İ Ü Diş H e k F a k D e r 1994: 28: 109 - 112
BAZI K A N A L PATLARININ
SİTOTOKSİSİTELERİNİN İNCELENMESİ
Nimet Gençoğlu* Ferda Kelağasıoğlu**
Yayın kuruluna teslim tarihi: 24.02.1994
Yayına kabul tarihi: 14.04.1994
INVESTIGATION O F CYTOTOXICITY O F S O M E
ROOT CANAL SEALERS
ABSTRACT
ÖZET
Cytotoxicity of various root canal sealers (Sealapex,
Grossman, Ketac-Endo,
Diaket, CRCS veAH26) in KB
cell line (human epidermoid carcinoma) was investigated
by sulforhodamine B test. Root canal sealers were prepa­
red according to the instructions of the manufacturer and
tested at final concentrations of25, 250 ve 2500p%lml with
respect to powder or creme part. All the root canal sealers
other than Diaket inhibited the growth of KB cells in a dose-depent manner. At 2500\igjml, AH 26, Grosman,
CRCS, Sealapex, Diaket ve Ketac Endo inhibited the
growth by 100%, 95%, 94%, 83%, 73% and 23%, respec­
tively. Conclusively, Ketac Endo was found to be the least
toxic root canal sealer, whereas CRCS, AH26 and Gross­
man seem the most toxic sealers at 2500fig/ml. On the ot­
her hand, Diaket and Grossman were the most cytotoxic
sealers at 25\igjml.
B u çalışmamızda değişik kanal patlarının (Sealapex,
Grossman, Ketac-Endo, Diaket, C R C S ve A H 2 6 ) K B hüc­
releri (epidermoid karsİnom, insan) üzerindeki sitotoksik
etkileri S R B testi ile incelenmiştir. Kanal patlan İmalatçı­
nın tarifine uygun olarak hazırlanmış ve toz veya krem kı­
sım esas alındığında 25, 250 ve 2500u,g/ml nihai konsan­
trasyonunda denenmiştir. Diaket haricindeki tüm patların
etkisi doz düşürülünce azalmıştır. 2500 ng/ml konsantras­
yonunda A H 26 %100, Grossman %95, C R C S %94, Seala­
pex %83, Diaket %73, ve Ketac Endo %23 oranında toksisİte göstermiştir. Sonuç olarak, 2500^g/ml konsantrasyo­
nunda en az toksik patın Ketac-Endo ve en fazla toksik pat­
ların A H 2 6 , C R C S ve Grossman olduğu görülmektedir.
Diğer yandan, konsantrasyon 25\ıg/mVa düşürüldüğü za­
man Diaket ve Grossman en fazla sitotoksik bulunmuştur.
A n a h t a r sözcükler: Kanal patı, sitotoksisite.
Key words: Root canal sealers, cytotoxicity.
e t k i s i olmaksızın saptanabilmekte v e sonuçların d e ­
ğerlendirilmesi kalitatif ve kantitatif olarak yapılabil­
mektedir (23). Diş hekimliğinde kullanılan m a t e r y a l ­
l e r i n sitotoksisitesi hücre sayımı, D N A a n a l i z i y a da
laktat oluşumuna dayanarak hücre büyümesinin, k o ­
l o n i oluşumuna dayanarak m i t o t i k a k t i v i t e n i n , o k s i ­
jen alımındaki v e y a g l u k o z metabolizmasındaki de­
ğişimin, 51 C r salınımı v e y a b o y a m a d d e s i alımına
dayanarak membran bütünlüğündekİ değişimlerin ve
h i s t o k i m y a s a l çalışmalarla m i t o k o n d r i a l e n z i m fonk­
siyonunun ölçümü g i b i kriterlerle belirlenmektedir (i,
GİRİŞ
E n d o d o n t i d e kullanılan k a n a l d o l g u m a d d e l e r i
p e r i a p i k a l d o k u i l e yakın temasta bulunmalarından
dolayı b i y o l o j i k u y u m içinde olmaları v e aşırı d o k u
r e a k s i y o n u göstermemeleri gerekmektedir (9). T o k s i k
ve doku nekrozuna neden olabilecek kanal dolgu
maddeleri d o k u iyileşmesine engel olduğu g i b i endod o n t i k t e d a v i n i n de başarısını engeller.
