TEZ KABUL VE ONAYI
Türker Tuğrul tarafından hazırlanan “Türkiye’deki İl Merkezlerinin Yağış
Verilerinin Trend Analizi” adlı tez çalışması 03/06/2014 tarihinde aşağıdaki jüri
tarafından oy çokluğu ile Selçuk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre
Mühendisliği Bölümü’nde Çevre Mühendisliği Uygulamaları adlı ders kapsamında
gerçekleştirilmiştir.
Jüri Üyeleri
İmza
Danışman
Dr. Selim Doğan
Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Elemanları
…………………..
Yukarıdaki sonucu onaylarım.
Prof. Dr. Handan GÜLCE
Mühendislik Fakültesi Dekanı
i
TEZ BİLDİRİMİ
Bu tezdeki bütün bilgilerin etik davranış ve akademik kurallar çerçevesinde elde
edildiğini ve tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu çalışmada bana ait
olmayan her türlü ifade ve bilginin kaynağına eksiksiz atıf yapıldığını bildiririm.
DECLARATION PAGE
I hereby declare that all information in this document has been obtained and
presented in accordance with academic rules and ethical conduct. I also declare that, as
required by these rules and conduct, I have fully cited and referenced all material and
results that are not original to this work.
Türker TUĞRUL
24.02.2014
ii
ÖZET
LİSANS TEZİ
TÜRKİYE’DEKİ İL MERKEZLERİNİN YAĞIŞ VERİLERİNİN TREND
ANALİZİ
Türker TUĞRUL
Selçuk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
Çevre Mühendisliği Bölümü
Danışman: Dr. Selim DOĞAN
2014, 74 Sayfa
Jüri
Dr. Selim DOĞAN
Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Elemanları
Bu çalışmada Türkiye genelindeki il merkezlerinin yağış değişikliklerinin
zamansal değişimi araştırılmıştır. Bu amaçla veri alınabilen 77 gözlem istasyonundan,
1960 – 2013 yılı periyodundaki, aylık toplam yağış verileri dikkate alınarak trend
analizi yapılmıştır. Bu analiz için Spearman Rho, Mann-Kendall testlerinden
yararlanılmıştır. Trend analizi sonuçlarına göre, α=0,05 önem seviyesinde 77 il
merkezinden 2 tanesinde anlamlı olan pozitif trend, 1 tanesinde ise anlamlı olan negatif
trend, 1 istasyonda anlamsız (sonuç=0) trend, Mann – Kendall test yöntemine göre
anlamlı olmayan toplam 74 istasyondan 33 tanesinde anlamlı olmayan pozitif,
Spearman Rho testine göre ise anlamlı olmayan toplam 74 istasyondan 32 tanesinde
anlamlı olmayan pozitif trend elde edilmiş olup, α=0,10 önem seviyesinde
incelendiğinde, Mann – Kendal testine göre 77 istasyon içerisinde, 6 istasyonda pozitif
trend, 2 istasyonda negatif trend olduğu, 1 istasyonda anlamsız (sonuç = 0) trend,
Spearman Rho testinin sonuçlarına göre ise 77 istasyon içerisinde, 5 istasyonda pozitif
trend, 2 istasyonda negatif trend olduğu, 1 istasyonda anlamsız (sonuç = 0) trend, Mann
– Kendall test yöntemine göre anlamlı olmayan toplam 69 istasyondan 27 tanesinde
anlamlı olmayan pozitif, Spearman Rho testine göre ise 69 istasyondan 26 tanesinde
anlamlı olmayan pozitif trend sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mann-Kendall Testi, Spearman Rho Testi, Testi, Trend Analizi,
iii
ÖNSÖZ
Bu çalışmada yardımlarını esirgemeyen ve beni yönlendiren danışmanım Sayın
Dr. Selim DOĞAN hocama,
Kaynak araştırmasında yardımlarını esirgemeyen Mehmet TÜRKYILMAZ
hocama,
Okulu bitirmemde sayısız emeği olan abim ve anneme,
Kaynak olarak kullandığım bu konuda çalışmış olan kişilere teşekkür ederim.
Türker TUĞRUL
KONYA-2014
iv
İÇİNDEKİLER
TEZ KABUL VE ONAYI ............................................................................................... i
TEZ BİLDİRİMİ ............................................................................................................ ii
ÖZET .............................................................................................................................. iii
ÖNSÖZ ........................................................................................................................... iv
İÇİNDEKİLER ............................................................................................................... v
ŞEKİLLER ..................................................................................................................... vi
ÇİZELGELER .............................................................................................................. vii
1. GİRİŞ ........................................................................................................................... 1
2. KAYNAK ARAŞTIRMASI ....................................................................................... 2
3. MATERYAL VE YÖNTEM...................................................................................... 5
3.1. Araştırma Alanının Yeri ve Özellikleri ................................................................. 5
3.1.1. Araştırma Alanının Genel Coğrafi Özellikleri................................................ 5
3.1.2. Kullanılan Veriler ........................................................................................... 8
3.2. Trend Analizi ile İlgili Metodlar .......................................................................... 13
3.2.1. Spearman Rho Testi ...................................................................................... 13
3.2.2. Mann-Kendall Testi ...................................................................................... 14
4. ARAŞTIRMA SONUÇLARI VE TARTIŞMA ...................................................... 16
5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER ................................................................................. 68
5.1. Sonuçlar ............................................................................................................... 68
5.2. Öneriler ................................................................................................................ 76
KAYNAKLAR .............................................................................................................. 78
v
ŞEKİLLER
Şekil 3.1. Araştırma alanının dünya üzerindeki yeri ........................................................ 6
Şekil 3.2. Araştırma alanını gösteren harita (Atalay,1994) .............................................. 7
Şekil 3.3. Türkiye’yi etkileyen hava kütleleri (Şensoy ve arkadaşları, 2005) .................. 8
vi
ÇİZELGELER
Çizelge 3.1. İstasyon ve veri bilgileri ............................................................................... 8
Çizelge 3.2. Eksik verisi olan il merkezlerinin tamamlanmasında kullanılan referans
iller .................................................................................................................................. 11
Çizelge 4.1. Ağrı ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................... 16
Çizelge 4.2. Afyonkarahisar ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................. 17
Çizelge 4.3. Aksaray ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 18
Çizelge 4.4. Adıyaman ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 18
Çizelge 4.5. Adana ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................ 19
Çizelge 4.6. Ardahan ili yağış verilerinin zamansal dağılımı......................................... 20
Çizelge 4.7. Amasya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 20
Çizelge 4.8. Ankara ili yağış verilerinin zamansal dağılımı........................................... 21
Çizelge 4.9. Antalya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 22
Çizelge 4.10. Antakya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 22
Çizelge 4.11. Bartın ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 23
Çizelge 4.12. Artvin ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 24
Çizelge 4.13. Balıkesir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 24
Çizelge 4.14. Aydın ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 25
Çizelge 4.15. Batman ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 26
Çizelge 4.16. Bolu ili yağış verilerinin zamansal dağılımı............................................. 26
Çizelge 4.17. Bayburt ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 27
Çizelge 4.18. Bilecik ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 28
Çizelge 4.19. Bingöl ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 28
Çizelge 4.20. Bitlis ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................ 29
Çizelge 4.21. Çankırı ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 30
Çizelge 4.22. Çorum ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 30
Çizelge 4.23. Çanakkale ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ................................... 31
Çizelge 4.24. Bursa ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................... 32
Çizelge 4.25. Burdur ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 32
Çizelge 4.26. Edirne ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 33
Çizelge 4.27. Düzce ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 34
Çizelge 4.28. Denizli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı......................................... 34
Çizelge 4.29. Diyarbakır ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ................................... 35
Çizelge 4.30. Erzincan ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 36
Çizelge 4.31. Erzurum ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 36
Çizelge 4.32. Eskişehir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ..................................... 37
Çizelge 4.33. Gaziantep ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .................................... 38
Çizelge 4.34. Giresun ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 38
Çizelge 4.35. Göztepe/İst. ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ................................. 39
Çizelge 4.36. Iğdır ili yağış verilerinin zamansal dağılımı............................................. 40
Çizelge 4.37. Gümüşhane ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ................................. 40
Çizelge 4.38. Hakkari ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 41
Çizelge 4.39. Kastamonu ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .................................. 42
Çizelge 4.40. Kırıkkale ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ..................................... 42
Çizelge 4.41. Kayseri ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 43
Çizelge 4.42. Kilis ili yağış verilerinin zamansal dağılımı............................................. 44
Çizelge 4.43. Karabük ili yağış verilerinin zamansal dağılımı....................................... 44
Çizelge 4.44. İzmir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................ 45
Çizelge 4.45. Isparta ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 46
Çizelge 4.46. Karaman ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 46
vii
Çizelge 4.47. Kahramanmaraş ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................... 47
Çizelge 4.48. Kırklareli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ..................................... 48
Çizelge 4.49. Kocaeli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 48
Çizelge 4.50. Kütahya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 49
Çizelge 4.51. Kırşehir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 50
Çizelge 4.52. Konya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 50
Çizelge 4.53. Manisa ili yağış verilerinin zamansal dağılımı......................................... 51
Çizelge 4.54. Malatya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 52
Çizelge 4.55. Mardin ili yağış verilerinin zamansal dağılımı......................................... 52
Çizelge 4.56. Muğla ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 53
Çizelge 4.57. Mersin ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 54
Çizelge 4.58. Ordu ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................ 54
Çizelge 4.59. Nevşehir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 55
Çizelge 4.60. Muş ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................. 56
Çizelge 4.61. Niğde ili yağış verilerinin zamansal dağılımı........................................... 56
Çizelge 4.62. Osmaniye ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .................................... 57
Çizelge 4.63. Samsun ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 58
Çizelge 4.64. Rize ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................. 58
Çizelge 4.65. Sakarya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ....................................... 59
Çizelge 4.66. Siirt ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................. 60
Çizelge 4.67. Şanlıurfa ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 60
Çizelge 4.68. Sinop ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................... 61
Çizelge 4.69. Tekirdağ ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ...................................... 62
Çizelge 4.70. Tokat ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................... 62
Çizelge 4.71. Sivas ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................ 63
Çizelge 4.72. Şırnak ili yağış verilerinin zamansal dağılımı .......................................... 64
Çizelge 4.73. Yalova ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 64
Çizelge 4.74. Tunceli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ........................................ 65
Çizelge 4.75. Uşak ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ............................................ 66
Çizelge 4.76. Zonguldak ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ................................... 66
Çizelge 4.77. Yozgat ili yağış verilerinin zamansal dağılımı ......................................... 67
Çizelge 5.1. İstasyonlara ait z skorları ve trend’in 0,05 önem seviyesindeki varlığı .... 68
Çizelge 5.2. Trendlerin dağılımı (0,05 önem seviyesinde)............................................. 70
Çizelge 5.3. Mann-Kendall testine göre dağılımlar (0,05 önem seviyesinde)................ 71
Çizelge 5.4. Spearman Rho testine göre dağılımlar (0,05 önem seviyesinde) ............... 71
Çizelge 5.5. Eğilim çizgisi eğimlerine göre yağışlar ...................................................... 72
Çizelge 5.6. İstasyonlara ait z skorları ve trend’in 0,10 önem seviyesindeki varlığı .... 72
Çizelge 5.7. Mann – Kendall testine göre trendlerin dağılımı (0,10 önem seviyesinde) 75
Çizelge 5.8. Spearman Rho testine göre trendlerin dağılımı (0,10 önem seviyesinde) .. 75
Çizelge 5.9. Mann-Kendall testine göre anlamlı olmayan trendlerin dağılımlar (0,10
önem seviyesinde)........................................................................................................... 76
Çizelge 5.10. Spearman Rho testine göre anlamlı olmayan trendlerin dağılımlar (0,10
önem seviyesinde)........................................................................................................... 76
viii
ix
1
1. GİRİŞ
İnsanoğlunun yaşamını sürdürebilmesi için su vazgeçilmez bir ihtiyaçtır.
