Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
ORTA ANADOLU BÖLGESİNDE EKİMİ YAPILAN BAZI BUĞDAY (Triticum
aestium L.) GENOTİPLERİNİN KURU VE SULU KOŞULLARDAKİ VERİM VE
KALİTE ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Mehmet ŞAHİN, Seydi AYDOĞAN, Aysun Göçmen AKÇACIK, Berat DEMİR,
Hande ÖNMEZ, Seyfi TANER, Enes YAKIŞIR
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-KONYA
Özet
Bu çalışmada 2011-20012 yetiştirme döneminde Kuru ve sulu Koşullarda 22 adet
buğday genotipi denenmiştir. Sulu koşullarda yapılan denemelerde 3 kez 60 ml civarında su
verilmiştir.Sulu ve Kuru koşullarda yetiştirilen genotiplerin özellik ortalamaları arasındaki
farklar istatistiki olarak değerlendirilmiştir. Kuru şartlarda verim 302,55 kg/da Sulu şartlarda
ise 530,42 kg /da olmuştur.Verim arasındaki fark p<0.001 seviyesinde önemli olmuştur.
Laboratuvarda yapılan kalite özelliklerinde
Bintane ağırlığı(p<0.001), Protein
oranı(p<0.001), Zeleni sedimantasyon değeri (p<0.040),Miksograf stabilite(MSTB)
değeri(p<0.001) Ekmek ağırlığı(EAGR)(p<0.0018) seviyesinde önemli bulunmuştur. Sertlik
değeri(SRT) önemlilik tesit p>0.0530 olarak bulunmuş ve Farrinograf ve Ekstensograf
özellikleri arasındaki farklar önemli olmamıştır. Miksograf değerlerinden MSTB dışındaki
diğer özellikler arasındaki farklar önemli olmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Ekmeklik Buğday,Kalite özellikleri, ,Sulu,Kuru,Karşılaştırma
Comparison of Yield And Quality Parameters of Some Wheat Genotypes Planting in
Rainfed and Irrigated Condition in Central Anatolia Region
Abstract
In 2011-2012 growing seasion 22 wheat genotype in rainfed and irrigated conditions
were tested in this study. About 3 times 60 ml of water given in irrigated conditional trials.
Differences between feature averages of genotypes in irrigated and rainfed conditions are
evaluated statistically. Yield was 302,55 kg/da in rainfed and 530,42 kg/da was in rainfed
conditions. Yield difference was significant at p <0.001 level. Thousand kernel weight
(p<0.001), Protein ratio (p<0.001), Zeleny sedimantation value (p<0.040), Miksograph
stability value (MSTB) (p<0.001), bread weight (EAGR) (p<0.0018) were found significant
in quality parameters in laboratory. Hardness value (SRT) significance test were found p>
0.0530 and differences between farinograph and extensograph properties were not significant.
Differences between properties in mixograph values not significant except MSTB value.
Key Words:Bread Wheat,Quality traits,Rainfed,Irrigation,Comparison
Giriş
Geçmişte tahıllar sadece sınırlı kullanım ve tüketim alanına sahip olmuş, örneğin
buğday daha çok karın doyurmak amacıyla, birkaç temel gıda maddesi şeklinde sofralara
gelmiştir. Günümüzde ise tahıl ürünleri, sadece karın doyurmak amacıyla az sayıda gıda
maddesi şeklinde sofralara gelmekten çıkmış, gıda sanayisinin en önemli ham maddesi haline
gelmiştir. Gelişmiş ve hızla gelişmeye devam eden gıda sanayisi, tahılları ham madde olarak
kullanmakta ve binlerce farklı ürün şeklinde modern marketlerde tüketicilere sunmaktadır.
Gıda sanayisinin tahıllara karşı ham madde talebi, her geçen yıl daha da artmakta ve tahıl
üretimi üzerinde bir baskı yaratmaktadır(Akkaya 2008).
Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
Buğday kalitesi; genetik olarak kalite potansiyeli yüksek çeşide bağlı olarak
değişmekle birlikte yağış, yağışın dağılımı ve sıcaklık gibi iklim koşullarına bağlı olarak aynı
yıl içerisinde önemli düzeyde değişime uğramaktadır. Ayrıca tohum miktarı sertifikalı tohum
kullanma ekim sıklığı gübre kullanımı gibi faktörlerde ve süne kımıl gibi buğday zararlıları
buğday kalitesini etkilemektedir(Şahin ve ark 2008).
Küresel ısınmanın etkileri ülkemizde özelliklede bölgemizde daha fazla ortaya
çıkmıştır. Son yıllardaki yağış miktarı uzun yıllar ortalamasına göre %10.9 oranında
azalmıştır. Ülkemiz 2006-2007 üretim döneminde normal yıllardan % 15 daha az yağış
almıştır. Bölgeler itibariyle Konya ilinin de içinde bulunduğu iç Anadolu bölgesi % 20
oranında en az yağış alan bölgeler içerisinde yer almıştır. Yaşanan süreç bölgemizdeki
sorunun kuraklık ve susuzluk olmaktan çıkıp hızla çölleşme sorunu hakline geldiğini işaret
etmektedir.(Palta 2009)
Tarımsal Üretimde gerek küresel ısınma gerekse doğal kaynakların bilinçsizce
kullanımı(Su) gibi sebeblerle tabiat dengesi insanoğlunun aleyhine bozulmasına neden
olmaktadır Geleceğimizi tehtid eden bu gerçeklere karşı tedbir alınıp sorunun çözümü
konusunda çalışmalar yapılması gerekmektedir. Buğday araştırmalarında kurak şartlara
dayanıklı Kalite özellikleri iyi buğday çeşitlerini üretip geliştirmemiz bu sorunun çözümüne
katkı yapacağı kaçınılmazdır. Bu çalışmada mevcut tarımı yapılan buğday çeşitlerimizin ve
ıslah materyalinde ileri çıkmış bazı hatların kuru ve sulu şartlar altında yetiştirilip Verim ve
kalite özellikleri kıyaslanmıştır.
Materyal ve Metod
Bu çalışmada Kullanılan materyal 2011-2012 yılı yetiştirme döneminde Bahri Dağdaş
Uluslararası Tarımsal Araştırma enstitüsünde yetiştirilmiştir. Deneme sulu ve kuru koşullarda
ayrı olarak kurulmuş 3 tekerrür olarak ekilip hasat edilmiştir. Laboratuarda 2 tekerrürü analiz
edilmiş olup ortalamaları değerlendirmede kullanılmıştır.
Araştırmada genotiplerin, BNT( bin tane ağırlığı gr/1000adet)Williams et
al.(1988),PRT(Protein oran %), AACC 39-10 metoduna göre , SRT(Sertlik Particle size
index) ve KGL( Kuru Gluten %) Near infrared reflektans spektroskopi(NIR) cihazı ile analiz
edilmiştir. ZLN(Zeleny Sedimantasyon) ICC-116(Anon 1981)’e göre analiz edilmiştir.
Buğday örnekleri AACC metod 26-95’e göre %14.5 rutubet esasına göre tavlanarak
Braubender Junior Marka değirmende 6xx elek kullanılarak öğütülmüş olup elde edilen
unlarda reolojik analizler yapılmıştır.
Farinograf analizi Braubender AT model 50 gram karıştırma ünitesine sahip cihaz ile
AACC 54-21(Anon 1990) metoduna göre yapılmıştır. Farinograf cihazı Braubender
farinogram.lnk yazılımı ile bilgisayar bağlantılı olarak çalışılmıştır. Sonuçlar bilgisayar
tarafından hesap edilmiştir. Farinogram Analizinde; FGS(Farinograf gelişme süresi,
dakika),FSAB(farinogram su absorbsiyonu, ml/100g), FSTAB(Farinogram stabilitesi,
dakika), FY10(farinogram 10. dakikada yumuşama değeri BU, Braubender Unit),
FQN(Farinogram kalite sayısı BU) değerleri hesap edilmiştir.