D o k u toksisitesi ile i l g i l i çalışmalar değişik yön­
temler ile yapılabilmektedir. B u n l a r arasında i n v i t r o
hücre kültürü sistemleri, m a t e r y a l i n hayvan y a da i n ­
san dişlerinde y o l açtığı p u l p a r e a k s i y o n u n i n c e l e n ­
m e s i v e y a h a y v a n d a subkütan v e y a intramusküler
i m p l a n t a s y o n d e n e y l e r i sayılabilir (ıo, 16). A n c a k gü­
nümüzde hücre kültürü çalışmaları giderek daha fazla
önem kazanmaktadır. B i r m a t e r y a l i n s i t o t o k s i s i t e s i ,
hücre kültürü d e n e y l e r i ile organizmanın k o m p l e k s
*
**
Dr. M. Ü. Diş Hek. Fak. Diş Hast, ve Ted. Anabiüm
Uz- Dr. İ.V. Onkoloji
Enstitüsü Temel Onkoloji
2,7,1145,18,22).
Hücre kültürü çalışmalarında g e n e l l i k l e i k i t i p
hücre kullanılır. B u n l a r d a n i l k i devamlı hücrelerdir.
B u hücreler u z u n süre devamlı o l a r a k üretilebilen
d o n d u r u l u p s a k l a n a b i l e n v e istenildiğinde e r i t i l i p
tekrar üretilen heteroploid hücrelerdir. İkinci tip hüc-
Dalı
Anabilim
Dalı
no
N. Gençoğlu, Ferda
reler ise organa özgü o l a n hücrelerdir.Bunlar k e n d i
aralarında p r i m e r hücreler v e organa özgü hücre tipi
o l a n d i p l o i d hücre d i z i s i adı altında i k i gruba ayrılır­
lar. P r i m e r hücre kültürleri, hücrenin i n vitro ortamda
bulunduğu i l k d u r u m d u r . D i p l o i d hücre d i z i s i ise b i r
defadan daha fazla subkültürleri alınmış ancak orjinal
d o k u d a k i k a r y o t i p l e r i n i kaybetmemiş hücrelerdir (3,
4).
Endodontide bugüne kadar pek çok k a n a l patı de­
nemesine rağmen İdeal b i r pat bulunamamıştır. S o n
yıllarda c a m i y o n o m e r ( K e t a c - E n d o ) k a n a l patı p i y a ­
saya sürülmüş v e dentin duvarlarına çok i y i adapte o l ­
duğu belirtilmiştir (17). A n c a k c a m i y o n o m e r s i m a n ların yapısındaki p o l i k a r b o n i k a s i d i n canlı d o k u l a r
üzerindeki e t k i s i tartışmalıdır (8).
B u amaçla endodontide yaygın olarak kullanılan
kanal patlarının yanısıra c a m iyonomer patı o l a n K e ­
tac E n d o ' n u n d a s i t o t o k s i s i t e l e r i n i n araştırılması
planlanmıştır.
GEREÇ V E YÖNTEM
Çalışmamızda devamlı b i r hücre s o y u o l a n K B
hücre s o y u ( e p i d e r m o i d k a r s i n o m , insan) kullanıl­
mıştır. K B hücreleri % 1 0 (h/h) oranında (56° C d a 40
d a k i k a süreyle inaktive edilmiş) fetal dana serumu, L g l u t a m i n ( 2 m M / L ) , p e n i s i l i n ( 1 0 0 U/ml) v e strepto­
m i s i n (100(j,g/ml) içeren m i n i m u m essential m e d i u m
( M E M y d a , 2 5 0 m l . i i k kültür şişeleri (Greiner) içinde,
%5 OT/%95 C 0 l i v e n e m l i b i r ortamda üretilmişler­
dir.
2
HÜCRE KÜLTÜRÜ
P l a s t i k z e m i n e yapışarak tek tabaka halinde ço­
ğalan K B hücreleri tripsin yardımıyla yapıştıkları ze­
m i n d e n kaldırılmıştır. 45.000 hücre/ml o l a c a k şekil­
de b i r hücre süspansiyonu hazırlanmıştır. B u süspan­
s i y o n d a n 2 4 k u y u l u k plakaların her k u y u s u n a birer
m l eklenmiştir. B u arada steril şartlarda f i r m a l a r m belittiği şekilde hazırlanan Sealapex , G r o s s m a n patı ,
K e t a c E n d o , D i a k e t , C R C S v e A H 2 6 k a n a l patları
d i m e t i l sülfoksidde ( D M S O ) çözülmüş v e n i h a i k o n ­
santrasyon t o z v e y a k r e m kısım esas alındığında 2 5 ,
1
3
W
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
4
5
Kelağasıoğlu
250 v e 2500 jAg/ml olacak şekilde her k u y u y a toplam
l O i i l h a c i m içinde eklenmiştir. H e r k o n t r o l k u y u s u n a
l O u l D M S O eklenmiştir. 2 4 saat sonra sülforhodamin
B ( S R B ) testi ile hücre sağkalım oranı belirlenmiştir
(19).