Yeryüzüne bakıldığında, dünyanın büyük bir kısmının sudan oluştuğunu görmekle
birlikte, bu su kütlelerinin çok az bir miktarını kullanabilmekteyiz. Su kaynaklarını
etkileyen en önemli parametrelerden birisi yağışlardır.
Sürekli artan nüfus, mevcut olan su kaynaklarını tehdit etmektedir. Nüfus
parametresinin dışında, iklim değişiklikleri de yağışları etkilemektedir. Teknolojinin
sürekli ilerlemesi, yaşam standartının artması iklim değişikliği nedenlerinin başında yer
almaktadır. İklimsel değişikliklerle beraber artan sıcaklıkların, buna bağlı olarak da
buharlaşmanın her geçen yıla oranla daha fazla olması, su kütlelerini tehdit eden
nedenlerdir.
Mevcut kullanılabilir su potansiyelinin, insan hayatında daha ne kadar yer
edineceğini, yağışlarının her geçen dönemde nasıl değişiklik göstereceğini önceden
kestirmesi bir hayli güçtür.
Bunun için istatiksel ve matematiksel modeller
geliştirilmiş, çalışmalar yapılmıştır.
Türkiye karmaşık iklim yapısı içinde, özellikle küresel ısınmaya bağlı olarak
görülebilecek bir iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek ülkelerden biridir. Doğal
olarak üç tarafından denizlerle çevrili olması, parçalanmış bir topografyaya sahip
bulunması ve orografik özellikleri nedeniyle, Türkiye’nin farklı bölgeleri iklim
değişikliğinden farklı biçimde ve değişik derecelerde etkilenecektir. Örneğin sıcaklık
artısından daha çok çölleşme tehdidi altındaki kurak ve yarı kurak bölgelerle yeterli
suya sahip olmayan yarı nemli bölgeler (Güney Doğu, İç Anadolu, Ege ve Akdeniz
Bölgeleri) etkilenecektir (Türkeş, 1998).
Ülkemiz de bir çok trend çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalar genellikle bölgesel
bazda olup, birkaç tane meteorolojik parametreler ile yapılmıştır.
Bu çalışmada, ülkemizde çalışır vaziyette bulunan tüm ölçüm istasyonlarından,
1960 ile 2013 yılları arasındaki, aylık ortalama yağış verilerinin Spearman Rho Testi,
Mann-Kendall Testi istatistikleri kullanılarak trend analizi yapılmıştır.
2
2. KAYNAK ARAŞTIRMASI
Hamed (2007), bu çalışmada dünyanın her tarafından 57 nehrin yıllık akım
zaman dizilerinin trend analizi modifiye edilmiş Mann-Kendal testi ile yapmıştır.
Araştırmanın sonuçları “seviyelendirme”(scaling) nin etkisi göz önüne alındığında
anlamlı bir trend gösteren ölçüm istasyonu sayısında önemli derecede azalma
göstermiştir. Ayrıca, modifiye test ile “seviyelendirme”ye (scaling) olanak tanımanın
daha önceki çalışmalarda gözlemlenen uyuşmazlıkları da azalttığı gözlemlenmiştir.
Hamed (2008), yılında yaptığı çalışmada hazırlık çalışmasının (prewhitening)
doğru trend gözlemlenen durumlarda uygulanabilirliğini oluşturmuştur. Söz konusu
çalışma ile trend eğimi (trend slope) ve otokorelasyon katsayısının simültane tahmin
etme
ve ardından korelasyon katsayısındaki sapmanın düzeltilmenin
ρ örnek
varyasyonu sınırları içinde değerinin eksik ya da fazla tahmin edilmesini büyük ölçüde
önlemekte ve bu nedenle hazırlık çalışmalarının (prewhitening) etkisini artırdığını
göstermiştir.
Partal ve Küçük (2006), yılında beraber yürüttüğü çalışmada yıllık toplam yağış
dizilerinde küçük dalga analizi (wavelet analysis) ve Mann-Kendal testi gibi parametrik
olmayan yöntemler kullanarak muhtemel trendleri incelemiştir. Çalışmada belirli
wavelet öğeleri kullanarak periyodik olayların ölçüm trenlerindeki etkileri araştırılmış
ve bazı periyodik olayların yağış dizilerinin trendini etkilediği gözlemlenmiştir.
Çalışmada Türkiye meteoroloji istasyonlarından 1929 ve 1993 yılları arasında elde
edilen data kullanılmıştır. 16 yıllık periyodik bileşen Balıkesir’in yağış verilerinde etkili
bir öğe olduğu ve veri üzerinde gerçek bir trend oluşturduğu gözlemlenmiştir.
Çalışmada yağış zaman dizilerinin DW bileşenlerinin trend analizi, verilerin trend
analizini açıklamaktadır.
Sayemuzzaman ve Jha (2013), birlikte yürüttüğü çalışmada ABD’nin Kuzey
Karolina eyaletindeki 249 istasyondan elde edilen yıllık ve mevsimsel yağış zaman
dizilerinin konumsal ve zamansal (spatial and temporal) trend analizini yapmıştır.
Mann-Kendal testi, Theil Sen yaklaşımı, Dizisel Mann Kendal testi sırasıyla trendin
önemini (significance), büyüklüğünü (magnitude) ve trend’deki kaymayı belirlemek
için uygulanmıştır. Bahse konu istatistik testlerden once, yağış zaman dizilerindeki
otokorelasyon etkisini gidermek amacıyla pre-whitening uygulanmıştır. Söz konusu
prosedürlerin uygulanması
önemli derecede eyalet çapında kış yağışı için artan,
sonbahar yağışı için azalan bir trend olduğunu göstermiştir.
3
Cinco ve arkadaşları (2014), yaptıkları çalışmada Filipinler’de bulunan 34
sinoptik hava istasyonundan elde edilen 1951-2010 yılları arasına ait günlük yağış ve
yüzeye yakın hava sıcaklığı verilerini incelemiş ve bu verileri 1961-1990 verilerinin
normal ortalama değeri (mean value) ile karşılaştırdığında genel bir ısınma eğilimi
gözlemlemiştir. Bu ısınma trendi yıllık ortam sıcaklıklarda (mean), günlük minimum
ortalama hava sıcaklıklarında ve diğerlerine göre daha az da olsa günlük maksimum
ortalama hava sıcaklığında gözlemlenmiştir.
Kahya ve Kalaycı (2003), bu çalışma ile Türkiye’deki 26 havzadan elde edilen
31 yıllık akarsu akış verilerinin trendini hesaplamıştır. Dört parametrik olmayan trend
testi ( Mann Kendal, Spearman’s Rho, Sen’s T ve Seasonal Kendal) çalışma için adapte
edilmişlerdir. Ayrıca Van Belle ve Hughes trend testi de aynı amaçla kullanılmıştır.
Sonuç olarak, Türkiye’nin batısındaki havzalarda aşağı doğru (downward) bir trend
gözlemlenirken (significance 0,05
ya da daha az) doğudaki havzalarda bir trend
bulunamamıştır.
Bahadır (2011), araştırmasında Türkiye’nin merkezi kesiminde, kuzey-güney
yönlü bir hat boyunca, üç ana iklim tipini karakterize edecek şekilde seçilmiş 6 (altı)
istasyona ait sıcaklık ve yağıştaki trend eğilim analizleri gerçekleştirmiştir. Çalışmada
yöntem olarak, durağan olmayan zaman serilerini durağan hale getirerek geleceğe
yönelik tahmin yapmaya imkân sağlayan ARIMA (Box-Jenkins) tekniği kullanmıştır.
Yapılan analizler neticesinde Karadeniz iklim bölgesinde sıcaklıktaki kısmi artışa
Yağıştaki değişim özellikle Karadeniz iklim bölgesi istasyonlarında artış, Karasal ve
Akdeniz iklim bölgesi istasyonlarında ise azalma şeklinde öngörmüştür.
Robert ve Stogner (2000), 1977–1999 yılları arasında Ruxton park ve Pueblo
bölgesinde yaptığı çalışmada yıllık yağışları genel olarak ortalamanın üstünde ve artış
eğiliminde bulmuşlardır. Colorada bölgesinde eğilim bulamamışlar yapılan mevsimlik
(Nisan-Haziran) trend analizinde hafif düzeyde önemli artış bulmuşlardır.
Aydın (2009), yaptığı çalışmada Türkiye’de bulunan, istatistiksel analize imkan
verecek ölçüde yeterli olan en az 43, en fazla 66 adet buharlaşma gözlem istasyonlarına
ait nisan-ekim aylarının aylık toplam buharlaşma verilerinin istatistiki anlamda
eğilimlerinin Mann-Kendall Sıra Korelasyon testi ile noktasal olarak (1975-2006) ve
Türkiye’nin 7 coğrafi bölgesi için bölgesel olarak (1975-2006) yeni geliştirilmiş
Bölgesel Ortalama Mann-Kendall Sıra Korelasyon testi istatistiği ile gidiş içerip
içermediğini belirlemiş, sonuç olarak noktasal ölçekte mayıs, haziran, temmuz, ağustos
ve ekim aylarında genel olarak artma eğilimi görülürken nisan ve eylül aylarının azalma
4
eğiliminde olduğu belirlemiştir.
