ÜRİNER SİSTEM TAŞ HASTALIĞI
Prof. Dr. Ahmet Yaser Müslümanoğlu
Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Üroloji Kliniği
Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Hastane Yöneticisi
Böbrek ve üreter taşları hakkında gerçekler
• Taş hastalığı sık görülür:
▫ Toplumda her on kişiden birinde ömrünün herhangi
bir aşamasında taş oluşur
• Yaşamınız boyunca %5-10 taş oluşturma riski
• Erkeklerde, kadınlara oranla 3 kat daha sık
▫ Yaşam tarzındaki ve diyetteki değişiklikler nedeniyle
fark azalmaktadır
• En yüksek risk 30 ile 50 yaş arasında
• Taş hastaları yaşamları boyunca bir defadan fazla
taş oluşturur
• Böbrek taşları idrarınızdaki mineral veya
asit tuzlarının kristalize olmasıyla oluşur
• Oluşan taşların büyük bölümü idrar
yaparken vücudunuzu terk eder
• Ancak, bazı durumlarda taşın çıkarılması
için tedaviye ihtiyacınız olabilir
Böbrek taşlarına ne sebep olur?
• Kadın veya erkek olsun herkeste yaşamı
boyunca taş oluşabilir
• Vücudunuzun idrar üretme biçiminde bir
dengesizlik
▫ İçtiğiniz sıvı miktarı
▫ Taş oluşumu tetikleyen maddelerin
idrarınızda bulunup bulunmaması
Taş oluşumunun başka sebepleri de bulunmaktadır:
• Bazı insanların taş oluşturma ihtimali daha fazladır.
Aşağıdaki unsurları taşıyorsanız siz de yüksek risk
grubundasınız:
▫
▫
▫
▫
▫
▫
Aile geçmişinde taş hastalığı olması
Bruşit, ürik asit veya ürat taşı
Üriner sistemdeki enfeksiyon nedeniyle oluşan taş
Taş oluşumuna yatkınlık oluşturan genetik bir durum
Üreterlerde daralma
Üreter ile böbreğin birleşme noktasında darlık
• Bazı ürolojik durumlar taş hastalığı riskini artırır:
▫ Medüller sünger böbrek (doğumdan gelen bir kusur)
▫ Kist veya kalisiyel divertikül olarak adlandırılan
durum
▫ Vezikoüreteral reflü (idrarın anormal bir şekilde üreter
veya mesaneye geri akışı)
▫ Atnalı böbrek (doğumdan gelen bir kusur)
▫ Üreterlerinizden birinde üreterosel olarak adlandırılan
şişlik
▫ Nefrokalsinozis (böbreklerdeki çok fazla kalsiyum
bulunması)
• Diğer bazı durumlar taş hastalığı ile ilişkilidir.
Bunlar:
▫ Hiperparatiroidizm (paratiroid bezleriyle aşırı
miktarda paratiroid hormonu üretimi)
▫ Sinidirim sistemi hastalıkları (jejuno-ileal bypass,
intestinal rezeksiyon, Crohn hastalığı, emilim
bozukluğu durumları ve üriner akış sapması)
▫ Sarkoidozis (vücudunuzda çeşitli organlarınızda
küçük hücre kümelerine sebep olan enflamasyon)
▫ Taş oluşumu ayrıca birçok ilaçla da ilişkili olabilir
• Böbrek ve üreter taşlarının semptomları:
▫ Böbrek ve üreter taşının genellikle ağrıya neden
olur
▫ Ancak
 Taşın boyutu
 Şekli
 İdrar yollarındaki konumu gibi özellikler
▫ Ağrısız – Az ağrılı - Şiddetli ağrılı
• Şiddetli ağrı (renal kolik)
▫ Üreterden normal idrar akışını
engelliyorsa
▫ Bel ve böğür (her iki yanınızda,
kaburgaların alt kısmından kalçaya
kadar uzanan alan) bölgenizde
hissedilen keskin bir ağrı
▫ Taş, böbreğinizde değil de üreterinizde
ise kasık ve uyluk bölgenizde ağrı
▫ Erkeklerde yumurtalıklarda da ağrı
olabilir
• İdrar yollarında ve üreter duvarında
ani basınç artışı
• Ağrı, dalgalar halinde gelir ve siz vücut
pozisyonunuzu değiştirmedikçe
azalmaz
• Yaşayabileceğiniz en ağrılı
durumlardan biri
▫ doğum sancısına benzer
• Renal kolike eşlik eden diğer belirtiler arasında şunlar
sayılabilir:
▫
▫
▫
▫
▫
Bulantı
Kusma
Kanlı idrar (pembe renkte görünür)
Ağrılı idrar yapma
Ateş
• Renal kolik, ağrınızın dindirilmesi için aile hekiminize
veya en yakın hastaneye başvurmanızı gerektirecek acil
bir durum
• Yüksek ateşiniz de varsa, acilen tıbbi bir yardım
arayışına girmelisiniz
• Dinmeyen ağrı veya hiçbir belirti
olmaması
▫ Böğür bölgenizde tekrarlayan, dinmez bir ağrı
▫ Başka hastalık belirtisi?