SRB TESTİ
2 4 k u y u l u k plakaların h e r k u y u s u n a 2 0 0 u l
% 5 0 ' l i k triİcloroasetik asid eklenmiş, p l a k l a r 4°C'da
bir saat bekletildikten sonra m u s l u k s u y u ile 5 k e z yı­
kanmış v e havada kurutulmuştur, %0.4'lük S R B i l e
40 d a k i k a boyanmış ve b u süre sonunda bağlanmamış
b o y a % 1 ' l i k asetik a s i d i l e uzaklaştırılmıştır. D a h a
sonra bağlanmış b o y a tris bazında çözülmüş v e 5 6 4
n m . deki abzorbans kaydedilmiştir. Sağkalım oranı,
test/kontrol abzorbansm % s i olarak hesaplanmıştır.
BULGULAR
E l d e e d i l e n değerler I . T a b l o ' d a verilmiştir.
2500u.g/ml k o n s a n t r a s y o n u n d a S e a l a p e x % 8 3 ,
Grossman % 9 5 , Ketac-Endo % 2 3 , Diaket % 7 3 ,
C R C S % 9 4 v e A H 2 6 % 1 0 0 oranında K B hücre p r o l i ferasyonunu inhİbisyona uğratmıştır.
B u çalışmadan elde edilen sonuçlara göre 2 4 s a ­
atlik İnkübasyonun ardından 2 5 0 0 [.ıg/ml konsantras­
y o n u n d a A H 2 6 , G r o s s m a n patı v e C R C S e n fazla s i totoksisite gösterirken, bunları Sealapex v e D i a k e t i z ­
lemiş v e K e t a c E n d o en az sitotoksik bulunmuştur.
Bütün örneklerde D i a k e t haricinde doza bağımlı
b i r e t k i saptanmıştır. D o z düşürüldükçe e t k i de a z a l ­
mıştır.
Tablo I. KB hücrelerinde kanal dolgu materyelleri ile değişik
konsantrasyonlarda
24 saatlik inkübasyonu takiben
saptanan sağ kalım oranlan. Sağ kalım test/kontrol
absorbans %'si olarak ifade edilmiştir. Her değer en
az üç deneyin ortalaması ± standart sapmasını gös­
termekledir.
PAT
2500 fig/ml
250 ng/ml
25 ng/mi
2
6
Sealapex, Kerr, Romulus, MI, USA
Grossman, Sultan Co, Englewood, NJ, USA
Ketac-Endo, Espe, Seelefeld,
Germany
Diaket, Espe, Germany
CRCS, Hygenic Corp, Akron, OH, USA
AH 26, De Trey, Densply, AG, Zurich
Sealapex
17.28*0.92
40.25 ±11.34
53.69 ±2.53
Grossman
5.44 ±3.08
29.66 ±4.12
36.87 ± 3.69
Ketac-endo
77.73 ± 7.49
108.95 ± 4.31
105.56 ± 6.09
Diaket
27.06 ± 2.93
37.47 ±6.17
26.28 ± 8.70
CRCS
5.97 ± 3.91
38.79 ± 5.81
89.90 ± 8.10
A H 26
0
15.12 ±0.03
70,80 ± 7AO
Bazı Kanal Patlarının Sitotoksisitelerinİn
111
İncelenmesi
TARTIŞMA
B u çalışmadan elde edilen bulgulara göre, KetacE n d o en az, G r o s s m a n patı, C R C S v e A H 2 6 en fazla
sitotoksik bulunmuştur. Bütün örneklerde D i a k e t h a ­
r i c i n d e k o n s a n t r a s y o n yükseltildikçe s i t o t o k s i s i t e
artmıştır.