Büyükyıldız (2004), yapmış olduğu doktora tezinde Sakarya havzasına ait aylık
ortalama yağışlardaki değişimi belirlemek amacıyla trend analizi yapmış ve stokastik
modelleri kurmuştur. İki kısımdan oluşan çalışmada birinci bölümde, 25 adet gözlem
istasyonuna ait 1960 – 2000 zaman periyodunda verilerden yararlanarak, Spearman’ ın
Rho, Man-Kendall trend testleri uygulamıştır. Sonuç olarak araştırma istasyonlarının
yarısında %95 önem seviyesinde azalan trend bulmuştur. 25 istasyona ait toplam 300 ay
içerisinde %95 önem seviyesinde trend bulunan 44 ayda trendlerin yaklaşık %20’ si
artan, % 80’ i ise azalan yöndedir. Artan trendler 6 istasyonla ekim ayında ve 3
istasyonla ağustos ayında tespit etmiş. Kalan 35 ayda da trend bulamamıştır.
Karabulut ve Cosun, (2009), bu çalışmada, 1975–2005 yılları arasında Akdeniz
Bölgesi’nde yer alan Kahramanmaraş’ta bulunan meteoroloji istasyonları için yıllık,
mevsimlik ve aylık yağış trendleri incelemiş. Parametrik olmayan testler (MannKendall), lineer regresyon, yağış değişkenliği, değişim katsayısı gibi istatistiksel
metotlar kullanılarak yağış eğilimleri analiz etmiştir. Sonuçlar, çalışma alanında yıllık
yağışlarda çok küçük azalışa rağmen istatistiksel anlamlılıkta pozitif veya negatif bir
trendin oluşmadığını göstermiştir. Kış, ilkbahar ve yaz mevsimlerinde çalışma periyodu
boyunca yağışlarda çok önemsiz bir azalış gerçekleşirken, sonbahar mevsiminde ise
istatistiksel anlamda önemsiz bir artış trendi gözlemiştir.
Yerdelen, (2013), bu çalışmada Susurluk havzasındaki yıllık ortalama akım
verileri istatistiki olarak değerlendirilerek bir trendin ve eğer varsa hidrolojik bir
değişim noktasının varlığı araştırmıştır. 6 ölçüm istasyonundan, 39 ve 68 yıllık (yada
arasında bir değerde) veriler kullanışmış, Mann-Kendall mertebe kolerasyon testi ile
trend analizi yapmıştır. Verisi kullanılan 6 akım gözlem istasyonundan 5’inde % 95
güven aralığında değişim yılı belirlemiştir. Havzada nehir akımlarında azalan trend
varlığı belirlemiştir.
5
3. MATERYAL VE YÖNTEM
3.1. Araştırma Alanının Yeri ve Özellikleri
Bu çalışma Türkiye Genelini kapsamaktadır. Devlet Meteoroloji İşleri Genel
Müdürlüğü tarafından işletilen 77 istasyondan aylık ortalama yağış verileri
kullanılmıştır. Kullanılan ortalama aylık yağış verilerinde minimum 27 maksimum 53
gözlem yılını içermektedir.
3.1.1. Araştırma Alanının Genel Coğrafi Özellikleri
Türkiye, 36. ve 42. kuzey enlemleri ile 26. ve 45. doğu meridyenleri arasına
yerleşmiştir; şekli kabaca bir dikdörtgeni andırmaktadır ve doğusuyla batısı arasında 75
dakikalık bir zaman farkı vardır, genişliği 1.660 kilometredir. İzdüşüm alanı
783,562 km²'dir ve kapladığı yüzölçümü bakımından Dünya'nın 37. sırasında yer
almaktadır.
Üç
tarafı
kuzeyinde Karadeniz ve
denizlerle
çevrilmiştir;
batısında Ege
güneyinde Akdeniz bulunmaktadır.
Denizi,
Kuzeybatısında
ise Marmara Denizi yer alır. Türkiye, iki kıtada da toprağı bulunan bir Avrasya
ülkesidir. %97 kadarlık bir bölümü Asya kıtasında yer alır, bu bölüm Anadolu adıyla da
anılır. Geriye kalan %3 kadarlık bir bölümü ise Avrupa kıtasında yer alır, bu bölüm
ise Doğu Trakya veya Rumeli Yakası adlarıyla da anılır. Ülkedeki Marmara Denizi'n de
bulunan Çanakkale Boğazı ve İstanbul Boğazı, Asya ile Avrupa topraklarını ayırır; bu
boğazlar Marmara Denizi'nin Karadeniz ve Ege Denizi ile olan bağlantısını da sağlar.
Ayrıca Bozcaada ve
Gökçeada, Ege
Denizi'ndeki
birçok
adadan Türkiye'ye
ait
olanlarıdır.
Ülkemiz iklim bakımından orta kuşakta ılıman özellikler gösteren klimatik bir
yapıya sahiptir. Genelde Akdeniz makro klimasının etki alanı içinde olan ülkemiz kış ve
yaz aylarında farklı hava kütlerinin etkisinde kalır. Coğrafi faktörler yanında planater
etkenlere (hava kütleleri ve basınç sistemler) bağlı olarak ülkemiz coğrafi bölgelerinde
farklı iklim tipleri ile karşılaşır. Bu bakımdan ülkemizdeki başlıca iklim tipleri
Karadeniz iklim tipleri, Akdeniz iklim tipi, Karasal iklim tipi, Step iklim tipi olmak
üzere 4 tanedir. Ancak bu dört tip denizlere olan uzaklık, yükselti ve bakıya bağlı olarak
farklı bölgelerde değişiklikler gösterecek şekil yanında geçiş tipleri şeklinde de
karşımıza çıkabilir. Türkiye genelinde Doğu Karadeniz bölümü hariç yarı kurak
özellikler gösteren bir iklim ile karşılaşılır. En fazla yağışa Karadeniz Bölgesinin doğu
6
bölümünde (3000 mm üzerinde) en az yağışa ise İç Anadolu Bölgemizde (250 mm)
rastlanır. Türkiye’de sıcaklık değerleri kıyılardan iç kesimlere, batıdan doğuya doğru bir
azalma gösterir. Yıllık ortalama sıcaklıklar ise 20oC ile -4oC arasında değişir. Bu
bakımdan en yüksek sıcaklıklara Güneydoğu Anadolu Urfa ve Akdeniz Bölgesinde
Antalya’ da rastlanır. En düşük sıcaklıklara ise Horosan, Erzurum’da görülür (Atalay
I.,1994).
Şekil 3.1. Araştırma alanının dünya üzerindeki yeri
7
Şekil 3.2. Araştırma alanını gösteren harita (Atalay,1994)
Türkiye ılıman kuşak ile subtropikal kuşak arasında yer alır. Türkiye’nin üç
tarafının denizlerle çevrili olması, dağların uzanışı ve yeryüzü şekillerinin çeşitlilik
göstermesi, farklı özellikte iklim tiplerinin doğmasına yol açmıştır. Yurdumuzun kıyı
bölgelerinde denizlerin etkisiyle daha ılıman iklim özellikleri görülür. Anadolu Dağları
ve Toros sıradağları deniz etkilerinin iç kesimlere girmesini engeller. Bu yüzden
yurdumuzun iç kesimlerinde karasal iklim özellikleri görülür (Atalay İ., 1997).
Türkiye’nin bulunduğu sahada ve yakın çevresinde belli hava kütleleri yer alır.
Ülkemizin hava ve iklim şartları üzerinde esas olarak bu hava kütleleri rol oynarlar.
Türkiye kış aylarında kutupsal, yaz aylarda tropikal hava kütlelerinin etkisi altındadır.
1. Sibirya üzerinden gelen cP hava kütlesi karasal karakterli soğuk ve kurudur.
Kış aylarında sis ve ayaza neden olur, bazen Karadeniz'i geçerken nem kazanarak
orografik yağışlar yapabilir.
2. Atlas Okyanusundan gelen mP hava kütlesi ise Avrupa ülkeleri ve Balkanları
geçerek Ükemizi etkiler. Yerde belirgin olmayan A.B. Sistemleri ile gelmedikleri için
kararsızlık yağışları yapar. Yağış olarak Karadeniz sahilinde yağmur iç kesimlerde kar
bırakabilir. Akdeniz Üzerinden geldiğinde ise daha fazla etkili olur ve her türlü yağışı
bırakır.
3. mT hava kütlesi sıcak ve nemli karakterli olduğu için batı bölgelerimizde
oldukça fazla yağış bırakır.
4. cT hava kütlesi ise K. Afrika üzerinden gelir karasal sıcak ve kurudur. Kuzey
sistemlerle karşılaşırsa Akdeniz cephesini oluşturup yağış bırakabilir. Diğer taraftan
8
Akdeniz'den geçerken yeterli ölçüde nem kazandığı takdirde yine yağış yapması söz
konusudur. Zaman zaman gördüğümüz çamur yağışları da bu hava kütlesinin ülkemizi
etkilemesinin bir sonucudur.
Şekil 3.3. Türkiye’yi etkileyen hava kütleleri (Şensoy ve arkadaşları, 2005)
3.1.2. Kullanılan Veriler
Bu çalışmada veri aldığım istasyonlar ve onlara ait bilgiler aşağıda verilmiştir
(çizelge 3.1) .