Ekstensograf analizleri (Ekstensograf-E, Brabender Germany) AACC 54-10’ a göre
yapılmıştır. Ekstensograf cihazi Braubender Extensograpf.lnk yazılımı ile bilgisayar bağlantılı
olarak çalışılmıştır. 300 g una FSAB göre hesaplanan miktar su ve %2’ lik tuz katılarak 5
dakika yoğrulup cihazın fermantasyon kabininde dinlendirilip 30’ar dakika ara ile analiz
edilmiştir. Ekstensograf analizi ile; E30 (30 dakikadaki enerji cm2), E60 (60. dakikadaki
enerji cm2), E90 (90.dakika enerji cm2), EDR(Ekstensograf direnç BU), EELS(Ekstensograf
elastikiyet mm), EMD(ekstensograf maksimum direnç BU), EOR(Ekstensograf oran
EDR/EELS), EMOR(Ekstensograf Maksimum oran EMD/EELS) değerleri hesaplanmıştır.
Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
Miksograf analizi AACC 54-40 (Anonim 1990) göre National Mfg.Co. Lincoln. NE
miksograf cihazı kullanılarak yapılmıştır. Mixsmart yazılımı ile sonuçlar bilgisayar
ortamından alınmıştır. Miksograf analizi ile MGS(Miksograf Gelişme süresi dakika),
MSTAB(Miksograf stabilite dakika), MPY(Miksograf pik yüksekliği %), MYUM(Miksograf
yumuşama derecesi %/dakika), MPAL(Miksograf pik alanı %Tq(tork)*min),
MTAL(Miksogram kürvesi Toplam alan %Tq(tork)*min) değerleri hesaplanmıştır.
Ekmek yapımı % 14.5 nem esasına göre 100 gram un tartılarak % 2 maya ve %1.5 tuz
katılarak FSAB göre hesaplanmış olan su ilavesi ile hamur yoğrulup fermantasyon sonucunda
220 0C de 25 dakika fırında pişirilerek elde edilmiştir. Ekmek hacmi ise içinde sorgum
tohumu bulunan ekmek hacmi ölçme cihazı ile yer değiştirme metoduna göre ölçülüp ve
ağırlıkları terazide tartılarak kaydedilmiştir.
Araştırmada elde edilen sonuçlar uygun istatistik programı kullanılarak analiz
edilmiştir.
Çizelge 1:Sulu ve Kuru Koşullardaki Materyal Listesi
Sıra Sulu Şartlarda Ekilen Genotipler
Sıra No Kuru Şartlarda Ekilen Genotipler
1
Sönmez
1No Sönmez
2
2
Gün-91
Gün-91
3
3
Bezostaya-1
Bezostaya-1
4
4
Bağcı-2002
Bağcı-2002
5
5
Tosunbey
Tosunbey
6
6
Demir-2000
Demir-2000
7
7
KateA-1
Bayraktar-2000
8
8
Kınacı-97
Gerek-79
89
89
Ekiz
Karahan-99
10
10
Göksu-99
İkizce
9
9
11
11
Sultan
Dağdaş-94
12
12
Ahmetağa
Altay-2000
13
13
Konya-2002
Kıraç-66
14
14
BDME 02/01 s
Süzen
15
15
08-09 SEBVD-10
Müfitbey
16
16
Eser
Seval
17
17
Harmankaya
Süzen
18
18
Soyer
Müfitbey
19
19
KEBVD-7 (BDME 09/2K
Selimiye
20
20
kırgız
KEBVD-6 (BDME 09/1K
21
21
KateA-1
Soyer
22
22
Ukrayna
Selimiye
Araştırma Sonuçları ve Tartışma
Kuru Koşullarda ekimi yapılan ekmeklik buğday genotiplerinin ortalama verimi
302.55 kg/da. Olmuş (Çizelge 2)sulu koşullarda ise 530.42 kg/da olmuştur(Çizelge 3). Verim
ortalamaları arasındaki fark 277.82 kg/da olmuş ve bu fark istatistiki olarak p<0.0001
seviyesinde önemli olmuştur. Öztürk ve Aydın (2004) yaptığı çalışmada Sulu şartlarla
kıyaslandığında, sürekli su stresi uygulamasında %65.6, erken dönem su strsinde % 40.6,
Kuru şartlarda % 30.6 ve Geç dönemde su stresi uygulamasında % 24 oranında verimde
azalma meydana geldiği belirlenmiştir.Sulu koşullarda verimin yüksek çıkması beklenen bir
durumdur.Aydoğan ve ark (2007) yılında yaptıkları ve Çumra ve Konya merkez
Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
lokasyonlarında yürüttükleri çalışmada kuru koşullarda tane veriminin 154.58-258.43 kg/da
arasında olduğunu belirtmişlerdir.Şahin ve ark (2008) yılında 3 yıl süre ile yaptıkları
çalışmada Konya ve Çumra lokasyonlarında kuru şartlarda tane veriminin 224.9-303.2 kg /da
sulu koşullarda ise 456.15-561.3 kg/da arasında değiştiğini belirtmişlerdir. Bu çalışmadaki
verimle daha önceden rapor edilmiş sonuçlar arasında uyumluluk göstermektedir.
