Engellilere Yönelik Toplum Temelli
Rehabilitasyon ve Sosyal Model
Doç.Dr.Elif GÖKÇEARSLAN ÇİFCİ
Ankara Üniversitesi
Sağlık Bilimleri Fakültesi
Sosyal Hizmet Bölümü
1.28
Slide 24
Engelliliği
anlamanın yeni
bir yolu
Engelli bireylerin
hakları
Engelli bireylerin katılımı ve
vatandaşlıkları
Engelli bireyleri
tümüyle bir insan
olarak görmek
Her engelli bireyin kendine
özgü özellikleri –
yetenekleri, hayalleri,
istekleri, tercihleri
Değişmesi
gerekenler
Toplumu ve
sahip olduğu
kaynakları
anlamak
Bireyler ve
aileleri
Neleri
değiştireceğiz
Slayt 5
Engelliliğin Sosyal
Modeli
Farklı politika, hizmet ve tutumlar
geliştirmek için temel bir yapı
Slayt 7
Tıbbi Model
Engelliliğin
doğurduğu
sorumluluk sadece
engelli bireyin
kendisi ve engeli
tarafından üstlenilir.
Slayt 8
Sosyal Model
Engellilik, engel ile
toplum arasındaki
etkileşimden kaynaklanır.
Slayt 10
Tıbbi ve sosyal modellerin
karşılaştırılması
Tıbbi model
1. Engellilik bireyin engelinin
bir sonucudur (fiziksel,
duyusal, zihinsel)
Sosyal model
1. Engellilik toplumun engele olumlu
bir şekilde yaklaşma konusunda
başarısız olmasının bir sonucudur
(çevresel tasarım, tutumlar,
fırsatlar ve engelli bireylerin
katılımını sağlamaya ilişkin
yeterlikler konularında)
2. Sorun bireydedir
3. Engelli bireyler mağdur,
kurban, merhamete muhtaç 2. Sorun toplumdadır
kişilerdir
3. Engelli bireyler eşit haklara sahip
4. Bireylerin ‘düzeltilmesi’
vatandaşlardır
iyileştirilmesi, onlara
beceriler öğretilmesi ve
4. Toplumun onlara yaklaşımını
terapi verilmesi gerekir.
değiştirmesi gerekir.
Slayt 11
Kurumlardan toplum içindeki
yaşama geçiş…
1970’lere kadar aile ortamında bakımı mümkün
olmayan engelli bireyler uzun süre kalmak üzere büyük
'hastanelere' ve 'kurumlara' yerleştirilirdi.
Son kırk yıl içinde birçok Avrupa ülkesi, ABD, Kanada,
Avustralya ve Yeni Zelanda'da engelli bireylerin kurum
bakımından farklı modellerdeki 'toplum içindeki
yaşama' geçtiği görülmektedir.
Sosyal Modele İlişkin Kavramlar
• Kurum Bakımından Çıkarma
Kurum bakımından çıkarma, engelli kişilerin
veya diğer grupların kurum bakımından
çıkarılarak, toplum yaşamına sevk
edilmesini ifade eder.
Toplum yaşamı
• Toplum yaşamı, engelli kişilere ve
yaşlılara yönelik toplum temelli hizmetler
olarak tanımlanır.
• Kişilerin, yaşayacakları yere, birlikte
yaşayacakları kişilere ve günlük
yaşamlarını düzenleme biçimlerine ilişkin
seçimleri ve kararları kendi başlarına
belirleyebilmelerini ifade eder.
Toplumsal yaşam için gereklilikler
•Oluşturulan çevrenin erişilebilirliği
•Ulaşım hizmetlerinin erişilebilirliği
•Teknik yardımların ve yardımcı
teknolojilerin erişilebilirliği
•Bilgi ve iletişimin erişilebilirliği
•Bireysel yardıma ve yaşam ve iş koçluğuna
erişim
•Toplum temelli yaygın faaliyetlere ve
hizmetlere erişim.
Birey merkezli planlama
• Bir kişinin yaşamının tüm yönlerinin, kişi
merkeze alınarak planlanmasıdır.