Çizelge 3.1. İstasyon ve veri bilgileri
İstasyon Adı
İstasyon No Veri zaman aralığı
Veri
uzunluğ
u (ay)
Ağrı
17099
17190
17192
17265
17351
17046
17085
17130
17300
17372
17020
17045
648
648
601
615
648
636
636
648
564
648
595
648
Afyon
Aksaray
Adıyaman
Adana
Ardahan
Amasya
Ankara
Antalya
Antakya
Bartın
Artvin
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1963-12/2013-12
1962-10/2013-12
1960-1/2013-12
1961-1/2013-12
1961-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2006-12
1960-1/2013-12
1964-6/2013-12
1960-1/2013-12
Veri Seti
İçindeki
Maksiumu
değer
Maksimum
Veri Tarihi
Eksik
veri
(adet)
254,5
165,8
110,1
367,1
415,6
177,3
144,6
167,6
907,2
638,5
349,1
342,2
1985 2. ay
1963 5. ay
1974 12. ay
1969 1. ay
1991 12. ay
1964 6. ay
1995 4. ay
2010 10. ay
2001 11.ay
2001 5.ay
1973 11.ay
1989 1. ay
16
20
30
60
69
4
19
8
59
80
2
1
9
Balıkesir
Aydın
Batman
Bolu
Bayburt
Bilecik
Bingöl
Bitlis
Çankırı
Çorum
Çanakkale
Bursa
Burdur
Edirne
Düzce
Denizli
Diyarbakır
Erzincan
Erzurum
Eskişehir
Gaziantep
Giresun
Göztepe/İst
Gümüşhane
Iğdır
Hakkari
Kastamonu
Kırıkkale
Kayseri
Kilis
Karabük
İzmir
Isparta
Karaman
Kahramanmaraş
Kırklareli
Kocaeli
Kütahya
Kırşehir
Konya
Manisa
Malatya
Mardin
Muğla
17152
17234
17282
17070
17089
17120
17203
17207
17080
17084
17112
17116
17238
17050
17072
17237
17280
17094
17096
17126
17261
17034
17062
17088
17100
17285
17074
17135
17196
17262
17078
17220
17240
17246
17255
17052
17066
17155
17160
17244
17186
17199
17275
17292
1960-1/1998-6
1960-7/2013-12
1963-8/2013-12
1960-1/2013-12
1960-6/2013-12
1960-1/2013-12
1960-12/2013-12
1963-1/2010-10
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1962-5/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2008-12
1960-1/2013-12
1960-1/2008-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1964-11/2013-12
1960-1/2013-11
1960-12/2013-12
1960-1/2013-12
1963-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1965-2/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1962-11/2013-12
1963-1/2013-12
1961-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-11
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
462
648
612
648
643
648
637
574
648
648
648
648
648
648
620
648
588
648
588
648
648
648
648
590
648
637
648
612
648
648
587
648
648
648
614
612
636
648
648
564
648
647
648
648
300
344,1
259,4
174,4
145,8
238,7
484,5
586,5
149,8
220,1
333,3
396,6
195,1
218,3
227,2
288,8
210,3
130,9
140,3
128,2
259,4
521,6
286,2
141,9
106,9
366,8
278,7
138,2
164,7
198,9
166,2
380,3
360,1
144,1
325
215
307,8
255,8
145,8
124
393,8
157,7
337,8
645,3
1981 12. ay
2001 11. ay
1996 3. ay
197 5.ay
1964 5. ay
2010 10. ay
1963 1. ay
1992 2.ay
2001 12. ay
1998 5. ay
2010 10. ay
2010 10.ay
2001 12.ay
1966 11. ay
1963 12. ay
2012 1. ay
1996 3. ay
1988 10. ay
1963 4. ay
1962 12. ay
2012 12. ay
2009 7.ay
1963 12. ay
1983 5. ay
1966 5. ay
1963 4. ay
2010 6. ay
1997 6. ay
1988 6. ay
1968 1. ay
1994 12. ay
1969 12. ay
1966 12. ay
1971 4. ay
2012 1. ay
2012 12. ay
1973 10. ay
2001 12. ay
1966 1. ay
1995 11. ay
1981 12. ay
1993 5. ay
1978 12. ay
1981 1. ay
9
87
103
7
8
10
40
41
12
20
44
14
19
3
7
29
70
12
0
57
92
1
79
7
7
77
6
22
29
100
142
86
23
46
79
8
6
9
30
21
71
53
130
49
10
Mersin
Ordu
Nevşehir
Muş
Niğde
Osmaniye
Samsun
Rize
Sakarya
Siirt
Şanlıurfa
Sinop
Tekirdağ
Tokat
Sivas
Şırnak
Yalova
Tunceli
Uşak
Zonguldak
Yozgat
17340
17033
17193
17204
17250
17355
17030
17040
17069
17210
17270
17026
17056
17086
17090
17287
17119
17165
17188
17022
17140
1960-1/2013-12
1963-6/2013-12
1960-1/2013-12
1963-12/2013-12
1960-1/2013-12
1986-4/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-12/2013-12
1960-1/2013-12
1970-1/2013-12
1960-1/2013-12
1963-7/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
1960-1/2013-12
648
607
648
601
648
333
648
648
648
648
648
648
648
637
648
528
648
606
648
648
648
677,4
267,6
148,8
255,3
112
331,4
350,3
516,6
352,5
359,2
324,9
324
250,3
141,1
139,2
276,6
352,9
540,2
211,7
359,8
192,3
2001 12. ay
2011 8. ay
1998 5. ay
1992 2. ay
1986 5. ay
1988 3. ay
1967 11. ay
1989 10. ay
1972 6. ay
1963 4. ay
1969 1 . Ay
1988 10. ay
1997 10. ay
1985 10. ay
1980 5. ay
2011 4. ay
2010 10. ay
1966 1. ay
2012 1. ay
1973 11. ay
1983 2. ay
64
2
29
38
22
49
4
0
15
72
118
5
21
17
20
248
8
42
23
14
20
Gözlem istasyonlarından alınan bazı verilerde eksiklik göze çarpmıştır. Bu
eksiklikler istasyonların bakım ve onarımından kaynaklanacağı gibi, bazı aylarda yağış
olmadığından da kaynaklanabilmektedir. Tabloda en uzun veri aralığı 1960 – 1 / 2013 12 yıllarında çoğu ilde, en kısa veri aralığı 1986 – 4 / 2013 – 12 yıllarında Osmaniye’de,
en büyük aylık toplam yağış 907,2 (mm) ile kasım ayında Antalya’da, en fazla eksik
veri 248 adet ile Şırnak’ da, eksik olmayan veriler ise Rize ve Erzurum’da görülmüştür.
Eksik verisi olan il merkezleri, il merkezine en yakın ilçelerden alınan veriler ile
tamamlanmaya çalışıldı, fakat ilçelerden alınan verilerde de aynı tarihlerde eksiklikler
olduğu görüldü. Bunun üzerine il merkezlerine komşu olan diğer il merkezlerinden
yararlanıldı. Eksik verisi olan il merkezi için, o tarihe bakılarak, kuzey, güney, batı veya
doğusunda ki il merkezleri yağış verilerinin aritmetik ortalaması alındı. Verisi eksik
olmayan en az 2 il merkezi seçilmeye çalışıldı. Komşu il merkezlerinde, aynı tarihte
eksik dataların olduğu nadir durumlar oldu. Bu durumlar, o il merkezinin de komşusu
baz alınarak halledildi. Eksik verilerin tamamlandığı il ve ona referans iller aşağıda
verilmiştir (çizelge 3.2).
11
Çizelge 3.2. Eksik verisi olan il merkezlerinin tamamlanmasında kullanılan referans iller
Eksik verilerin
tamamlandığı il
Ağrı
Referans il
Referans il
Referans il
Erzurum
Iğdır
Muş
Afyon
Denizli
Isparta
Kütahya
Aksaray
Niğde
Nevşehir
Kırşehir
Ardahan
Erzurum
Artvin
Amasya
Çorum
Tokat
Samsun
Ankara
Bolu
Kırıkkale
Çankırı
Bartın
Kastamonu
Zonguldak
Artvin
Rize
Ardahan
Balıkesir
Bursa
Çanakkale
Manisa
Bolu
Kocaeli
Zonguldak
Ankara
Bayburt
Erzurum
Rize
Gümüşhane
Bilecik
Bursa
Kütahya
Kocaeli
Çankırı
Ankara
Kastamonu
Çorum
Çorum
Çankırı
Kastamonu
Yozgat
Bursa
Bilecik
Balıkesir
Yalova
Burdur
Isparta
Afyon
Denizli
Edirne
Kırklareli
Tekirdağ
Düzce
Sakarya
Bolu
Zonguldak
Denizli
Burdur
Afyon
Uşak
Erzincan
Erzurum
Gümüşhane
Sivas
Giresun
Ordu
Erzincan
Sivas
Gümüşhane
Bayburt
Giresun
Rize
Iğdır
Ağrı
Erzurum
Kastamonu
Zonguldak
Çorum
Çankırı
Kırıkkale
Çankırı
Çorum
Ankara
Kayseri
Sivas
Yozgat
Niğde
Isparta
Burdur
Afyon
Konya
Kırklareli
Edirne
Tekirdağ
Kocaeli
Bursa
Yalova
Sakarya
Kütahya
Afyon
Bursa
Bilecik
Kırşehir
Yozgat
Kırıkkale
Ankara
Konya
Ankara
Afyon
Niğde
Ordu
Sivas
Giresun
Samsun
Nevşehir
Niğde
Kayseri
Kırşehir
Niğde
Nevşehir
Konya
Kayseri
Samsun
Çorum
Ordu
Tokat
Sakarya
Kocaeli
Düzce
Bilecik
Sinop
Kastamonu
Samsun
Çorum
12
Tekirdağ
Edirne
Kırklareli
Tokat
Sivas
Ordu
Samsun
Sivas
Tokat
Kayseri
Yozgat
Yalova
Bursa
Kocaeli
Uşak
Afyon
Denizli
Kütahya
Zonguldak
Düzce
Bolu
Bartın
Yozgat
Sivas
Çorum
Kayseri
Adıyaman
Urfa
Sivas
Kahramanmaraş
Adana
Mersin
Niğde
Antalya
Konya
Isparta
Burdur
Antakya
Adana
Gaziantep
Osmaniye
Aydın
İzmir
Denizli
Muğla
Batman
Siirt
Diyarbakır
Adıyaman
Bingöl
Erzincan
Erzurum
Batman
Bitlis
Bingöl
Siirt
Muş
Çanakkale
Balıkesir
Bursa
Tekirdağ
Diyarbakır
Bingöl
Batman
Malatya
Eskişehir
Afyon
Ankara
Bolu
Gaziantep
Adıyaman
Kahramanmaraş
Antalya
Göztepe/İst
Kocaeli
Tekirdağ
Yalova
Hakkari
Siirt
Bitlis
Siirt
Batman
Bitlis
Diyarbakır
Kilis
Antakya
Gaziantep
Osmaniye
Karabük
Kastamonu
Çankırı
Bolu
İzmir
Balıkesir
Aydın
Manisa
Karaman
Konya
Mersin
Antalya
Kahramanmaraş
Adana
Kayseri
Adıyaman
Manisa
İzmir
Kütahya
Denizli
Malatya
Sivas
Kahramanmaraş
Adıyaman
Mardin
Diyarbakır
Batman
Siirt
Muğla
Denizli
Burdur
Aydın
Mersin
Karaman
Antalya
Adana
Muş
Erzurum
Bitlis
Bingöl
Osmaniye
Adana
Gaziantep
Kahramanmaraş
Şanlıurfa
Diyarbakır
Gaziantep
Mardin
Tunceli
Erzincan
Malatya
Bingöl
Şırnak
Siirt
Mardin
Hakkari
Çizelgede bazı il merkezlerinin komşu ili 2 tanedir. Bu nedenle aritmetik
ortalama hesaplanırken 2 il merkezi baz alınmıştır. Eksik verilerin tamamlanmasından
13
sonra 3 farklı metod ile il merkezlerinin aylık yağış ortalamaları için trend analizi
yapıldı.
