KURAK BIR BÖLGEDE BĠR KISIM
TOPRAK ÖZELLIKLERININ MEKANSAL
DEĞIġKENLIĞI
Prof. Dr. HĠKMET GÜNAL
Dr. Nurullah ACĠR
Ziraat Mühendisi Emre MATUR
Ziraat Mühendisi Ahmetcan KILINÇ
TOPRAK ÖZELLIKLERININ DEĞIŞKENLIĞI VE ETKI EDEN
FAKTÖRLER


Topraklar, üzerinde bulunduğu ana materyal ve bu ana
materyalin yer aldığı topografyada geçirmiĢ oldukları zaman
süresince kazanmıĢ oldukları özellikleri taĢırlar.
Ana materyal, topografya ve zaman faktörüne ilave olarak,
oluĢtukları bölgenin iklimi ve biyolojik özellikleri de topraklardaki
farklılaĢmanın nedenleridir
•
Toprak oluşum faktörleri ve süreçlerine ilave olarak arazi
kullanımındaki
farklılıklar
da
toprakların
zamanla
farklılaşmasına neden olabilir.
•
Sürekli işlemeli tarıma maruz kalan tarım arazileri, uygulanan
amenajmandan dolayı farklı karakteristikler kazanabilirler.
•
•
Topografya ve ana materyal daha uzun mesafelerde değişim göstereceğinden, toprak
özellikleri üzerine olan belirleyici etkileri daha uzun mesafeler boyunca devam edebilir.
Ancak toprak işleme, gübreleme ve sulama gibi amenajmanlar çiftçiden çiftçiye farklılık
göstereceğinden dolayı bir bölgede çok kısa mesafelerde toprak özelliklerinde değişkenliğe
neden olabilmektedir.
FIZIKSEL TOPRAK ÖZELLIKLERI
• Toprağın Tekstür, Strüktür, Hacim Ağırlığı (Db), Gözenekliliği,
Havası, Rengi, Geçirgenliği ve Sıcaklığı gibi fiziksel özellikler
bitki geliĢimini önemli düzeyde etkilemektedir.
• Bu özelliklerden bir kısmı, tarla içi uygulamalar ile zamanla
değiĢkenlik gösterse de toprağın kum, silt ve kil içeriğinin
oransal
durumunu
ifade
eden
tekstür
bu
uygulamalardan
etkilenmez ve zaman içerisinde değiĢkenlik göstermez.
ÇALıŞMANıN AMAÇLARI
1)
Tuzluluk, sodiklik ve bor toksikliği sorunları bulunan bir arazide,
toprakların kum, kil ve silt içerikleri ve agregat stabilitesi, kireç
ve organik madde içeriklerinin belirlenmesi
2) Çalışılan özelliklerin mesafeye bağlı değişimlerini modellemek
3) Modelleri kullanarak, özelliklerin alansal dağılımlarını
haritalamaktır.
MATERYAL ve METOT
ÇALıŞMA ALANı
YAPILAN ANALĠZLER