• Sağlanan destekle birlikte, kişiler planlarını
nasıl yapmak istediklerine,
• bu süreçte kendilerine yardım etmesini
istedikleri kişilere,
• planlarını nasıl kaydetmek istediklerine
• planlarını gerçekleştirmek için ihtiyaç
duydukları kişilere kendileri karar
vermelidir.
BM Engelli Kişilerin
Hakları Sözleşmesi
Madde 3 – Genel ilkeler
• İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır :
• Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da
kapsayacak şekilde, kişilerin insanlık onuru ve bireysel özerkliklerine
saygı gösterilmesi;
• Ayrımcılık yapılmaması;
• Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması;
• Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin ve
insanlığın bir parçası olarak kabul edilmesi;
• Fırsat eşitliği;
• Erişilebilirlik;
• Kadın-erkek eşitliği;
• Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini
koruyabilme haklarına saygı duyulması.
Slayt 13
“Bağımsız Yaşam her şeyi kendimiz yapmak
istiyoruz, kimseye ihtiyaç duymuyoruz veya tecrit
altında yaşamak istiyoruz anlamına gelmez.
Bağımsız yaşam demek, engelli olmayan
kardeşlerimizin, komşularımızın, arkadaşlarımızın
günlük yaşamlarında doğal karşıladıkları tercihlere
ve kontrole bizim de sahip olmamızı talep etmek
demektir. Ailelerimizle birlikte büyümek,
semtimizdeki okula gitmek, komşularımızla aynı
otobüse binmek, eğitimimiz ve ilgi alanlarımız
doğrultusunda bir işte çalışabilmek ve kendi
ailelerimizi kurmak istiyoruz. Bizler de diğerleri gibi
topluma dahil olduğunu hisseden, tanınan ve
sevilen biri olmayı hissedebilme ihtiyacı duyan son
derece sıradan bireyleriz."
Slayt 16
Farklı düşünmenin üç yolu



Herkese eşit hak sağlamak için
güçlü bir temel oluşturacak sosyal
model
Bağımsızlık konusundaki
varsayımlarımızın bir sorgulaması
olarak sosyal model
İnsanların ihtiyaç duyduğu yardım
üzerine düşünmenin farklı bir
başlangıç noktası olarak sosyal
model
Slayt 17
Bireylerin daha iyi bir hayatları olabilmesi için
onlara yardım etmeye yönelik eylemler
Tıbbi modelin gerektirdikleri. . .
Engeliliklerini düzeltmek
için tedavi etmek
Engelliliklerini azaltmak
için terapi vermek
Engelliliklerinin
kısıtlılıkları azaltacak
ekipmanlar bulmak
Yeni beceriler öğretmek
EVET – bu eylemler bazen
yararlı olabilmektedir.
Sosyal modelin
gerektirdikleri – engelleyici
bir toplumun verdiği zararı
telafi etmek için:
Ücretli personel desteği
Diğer vatandaşlardan
ücretsiz yardım
Teknoloji
bunların yanında ayrıca
aşağıdakilerin yetkinliklerini
ve hazırlılıklarını artırmak:
Sıradan hizmetler
Toplum kuruluşları ve
Slayt 18
Haklarımız
Haklarınızı tanımlayın
Eğitim hakkım
Ulaşabildiğini
haklarınız
Ulaşamadığınız
haklarınız
Haklarınıza ulaşmak
için neler yaptınız?
Herkese ait bir toplum...
Slayt 22
Harita yapma yolları …
Kişisel topluluklar
Sokak sokak
Yaşam
alanları
Slayt 28
Sosyal İçerme Trafik
Işıkları…
Slayt 35
Sosyal İçerme Trafik Işıkları…
Toplumdan soyutlanmış toplumdan dışlanmış diğer kişilerle
birlikte yürütülen faaliyetler
Slayt 36
Sosyal İçerme Trafik Işıkları…
Toplumdan soyutlanmış toplumdan dışlanmış diğer kişilerle
birlikte yürütülen aktiviteler
Kısmi katılım – toplumun diğer
üyeleriyle gerçek bir bağlantı
kurmadan onlarla aynı yerlerde
bulunma
Slayt 37
Sosyal İçerme Trafik Işıkları…
Toplumdan soyutlanmış - toplumdan
dışlanmış diğer kişilerle birlikte yürütülen
aktiviteler
Kısmi katılım – toplumun diğer üyeleriyle
gerçek bir bağlantı kurmadan onlarla aynı
yerlerde bulunma
Tam katılım – bireyler toplumdaki diğer
kişilerle ‘omuz omuza’dır
Slayt 38
Şimdi, insanların hayatları hakkında düşünün –
zamanlarını nerede geçiriyorlar?