3.2. Trend Analizi ile İlgili Metodlar
i: yılları gösteren indis
j: ayları gösteren indis
m: mevsimsel periyodunu
n: Data sayısını
α: Önem seviyesini göstermektedir. (bundan sonra (α) ÖS olarak kısaltılacaktır.)
3.2.1. Spearman Rho Testi
İki gözlem serisi arasında korelasyon olup olmadığını belirlemek amacıyla
kullanılan bu test, lineer trend varlığının araştırılmasında hızlı ve basit bir test olup sıra
istatistiklerine dayanmaktadır.
Lineer trend varlığının araştırılmasında hızlı ve basit bir test olup sıra
istatistiklerine dayanan Spearman’ın Rho testi iki gözlem serisi arasında korelasyon olup
olmadığını belirlemek amacıyla kullanılır. Sıra istatistiği R(Xi) gözlemlerin küçükten
büyüğe yada büyükten küçüğe doğru sıralanması ile belirlenir ve Spearman’ın Rho testi
değeri (rs) (3.2) ifadesi ile hesaplanır.
2
n

rs  (1  6) R X i   i   / n3  n
 i1



(3.2)
R(Xi), i. gözlemin sıra numarasını, i verilen gözlem sırasını ve n toplam gözlem
sayısını ifade eder. rs ‘in test istatistiği z değeri şu şekilde hesaplanır (3.3).
z  rs n  1
(3.3)
Eğer z değeri seçilen a ÖS’de standart normal dağılım tablosundan tespit edilen
za değerinden büyük ise
( z  z a ) gözlem değerlerinin zaman değişmediği üzerine
kurulan H0 hipotezi reddedilir ve belirli bir trend olduğu sonucuna varılır (Kalaycı ve
Kahya, 1998).
14
3.2.2. Mann-Kendall Testi
Non-parametrik bir test olan Mann-Kendall testi Kendall’s Tau olarak bilinen
testin özel bir uygulamasıdır ve hidrometeorolojik zaman serilerinin trendlerinin
belirlenmesinde yaygın olarak kullanılan bir metottur. Mann tarafından geliştirilen bu
testte, zaman göre sıralanmış x1, x2, …. xn serileri, H0 hipotezine göre zamandan
bağımsız ve lineer dağılmış ve rastgele değişkenlerdir. Alternatif H1 hipotezine göre ise
(k≠j) olmak üzere tüm (k,j≤n) için, seride xk ve xj değerlerinin dağılımı benzer değildir.
Bu durum seride lineer bir trendin söz konusu olmadığı şeklinde açıklanabilir.
Mevsimselliğin ortadan kaldırıldığı datalara uygulanan Mann – Kendall testinin
istatistiği S aşağıdaki (3.4) ifadesiyle hesaplanır. Bu eşitlikteki (xj-xk) değerinin işareti
ise (3.5) ifadesinden bulunur.
n1
S 
k 1
n
 sgn(x
j k 1
j
 1,

sgn( x j  xk )  0,
 1,

(3.4)
 xk )
x j  xi 

x j  xi 
x j  xi 
(3.5)
Asimptotik olarak, normal bir dağılıma sahip ve ortalaması sıfır olan test
istatistiği S’in varyansı (3.6) ile,
Var(S ) 
n(n  1)(2n  5)
18
(3.6)
hesaplanır. Eğer zaman serisinde benzer değerler varsa varyans hesabı (3.7) ile
m
Var( S ) 
n(n  1)(2n  5)   t (t  1)(2t  5)
i 1
18
(3.7)
15
şeklinde hesaplanır. Süreklilik düzeltme birimi kullanılırsa n≤10 olmak üzere S
istatistiğinin teorik olasılık dağılımı için normal dağılım oldukça uygundur.
Varyansı belirlenen Mann-Kendall testinin önemli olup olmadığı standart
normal
değişken
z’nin
aşağıdaki
eşitlikle
hesaplanıp
kritik
z
değeriyle
karşılaştırılmasıyla belirlenir (3.8).
 S 1
 Var(S )

z  0
 S 1

 Var(S )

S  0


S0 

S  0

(3.8)
Eğer seçilen α önem seviyesinde z  z a / 2 ise H0 hipotezi kabul edilir, aksi halde
reddedilir. Hesaplanan S değeri pozitif ise artan, negatif ise azalan bir trendin varlığı söz
konusudur. Bu metot eksik verilerin varlığına müsaade ettiği ve verilerin belirli bir
dağılıma uyma zorunluluğu olmadığı için kullanışlıdır (Büyükyıldız, 2004).
16
4. ARAŞTIRMA SONUÇLARI VE TARTIŞMA
Türkiye’de il merkezlerinde bulunan 77 adet istasyondan alınan aylık toplam
yağış verileri kullanılarak, Spearman Rho ve Mann Kendall Testleri uygulanarak trend
analizi yapılmıştır. Data periyotlarının uzun olmasından ötürü Mann – Kendall ve
Spearman Rho testleri daha anlamlı sonuç vereceği düşünülerek sadece bu iki test
yapılmıştır. Yağış miktarlarının zamansal dağılımı hakkında grafikler oluşturulmuştur.
Trend analizinde doğru sonuç alınabilmesi için veri setinin uzun olması gerekmektedir.
Trend testlerinin sonuçları ışığında istasyonlarda 0,05 önem seviyesine göre trend olup
olmadığına karar verilmiştir.
Test istatistiğinin mutlak değerinin, bütün testlerde 0,05 olarak alınan α önem
seviyesindeki z (1.96) değerinden büyük olması durumunda trendin varlığına karar
verilmiştir. Aksi durumda istatiksel olarak önemsiz olup herhangi bir trendin olmadığı
sonucuna varılmıştır. Spearman Rho ve Mann Kendall Testlerinden alınan alınan
negatif sayısal değerler, azalan bir trendi ifade etmektedir.
Aşağıda istasyon bazında aylık ortalama yağış verilerinin zamansal dağılımı
verilip incelenmiştir. Verilerin grafik üzerinden analizi yapılmıştır.
Çizelge 4.1. Ağrı ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
17
Ağrı il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması 43,25
mm, medyanı 37,1 mm dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın 1985
yılında 254,5 mm olduğu görülmektedir. Verilerin büyük bir çoğunluğu 0 mm ile 70
mm arasında kaldığı görülüyor. Ağrı istasyonunda, Mann – Kendall ve Spearman Rho
testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,450 ve - 0,490 z skorları elde edilmiş
olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.2. Afyonkarahisar ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Afyon il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
34,89 mm, medyanı 30,7’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın 1963
yılında 165,8 mm olduğu görülmektedir. Afyon istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,600 ve 0,598 z skorları
elde edilmiş olup,
edilmiştir.
z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif
trendler elde
18
Çizelge 4.3. Aksaray ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Aksaray il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
28,84 mm, medyanı 25 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1974 yılında 110,1 mm olduğu görülmektedir. Aksaray istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,510 ve -0,440 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.4. Adıyaman ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
19
Adıyaman il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
59,98 mm, medyanı 37,9 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1969 yılında 367,1 mm olduğu görülmektedir. Adıyaman istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,290 ve -0,198 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.5. Adana ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Adana il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
55,7 mm, medyanı 36,15 mm’dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1991 yılında 415,6 mm olduğu görülmektedir. Adana istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,090 ve 0,082 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
20
Çizelge 4.6. Ardahan ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Ardahan il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
45,98 mm, medyanı 35,8 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1964 yılında 177,3 mm olduğu görülmektedir. Ardahan istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 3,300 ve 3,236 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.7. Amasya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
21
Amasya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
38,73 mm, medyanı 33,3 mm’dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1995 yılında 144,6 mm olduğu görülmektedir. Amasya istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,520 ve 1,46 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.8. Ankara ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Ankara il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
33,90 mm, medyanı 28,8 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2010 yılında 167,6 mm olduğu görülmektedir. Ankara istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,810 ve -0,751 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
22
Çizelge 4.9. Antalya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Antalya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
93,96 mm, medyanı 40,75 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 907,2 mm olduğu görülmektedir. Antalya istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,200 ve 0,22 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.10. Antakya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
23
Antakya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
94,57 mm, medyanı 68,75 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 638,5 mm olduğu görülmektedir. Antakya istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,177 ve -0,130 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.11. Bartın ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Bartın il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
86,97 mm, medyanı 71,3 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1973 yılında 349,1 mm olduğu görülmektedir. Bartın istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,510
ve 0,495 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
24
Çizelge 4.12. Artvin ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Artvin il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
59,53 mm, medyanı 50,45 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2013 yılında 400,5 mm olduğu görülmektedir. Artvin istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,730
ve 1,744 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.13. Balıkesir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
25
Balıkesir il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
48,12 mm, medyanı 37,3 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1981 yılında 300 mm olduğu görülmektedir. Balıkesir istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -1,180 ve -1,200 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.14. Aydın ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Aydın il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
53,41 mm medyanı 34,35 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 344,1 mm olduğu görülmektedir. Aydın istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,010 ve -0,013 z
skorları elde edilmiş olup,
edilmiştir.
z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan trendler elde
26
Çizelge 4.15. Batman ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Batman il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
42,04 mm, medyanı 31,15 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1996 yılında 259,4 mm olduğu görülmektedir. Batman istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,790 ve -0,767 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.16. Bolu ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
27
Bolu il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması 46,14
mm, medyanı 42,6 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın 1975
yılında 174,4 mm olduğu görülmektedir. Bolu istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,280 ve -0,218 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.17. Bayburt ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Bayburt il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
37,08 mm, medyanı 32,1 mm’dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1964 yılında 145,8 mm olduğu görülmektedir. Bayburt istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 2,570 ve 2,580 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olan pozitif trendler elde
edilmiştir.