Tekstür

Agregat Stabilitesi

Kireç

Organik Madde
Tekstür belirlenmesi
Tekstür tayini (Bouyoucos, 1951) hidrometre yöntemi ile
yapılmıĢtır ve tekstür üçgeni yardımı ile (Soil Survey,
1993) belirlenmiĢtir
Agregat Stabilitesi
Agregat stabilitesi tayini ıslak eleme aleti ile yapılmıĢtır.
KIREÇ TAYINI
0,5 gram toprak örneği tartılarak % 10’luk hidroklorik asit yardımıyla
Scheibler kalsimetresinde karbondioksit çıkıĢ hacmine göre kireç içeriği
belirlenmiĢtir.
ORGANIK MADDE TAYINI
Toprak organik madde içeriği Walkey-Black yaĢ yakma
metoduyla belirlenmiĢtir (Jackson, 1959)
İSTATISTIKSEL ANALIZLER
 Elde edilen sonuçlar için öncelikle tanımlayıcı istatistik yapılmış ve
veriler çizelgeler halinde sunulmuştur.
 Tanımlayıcı istatistikte, en küçük, en yüksek, ortalama, standart
sapma, varyasyon katsayısı değerleri hesaplanmıştır.
 Veri seti içerisindeki değişkenliğin miktarını yansıtan varyasyon
katsayısı değerleri literatürde <%15 olduğunda değişkenlik düşük,
%15-30 arasında orta ve >%30’den büyük olduğunda ise Yüksek
şeklinde nitelendirilmiştir.
Altı nolu pivot, yüzey (0-20 cm) topraklarının biri kısım özelliklerine ait
tanımlayıcı istatistik verileri
N=75
Birim
En Küçük
En Büyük
Ortalama
Std.sapma
VK
Kil
%
21,4
48,9
33,7
5,32
15,79
Kum
%
25,3
57,7
42,3
6,13
14,49
Silt
%
15,5
33,6
24,0
3,64
15,16
CaCO3
%
5,4
29,34
21,26
3,86
18,15
Organik Mad
%
1,04
4,17
2,49
0,6
24,17
50,15
94,71
74,07
10,01
13,51
Agregat Stb. %
Altı nolu pivotta yüzey topraklarının kil içeriği ortalama % 33,7 ve kum içeriği ortalama
%42,3 olup, tekstür ortalama değerlere bakıldığında killi tın’dır. Her üç tekstür bileşeninin
de varyasyon katsayısı değerleri %15 civarında olup, tamamı az değişken olarak kabul
edilebilir. Bu 6 nolu pivotda kil, kum ve silt değerlerinin çok büyük değişkenlik
göstermediği anlamına gelmektedir.
Altı nolu pivot yüzey altı topraklarının (20-40 cm) fiziksel özelliklerine ait
tanımlayıcı istatistik verileri
N=75
Birim
En Küçük
En Büyük
Ortalama
Std. Sapma
VK
Kil
%
17,50
48,94
30,12
7,31
24,28
Kum
%
28,92
68,83
47,87
8,47
17,70
Silt
%
11,24
30,53
22,01
3,58
16,25
CaCO3
%
5,10
31,89
22,09
4,61
20,88
OM
%
0,24
3,38
1,98
0,59
29,88
Agregat Stb.
%
29,80
97,74
72,65
15,12
20.81
Yüzey altı özellikleri yüzeye oldukça benzerlik göstermekle beraber kum içeriğinin bir
miktar daha arttığını görmekteyiz. Toprak tekstür sınıfı Kumlu killi tın’dır. Doğal olarak
organik madde içeriği yüzeye göre biraz daha düşük, benzer şekilde kireç içeriği de
yüzeyde ortalama değerlere bakıldığında bir miktar daha düşük görünmektedir.
Yedi nolu pivota yüzey (0-20 cm) topraklarının fiziksel özelliklerine ait bir
tanımlayıcı istatistik verileri
N=74
Birim
kil
%
kum
%
silt
%
CaCO3
%
OM
%
Agregat
Stabilitesi
%
Minimum
Maximum
Ortalama
Std.Sapma
VK
16,08
51,53
36,10
7,38
20,45
31,51
74,64
41,48
7,32
17,64
9,28
41,08
22,42
5,47
24,40
10,66
36,24
21,47
5,67
26,39
0,79
3,20
1,97
0,49
25,04
37,01
96,31
70,97
14,96
21,07
Yedi nolu pivotta yüzey topraklarının kil içeriği ortalama % 36.1 ve kum içeriği ortalama
%41.48 olup, tekstür ortalama değerlere bakıldığında killi tın’dır. Her üç tekstür
bileşeninin de varyasyon katsayısı değerleri %19 civarında olup, tamamı az değişken
olarak kabul edilebilir. Bu 7 nolu pivotda kil, kum ve silt değerlerinin çok büyük
değişkenlik göstermediği anlamına gelmektedir.
Yedi nolu
pivota ait yüzey altı (20-40 cm) topraklarının fiziksel özelliklerine ait
tanımlayıcı istatistik verileri
N=74
Birim
En Düşük
En Yüksek
Ortalama
Std.
Sapma
Varyasyon
Katsayısı (%)
Kil
%
11,80
59,30
36,75
11,47
31,22
Kum
%
26,42
81,15
42,92
12,17
28,34
Silt
%
4,01
32,14
20,33
4,95
24,35
CaCO3
%
11,33
38,42
23,17
6,63
28,60
Organik Madde %
0,42
2,87
1,55
0,50
32,10
Agregat
Stabilitesi
14,27
92,31
63,76
18,35
28,78
%
Yüzey altı özellikleri yüzeye oldukça benzerlik göstermekle beraber kum içeriğinin
bir miktar daha arttığını görmeketdyiz. Toprak tekstür sınıfı killi tın’dır. Doğal olarak
organik madde içeriği yüzeye göre biraz daha düşük olup yüksek değişkenlik
göstermiştir. Ancak kireç içeriği ortalama değerlere göre daha yüksektir. Bunun
nedeni orada 3 senedir uygulanan tarımsal faaliyetin kireci yıkaması olabilir.
PİVOT 6
TOPRAK ÖZELĠKLERĠNĠN
MESAFEYE BAĞLI
