Rulmanlı
Yataklar
Rulmanlı
Yataklar
YUVARLANMALI YATAKLAR II:
HESAPLAR
Prof. Dr. İrfan KAYMAZ
Atatürk Üniversitesi
Mühendislik Fakültesi
Makine Mühendisliği Bölümü
Atatürk Üniversitesi
Giriş
Rulmanlı
Yataklar
Rulmanlı
Yataklar
Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular:








Rulman Hesap Yöntemi
Dinamik ve Statik Yük Sayısı
Eşdeğer Yük
Ömür Hesabı
Statik Ömür Hesabı
Rulman Katalog Okuma
Örnekler
WEB sitesinde Rulman Seçimi
 onsuz Geniş Düzlemsel Eğilimli Yatak
Atatürk Üniversitesi
Döner Rulmanlı Yatak Hesabı
Bir Rulmanın hesabı ve seçimi
 Dinamik Yük sayısı (C),
 Eşdeğer Yük (F),
 Nominal Ömür (L)’ye bağlıdır.
Rulmanlı Yataklar
Dinamik Yük Sayısı
Rulmanlı Yataklar
 Yatakların %90’nın 1 milyon(106) devir süresince dayandığı yük
veya bir milyon devirlik nominal ömre eriştiği yük.
 Statik ve Dinamik yük sayısı üretici kataloglarında verilir.
Eşdeğer Yük
Rulmanlı Yataklar
Radyal Yataklarda
Dinamik eşdeğer Yük F:
X: Radyal faktör Y: Eksenel Faktör
X ve Y Faktörleri:
 Fe/Fr oranına veya
 temas açıları küçük olan yataklarda Fe/Co oranına
bağlı olarak belirlenir.
Fe: Eksenel kuvvet,
Fr: Radyal kuvvet
Co: Statik yük sayısı
C ve Co rulman kataloglarından da okunabilir.
Rulmanlı Yataklar
Tek sıralı bilyalı sabit
rulmanlarda,
Fe/Fre ise
F=Fr’dir.
X=1, Y=0 yani
e: tek sıralı bilyalı yataklarda
Fe/Co oranına bağlıdır,
Rulmanlı Yataklar
Eşdeğer Yük
Eksenel Yataklarda:
 Makaralı oynak eksenel yataklarda;
 F, temas açısıs α’ya bağlıdır.
 α=90o için Fr=0 ve F=Fe
 α90o ve Fr0.55 Fe ise
F=Fe+1.2Fr
Eşdeğer Yük
Rulmanlı Yataklar
Bilyalı Eğik ve Konik (açısal temaslı) Yataklarda
Radyal kuvvetin etkisinde bilyalı eğik ve konik yataklarda doğan
eksenel kuvvet:
Doğan eksenel kuvveti taşımak için, tek yönde yük taşıyan
rulmanların montaj durumları:
Eşdeğer Yük
Rulmanlı Yataklar
Doğan eksenel kuvveti taşımak için, tek yönde yük taşıyan
rulmanların montaj durumları:
Eşdeğer Yük
Rulmanlı Yataklar
Bilyalı Eğik ve Konik (açısal temaslı) Yataklarda
a) Eğik bilyalı rulmanlarda (α=40o )
Tekil ve tandem yerleştirme durumunda
b)Eğik bilyalı rulmanlarda (α=40o )
Çift olarak O ve X tertiplerinde;
Eşdeğer Yük
c) Konik Rulmanlarda
 Tekil Montajda (Genelde X=0.4)
 Çift olarak O ve X tiplerinde
Burada Y ve e değerleri
 Çizelge-16.3’de
 rulman kataloglarında verilmiştir.
Rulmanlı Yataklar
Eşdeğer Yük
Rulmanlı Yataklar
Konik makaralı ve eğik
bilyalı rulmanlara:
radyal yönde etki eden
kuvvet, eksenel doğrultuda
kuvvet bileşeni meydana
getirir.
Eksenel kuvvetler Çizelge
16.4’te verilen formüllerle
hesaplanır.
