DOLAŞIM VE SİNİR SİSTEMİ
HAKKINDA GENEL BİLGİ
Prof.Dr.Orhan TACAR
2013
KARDİOVASKÜLER SİSTEM
HAKKINDA GENEL BİLGİ
• Angiologia
• Kalp, arterler, venler ve
lenfatiklerden oluşur.
• Görevi kanın damarlar
aracılığıyla bütün vücut
dokularına ulaştırılması ve
dokunun perfüzyonunun
sağlanması
Üç tip kan damarı vardır.
ARTERLER
VENLER
KAPİLLERLER
ARTERLER
• Oksijence zengin kan
taşırlar.
Çaplarına göre
-Büyük çaplı(elastik
arterler) ve
-orta çaplı arterler(musküler
arterler) ile
-arterioller
• Arterler içindeki kanın
perifere doğru ilerlemesi
kalbin atım gücü
sayesinde olur.
Elastik tip arterler(büyük çaplı
arterler)
(aorta, truncus brachiocephalicus,a.carotis
communis gibi)
Not: Vasa vasorum
Musküler tip arterler(orta çaplı arterler)
• Vücuttaki arterlerin
çoğu musküler
arterdir.
• Derin seyirli olan
arterlere genellikle iki
tane ven eşlik eder
(A.brachialis,
a.radialis,A.tibialis
anterior ve posterior)
Arterioller
• Musküler arterlerin dallarıdır.
• Herhangi bir organ veya dokuya giden kan
miktarının ve kan basıncının
ayarlanmasında rol oynarlar.
• Not: End arterler: Arterlerin dalları
arasında anastomoz olmayan
arterlerdir.Dalak, böbrek, retina, beyin ve
barsaklarda bulunur.
• Vücutta arterler daha çok derinde ve
eklemlerin fleksör yüz tarafında bulunur.
• Bazı arterler yüzeyel olarak seyreder ki bu
arterlerden nabız alınır.
• A.carotis communis, A.brachialis,
A.radialis, A.femoralis, A.poplitea, A.tibialis
posterior, A.dorsalis pedis
Venler
• Oksijence fakir(CO2 zengin) kan taşırlar.
Çaplarına göre
-Büyük çaplı venler
-Orta çaplı venler
- venüller
• Orta ve küçük çaplı venlerde kapak vardır
( kapaklar en fazla alt ekstremite venlerinde vardır)
• Venlerin sayısı arterlere göre fazladır.
• Canlıda koyu mor renktedir.Nabız yoktur.
• Özellikle ekstremite bölgelerinde bir artere
karşılık iki ya da daha fazla ven eşlik eder.
• Derin ve yüzeyel venler vardır.
• Derin venler arterlerle birlikte seyreder ve
adlandırmalar aynıdır. A.femoralis,vena
femoralis gibi.
Yüzeyel venler derinin altında ve yüzeyel fascianın
iki yaprağı arasında yer alır.
Venlerdeki kanın kalbe dönmesi sağlayan faktörler;
1.Thorax içindeki negatif basınç
2.Kasların kontraksiyonu
3.Özellikle ekstremitelerdeki venlerde kanın geri dönüşünü
engelleyen valvula’ların olması
Arterler ve venlerin duvarı üç tabakadan
oluşur.
Tabakalarına göre içten dışa:
Tunica interna(intima)
Tunica media
Tunica externa
Kapillerler
Fenestralı kapillerler
Hypothalamus
Hypophysis
Gl.pinealis
Gl.suprarenalis
Gl.thyroidea
-İçte endotel dışta basal membran olmak üzere 2 tabakadan
yapılmıştır.
-Duvarının ince yapısı ve kan akımının yavaşlaması damar lümeni
İle dokular arasında diffüzyon ile madde alışverişine izin verir.
Arteriovenöz anastomozlar;
-Elin palmar yüzündeki ve parmak uçlarındaki deride
-Tırnak yatağında
-Göz kapaklarında
-Dilin uç kısmında
Kapiller karaciğer, dalak,
kemik iliği, gl.suprarenalis gibi
Organlarda sinuzoid’leri
meydana getirirler
Lenfatik sistem
Lenfatik sistemi
Lenf kapillerleri
Lenf damarları
Lenf nodülleri
klinik
• Anastomozlar
• Arteriovenöz
anastomozlar
• Terminal arterler(end
arterler)
• Hiperemi, iskemi, emboli
• Hipertansiyon,
hipotansiyon
• Varikoz venler
SİNİR SİSTEMİ HAKKINDA
GENEL BİLGİ
• Vücuttaki diğer sistemler üzerine kontrolü olan
ve onların aktivitelerini düzenleyen sistemdir.