DAĞILIMLARI
Çalışma alanında yüzey topraklarının kil
içeriği %21.44 ile %48.94 arasında
değişirken ortalaması %33,7 olarak
bulunmuştur. Kum içeriği ise, %25,26
ile %57.67 arasında değişim göstermiş
ve ortalama %42,3 kum içeriği olduğu
tespit edilmiştir.
PİVOT 7 (0-20 cm)
7 Nolu Pivotun yüzey topraklarının kil
içeriği %16,08 ile %51,53 arasında
değişirken ortalaması %36,1 olarak
bulunmuştur. Kum içeriği ise, %31,51 ile
%74,64 arasında değişim göstermiş ve
ortalama %41,68 kum içeriği olduğu
tespit edilmiştir.
PİVOT 6 (0-20 cm)
6
Nolu organik
Pivotun
yüzey
topraklarının
Yapılan
Yüzey
korelasyon
madde
testi,
içeriği
bu alanda
ise, %1.04
kireçile
agregat
stabilitesi
%50.15
ilearasında
%94.71
içeriği arasında
%4.17
ile
agregat
değişim
stabilitesi
göstermiş
ve %1
arasında
değişirken
ortalaması
%74.07
düzeyinde
ortalama
%2.49
önemliolarak
pozitif
tespit
bir ilişkinin
edilmiştir.
olarak
bulunmuştur.
Aynı
pivotun
Yüzey
olduğunu
Kireç
içeriğine
göstermektedir.
benzer
şekilde,
organik
kireç
oranı
ise,
%5.4
ile %29.3
arasında
Yani alanda
madde
ile agregat
kireç
içeriğindeki
stabiltesi
arasında
artış,
da
değişim
göstermiş
ve ortalama
agregatpozitif
önemli
stabilitesinin
korelasyon
artmasına
tespit%21.26
neden
olarak
tespit edilmiştir.
olmuştur.
edilmiştir.
PİVOT 6 (20-40 cm)
6 Nolu Pivotun yüzey altı topraklarının
agregat stabilitesi %29.80 ile %97.74
arasında değişirken ortalaması %74.07
olarak bulunmuştur. Yüzey altı kireç
içeriği ise, %5.1 ile %31.9 arasında
değişim göstermiş ve ortalama %22.09
olarak tespit edilmiştir.
PİVOT 7 (0-20 cm)
7.
PivotPivotun
yüzey kireç
%10.66 ile
7 Nolu
yüzeyiçeriği,
topraklarının
%36,24
değişim
ve
agregat arasında
stabilitesi
%37.01göstermiş
ile %96.31
ortalama
%21.47 olarak
tespit edilmiştir.
arasında değişirken
ortalaması
%72.68
Organik
madde içeriğine
şekilde,
olarak bulunmuştur.
Aynı benzer
pivot organik
Kireç
agregat
da
maddeile
içeriği
ise,stabiltesi
%0.79 ilearasında
%3.2 arasında
önemli
korelasyon
tespit%1.97
değişimpozitif
göstermiş
ve ortalama
edilmiştir.
olarak tespit edilmiştir.
PİVOT 7 (0-20 cm)
Kireç
kum içerikleri
arasında negatif
7 NoluvePivotun
yüzey topraklarının
kireç bir
içeriği %10.66 ile %36.24 arasında
korelasyon
elde edilmiştir.
Yani
arazinin kum
değişirken ortalaması
%21.47
olarak
bulunmuştur. Yüzey Kum içeriği ise, %31,51
içeriğinin
olduğu
yerlerde
kireç ve
ile %74,64yüksek
arasında
değişim
göstermiş
ortalama %41,68 kum içeriği olduğu tespit
içeriği
genelde düşüktür.
edilmiştir.
PİVOT 7 (0-20 cm)
Arazinin kil içeriğinin
yüksek olduğu
yerlerde, kireç
içeriğinin de yüksek
olduğu görülmüştür.
Kil
OM
0,608**
Kum
Silt
-0,635**
Agregat Stb.
0,15
-0,02
Caco3
0,490**
PİVOT 7 (20-40cm)
7 Nolu Pivotun yüzey altı topraklarının kil
içeriği %11.80 ile %59.30 arasında değişirken
ortalaması %36.75 olarak bulunmuştur. Yüzey
altı organik madde içeriği ise, %0.41 ile %2.87
arasında değişim göstermiş ve ortalama %1.55
olarak tespit edilmiştir.
OM
1,00
• Arazide toprak özelliklerinin mesafeye bağlı
dağılımlarının haritalanması, üründe verimi etkileyen
unsurların nerelerde olduğunu tespit etmek ve yere
özgü amenajman uygulamalarını belirlemek açısından
önemlidir.
• Çalışma alanında, agregat stabilitesine etki eden en
önemli unsurların, kireç içeriği ve organik madde
içeriği olduğu tespit edilmiştir. Kurak bir bölgede yer
alan çalışma alanında, agregat stabilitesinin yüksek
olması, toprakların özellikle rüzgar erozyonuna
dayanımlarını arttıracaktır. Bu nedenle çalışma
alanında, genelde toprağı çok devirmeden işleyen veya
mümkün ise işlemeden üretim yapılmalı. Hayvan
gübresi
ilavesi
ile
organik
madde
seviyesi
arttırılmalıdır.
•
•
Kil içeriğinin yüksek olduğu yerlerde aynı zamanda
kireç içeriği de yüksektir. Bu alanlarda gübreleme
yapılırken,
özellikle
fosfor
gibi
besin
elementlerinin fikse olabileceği veya Ca-fosfat
Ģeklinde çökelebileceği düĢünülmelidir.
Her ne kadar bu çalıĢmada analizleri yapılmamıĢ
olsada, çinko ve demir gibi mikro besin
elementlerinin yarayıĢlılıkları da bu bölgelerde
yetersiz olabilir. Toprak analizleri ve arazi
gözlemleri ile durum tespit edilmeli ve gerekli
hallerde gübreleme yapılarak verimdeki artıĢ
sağlanmalıdır.
Download

Agregat Stabilitesi