Toplumdan
soyutlanmış
Kısmi katılım – katılım olmadan
toplumla aynı yerde bulunma
Tam katılım –
omuz omuza
Slayt 39
Mevcudiyetten
Katılıma….
Slayt 40
MEVCUDIYET VE KATILIM
MEVCUDIYET
KATILIM
GELiŞMiŞ
KATILIM
Slayt 41
MEVCUDIYET VE KATILIM
MEVCUDIYET
KATILIM
GELiŞMiŞ
KATILIM
Futbol
maçına
gitmek
Slayt 42
MEVCUDIYET VE KATILIM
MEVCUDIYET
Futbol maçına
gitmek
KATILIM
GELiŞMiŞ KATILIM
Normal düzende bir
koltukta oturmak
Takımın tişörtünü
giymek
Tezahürat yapmak, vb.
Slayt 43
MEVCUDIYET VE KATILIM
MEVCUDIYET
Futbol maçına
gitmek
KATILIM
GELiŞMiŞ KATILIM
Normal düzende bir
koltukta oturmak
Takımın tişörtünü
giymek
Tezahürat yapmak, vb.
Taraftar kulübüne
üyelik
Taraftar kulübünün
etkinliklerine gitmek
Deplasmandaki maçlara
kulübün otobüsüyle
gitmek
Bir arabayı paylaşmak
Slayt 44
Tanıdığınız bir engelli birey
hakkında konuşun…
Bireyler hakkında
konuşma şeklimizi
değiştirmek. . .
Slayt 45
Bireyler hakkında konuşma şeklimizi
değiştirmek.
Sosyal modeli desteklemeye ve engelli bireylerin haklarına,
görüşlerine, isteklerine ve yeteneklerine saygı göstermeye yönelik
tutumumuz bireyleri tanımlarken kullandığımız dile yansıtılmalıdır.
Bireyleri bir sürü olumsuz yaftalarla tanımlıyorsak daha iyi yaşama
sahip olabilmeleri için onlara yardımcı olamayız.
Bu engeli inkar etmek veya bu konuda yalan söylemek anlamına
gelmez. Yalnızca bireyin engeli veya sorunları ile
tanımlanması/betimlenmesinin önüne geçilmesi demektir.
Slayt 46
Sosyal Modelin Türkiye’deki politika, hizmetler ve
toplumlar için anlamı nedir?
 Engelli her bir kişi, yalnızca diğer insanlar üzerinde bir yük
olarak değil, hakları ve yetenekleri olan eşsiz birer birey
olarak kabul görmelidir.
 Uzmanlar her bir kişinin her istediğini istediği zamanda ve
istediği yerde yapmak üzere nasıl desteklenebileceğini
öğrenmelidir; yalnızca bakım kuruluşları ve gündüzlü
merkezler gibi az sayıda yerde yardım hizmeti vermekle
yetinilmemelidir.
Slayt 19
 Sıradan vatandaşlara hizmet verilen kuruluşlar ve diğer
kuruluşlar, engelli bireyleri kabul etmeyi ve onlara da
uygun şekilde hizmet vermeyi öğrenmelidir.
 Politika yapıcıların, politika kapsamı ve bunun engelli
insanların haklarını nasıl daha iyi destekleyebileceği
hususunda düşünmeye başlaması gerekmektedir. Bu
husus, artık yalnızca “engellilik” adı altında tek bir politika
alanının kapsamına girmemektedir.
Download

Sosyal model