İ : 93
Meclisi Ayan
12 Haziran 1326 (1910)
kanunlarda sureti umumiyede bize ait olacak bu va­
zife.
REİS — Doğru değil mi?
NURİ BEY — Hem doğru, hem tabii.
RIZA PAŞA (Topçu Feriki) — Efendim, reye
konsun.
NURİ BEY — Zâten Gabriyel Efendinin imzası
var mazbatada.
GABRİYEL NORADONKİYAN EFENDİ —
Vakıa imzam var mazbatada ama. Encümende söy­
ledim fikrimi, o fikirde ısrar ediyorum. Encümende
söylediğim odur ki: Efendim iki heyet daima bu hu­
susta itina ederler, bunu söylemek zait bir şey. Hiç­
bir kanun yoktur ki, gerek Mebusânda ve Ayanda
bakılırken, Zâtı Hazreti Padişahînin hukuku seniyyesine dikkat etmesin, hürriyete dikkat etmesin, Ka­
nunu Esasi ahkâmına vesaireye bakmasın. Fakat,
eski kanunda bunun yalnız verilmesinin hikmeti var­
dır.
Bendeniz bu hikmetin devamını arzu ediyorum.
Bendenizin mütalaam şahsî ve kanunîdir. Meclis na­
sıl isterse öyle karar versin.
HÜSEYİN HİLMİ PAŞA — 93 Kanunu Esasi­
si tanzim olunduğu zaman, esbabı mûcibeyfi hâvî olan
lâyihalar, mazbatalar göz önünde değil ki biz bu va­
zifeyi anlayalım. Fakat biz bu bâbta tetkikatta bu­
lunduk. 1852 tarihinde bir devletin, bir memleketin
Kanunu Esasisine ithal olunan maddenin harfiyen
tercümesidir. O memlekette bugün mer'î
değildir.
Bizde de Encümen bidâyeten çıkarmış, sonra Salih
Paşa Hazretlerinin teklifi üzerine «İbka olunsun»
dendi. Niçin bugün bunu yalnız Âyâna münhasır bir
hak, bir vazife, bir imtiyaz suretinde gösterelim?
Kubbei Teşriiyenin her iki şubesi de vazifeyle mü­
kellef olsun dedik. Bu vazifeyi bir hak, bir (imtiyaz
suretinde
kabul etmek istemem.
Vazifeyi yalnız
Âyâna hasredip Mebusan bu vazifeyle mükellef de­
ğildir göstermek, bendenizin fikrine makul gelmi­
yor.
HALİM BEY — Başka türlü olmasına da imkân
müsait değil ki. Çünkü, bidâyeten burada bakılır.
Sonra nasıl tekrar gelsin buraya?
GABRİYEL NORADONKİYAN EFENDİ —
İster bidâyeten, ister derecei kat'iyede olsun bu hu­
suslara daima Âyân bakmalı.
BESARYA EFENDİ — Bu işin içinden çıkmak
için bir teklifte bulunacaktım.
(Derecei ahîrede mahalli tetkik olan heyetçe) yi
de çıkaralım.
C: 2
REŞİT Â K İ F PAŞA — Encümenin ekseriyyeti
maksadına muhaliftir.
GAZİ AHMET MUHTAR PAŞA — Gabriyel
Efendinin mütalaası, haddi zâtında hâsıldır. Bu bâb­
ta içtinap edilen şey nedir? Burada birşeye karar ve­
rilerek Mebusâna veriyor. Eğer bunu tadil ederse
tekrar bize gönderecek. Derecei ahîrede bakılacak.
Onun için, yine burada kalıyor. Aynen kabul ettik­
leri vakit de buraya gönderecekler. Onun için, her­
halde iş hâsıldır.
REİS — Müzakerenin kesbettiği şekil iktizasınca
müsaadenizle bir malumatı muhtasara vereyim.
Gabriyel Efendi Hazretleri; «Bu vazife ve hak
Ayana verilmiştir, elbette bunun bir hikmeti vardır;
maksadım onu muhafaza etmektir» dediler.
Paşa
Hazretlerinin buyurdukları gibi, 93 Kanunu Esasi­
sinde bu maddenin ne esbaba mebnî konduğu ma­
lum değil. Çünkü, esbabı mucibe yok. Fakat buyur­
dukları, kanunun tercümesidir. Onun da sebebi; Sul­
tan Murad'm cülusunu müteakip, Babıfetvada bir
meclis yapılmıştı. Orada Kanunu cedit namıyla bir
lâyiha kaleme alınmıştı.
Rüştü Paşanın sadaretine kadar o devam etti. O
vakit bendeniz Mâbeyn Başkâtibi idim. Mithat Paşa
merhuma, bir hükümeti meşruta için lâzım olan kuyu t
bence orada mevcut değil, isterseniz başka bir suret
düşünelim dedim. «Peki sen birşey yap» dedi. Bu
Kanun o vakit tercüme olunmuş, Mithat Paşaya verilm-şti. Hakanı Sabıka da gösterildi ve mademki
maksadımız meşrûtiyyettir, meşrutiyyet böyle
olur
demiştim. O vakit kendileri de müsaade etmişlerdi.
Şimdi o kanunun birtakım mevaddı kasrolunmuş.
Bazı şeyler 'ilâve olunduysa da esas buyurdukları
gibi, Fransa Kanununun tercümesidir. Doğrusu bu.
O vakit evrakı ve işi Dairei Harbiyeye naklolun­
muştur. Daiırei Harbiyeden istenirse alınır.
Fakat
sonraları şekli değişti. Herkes başka türlü söyledi­
ler. Fransanm Kanunu Esasisinde de görmedim. Fa­
kat bizim halihazırımız iktizasında elzem olduğuna
şüphe buyurmazsınız.
Yalnız, bu, Meclisi Ayanı mı münhasır olmalı,
yoksa Meclisi Âyânın geçen seneki tadilât iktizasın­
ca hâiz olduğu mezuniyete binaen, resen yapıp Mec­
lisi Mebusâna verdiği lâyihalardan da, bu maddele­
re mugayir birşey görülüree, meselenin hallinde Mec­
lisi Mebusânın da hakkı içtihadı bulunmalı mı? Ve
bu ikinci şık pek mantıkî değil mi? Bu İki heyet,
Heyeti Teşriiyledirler.
— 573 —
Download

İ : 93 Meclisi Ayan 12 Haziran 1326 (1910) C : 2 kanunlarda sureti