Eşdeğer Yük
Yatak Yükünün Değişken Olması,
Toplam dönme sayısı:
Rulmanlı Yataklar
Yatak Yükünün değişken olması
Rulmanlı Yataklar
Li: % olarak ömür dilimleridir.
nm: ortalama devir sayısıdır.
Yük Lineer olarak değişiyorsa:
Nominal Ömür
Rulmanlı Yataklar
Ömür: Bir rulmanın bileziklerinden birinde veya yuvarlanma
elemanlarında yorulma meydana gelinceye kadar dayandığı
toplam dayanma sayısı,
Gerçek Ömür: Bilezik veya yuvarlanma elemanlarında ilk yorulma
belirtileri oluşuncaya kadar geçen süre,
n: (d/d) devir sayısıdır.
Nominal Ömür: Yatakların % 90’ının herhangi bir kısmında
yorulma belirtileri göstermeksizin eriştiği ve aştığı ömür.
L: milyon devir sayısı,
Lh :Çalışma saati
Rulmanlı Yataklar
Yük ve Ömür
C/F Oranı: Yük emniyet derecesi
L: 106 devir cinsinden ömür
Sabit Rulmanlı Yataklar
Rulmanlı Yataklar
a)Statik yük sayısı (Co):
 Ana unsur, yorulma değil (statik), plastik deformasyonun (PD)
başlamasıdır ve
 PD >0.0001 D ise yatak işe yaramaz.
D: Yuvarlanma elemanın çapı
Co: Rulman kataloglarında verilmektedir.
Rulmanlar tam dönmüyorsa:
Statik Eşdeğer Yük (Fo)
Rulmanlı Yataklar
Fo: Rulmanda aynı kalıcı deformasyona neden olan yük,
Xo: Statik radyal yük Faktörü (Çizelge 16.13’ten seçilir)
Yo: Statik eksenel yük faktörü (Çizelge 16.13’ten seçilir)
Eksenel Makaralı Yataklarda:
Eksenel Oynak Makaralı Yataklarda:
Sabit Bilyalı Radyal Yataklarda:
Statik Eşdeğer Yük (Fo)
Rulmanlı Yataklar
Rulmanlı Yatak Seçimi
Rulmanlı Yataklar
Yatağa gelen Fr ve Fe Kuvvetleri bulunur.
X ve Y faktörleri; Fe/Fr, Fe/Co ve e’ ye bağlı olarak çizelgelerden
alınarak Eşdeğer Yük (F) hesaplanır.
Yatağın ömrü L veya Lh cinsinden belirlenir.
Yatağın tipi seçilip, F ve L yardımıyla C/F yük emniyet derecesi veya C
dinamik yük sayısı hesaplanır.
Hesaplanan C dinamik yük sayısı ve mil çapı d’ye göre kataloglardan
rulman seçilir. Seçilen rulmanın katalogdaki C yük sayısı, hesapla
bulunan dinamik yük sayısına eşit yada daha büyük olması gerekir
Rulman Kataloğu
Rulmanlı Yataklar
Rulman Kataloğu
Rulmanlı Yataklar
Rulman Kataloğu
Rulmanlı Yataklar
Rulman Kataloğu
Rulmanlı Yataklar
Örnek
Rulmanlı Yataklar
Örnek 1: Bir güç iletim milinin 6211 nolu tek sıra bilyalı sabit
yatağının:
a) Fr=12000 N radyal yük için beklenen ömrü kaç devirdir?
b) Hangi maksimum yük altında140x106 devirlik bir ömre
erişebileceğini bulunuz.
c) n=1250 d/d da çalışarak Lh=50000 saat ömre erişmesi
istendiğine göre yatağa etkiyen maksimum radyal yük ne
kadardır?
d) Lh=50000 işletme saati cinsinden ömrünü, n=1500 d/d için
milyon dönme sayısı cinsinden ifade ediniz.
Örnek
Rulmanlı Yataklar
Örnek
Rulmanlı Yataklar
Örnek
Rulmanlı Yataklar
FAG: Rulman Seçimi
Rulmanlı Yataklar
Download

Rulmanlı yataklar II