28
Çizelge 4.18. Bilecik ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Bilecik il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
37,85 mm, medyanı 33,4 mm’dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2010 yılında 238,7 mm olduğu görülmektedir. Bayburt istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,060 ve -0,057 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.19. Bingöl ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
29
Bingöl il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
79,19 mm, medyanı 63,2 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1963 yılında 484,5 mm olduğu görülmektedir. Bilecik istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,130 ve -0,098 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.20. Bitlis ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Bitlis il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
103,15 mm, medyanı 84,1 mm’dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1992 yılında 586,5 mm olduğu görülmektedir. Bitlis istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,360 ve -0,345 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
30
Çizelge 4.21. Çankırı ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Çankırı il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
33,90 mm, medyanı 28,35 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 149,8 mm olduğu görülmektedir. Çankırı istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,140 ve -0,121 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.22. Çorum ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
31
Çorum il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
36,83 mm, medyanı 32,80 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1998 yılında 220,1 mm olduğu görülmektedir. Çorum istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,010 ve -0,048 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.23. Çanakkale ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Çanakkale il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış olarak
51,72 mm, medyanı 37,70 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2010 yılında 333,3 mm olduğu görülmektedir. Çanakkale istasyonunda, Mann –
Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,780 ve 0,801 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif
trendler elde edilmiştir.
32
Çizelge 4.24. Bursa ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Bursa il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
58,20 mm, medyanı 49,90 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2010 yılında 396,6 mm olduğu görülmektedir. Bursa istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,450 ve 0,475 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.25. Burdur ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
33
Burdur il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
35,38 mm, medyanı 28,25 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 195,1 mm olduğu görülmektedir. Burdur istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,030 ve 0,072 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.26. Edirne ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Edirne il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
49,23 mm, medyanı 40,50 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1966 yılında 863,6 mm olduğu görülmektedir. Edirne istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,450 ve -0,440 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
34
Çizelge 4.27. Düzce ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Düzce il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
68,10 mm, medyanı 62,80 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1963 yılında 227,2 mm olduğu görülmektedir. Düzce istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -1,450 ve -1,395 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.28. Denizli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
35
Denizli il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
47,47 mm, medyanı 37,95 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2012 yılında 288,8 mm olduğu görülmektedir. Denizli istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla -0,170 ve -0,172 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.29. Diyarbakır ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Diyarbakır il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
40,84 mm, medyanı 29,25 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1996 yılında 210,3 mm olduğu görülmektedir. Diyarbakır istasyonunda, Mann –
Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,210 ve 0,163 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif
trendler elde edilmiştir.
36
Çizelge 4.30. Erzincan ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Erzincan il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
31,85 mm, medyanı 27,85 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1988 yılında 130,8 mm olduğu görülmektedir. Erzincan istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,120 ve -0,094 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.31. Erzurum ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
37
Erzurum il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
33,73 mm, medyanı 29,10 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1963 yılında 140,3 mm olduğu görülmektedir. Erzurum istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,600 ve -0,625 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.32. Eskişehir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Eskişehir il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
31,72 mm, medyanı 27,10 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1998 yılında 129,7 mm olduğu görülmektedir. Eskişehir istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 1,990 ve - 1,990 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olan negatif trendler elde
edilmiştir.
38
Çizelge 4.33. Gaziantep ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Gaziantep il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
47,88 mm, medyanı 33,55 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2012 yılında 259,4 mm olduğu görülmektedir. Gaziantep istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,610 ve 0,690 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.34. Giresun ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
39
Giresun il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
104,45 mm, medyanı 94,80 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2009 yılında 521,6 mm olduğu görülmektedir. Giresun istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,590 ve 0,610 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.35. Göztepe/İst. ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Göztepe/İst il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış
ortalaması 57,74 mm, medyanı 46 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında
negatif bir eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu,
maksimum yağışın 1963 yılında 286,2 mm olduğu görülmektedir. Göztepe/İst
istasyonunda, Mann – Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde
sırasıyla 0,590 ve 0,610 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı
olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
40
Çizelge 4.36. Iğdır ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Iğdır il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması 21,80
mm, medyanı 16,20 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın 1966
yılında 106,9 mm olduğu görülmektedir. Iğdır istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,090 ve 1,136 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.37. Gümüşhane ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
41
Gümüşhane il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış
ortalaması 39,33 mm, medyanı 34,1 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında
pozitif bir eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu,
maksimum yağışın 1983 yılında 141,9 mm olduğu görülmektedir. Gümüşhane
istasyonunda, Mann – Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde
sırasıyla 0,970 ve 0,931 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı
olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.38. Hakkari ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Hakkari il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
65,88 mm, medyanı 50,70 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1963 yılında 366,8 mm olduğu görülmektedir. Hakkari istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 1,050 ve – 1,050 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
42
Çizelge 4.39. Kastamonu ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kastamonu il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış
ortalaması 40,95 mm, medyanı 34,55 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında
pozitif bir eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu,
maksimum yağışın 2010 yılında 278,7 mm olduğu görülmektedir. Kastamonu
istasyonunda, Mann – Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde
sırasıyla 0,740 ve 0,724 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı
olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.40. Kırıkkale ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
43
Kırıkkale il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
31,86 mm, medyanı 26,35 mm’ dir. ile 40 mm aralığında değişmektedir. Eğilim
çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam
yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın 1997 yılında 138,2 mm olduğu
görülmektedir. Kırıkkale istasyonunda, Mann – Kendall ve Spearman Rho testine göre,
α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,410 ve – 0,397 z skorları elde edilmiş olup,
z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.41. Kayseri ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kayseri il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
32,62 mm, medyanı 28,20 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1988 yılında 164,7 mm olduğu görülmektedir. Kayseri istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,960 ve 0,959 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
44
Çizelge 4.42. Kilis ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kilis il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
42,87 mm, medyanı 32,15 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1968 yılında 198,8 mm olduğu görülmektedir. Kilis istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,440 ve – 0,455 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.43. Karabük ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
45
Karabük il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
39,90 mm, medyanı 34,40 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1994 yılında 166,2 mm olduğu görülmektedir. Karabük istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,600 ve – 0,621 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.44. İzmir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
İzmir il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
58,36 mm, medyanı 30,90 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1969 yılında 380,3 mm olduğu görülmektedir. İzmir istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,570 ve 0,558 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
46
Çizelge 4.45. Isparta ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Isparta il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
44,86 mm, medyanı 34,30 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1966 yılında 360,1 mm olduğu görülmektedir. Isparta istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,700 ve – 0,732 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.46. Karaman ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
47
Karaman il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
27,59 mm, medyanı 23,20 mm’dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1971 yılında 144,1 mm olduğu görülmektedir. Karaman istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,550 ve – 0,545 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.47. Kahramanmaraş ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kahramanmaraş il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış
ortalaması 62,07 mm, medyanı 41,65 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında
pozitif bir eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu,
maksimum yağışın 2012 yılında 325 mm olduğu görülmektedir. Kahramanmaraş
istasyonunda, Mann – Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde
sırasıyla 0,480 ve 0,472 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı
olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
48
Çizelge 4.48. Kırklareli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kırklareli il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
47,07 mm, medyanı 38,80 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2012 yılında 215 mm olduğu görülmektedir. Kırklareli istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 0,390 ve - 0,404 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.49. Kocaeli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
49
Kocaeli il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
67,08 mm, medyanı 58,65 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1973 yılında 307,8 mm olduğu görülmektedir. Kocaeli istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,860 ve 0,886 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.50. Kütahya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kütahya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
46,80 mm, medyanı 39,85 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 255,8 mm olduğu görülmektedir. Kütahya istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla - 1,750 ve – 1,729 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
50
Çizelge 4.51. Kırşehir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Kırşehir il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
32,04 mm, medyanı 27,95 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1966 yılında 145,8 mm olduğu görülmektedir. Kırşehir istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,540 ve – 0,584 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.52. Konya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
51
Konya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
26,95 mm, medyanı 21,50 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1995 yılında 124 mm olduğu görülmektedir. Konya istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 1,210 ve – 1,154 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.53. Manisa ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Manisa il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
61,73 mm, medyanı 40,18 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1981 yılında 393,8 mm olduğu görülmektedir. Manisa istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,880 ve – 0,882 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
52
Çizelge 4.54. Malatya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Malatya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
32,50 mm, medyanı 26 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1993 yılında 157,7 mm olduğu görülmektedir. Malatya istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 1,080 ve – 1,030 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.55. Mardin ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
53
Mardin il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması 56
mm, medyanı 34,65 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın 1978
yılında 337,8 mm olduğu görülmektedir. Mardin istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 1,080 ve – 1,030 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.56. Muğla ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Muğla il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
98,12 mm, medyanı 56,50 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1981 yılında 645,3 mm olduğu görülmektedir. Muğla istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,590 ve – 0,626 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
54
Çizelge 4.57. Mersin ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Mersin il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
49,60 mm, medyanı 26,90 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2001 yılında 677,4 mm olduğu görülmektedir. Mersin istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,260 ve 0,344 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.58. Ordu ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
55
Ordu il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
86,21 mm, medyanı 77,20 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2011 yılında 267,6 mm olduğu görülmektedir. Ordu istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,590 ve 1,632 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.59. Nevşehir ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Nevşehir il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
34,61 mm, medyanı 29,90 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1998 yılında 148,8 mm olduğu görülmektedir. Nevşehir istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,060 ve – 0,125 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
56
Çizelge 4.60. Muş ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Muş il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması 64,27
mm, medyanı 54,1 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın 2012
yılında 276,8 mm olduğu görülmektedir. Muş istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,200 ve – 0,207 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.61. Niğde ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
57
Niğde il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
27,86 mm, medyanı 22,60 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1986 yılında 112 mm olduğu görülmektedir. Niğde istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,660 ve 1,670 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.62. Osmaniye ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Osmaniye il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
69,54 mm, medyanı 51,70 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1988 yılında 331,4 mm olduğu görülmektedir. Osmaniye istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,620 ve 0,640 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
58
Çizelge 4.63. Samsun ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Samsun il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
59,06 mm, medyanı 52,45 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1967 yılında 350,3 mm olduğu görülmektedir. Samsun istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,890 ve 0,903 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.64. Rize ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
59
Rize il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
185,86 mm, medyanı 169,25 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1989 yılında 516,6 mm olduğu görülmektedir. Rize istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,070 ve 1,071 z skorları
elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.65. Sakarya ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Sakarya il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
69,47 mm, medyanı 64,60 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1972 yılında 352,5 mm olduğu görülmektedir. Sakarya istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0 ve 0 z skorları elde
edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan trendler elde edilmiştir.