G r o s s m a n ' a göre İdeal k a n a l d o l g u m a d d e s i n i n
sİtotoksisitesinin düşük olması gerekmektedir (9). E n
fazla toksik bulunan kanal dolgu maddelerinden
A H 2 6 d a k i epoksi resin simanı v e G r o s s m a n patındak i öjenol, sitotoksiteden s o r u m l u o l a b i l i r . Çalışma­
mızdan elde edilen bu bulgular Sonat ve ark (20) ve N a kamura v e ark (î4)nın sonuçları ile u y u m l u d u r . Dörter
(8) çalışmasında c a m i y o n o m e r simanları ile beraber
Ketac-Endo nun sitotoksisitesini nemli ve kuru o l ­
m a k üzere i k i farklı ortamda incelemiştir. Dörter K e t a c - E n d o ' y u 2 4 saatlik inkübasyonun ardından sito­
t o k s i k b u l u n u r k e n , s i t o t o k s i s i t e n i n ancak 168 saat
sonra yapılan i n c e l e m e d e anlamlı o l a r a k azaldığını
saptamıştır. Sonat v e ark. çalışmalarında C R C S , Sea­
lapex, N 2 , E n d o m e t h a s o n e , D i a k e t , T u b i s e a l , A H 2 6
k a n a l patlarının sİtotoksistelerİni incelemişler, N 2 v e
A H 2 6 ' d a e n f a z l a sitotoksisiteye rastlamışlardır (20).
N a k a m u r a v e a r k . hücre kültürü çalışmalarında
AH26'nın 7 gün sonra b i l e şiddetli toksisİte gösterdi­
ğini belirtmişlerdir (14).
1
B r i s e n o v e W i l l e r h a u s e n ( 1 9 9 1 ) hücre kültürü
çalışmalarında A H 2 6 , D i a k e t v e L e e E n d o F i i l k a n a l
d o l g u patlarının s i t o t o k s i s i t e l e r i n i araştırmışlar v e
A H 2 6 v e D i a k e t ' i 2 4 saatlik sürenin sonunda güçlü s i ­
t o t o k s i k bulmuşlardır (6). 1 9 9 0 yılında yaptıkları ça­
lışmada ise çinko o k s i d esaslı k a n a l patlarının hücre
kültürü ile sitotoksisitelerini incelediklerinde, 2 4 saat
sonunda orta şiddette sitotoksisiteye rastlamışlardır
(5). B u çalışmanın bulguları da çalışmamızın sonuçla­
rına u y g u n l u k göstermektedir.
Çalışmamızda kanal d o l g u patlarının s i t o t o k s i k
etkileri i l k k e z S R B testi i l e v e konsantrasyon-cevap
ilişkisi açısından incelenmiştir. I. Tablo'da görüldüğü
g i b i Diaket dışındaki tüm test maddelerinin etkisi d o z
düşürüldükçe azalmaktadır.
K l i n i k t e de kullanılacak k a n a l patı, radyografik
görüntüde taşkın o l m a s a b i l e p r e a p i k a l d o k u i l e te­
masta olacaktır. B u nedenle en az sitotoksisite göste­
ren kanal patı p r e a p i k a l d o k u d a en az iltihabı r e a k s i ­
y o n gösterecek kanal patıdır. B u yüzden klinikte en az
irrite e d i c i kanal patı tercih e d i l m e l i d i r .
S p a n b e r g v e P a s c o m yaptıları hücre kültürü ça­
lışmalarında k a n a l patının içeriğindeki m a d d e l e r i n
miktarı ile sitotoksisitenin değişebileceğini v u r g u l a ­
mışlar ve b u çeşit sitotoksisite çalışmalarında oranla­
rın standardizasyonunun yanısıra diğer faktörlerin de
önemli r o l oynadıklarını savunmuşlardır (21). K l i n i k
kullanımda her zaman aynı dozda t o z ve l i k i d karıştı­
rılması imkansızdır. Dolayısıyla içeriğinde en az sito­
toksisite gösteren k a n a l patı tercih e d i l m e l i d i r .
Perİapikal d o k u n u n d i n a m i k doğasının yapısının
i n v i t r o şartlara uyarlanması oldukça zordur. A n c a k
günümüzde yaygın olarak kullanılan hücre kültürün­
den elde edilen sonuçlardan değişik k a n a l d o l g u pat­
larının toksİsitelerİ hakkında b i r f i k i r e d i n i l e b i l i r .
KAYNAKLAR
1. AI-Nazhan S, Spanberg L S W . Morphological cell changes
due to chemical toxicity of a dental material: A n electron micros­
copic stury on human periodontal ligament fibroblast and L-929
cells. JEndodon
1990:16: 129-35.
2. A n t r i m D D . Evaluation o f cytotoxicity of root canal sealing
agents on tissue culture cell i n vitro: Grossman's sealer, N (permanant) Ricert's sealer and Cavit. J Endodon 1976: 2: 111-6.