Genotiplerin Bintane ağırlığı ise sulu koşullarda ortalama 37.78 g. Olurken Kuru
koşullarda ise 30.58 g. Olarak belirlenmiştir ortalamalar arasındaki fark ise 7.2 g. Olmuş
istatistiki olarak p<0.0006 seviyesinde önemli olmuştur. Bin tane ağırlığı kalıtımsal bir özellik
olmakla birlikte çeşit, iklim ve toprak koşulları,tane doldurması sırasındaki çevre şartları,
başak sayısı ve bir başakta kısır olmayan çiçek sayısı gibi faktörler bu özelliği
etkilemektedir(Şahin ve ark 2004). Tane olgunlaşması sırasında havanın sıcak gidişi,tanedeki
nişasta birikimini önleyeceğinden, cılız kalan tanelerin ağırlığı azalır. Sulu koşullarda ise bitki
yeterli besin elementini bulduğu için nişasta dolumuna devam eder ve tane ağırlığı kuru
koşullara göre daha yüksek olmasına sebep olmaktadır. Öztürk ve Aydın (2004) yaptığı
çalışmada Sulu uygulamaya kıyasla, sürekli su stresi uygulamasında bin tane ağırlığında 7.5 g
, geç dönemde su stresi uygulamasında 3.8 g, erken dönemde su stresi uygulamasında 2.6 g ve
kuru şartlarda ise 2.4 g ağırlığında azalma meydana gelmiştir.
Çizelge2: Kuru Koşullarda yetiştirilen Materyallarin verim ve Kalite Özellikleri Ortalamaları
Özellikler
N
Mean
Std Dev
Minimum
Maximum
Verim
22
302.553
27.3789
240.923
354.923
BNT
22
30.5833
3.4550
23.6000
38.4000
PRT
22
14.1196
0.8728
11.9300
15.4700
KGLT
22
11.4996
3.2602
1.1800
14.3600
SRT
22
60.9583
11.2771
32.0000
71.0000
ZLN
22
50.7917
16.7487
19.0000
76.0000
E30
22
109.417
36.5393
30.0000
159.000
E60
22
127.708
41.3442
32.0000
197.000
E90
22
124.875
45.7558
34.0000
208.000
EDR
22
254.958
96.7199
125.000
459.000
EELS
22
224.875
36.5017
112.000
295.000
EMDR
22
413.125
178.198
200.000
729.000
EOR
22
1.2167
0.5761
0.5000
2.6000
EMO
22
2.2167
1.5491
0.8000
8.0000
MGS
22
3.1033
1.0030
1.6100
4.9600
MSTAB
22
5.0021
1.5647
3.1300
8.9400
MPY
22
68.9386
10.1932
40.8380
83.1580
MYUM
22
13.8173
5.5363
4.5360
25.0440
PAL
22
126.540
33.8522
54.7210
189.582
MKAL
22
357.745
70.0449
221.775
601.332
FGS
22
8.9850
4.5007
2.5000
19.3400
FSAB
22
61.6083
3.7301
52.6000
70.8000
FSTAB
22
14.7388
6.4345
2.3500
20.0000
FYUM10
22
19.3750
23.4925
1.0000
100.000
Ekmek ağırlığı
22
146.200
6.6494
122.900
162.300
Ekmek hacmi
22
473.333
52.0591
350.000
550.000
BNT:Bintane ağırlığı(G/1000ad.),PRT:protein oranı( %),KGL:Kuru Gluten Oranı(%),SRT:sertlik (PSI),ZLN;Zeleni