 Detaylı inceleme
▫ Bazı taşlar hiçbir rahatsızlığa sebep olmaz
 Asemptomatik
 Genellikle küçük
 Diğer hastalıklar için yapılan röntgen filmi veya
benzeri görüntüleme işlemleri sırasında
• Böbrek ve üreteral taşlarının teşhisi
▫ Tıbbi geçmişiniz ve muayene
▫ Vücut görüntülemesi ve gerekli diğer testler
• Görüntüleme teknikleri
▫ Yüksek frekanslı ses dalgaları
kullanan ultrasonografi (ultrason olarak da bilinir)
▫ Ultrasonun yanı sıra idrar yollarının röntgen filmi
▫ BT taraması (bilgisayarlı tomografi)
 Taşın boyutu, şekli, kalınlığı ve yoğunluğu
• Böbreğin fonksiyonu ve anatomisi hakkında detaylı bilgi
için
▫ Kontrastlı-pekiştirilmiş BT taraması
▫ İntravenöz ürografi
• Taş analizi ve diğer testler
▫ Renal kolik durumunda
 enfeksiyon veya böbrek yetmezliği olup olmadığını
görmek için idrar ve kan testleri
▫ Taş analizi için idrarın süzülmesi
 Taş tekrarının önlenmesi
• Taş oluşumu için yüksek risk
▫ Metabolik değerlendirme
• Böbrek ve üreteral
taşlarındaki acil durumlar
▫ Akut renal kolik
 Taşın üreteri tıkaması sonucu
oluşan ani ve ağrılı bir durum
 Ağrıyı gidermek
 Varsa eşlik eden enfeksiyonun
temizlenmesi
• Ağrı
▫ Tablet veya fitil formunda alınabilen ilaçlar
▫ İlk basamak tedavi yeterli gelmezse daha güçlü
ilaçlar
 Genellikle damar ya da kas içine
▫ Nadir de olsa bazen ilaçlar işe yaramaz
 İdrarın böbrekten süzülmesi
 Dekompresyon
• Dekompresyon
yöntemleri
▫ İki farklı yöntem
 Üretranız üzerinden
üreterinizin içine
üreteral JJstenti yerleştirilmesiyle
 Ciltten böbreğe
doğrudan nefrostomi
tüpü konulması
▫ Her iki yöntem de eşit
düzeyde etkilidir.
• Tıkanmış ve enfekte olmuş böbrek
▫ Eğer renal kolikle birlikte
 Ateş
 Olağan olmayan bir yorgunluk
En yakın bir üroloji kliniğine başvurmalısınız.
 Kan ve idrar testleri yapılarak böbrekte tıkanma ve
enfeksiyon olup olmadığının kontrolü
 Böbreğinizdeki basıncın düşürülmesi için derhal
dekompresyon
• Dekompresyonun ardından enfeksiyonu gidermek
için antibiyotik
• Taşa yönelik tedavi ancak bu enfeksiyon
giderildikten sonra yapılabilir.