3. Brauner A , A u g u t h u n M , K a d e n P . D i e Zellkultifr als
System sur Priifung Zell Wachstumsbeeinflussender Wirkungen
in der biologischen Materİaltestung. Z Zahnarzt.
Implantol
1 9 8 4 : 4 ; 223-7.
4. Brauner A , Auguthun M , Kaden P. Die Zellkultur humaner
Gingivafibroblasten zur biologischen Prüfung v o n in der mundhöhle verwendeten Materialen. Z Stamatol 1989:86; 533-8.
5. Briseno B M , Willerhausen B . Root canal sealer cytotoxi­
city on human gingival fibroblasts: I. Zinc oxide eugenol-based
sealers. JEndodon
1990:16: 383-6.
6. Briseno B M . Willerhausen B . Root canal sealer cytotoxi­
city on human gingival fibroblasts: II. Silicon and resin-based sea¬
lers. JEndodon
1991:17: 537-40.
7. Craig R G . Restorative dental materials 8 th ed. St. Louis,
C V / M o s b y C o 1989.
8. Dorter (Aslan) F. C a m iyonomer sistemlerinin in vitro sitotoksisitelerinin karşılaştırmalı incelemesi-Do&fora tezi: Istan­
bul, 1993.
9. Grossman L I . Endodontic Practice, 10 th ed. Philadelphia:
L e a and Febriger, 1981.
10. Költzer W T . Oral mucosa usage tests. J Endodon
4:312-5.
1978:
112
11. Matsumuto K , Inoue K , Matsumuto A . The effect of newly
developed root canal sealers on rat dental pulp cells i n primary
culture JEndodon
1989:15: 60-7.
12. Meryon S D , Brook A M . In vitro comparison of the cytoto­
xicity of twelve endodontic materials using a new technique. Int
Endodon J 1990: 2 3 : 203-10.
13. M o h a m m a d A R , M i n c e r H H , Y o u i n i s O , D i l l i n g h a m E ,
Siskin M . Cytotoxicity evaluation of root canal sealers b y the tis­
sue culture-agar overlay technique. Oral Surg Oral Med Oral
Pathol 1978: 45: 768-73.
N. Gençoğlu, Ferda
Kelağasıoğlu
17. Ray H , Seltzer S. A new glass ionomer root canal sealer/
Endodon
1991:17: 598-603.
18. Safavi K E , Spanberg L S W , Costa N S , Sappounas G . A n in
vitro method for longutudinal evaluationof toxicity of endodontic
sealers/ Endodon 1989:15: 484-6.
19. Skehan P, Storeng R, Scuderio D , M o n k s A , M c M a h o n J ,
Vistica D , Warren JI, Bokesch H , Kermey S, B o y d M R . A new colorimetric assay for anticancer drug screening. JNCI1990:
82:
1107-12.
20. Sonat B , Dalat D Burgu î, Özkul A . Kanal dolgu maddele­
rinin toksisite potansiyellerinin H e L a hücre kültürleri üzerinde
değerlendirilmesi AÜ DişHekFak
Der N i s a n 1 9 9 2 : 1 9 : 3 5 - 4 2 .
f
14. Nakamura H , Sakakibara F, Matsumoto N , Hirano S, H a yakawa H , Sakai K , Y i p i M . Study on the cytotoxicity of root ca­
nal filling materials. J Endodon
1986:12:156-160.
15. Pascon E A , Spanberg L S W . In vitro cytotoxicity of root
canal sealing materials. 1.Gutta-percha. J Endodon
1990: 16:
429-32.
16. Paterson R C , Watts A . Toxicity to the pulp of a glass ionomer cement. Br Dent J 1 9 8 7 : 1 6 2 : 1 1 0 - 2 .
21. Spanberg L , Pascon E . The importance of material prepa­
ration for the expression of cytotoxicity during in vitro evaluation
of biomaterials./E/n/oı/o/ı 1988:14: 247-50.
22. Tyas M J . A method for the in vitro toxicity testing of den­
tal restorative materials./Dent Rest 1977:56: 1285-89.
23. Welker D , Neupert G , Oehring H . Aspekte der Toxisitatsprufung stomatologischer Werksteffe. Zahn Mund
Kieferheilkd 1986:
74:699-705.
Yazışma adresi
Dr. Nimet Gençoğlu
M.Ü. Diş Hek Fakültesi
Büyükçiftlik Sok No: 6
80200 Nişantaşı-İST
Download

bazı kanal patlarının sitotoksisitelerinin incelenmesi