60
Çizelge 4.66. Siirt ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Siirt il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması 57,91
mm, medyanı 43,30 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın 1963
yılında 359,2 mm olduğu görülmektedir. Siirt istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,410 ve – 0,415 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.67. Şanlıurfa ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
61
Şanlıurfa il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
38,77 mm, medyanı 22,30 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1969 yılında 324,9 mm olduğu görülmektedir. Şanlıurfa istasyonunda, Mann – Kendall
ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,070 ve 0,024 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan Mann Kendall’a göre
negatif, Spearman Rho’a göre pozitif trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.68. Sinop ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Sinop il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
57,13 mm, medyanı 47,10 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1988 yılında 324 mm olduğu görülmektedir. Sinop istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,650 ve
1,645 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
62
Çizelge 4.69. Tekirdağ ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Tekirdağ il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
48,93 mm, medyanı 38 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın 1997
yılında 250,3 mm olduğu görülmektedir. Tekirdağ istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,090 ve
0,059 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.70. Tokat ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
63
Tokat il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
36,67 mm, medyanı 33,60 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1985 yılında 141,1 mm olduğu görülmektedir. Tokat istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,820 ve
1,831 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.71. Sivas ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Sivas il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
36,78 mm, medyanı 33,40 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1980 yılında 139,2 mm olduğu görülmektedir. Sivas istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 1,170 ve
1,121 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
64
Çizelge 4.72. Şırnak ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Şırnak il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
57,02 mm, medyanı 41,81 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1987 yılında 311,5 mm olduğu görülmektedir. Şırnak istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,390 ve
0,480 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.73. Yalova ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
65
Yalova il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
62,32 mm, medyanı 50,70 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
2010 yılında 352,9 mm olduğu görülmektedir. Yalova istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,280 ve – 0,297 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.74. Tunceli ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Tunceli il merkezinin yağış verilerinin zamansal yağış ortalaması 72,73 mm,
medyanı 56,45 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir eğim
olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın 1966
yılında 540,2 mm olduğu görülmektedir. Tunceli istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,950 ve – 0,966 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
66
Çizelge 4.75. Uşak ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Uşak il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
45,76 mm, medyanı 37,20 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
2012 yılında 211,7 mm olduğu görülmektedir. Uşak istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,150 ve 0,163 z skorları
elde edilmiş olup,
z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan pozitif trendler elde
edilmiştir.
Çizelge 4.76. Zonguldak ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
67
Zonguldak il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
101 mm, medyanı 87,80 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında negatif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda azalma olduğu, maksimum yağışın
1973 yılında 359,8 mm olduğu görülmektedir. Zonguldak istasyonunda, Mann –
Kendall ve Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla – 0,860 ve –
0,846 z skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan negatif
trendler elde edilmiştir.
Çizelge 4.77. Yozgat ili yağış verilerinin zamansal dağılımı
Yozgat il merkezinin yağış verilerinin zamansal dağılımının yağış ortalaması
48,94 mm, medyanı 42,75 mm’ dir. Eğilim çizgisinin eğimine bakıldığında pozitif bir
eğim olduğu, buna bağlı olarak da toplam yağışlarda artma olduğu, maksimum yağışın
1983 yılında 192,3 mm olduğu görülmektedir. Yozgat istasyonunda, Mann – Kendall ve
Spearman Rho testine göre, α=0,05 önem seviyesinde sırasıyla 0,670 ve
0,714 z
skorları elde edilmiş olup, z  1,96 olduğundan, anlamlı olmayan negatif trendler elde
edilmiştir.
68
5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER
5.1. Sonuçlar
Tüm il merkezlerinin aylık ortalama yağış verilerine göre
yapılan trend
analizlerinin, testlere ait z skorları, trendi çizelge 5.1 de verilmiştir.
Çizelge 5.1. İstasyonlara ait z skorları ve trend’in 0,05 önem seviyesindeki varlığı
Sıra
No
İstasyon Adı
İstasyon
No
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
Ağrı
Afyonkarahisar
Aksaray
Adıyaman
Adana
Ardahan
Amasya
Ankara
Antalya
Antakya
Bartın
Artvin
Balıkesir
Aydın
Batman
Bolu
Bayburt
Bilecik
Bingöl
Bitlis
Çankırı
Çorum
Çanakkale
Bursa
Burdur
Edirne
Düzce
Denizli
Diyarbakır
Erzincan
Erzurum
Eskişehir
Gaziantep
17099
17190
17192
17265
17351
17046
17085
17130
17300
17372
17020
17045
17152
17234
17282
17070
17089
17120
17203
17207
17080
17084
17112
17116
17238
17050
17072
17237
17280
17094
17096
17126
17261
Mann - Kendall
Testi
Z
trend
Spearman Rho
Testi
Z
trend
-0,45
0,6
-0,51
-0,29
0,09
3,3
1,52
-0,81
0,2
-0,177
0,51
1,73
-1,18
0,01
-0,79
-0,28
2,57
-0,06
-0,13
-0,36
-0,14
-0,01
-0,78
0,45
0,03
-0,45
-1,45
-0,17
-0,21
-0,12
-0,6
-1,99
0,61
-0,49
0,598
-0,44
-0,198
0,082
3,236
1,459
-0,751
0,217
-0,13
0,495
1,744
-1,2
-0,013
-0,767
-0,218
2,58
-0,057
-0,098
-0,345
-0,121
-0,048
-0,801
0,475
0,072
-0,44
-1,395
-0,172
-0,163
-0,094
-0,625
-1,99
0,69
(+)
(+)
(-)
(+)
(+)
(-)
69
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
Giresun
Göztepe/İst
Gümüşhane
Iğdır
Hakkari
Kastamonu
Kırıkkale
Kayseri
Kilis
Karabük
İzmir
Isparta
Karaman
Kahramanmaraş
Kırklareli
Kocaeli
Kütahya
Kırşehir
Konya
Manisa
Malatya
Mardin
Muğla
Mersin
Ordu
Nevşehir
Muş
Niğde
Osmaniye
Samsun
Rize
Sakarya
Siirt
Şanlıurfa
Sinop
Tekirdağ
Tokat
Sivas
Şırnak
Yalova
Tunceli
Uşak
Zonguldak
Yozgat
17034
17062
17088
17100
17285
17074
17135
17196
17262
17078
17220
17240
17246
17255
17052
17066
17155
17160
17244
17186
17199
17275
17292
17340
17033
17193
17204
17250
17355
17030
17040
17069
17210
17270
17026
17056
17086
17090
17287
17119
17165
17188
17022
17140
1,12
0,59
0,97
1,09
-1,05
0,74
-0,41
0,96
-0,44
-0,6
0,57
-0,7
-0,55
0,48
-0,39
0,82
-1,75
-0,54
-1,21
-0,88
-1,08
-0,83
0,59
0,26
1,59
-0,06
-0,2
1,66
0,62
0,89
1,07
0
-0,41
-0,07
1,65
0,09
1,82
1,17
0,39
-0,28
-0,95
0,15
-0,86
0,67
1,145
0,61
0,931
1,136
-1,05
0,724
-0,397
0,959
-0,455
-0,621
0,558
-0,732
-0,545
0,472
-0,404
0,886
-1,729
-0,584
-1,154
-0,882
-1,03
-0,744
-0,626
0,344
1,632
-0,125
-0,207
1,67
0,64
0,903
1,071
0
-0,415
0,024
1,645
0,059
1,831
1,121
0,48
-0,297
-0,966
0,163
-0,846
0,714
70
(+) : pozitif trend varlığını gösterir.
(-) : negatif trend varlığını gösterir.
Çalışmada genel olarak 1960 – 2013 yıl periyodunda ki yağış verilerinin trend
analizi yapılmıştır.
Çizelgede pozitif veya negatif trend varlığının tespiti iki test sonucuna göre
α=0,05 önem seviyesinde z  1,96 durumuna göre tespit edilmiştir. Sonuçlara göre 77
istasyondan, 2 istasyonda pozitif trend, 1 istasyonda negatif trend olduğu, 1 istasyonda
anlamsız (sonuç = 0) elde edilmiştir. Toplam verilerin %95 sın da anlamlı olmayan
trend varlığı, %3’ünde anlamlı olan pozitif trend varlığı, %1’ inde ise anlamlı negatif
trend, %1 ‘inde ise anlamsız sonuç varlığı olduğunu göstermektedir (çizelge 5.2). Mann
– Kendall test yöntemine göre anlamlı olmayan toplam 74 istasyondan 33 tanesinde
anlamlı olmayan pozitif, Spearman Rho testine göre ise 74 istasyondan 32 tanesinde
anlamlı olmayan pozitif trend elde edilmiştir. İki metoda yüzde dağılımları aşağıda
verilmiştir (çizelge 5.3 - 5.4). Her iki metodda anlamsız 1 tane sonuç elde edilmiştir.
Çizelge 5.2. Trendlerin dağılımı (0,05 önem seviyesinde)
71
Çizelge 5.3. Mann-Kendall testine göre dağılımlar (0,05 önem seviyesinde)
Çizelge 5.4. Spearman Rho testine göre dağılımlar (0,05 önem seviyesinde)
77 il merkezi incelendiğinde, 39 tanesinin eğilim çizgisi eğimi pozitif, 38 il
merkezinin ise negatif olduğu tespit edilmiştir. Buna bağlı olarak il merkezleri
genelinde %51 lik kısmının yağışların 2013 yılının 12 ayına kadar artma olduğu, %49
kısmında azalma olduğu tespit edilmiştir (çizelge 5.5).
72
Çizelge 5.5. Eğilim çizgisi eğimlerine göre yağışlar
Trend analizinin anlamlı sonuçlarına bakıldığında, incelenen il merkezleri
arasında anlamlı pozitif trendi doğu bölgesi gösterirken, anlamlı negatif sonucu ise iç
anadolu bölgesi göstermektedir.