Sedimantasyon(ml),FGS;Farinograf Gelişme Süresi(Dakika), FSAB(farinogram su absorbsiyonu, ml/100g),
FSTAB(Farinogram stabilitesi, dakika), FY10(farinogram 10. dakikada yumuşama değeri BU, Braubender Unit),
FQN(Farinogram kalite sayısı BU), E30 (30 dakikadaki enerji cm2), E60 (60. dakikadaki enerji cm2), E90 (90.dakika enerji
cm2), EDR(Ekstensograf direnç BU), EELS(Ekstensograf elastikiyet mm), EMD(ekstensograf maksimum direnç BU),
EOR(Ekstensograf oran EDR/EELS), EMOR(Ekstensograf Maksimum oran EMD/EELS)
MGS(Miksograf Gelişme süresi dakika), MSTAB(Miksograf stabilite dakika), MPY(Miksograf pik yüksekliği %),
MYUM(Miksograf yumuşama derecesi %/dakika), MPAL(Miksograf pik alanı %Tq(tork)*min), MTAL(Miksogram kürvesi
Toplam alan %Tq(tork)*min),EHCM: Ekmek hacmi(ml), EAGR: Ekmek ağırlığı(g).
Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
Buğday genotiplerinin Protein oranları ise (%) Kuru koşullarda ortalama(14.11), Sulu
Koşullarda ise ortalama (12.44) olduğu belirlenmiştir. Ortalamalar arasındaki fark ise 1.67
olmuş istatistiki açıdan p<0.0001 seviyesinde önemlilik arzetmiştir(Çizelge 4). Şahin ve ark.
(2008) kuru koşullarda ekmeklik buğdayda protein oranın 12.62-14.16,Sulu koşullarda ise
11.53-13.85 arasında değiştiğini belirtmiştir. Kuru Gluten oranı kuru şartlarda ortalama
%11.49 sulu şartlarda ise %11.12 olarak belirlenmi,ş olup ortalamalar arasındaki fark
önemsiz olduğu tespit edilmiştir. Ortalama protein oranı sürekli su stresi uygulamasında %
12.37, kuru şartlarda %11.41, geç dönem su stresi uygulamasında %11.34, erken dönem su
stresi uygulamasında %11.01 ve sulu şartlarda %10.47 olarak belirlenmiştir. Bu bulgular
karbonhidrat depolama ve sentezinde azalmaya sebep olmasından dolayı kuraklığın protein
oranına pozitif bir etkisi olduğunu göstermektedir(Öztürk ve Aydın 2004).
Sertlik değeri PSI birimi cinsinden ölçülmüş olup değer düştükçe sertliğin arttığını
göstermektedir. Sulu koşullarda ortalama sertlik PSI(43.62) Kuru koşullarda ise ortalama
PSI(50.95) olarak belirlenmiştir. Sulu koşullarda genotiplerin sertlik özelliği yüksek olarak
görülmektedir.ortalamalar arasındaki fark PSI(7.33) olarak belirlenmiş ve istatistiki olarak
önemli olmamıştır. Sertlik genetiksel bir faktör olup çevre şartlarından çok etkilenmeyen bir
özelliktir.
Çizelge3: Sulu Koşullarda yetiştirilen Materyallerin Verim ve Kaliteözellikleri Ortalamaları.