Sinir sisteminin fonksiyonları
1.Duyuların algılanması
2.Motor ve emosyonel cevapların oluşturulması
3.Öğrenme ve hafıza gibi fonksiyonların yerine getirilmesi
Anatominin sinir sistemini inceleyen dalına nöroanatomi denir.
Sinir sisteminin mikroskopik yapısı
• Neuron
• Neuroglia
Tipik bir nöron’un dört kısmı vardır.
•
•
•
•
Hücre gövdesi (corpus neurale)
Akson
Dendritler
Sinaptik terminaller
- Hücre gövdesinden çıkan
dendrit ve akson olmak üzere iki
uzantı vardır.
- Myelinli aksonlar
- Myelinsiz aksonlar
Nöron tipleri
Uzantılarına göre
• Unipolar nöronlar
• Bipolar nöronlar
• Multipolar nöronlar
Neuroglia hücreleri
• Sinir dokusunun metabolik ve yapısal destek sağlayan
hücreleridir.
• Sinir sistemi için özelleşmiş bağ dokusu hücreleri olarak
kabul edilir.
• Mikroglia ve makroglia hücreleri olmak üzere 2 kısma
ayrılır.
• Mikroglia: Esasen makrofajlardan gelişir.Fonksiyonu
SSS hasar görmüş veya dejenere olmuş bölgelerdeki
hücresel artıkları fagosite etmektir.
• Makroglia: SSS astrositler, oligodendrositler ve ependim
hücreleri; periferik sinir sisteminde schwann hücreleri ve
satellit hücreleri olarak sınıflandırılır.
Nöronlar fonksiyonlarına göre;
1-Duyu nöronları
-Somatik duyu nöronları
-Özel duyu nöronları
-Visseral duyu nöronları
2-Motor nöronlar
-Somatik motor nöronlar
-Visseral motor nöronlar
3-internöronlar
Ganglionlar
1-Duyu ganglionları
Unipolar ve pseudounipolar
nöronlar yer alır.
2-Otonomik ganglionlar
Multipolar nöronlar bulunur.
Sinir Sistemininin organizasyonu
YAPISAL OLARAK;
Santral sinir sistemi(SSS): Beyin ve Medulla spinalis
Perferik sinir sistemi(PSS):Cranial ve spinal sinirler
SSS
PSS
Sinir sistemi fonksiyonel olarak;
• Somatik sinir sistemi
• Otonom sinir sistemi olarak ikiye ayrılır.
Sempatik
Parasempatik
Santral sinir sistemi
• Vücut içersinden ve dış ortamdan gelen
uyarıları değerlendirir.
• İstekle veya istek dışı yapılan hareketlerin
yapılması için gerekli impulsu verir.
• Endokrin sistem üzerindeki kontrolü ile
hormonal dengeleri sağlar.
• Zeka, hafıza, öğrenme ve emosyon gibi
fonksiyonların düzenlendiği merkezdir.
Santral sinir sistemi
Prosencephalon
Telencephalon
Diencephalon
Mesencephalon
Rhombencephalon
Metencephalon(pons ve
cerebellum)
Myelencephalon(medulla
oblongata)
Medulla spinalis
Periferik sinir sistemi
• SSS’den çıkan aksonların oluşturduğu
periferik sinirler ile SSS’nin dışında
bulunan nöronların toplu olarak bulunduğu
ganglion adı verilen yapılar oluşur.
Not: SSS sistemi dışında yer alan nöron gövdelerinin bir araya gelerek
oluşturdukları yapı ganglion’dur. SSS sisteminde nöron gövdelerinin
Bir araya getirdiği yapıya nucleus(nucleus) adı verilir.
Periferik sinir sistemi
Periferik sinir sistemi
-somatik sinir sisteminin periferik kısmı
-otonom sinir sistemininin periferik kısmından
ve ganglion’lardan oluşur.
-Somatik ve otonom sinir sisteminde afferent ve
efferent bölümleri vardır.
