
66
Ortamlardaki Manyetik Etkiler
• Bir devreyi yanlış şekilde etkileyen işarete
elektronikte gürültü denilmektedir. Manyetik
alanı, bina ana kolon iletkenleri, motorlar,
ısıtıcılar... kısacası tüm elektrikli alet ve hatlar
manyetik alan oluştururlar. Özellikle yüksek
akım taşıyan iletkenlerin kullanımı, yapılarda
alçak frekanslara sahip
manyetik alan
girişimlerinin f sistemi etkileme oluşmasına
neden olmaktadır. Yüksek akım taşıyan hatlarda
iletken boyu uzadıkça bu etki artmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
67
Ortamlardaki Manyetik Etkiler
• Günümüzde bu etkiye en çok neden olan
cihazlardan birisi cep telefonlarıdır. Bazı seyahat
araçlarında, muayene odalarında ve benzin
istasyonu gibi tehlikeli sonuçlar doğurabilecek
ortamlarda cep telefonlarının yasak olması
cihazların manyetik ortamdan etkilenerek yanlış
çalışması veya bozulma durumlarının söz
konusu olmasındandır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
68
Ortamlardaki Manyetik Etkiler
• Manyetik alandan beslenen bazı cep telefonu
aksesuarları bu etkiyi gözle görünür hale
getirmektedir.
• Örneğin telefonların üzerine yapıştırılan ışıklı
bantlar telefon çalmaya başlarken manyetik
etkinin neden olduğu akım etkisi ile
çalışmaktadır.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
69
Donanıma Olası Zararları
• Manyetik alanların neden olduğu girişimler
bilgisayar donanımlarında şu arızalara neden
olabilmektedirler.
– CRT monitörlerde görüntü titremesi veya görüntü
bozukluğu,
– Manyetik kayıt ortamlarında(HDD, disket...) veri
kayıpları
– Hoparlörlerde istenmeyen cızırtı şeklinde ses
oluşması
– Donanım birimlerinin geneli üzerinde yanlış çalışma
ve kilitlenmeler.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
70
Manyetik Ortama Karşı Alınacak
Önlemler
• Unutulmamalıdır ki manyetik etkiden kaçış asla
mümkün değildir. Ama bu etki azaltılabilir.
Zaten tüm donanım birimleri tasarım
aşamasında bu etki göz önüne alınarak
tasarlanmaktadır. Buna rağmen kuvvetli
manyetik ortamlardan donanım birimlerini
korumak için önlem almalıyız.
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
71
Manyetik Ortama Karşı Alınacak
Önlemler
• Bunun sonucunda da girişim potansiyeli
sakıncalı olabilecek seviyelerden uzak
tutulabilir. Aşağıda alınacak önlemler
verilmiştir.
– Sistem veya cihaz akımlarını küçük tutmak
(Dağıtılmış Model)
– Manyetik alan kaynakları ile etkilenen cihazların
alanlarını ayırmak
– İletkenler arasındaki mesafeleri düşürmek
– İletkenlerin fazlara göre konumlarını değiştirmek
– Manyetik ekranlama yapmak
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
72
Kaynakça
• Yrd. Doç. Dr. Ulaş MATİK, Uzaktan Eğitim Ders
Notları, KBÜ (2013)
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
73
Teşekkür Ederim
Sağlıklı ve mutlu bir hafta
geçirmeniz temennisiyle, iyi
çalışmalar dilerim…
EMYO
Bülent Ecevit Üniversitesi
Kdz. Ereğli Meslek Yüksekokulu
74
Download

1. hafta sunusu - Kdz. Ereğli MYO