• Böbrek ve üreter taşlarının tedavisi
▫ Tedavi seçiminde etkili olan faktörler:
Belirtileriniz
Taşın özellikleri
Tıbbi geçmişiniz
Hastanenizde uygulanan tedavi yöntemi ve
doktorunuzun tecrübesi
 Kendi kişisel tercihleriniz ve değerleriniz




• Böbrek ve üreter taşlarının tedavisi
▫ Bütün taşlar tedavi gerektirmez
▫ Eğer taşınız rahatsızlığa neden oluyorsa ve doğal yollarla
idrardan düşmüyorsa tedaviye ihtiyacınız var demektir
▫ Önceden mevcut tıbbi hastalıklarınız varsa da doktorunuz
tedavi önerisinde bulunabilir.
▫ Herhangi bir rahatsızlığa sebep olmayan bir böbrek veya
üreter taşınız varsa genellikle tedavi önerilmez
 Düzenli kontrollere dair bir program
▫ Konservatif tedavi: Taşınızın idrarla atılması muhtemelse,
bu süreyi kolaylaştıracak-kısaltacak ilaçların başlanması
▫ Taş tedaviye rağmen büyümeye devam ediyorsa, sık ve
şiddetli ağrı yapıyorsa aktif tedavi görmeniz gerekir.
• Konservatif taş tedavisi
▫ Çoğu böbrek ve üreter taşı, işeme esnasında kendiliğinden
vücudu terk eder
▫ Taşın yerine ve boyutuna bağlı olarak atılması belirli bir zaman
alacaktır
▫ Taş hareket ettiği zaman: renal kolik
▫ Taşınız çok küçükse %95 ihtimalle 6 hafta içerisinde
kendiliğinden atılabilir
▫ Aklınızda kalsın:
 Taş, mesaneye ne kadar yakınsa taşın atılma ihtimali de o kadar
fazla
 Taş ne kadar büyükse taşın atılma şansı da o kadar az
▫ Yaygın olan 2 farklı koruyucu tedavi seçeneği bulunmaktadır:
Medikal Ekspulsif Terapi (MET) ve idrar asidi taşlarının
çözülmesi. Her iki durumda da ilaç tedavisine ihtiyacınız vardır.
• Aktif taş tedavisi
▫ Taşları çıkarmanın 3 yaygın yolu vardır
 Şok dalgaları ile taş kılması (SWL)
 Üreteroskopi (URS)
 Perkütan nefrolitotomi (PNL)
▫ Eğer herhangi bir tıbbi belirtiniz yoksa aşağıdaki durumlarda da tedavi
uygulanabilir





Takip altında taş büyümeye devam ediyorsa
Başka bir taş oluşturma riskiniz yüksekse
Enfeksiyonunuz varsa
Taşınız çok büyükse
Aktif tedaviyi tercih ediyorsanız
▫ Doktorunuz aşağıdaki durumlarda üreterdeki taşın çıkarılmasını
önerebilir:
 İdrar yolundan geçemeyecek kadar büyük görünüyorsa
 İlaç tedavisi görmenize rağmen ağrılarınız devam ediyorsa
 Böbrek fonksiyonlarınız durmuş veya bozulmuşsa
• Medikal Ekspulsif Terapi (MET)
▫ Taşın daha hızlı ve ağrısız atılmasını sağlayabilecek
ilaçlar
▫ En çok üreter taşlarında etkili
▫ Düzenli doktor kontrolü
• Taşın çözülmesi
▫ Ürik asid taşlarının çözülmesi
▫ İdrarınızın pH değerini arttırılarak asidik halden alkali
hale getirilmesi
▫ Alkalin sitrat veya sodyum bikarbonat gibi ağızdan
kullanılan ilaçlar
▫ 7.0-7.2 arasındaki pH-düzeyinde taş, boyut olarak
küçülür ve sonunda tamamen çözülebilir
• Şok dalgalarıyla taş kırma
(SWL)
▫ SWL, vücut dışından taşları kıran
bir makine ile yapılır
▫ Taş kırmak için odaklanmış şok
dalgaları (kısa sinyalli yüksek
enerjili ses dalgaları) deriden taşa
iletilir
▫ Taş, şok dalgalarının enerjisini
emer ve küçük parçalara ayrılır
▫ Parçacıklar daha sonra idrar
yoluyla atılır
▫ SWL yöntemi, hastaların
%90’ından fazlası için uygundur.
▫ Ancak yöntemin başarısı, taşın
nitelikleri ve vücut yapısı gibi
birkaç faktöre bağlıdır.