Column
N
Mean
Std Dev
Minimum
Maximum
Verim
22
530.425
93.7441
335.600
692.300
BNT
22
37.7833
6.4713
27.2000
49.6000
PRT
22
12.4496
1.2051
10.4000
14.4500
KGLT
22
11.1233
1.2050
9.0100
13.0500
SRT
22
43.6250
12.4615
17.0000
71.0000
ZLN
22
41.5417
11.5381
24.0000
61.0000
E30
22
108.292
23.5602
60.0000
165.000
E60
22
129.542
28.5839
70.0000
199.000
E90
22
136.583
30.0289
89.0000
203.000
EDR
22
297.958
99.2128
150.000
507.000
EELS
22
217.750
27.1329
161.000
253.000
EMDR
22
478.542
160.994
266.000
831.000
EOR
22
1.4458
0.6769
0.6000
3.1000
EMO
22
2.3167
1.0332
1.1000
4.3000
MGS
22
3.0317
1.1327
1.3800
5.1900
MSTAB
22
3.2354
0.6501
2.2900
4.4800
MPY
22
70.9343
9.4014
52.8100
85.0730
MYUM
22
13.7506
4.9554
6.9710
22.5660
PAL
22
134.417
31.5405
82.3850
182.051
MKAL
22
363.141
38.5562
293.147
432.248
FGS
22
7.5917
4.0061
3.2700
15.5200
FSAB
22
61.6875
3.4574
55.5000
66.9000
FSTAB
22
12.6117
5.7471
5.2700
20.0000
FYUM10
22
16.2917
10.2638
2.0000
39.0000
EAGR
22
140.517
3.8106
134.200
147.400
EHCM
22
470.625
35.8533
400.000
535.000
BNT:Bintane ağırlığı(G/1000ad.),PRT:protein oranı( %),KGL:Kuru Gluten Oranı(%),SRT:sertlik (PSI),ZLN;Zeleni
Sedimantasyon(ml),FGS;Farinograf Gelişme Süresi(Dakika), FSAB(farinogram su absorbsiyonu, ml/100g),
FSTAB(Farinogram stabilitesi, dakika), FY10(farinogram 10. dakikada yumuşama değeri BU, Braubender Unit),
FQN(Farinogram kalite sayısı BU), E30 (30 dakikadaki enerji cm2), E60 (60. dakikadaki enerji cm2), E90 (90.dakika enerji
cm2), EDR(Ekstensograf direnç BU), EELS(Ekstensograf elastikiyet mm), EMD(ekstensograf maksimum direnç BU),
EOR(Ekstensograf oran EDR/EELS), EMOR(Ekstensograf Maksimum oran EMD/EELS). MGS(Miksograf Gelişme süresi
dakika), MSTAB(Miksograf stabilite dakika), MPY(Miksograf pik yüksekliği %), MYUM(Miksograf yumuşama derecesi
%/dakika), MPAL(Miksograf pik alanı %Tq(tork)*min), MTAL(Miksogram kürvesi Toplam alan %Tq(tork)*min),EHCM:
Ekmek hacmi(ml), EAGR: Ekmek ağırlığı(g).
Zeleni Sedimantasyon değeri bakımından genotiplerin Sulu koşullarında ortalama
41.54 ml kuru koşullarda ise 50.79 ml olarak belirlenmiştir. Ortalamalar arasındaki fark 9.25
ml olmuş istatistiki olarak % 5 düzeyinde önemli olduğu belirlenmiştir. Zeleni sedimantasyon
Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
protein kalitesinin bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ekmeklik Buğdayın değer
tespitinde sanayiciler tarafından yaygın olarak kullanılan bir özelliktir. Bu denemde kuru
koşullarda yetiştirilen genotiplerin zeleni sedimantasyon değeri daha yüksek bulunmuştur.
Öztürk ve Aydın (2004)yaptıkları çalışmada Ortalama sedimantasyon hacimleri sulu şartlarda
32.2 , kuru şartlarda 35.7 , erken dönemde su stresi şartlarında 34.0 , geç dönem su stresi
şartlarında 35.0 ve sürekli su stresi şartlarında ise 37.5 ml olmuştur.