Somatik ve otonom sinir sistemleri
• Sinir sisteminin dış ortamdan ve hareket
sistemlerinden gelen duyuları ile çizgili
kaslara motor impulsları taşıyan ve
isteğimiz doğrultusunda çalışan bölüme
somatik sinir sistemi denir.
otonom sinir sistemi
• Düz kaslar, kalp kası ve salgı bezleri gibi isteğimiz
dışında fonksiyon gören organ ve sistemlerden gelen
duyular ile onlara giden motor impulsları taşıyan
bölümüne otonom sinir sistemi denir. Sempatik ve
parasimpatik olmak üzere birbirine zıt fonksiyonlar gören
ve bir anlamda birbirlerini tamamlayan iki kısmı vardır.
• Medulla spinalis ‘in Th 1- L 2-3 segmentlerindeki
hücre sütununa columna intermediolateralis (Bu
sütun otonom sistemin sempatik liflerinin çıkış
merkezini oluşturur) adı verilir. Bu sütunda
yerleşmiş hücrelerin uzantıları medulla spinalis’i ön
kökler aracılığı ile terk ederek rami communicantes
albi ile sinaps yapacağı vertebral gangliona gider.
• Medulla spinalis’in S 2-4 segmentleri arasında
bulunan hücre grubuna ise nuclei parasympathici
sacrales (Sacral parasempaticus) denilir.
Spinal sinirler
• Medulla spinalis’ten çıkarlar.
• M.spinalis 5 bölgeye
ayrılır.cervical (8), Thoracal
(12), Lumbal (5),sacral (5)
Coccygeal (1)
• Medulla Spinalis’te 31
segment var ve her
segmentten sağlı sollu bir
spinal sinir çıkar.Radix
anterior ve posterior’un
birleşmesiyle spinal sinir
oluşur.
• Gövde, ekstremiteler ile
thorax, karın ve pelvis
boşluğundaki organları
innerve eder.
• Her bir spinal sinir içersinde somatik motor, somatik
duyu, visseral motor ve visseral duyu lifleri vardır.
•
•
Sempatik liflerin çıkış yeri medulla spinalis’in T1 ve L2-3 segmentleri
arasında bulunan columna intermediolateralis’ tir.
Columna vertebralisin her iki yanında yer alan ganglionlara paravertebral
ganglionlar (sağlı sollu 22 veya 23 tane) adı verilir. Bu ganglionlar birleşerek
truncus sympaticus adı verilen sempatik zinciri oluştururlar.
Parasempatik Sistem
pars cranialis ve pars sacralis diye iki kısma ayrılır.
• Pars cranialis
3,7,9 ve 10. kafa sinirler ile
bu sinirlerin parasempatik
çekirdekleri oluşturur.
• Pars sacralis
Medulla spinalis’in S2-3-4
segmentlerinden sacral
parasimpatikler çıkarlar.
• Spinal sinir oluştuktan sonra ramus anterior ve ramus
posterior olarak 2 dala ayrılır.
• Cervical ve T1 ,lumbal ve sacral segmentlerden çıkan
spinal sinirlerin r.anteriorları birleşerek plexus (sinir ağı)
meydana getirirler.Bu plexuslar çıkan sinirler alt ve üst
ekstremiteyi innerve ederler.
• Thoracal segmentlerden çıkan r.anteriorlar (T1 Hariç)
plexus yapmazlar. Bunlar intercostal sinirleri
(Nn.intercostales) oluşturur. R.posteriorları derin sırt
kasları ve sırt derisini innerve eder.
•Bir spinal sinirin
innerve ettiği
oluşumlara metamere,
innerve ettiği deri bölgesine
• dermatom adı verilir.
Cranial sinirler
• Beyin ve beyin sapından
çıkarlar.
• 12 çifttir.
• 10.kafa siniri haricinde
baş ve boyunla ilgili
yapılarda dağılırlar.
• 10.kafa siniri baş-boyun,
göğüs ve karın
boşluğunun büyük bir
bölümünde dağılır.
1-Nn.olfactorii
2-N.opticus
3-N.oculomotorius
4-N.trochlearis
5-N.trigeminus
6-N.abducens
7-N.facialis
8-N.vestibulocochlaris
9-N.glossopharyngeus
10-N.vagus
11-N.accessorius
12-N.hypoglossus
Download

Venler