• SWL nasıl uygulanır?
▫ Vücudunuzun yan kısmı şok-dalga üretici cihaza doğru
konumlanacak şekilde müdahale masasına uzanılır
▫ Taşınızın tam konumu, ultrason veya röntgen ile saptanır.
▫ İşlem sırasında şok dalgalarının küçük patlama sesine
benzeyen sesini duyulur
▫ Doktorunuz işleme düşük yoğunluk seviyelerinden başlar
ve yavaş yavaş dalgaların gücünü arttırır
▫ Bu işlem için anesteziye gerek yoktur
 işlem sırasında ağrı hissetmemeniz için ağrı kesici ilaçlar
alacaksınız
▫ SWL işlemi yaklaşık 45 dakika sürer
▫ Taşların tamamının kırılması için çoklu seans gerekebilir
• Hangi durumlarda SWL önerilmez?
▫ SWL, fiziksel durumunuz veya taşın yapısı ile ilgili bazı
durumlarda uygulanmamalıdır.
Aşağıdaki durumlarda SWL önerilmez:
▫ Gebelik
▫ Yüksek kanama riski
▫ Kontrol altında tutulmayan enfeksiyon
▫ Kontrolsüz yüksek tansiyon
▫ Taşa ulaşmayı zorlaştıran fiziki yapı
▫ Anevrizma
▫ Taşın alt kısmında veya mesanede, idrar yolllarında
anatomik tıkanıklık
▫ Taşın çok sert olması (örneğin sistin taşı)
▫ Taşın boyutu ve yeri nedeniyle atılamaması
• Tedavi sonrasında taşlardan tamamen arınmış mı olacağım?
▫
▫
▫
▫
Hayır.
SWL taşlarınızı küçük parçalara ayırır
Bu parçacıklar, SWL’yi takip eden günlerde veya haftalarda kendiliğinden atılır
Taş parçacıklarını atmak için ilaç başlanabilir
▫
▫
▫
▫
Genel olarak tedavinin hemen ardından
İşlemin yapıldığı gün biraz dinlenmeye özen gösteriniz
Taş parçacıklarının atılması için normalden fazla sıvı tüketmeniz çok önemlidir
Taş analizi için gereken taş parçacıklarını alabilmek için idrarınızı süzmeniz
gerekir.
• Ne kadar zaman sonra normal günlük faaliyetlerime geri
dönebilirim?
• Aşağıdaki durumlarda derhal hastaneye başvurunuz:
▫ Ateşiniz çıkarsa
▫ Böbreğinizde veya böğrünüzde ağrı hissederseniz
▫ İşlemden iki gün sonra idrarınızdan kan gelmeye devam ediyorsa
SWL’nin avantajları
SWL’nin dezavantajları
• Düşük komplikasyon riski
• Anestezi gerektirmemesi
• Taşınız çıkarılmıyor. Bunun
yerine sonraki günlerde veya
haftalarda taş parçacıkları
düşerek renal koliğe sebep
olabilir.
• Büyük taşlarda birden çok
seansa gereksinim
duyulabilirsiniz
• Üreteroskopi (URS)
▫ Küçük çaplı bir endoskop aletiyle yapılan tedavi
▫ URS yaygın olarak uygulanır
▫ Başarı düzeyi yüksek
▫ Komplikasyon riski düşük
▫ Genel veya lokal anestezi altında
▫ Vücudunuza hiçbir kesi yapılmadan endoskop ile üretradan
mesaneye girilir
▫ Taş özel bir “sepet” kullanılarak dışarı çekilir
• URS operasyonu nasıl yapılır?
▫ Anestezi altında
▫ Endoskop ile vücudunuzda herhangi bir kesi
yapmaksızın üretradan geçilerek mesaneye
ulaşılır
▫ Taşın konumuna göre sert veya esnek
üreteroskop kullanılır
▫ Esnek üreteroskop ile böbrekteki hemen
hemen her noktaya ulaşabilinir
▫ Taş tespit edildiğinde özel bir “basket”
kullanılarak dışarı çekilebilir
▫ Taş büyükse lazer, ultrason veya pnömatik
(havalı çekiç gibi çalışır) taş kırma cihazları
ile parçacıklara ayrılır
▫ Operasyonun gidişatına göre üretere stent
yerleştirilebilir
 İdrar akışı normale dönünce bu stent
alınacaktır
 Birkaç gün - birkaç hafta
• Ne zaman URS’yi düşünmeliyim?