Çizelge 5.6. İstasyonlara ait z skorları ve trend’in 0,10 önem seviyesindeki varlığı
Sıra
No
İstasyon Adı
İstasyon
No
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Ağrı
Afyonkarahisar
Aksaray
Adıyaman
Adana
Ardahan
Amasya
Ankara
Antalya
Antakya
Bartın
Artvin
17099
17190
17192
17265
17351
17046
17085
17130
17300
17372
17020
17045
Mann - Kendall
Testi
Z
trend
-0,45
0,6
-0,51
-0,29
0,09
3,3
1,52
-0,81
0,2
-0,177
0,51
1,73
(+)
(+)
Spearman Rho
Testi
Z
trend
-0,49
0,598
-0,44
-0,198
0,082
3,236
1,459
-0,751
0,217
-0,13
0,495
1,744
(+)
(+)
73
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
Balıkesir
Aydın
Batman
Bolu
Bayburt
Bilecik
Bingöl
Bitlis
Çankırı
Çorum
Çanakkale
Bursa
Burdur
Edirne
Düzce
Denizli
Diyarbakır
Erzincan
Erzurum
Eskişehir
Gaziantep
Giresun
Göztepe/İst
Gümüşhane
Iğdır
Hakkari
Kastamonu
Kırıkkale
Kayseri
Kilis
Karabük
İzmir
Isparta
Karaman
Kahramanmaraş
Kırklareli
Kocaeli
Kütahya
Kırşehir
Konya
Manisa
Malatya
Mardin
Muğla
17152
17234
17282
17070
17089
17120
17203
17207
17080
17084
17112
17116
17238
17050
17072
17237
17280
17094
17096
17126
17261
17034
17062
17088
17100
17285
17074
17135
17196
17262
17078
17220
17240
17246
17255
17052
17066
17155
17160
17244
17186
17199
17275
17292
-1,18
0,01
-0,79
-0,28
2,57
-0,06
-0,13
-0,36
-0,14
-0,01
-0,78
0,45
0,03
-0,45
-1,45
-0,17
-0,21
-0,12
-0,6
-1,99
0,61
1,12
0,59
0,97
1,09
-1,05
0,74
-0,41
0,96
-0,44
-0,6
0,57
-0,7
-0,55
0,48
-0,39
0,82
-1,75
-0,54
-1,21
-0,88
-1,08
-0,83
0,59
(+)
(-)
(-)
-1,2
-0,013
-0,767
-0,218
2,58
-0,057
-0,098
-0,345
-0,121
-0,048
-0,801
0,475
0,072
-0,44
-1,395
-0,172
-0,163
-0,094
-0,625
-1,99
0,69
1,145
0,61
0,931
1,136
-1,05
0,724
-0,397
0,959
-0,455
-0,621
0,558
-0,732
-0,545
0,472
-0,404
0,886
-1,729
-0,584
-1,154
-0,882
-1,03
-0,744
-0,626
(+)
(-)
(-)
74
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
Mersin
Ordu
Nevşehir
Muş
Niğde
Osmaniye
Samsun
Rize
Sakarya
Siirt
Şanlıurfa
Sinop
Tekirdağ
Tokat
Sivas
Şırnak
Yalova
Tunceli
Uşak
Zonguldak
Yozgat
17340
17033
17193
17204
17250
17355
17030
17040
17069
17210
17270
17026
17056
17086
17090
17287
17119
17165
17188
17022
17140
0,26
1,59
-0,06
-0,2
1,66
0,62
0,89
1,07
0
-0,41
-0,07
1,65
0,09
1,82
1,17
0,39
-0,28
-0,95
0,15
-0,86
0,67
(+)
(+)
(+)
0,344
1,632
-0,125
-0,207
1,67
0,64
0,903
1,071
0
-0,415
0,024
1,645
0,059
1,831
1,121
0,48
-0,297
-0,966
0,163
-0,846
0,714
(+)
(+)
(+) : pozitif trend varlığını gösterir.
(-) : negatif trend varlığını gösterir.
Çizelge 5.1. ‘den farklı olarak, pozitif veya negatif trend varlığının tespiti iki test
sonucuna göre α=0,10 önem seviyesinde z  1,65 durumuna göre tespit edilmiştir.
Mann – Kendall testinin sonuçlarına (çizelge 5.7) göre 77 istasyon içerisinde, 6
istasyonda pozitif trend, 2 istasyonda negatif trend olduğu, 1 istasyonda anlamsız (sonuç
= 0), Spearman Rho testinin sonuçlarına göre ise 77 istasyon içerisinde, 5 istasyonda
pozitif trend, 2 istasyonda negatif trend olduğu, 1 istasyonda anlamsız (sonuç = 0) elde
edilmiştir (çizelge 5.8). Çizelgelere bakıldığında, Mann – Kendall ve Spearman Rho
testine göre sırasıyla toplam verilerin %88, %90 sın da anlamlı olmayan trend varlığı,
%8, %6’ sında anlamlı olan pozitif trend varlığı, ve her iki test sonucunda %3’ ünde
anlamlı negatif trend, %1 ‘inde ise anlamsız sonuç varlığı olduğunu göstermektedir.
Mann – Kendall test yöntemine göre anlamlı olmayan toplam 69 istasyondan 27
tanesinde anlamlı olmayan pozitif, Spearman Rho testine göre ise 69 istasyondan 26
tanesinde anlamlı olmayan pozitif trend elde edilmiştir. İki metoda yüzde dağılımları
75
aşağıda verilmiştir (çizelge 5.9 - 5.10). Her iki metodda anlamsız 1 tane sonuç elde
edilmiştir.
Çizelge 5.7. Mann – Kendall testine göre trendlerin dağılımı (0,10 önem seviyesinde)
Çizelge 5.8. Spearman Rho testine göre trendlerin dağılımı (0,10 önem seviyesinde)
76
Çizelge 5.9. Mann-Kendall testine göre anlamlı olmayan trendlerin dağılımlar (0,10 önem seviyesinde)
Çizelge 5.10. Spearman Rho testine göre anlamlı olmayan trendlerin dağılımlar (0,10 önem seviyesinde)
5.2. Öneriler
Trend analizi çalışmaları, daha uzun süreli, daha fazla istasyonla ve senelik
çalışmalar yerine mevsimsel olarak yapılabilir.
İklimsel değişikliklerin neden olduğu aşırı yağışlar, taşkınlar, deniz seviyeleri
yükselmesi veya kuraklık gibi konularda Türkiye’ nin yetersiz olduğu bilinmektedir.
Trend analizleri sonuçlarına bakılarak bölgedeki yağışlar hakkında geleceğe yönelik
77
tahminler yapmak mümkün olabilir. Bu tahminler yardımıyla iklimsel değişikliklerin
insan hayatına olumsuz yönde etkileri minimize edilebilir.
Yaşamın gerekliliği için, su kaynaklarının sürdürülebilirliği, etkin kullanımını
kapsayan politikalar geliştirilebilir.
Su kaynaklarının devamlılığı hidrolojik çevrimlere bağlıdır. Uzun vadedeki
tahminler çevrim modelleri ile yapılmaktadır. Bu modeller ülkemizde de geliştirilmeli
uzun süreli atmosfer tahminleri yapılmalı, oluşturulacak bütçeler bu planlara göre
hazırlanmalıdır.
78
KAYNAKLAR
Büyükyıldız, 2004, Sakarya Havzası Yağışlarının Trend Analizi ve Stokastik
Modellemesi, Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Atalay İ., 1994, Türkiye Coğrafyası, Ege Üniversitesi Yayınları.
Atalay İ., 1997, Türkiye Coğrafyası, Ege Üniversitesi yayınları.
Şensoy ve arkadaşları, 2005, Modelling the temporal variation in snow-covered area
derived from satellite images for simulating/forecasting of snowmelt runoff in
Turkey", Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Kalaycı S., Kahya E., 1998, Tr. J. Of Engineering and Enviromental Science, 503-514
Hamed K.H., 2008, Enhancing the effectiveness of prewhitening in trend analysis of
hydrologic data, Irrigation and Hydraulics Department, Faculty of Engineering,
Cairo University, Egypt, 143-155
Hamed K.H., 2007, Trend detection in hydrologic data: The Mann–Kendall trend test
under the scaling hypothesis, Civil and Architectural Engineering Department,
College of Engineering Sultan Qaboos University, P.O. Box 33, Al-Khodh 123,
Oman, 350-363.
Partal T. ve Küçük M., 2006, Long-term trend analysis using discrete wavelet
components of annual precipitations measurements in Marmara region, Istanbul
Technical University, Civil Engineering Department, Hydraulics Division 34469,
Maslak/Istanbul, Turkey, 1189-1200.
Sayemuzzaman M. ve Jha M. 2013, Seasonal and annual precipitation time series trend
analysis in North Carolina, United States, Department of Civil, Architectural and
Environmental Engineering, North Carolina A&T State University, United States,
183-194.
Thelma A. Cinco a, Rosalina G. de Guzman, Flaviana D. Hilario, David M. Wilson
Long-term trends and extremes in observed daily precipitation and near surface
air temperature in the Philippines for the period 1951–2010 Philippine
Atmospheric, Geophysical & Astronomical Services Administration (PAGASA),
Quezon City, Manila, Philippines University of the Philippines, Los Baños,
Laguna, Philippines International Centre for Research in Agroforestry, Los Baños,
Laguna, Philippines Oscar M. Lopez Center for Climate Change Adaptation and
Disaster Risk Management Foundation, Philippines, 12-26.
a
Kahya E. ve Kalayacı S., 2003, Trend analysis of streamflow in Turkey, aIstanbul
Technical University, Civil Engineering Department, Hydraulics Division,
Maslak, 34469 Istanbul, Turkey, Selçuk University, Civil Engineering
Department, Konya, Turkey, 128-144.
79
Bahadır M., 2011, Temperature And Precıpıtatıon Trend Analysıs In Southeast Anatolıa
Project (Gap) Area, The Journal of International Social Research, Volume: 4
Issue: 16, Winter 2011.
Robert J. ve Stogner E., 2000, “Recent Trends in the Suspended Sediment Loads of the
World’s Rivers”, Global and Planetary Change, Cilt 39, s.111-126.
Aydın F., 2009, Türkiye Buharlaşma Verilerinin Bölgesel Ortalama Gidiş Analizi,
Yüksek Linsan Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
Yerdelen C., 2013, Susurluk Havzası Yıllık Akımlarının Trend Analizi Ve Değişim
Noktasının Araştırılması, Deü Mühendislik Fakültesi Mühendislik Bilimleri
Dergisi, cilt 15 no 2, 77-87.
Karabulut M. ve Cosun F., 2009, Precipitation trend analyses in Kahramanmaraş,
Kahramanmaras Sütçü imam Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Cografya
Bölümü, Kahramanmaras, Coğrafya Bilimleri Dergisi, Cilt 7 No 1,
Kahramanmaraş, 65-83.
Download

buradan