Çizelge 4: Sulu ve kuru Koşullarda Genotiplerin Özellik ortalamaları arasındaki Farklar
Özellikler
Sulu
Kuru
Fark
Örnek
sayısı
İhtimal değeri
(t)
VERİM
530.42
302.55
227.82
22
< 0,0001
BNT
37.78
30.58
7.2
22
<0,0006
PRT
12.44
14.11
-1.67
22
<0,0001
KGLT
11.12
11.49
0.69
22
0.591
SRT
43.62
50.95
-7.33
22
0,0530
ZLN
E30
41.54
50.79
9,.87
22
<0.0406
108.29
109.47
-1.12
22
0.9149
129.54
127.7
1.83
22
0.8762
136.58
124.87
11.7
22
0.3704
297.95
254.95
33.84
22
0.2165
217.75
224.87
-7.12
22
0.4535
478.54
413.12
65.41
22
0.2685
1.445
1.216
0.2291
22
0.2753
2.316
2.216
0.3999
22
0.8049
3.031
3.103
-0.0717
22
0.811
3.235
5.002
-1.7667
22
0.0001
70.93
68.93
1.995
22
0.4988
13.75
13.81
-0.0667
22
0.9681
134.41
126.5
7.87
22
0.4668
363.14
357.74
5.39
22
0.728
7.59
8.98
-1.39
22
0.3285
61.68
61.6
0.079
22
0.9415
12.61
14.73
-2.12
22
0.284
16.29
19.37
-3.083
22
0.5678
140.51
146.2
-5.6833
22
0.0018
470.62
473.33
-2.7
22
0.8244
E60
E90
EDR
EELS
EMDR
EOR
EMO
MGS
MSTAB
MPY
MYUM
PAL
MKAL
FGS
FSAB
FSTAB
FYUM10
EAGR
EHCM
Ekstensograf çalışmasında çeşitlerin özellikleri arasındaki fark istatistiki olarak önemli
çıkmamıştır ekstensograf 30 uncu dakikadaki enerji değeri Kuru koşullarda yetiştirilen
genotiplerin 109,47 iken sulu koşullarda yetiştirilen genotiplerin 108.29 değere sahip
olmuştur yine 60 ıncı dakikadaki enerji değerleri arasındaki fark önemsiz çıkmıştır. )0 ıncı
dakikadaki enerji değeri ise Kuru ve sulu koşullarda yetiştirilen çeşitler rarasında 11. 7
puanlık bir fark olmuş ama istatistiki olarak önemsiz olmuştur(Çizelge 4). Ekstensograf
direnç, Ekstensograf Uzama, Ekstensograf maksimum direnç,ve ekstensograf oran ve
ekstensograf maksimum oran özellikleri bakımından sulu ve kuru koşullarda yetiştirilen
genotipler arasındaki farklılıklar önemsiz çıkmıştır(Çizelge 4).
Türkiye !0 Tarla Bitkileri Kongresi cilt 1,S:271-277 10-13 eylül 2013 Konya
Miksograf özellikleri bakımından ise sulu ve kuru koşullarda yetiştirlen genotipler
arasındaki farklılıklar Miksograf gelişme süresi bakından önemli olmamıştır .Miksograf
stabilitesi bakımından ise Kuru koşullarda 5.002 dak. Sulu koşullarda ise 3.235 dak. Olmuş
olup p< 0.0001 seviyesinde önemlilik arzetmiştir. Stabilite göstergesi hamurun yoğrulmaya
karşı mukavemetini gösterdiğinden kuru şartlarda yetiştirilen genotiplerin hamur yoğrulmaya
karşı daha yüksek olmuş olup bu durum fırıncılar açısından istenen bir durumdur. Miksograf
pik yüksekliği Miksograf yumuşama değeri miksograf pik alanı ve toplam alan bakımından
sulu vu kuru koşullar arasında farklılık gözlenmemiştir(Çizelge 4). Mery ve Ark 2001
Yaptıkları çalışmada Kuraklığın miksograf pik zamanı ve yüksekliğine etkili olmadığını
Kurakta yetiştirilen genotiplerin Miksograf gelişme süresinin 3.7 dakika sulanarak
yetiştirilmiş genotiplerin Miksograf gelişme süresinin 2.1 dakika olduğunu ve ararlındaki
farkın istatistiki olarak anlamlı olduğunu belirtmişlerdir.
Kuru ve sulu koşullarda yetiştirilen genotiplerin Farrinograf özellikleri arasındaki
farklılıklar önemli çıkmamıştır. Kuru koşullarda yetiştirilen genotiplerin farinogram gelişme
süresi, farinogram stabilitesi sulu koşullarda yetiştirilen genotiplerden daha yüksek olmasına
karşın farinogram su absorbsiyonu her iki durumda yetiştirilen çeşitler açısından ortalama
61.6 ile eşit çıkmıştır(Çizelge 4). Hamurun yoğrulma süresi ve yoğrulmaya karşı direnci kuru
koşullarda yetiştirilen genotiplerin daha iyi olduğu söylenebilir
Ekemek ağırlığı bakımından kuru koşullarda yetiştirlen genotipler ortalama 146.2
gram olmasına karşın sulu koşullarda yetiştirlen genotiplerin ortalama ekmek ağırlığı 140.51
gram olarak bulunmuştur. Ortalamalar arasındaki fark İstatistiki olarak p<0.0018 seviyesinde
önemli olmuştur. Ekemek Hacmi bakımından Kuru koşullarda yetiştirlen genotipler ortalama
473.3 ml olmuş sulu koşullarda yetiştirilen genotipler ise 470.6 ml olmuştur. Ortalamalar
arasındaki fark istatistiki bakımından önemsiz olmuştur.
Bu çalışmada sulu ve kuru koşullarda verim farkına rağmen sadece protein Bintane
ağırlığı miksograf stabilitesi ve ekmekl ağırlığı arasındaki özellikler istatistiki olarak anlamlı
çıkmıştır. Bu durumda çeşitlerin ıslah çalışmalarında verim ile birlikte kalite özelliklerinin
dikkate alındığının göstergesi olarak söyleyebiliriz. Farrinograf özellikleri ve ekstensograf
özellikleri arasındaki fark istatistiki olarak anlamlı çıkmamıştır. Verime dayalı olarak dane
dolum dönemindeki kurak şartlarda kısalması ve nişasta dolumunun kısa olması sulu
denemlerde dolum döneminin daha uzun olmasından dolayı protein oranları ve bintane
arasındakı farklılıkta anlamlı çıkmıştır. Su stresinin başlıca etkisi tane ağırlığının azalması,
protein oranının artmasına sebep olmasındandır. Tanede nişasta birikimi su stresine azot
birikiminden daha hassastır(Öztürk ve Aydın 2004).
kaynaklar
Akkaya A. 2008 Tahılın Kalbi Konya’dan Çağrı. Ülkesel Tahıl Sempozyumu 2-5 Haziran S:1-13 KONYA
Şahin M.,Göçmen Akçacık A. AYdoğan S. 2008,Orta Anadolu Kuru ve Sulu Koşulları İçin Tescil Edilmiş Ekmeklik Buğday
Çeşitlerinin Verim ve Bazı Kalite Özellikleri Yönünden Performanslarının Belirlenmesi Ülkesel Tahıl Sempozyumu 2-5
Haziran S:390-400 KONYA
Şahin, M., Göçmen, A., Aydoğan, S. 2004. Buğday ve Arpa Islahında Kullanılan Kalite Kriterleri. Bahri Dağdaş Uluslar
arası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Bitkisel Araştırma Dergisi 1: 54-60.
Öztürk, A. ve Aydın, F. 2004. Effect of water stres at various growth stages on some quality characteristics of winter wheat.
J. Agronomy& Crop Science 190, 93-99.
Palta ç., 2009 1.Ulusal Kuraklık Ve Çölleşme sempozyumu16-18 Haziran S:VII-VIII KONYA
Mary J. Guttieri, Jeffrey C. Stark, Katherine O’Brien, and Edward Souza.2001.Relative Sensitivity of Spring Wheat Grain
Yield and Quality Parameters to Moisture Deficit. Crop Science, Vol. 41, March–April
Aytın, Y., 1963. Kurak Bölgelerimiz Tarla Ziraatı Tekniği. Türkiye Ziraatçılar Cemiyeti Yayınları No 1. Ankara.
Anonymous 1981. ICC Standarts. International Association for Cereal Chemistry. Vienna
Anonymous, 1990. AACC Approved Methods of the American Association of Cereal Chemist, USA.
Download

ORTA ANADOLU BÖLGESİNDE EKİMİ YAPILAN