▫
▫
▫
Eğer taşınız çok büyük değilse (genellikle 2 cm altı) URS, SWL’nin alternatifidir
Böbrekve üreter taşları için güvenli ve etkili bir tedavi seçeneğidir
İşlem sırasında taş parçacıkları çıkarıldığı için bunları daha sonra atmak zorunda kalmazsınız.
• Ne zaman URS önerilmez?
▫
▫
URS’nin uygulanılamayacağı çok az durum vardır
Durumunuz anestezi almaya uygunsa ve tedavi edilmemiş bir idrar yolu enfeksiyonunuz yoksa
 her hastaya uygulanabilir
▫
•
•
•
•
•
URS, kan sulandırıcı ilaçların kullanımı kesilmeden de yapılabilir.
Günlük olağan faaliyetlerime dönmem ne kadar zaman alacaktır?
Genellikle ameliyattan 1 gün sonra taburcu
İdrarınız birkaç gün kanlı gelebilir
Eğer işlem sırasında stent konulduysa, idrar akışınız tekrar normale döndüğünde çıkartılır
Aşağıdaki durumlarda derhal hastaneye geri dönmeniz gerekir:
▫
▫
Ateşiniz çıkarsa
Böbreğinizde veya böğrünüzde ağrı hissederseniz
URS’nin avantajları
URS’nin dezavantajları
• Taşın hemen çıkarılması
• Düşük komplikasyon riski
• Anestezi gerektirmesi
• Az da olsa üreteri yaralama
riski
• PNL nasıl yapılır?
▫
▫
▫
▫
Genel anestezi altında
Anestezi altındayken böbreğe ciltten bir iğne ile delik açılır
Bu delik nefroskopun girebileceği kadar genişletilir
Taşın boyutuna göre ya bütün ya da parça parça çıkarılır
 Lazer, ultrason veya pnömotik taş kırma makineleri
▫ Bu noktada bütün taş parçacıkları dışarı alınır
▫ Ameliyat sonunda stent veya perkütan nefrostomi
tüpü yerleştirilir
• PNL yapılması ne zaman önerilmez?
▫ PNL güvenli ve etkili bir işlemdir
▫ Kan sulandırıcı ilaçlar (işlem öncesinde bırakmak gerekir)
▫ Gebelerde veya böbreğe girişi engelleyen fiziksel durum
• Günlük olağan faaliyetlerime dönmem ne kadar
zaman alır?
▫ PNL sonrasında birkaç gün hastanede kalırsınız
▫ Taburcu olmadan önce nefrostomi tüpü alınır
 nadiren eve tüp ile gönderilmeniz gerekebilir
▫ İlk birkaç gün idrarınız biraz kanlı olabilir
▫ Operasyondan sonraki ilk iki hafta fiziki egzersiz
yapmayınız
▫ Aşağıdaki durumlarda derhal hastaneye geri dönmeniz
gerekir
 Ateşiniz çıkarsa
 Böbreğinizde veya böğrünüzde ağrı hissederseniz
 Ameliyattan bir hafta sonra hala idrarınızda kan varsa
• PNL’nin en sık görülen
komplikasyonu kanama ve
yüksek ateştir.
• PNL yaptırmayı ne
zaman düşünmeliyim?
▫ Taşınız çok büyük
(2cm’den büyük)
olduğunda
▫ Birden fazla taşınız varsa
▫ Taşınız çok sertse
PNL’nin avantajları
PNL’nin dezavantajları
• Çok büyük taşlar dahi tek bir
ameliyatla tamamen
çıkarılabilir
• Genel anestezi gerektirir
• Ciltte iz bırakır
• Hastanede daha uzun süre
kalış
• Tekrar taş oluşumunun önlenmesi
▫ Daha önce taş oluşturan hastaların tekrardan taş oluşturma
riski daha yüksektir
▫ Tekrar taş oluşma riskinin yüksek olup olmadığını tespit
edilmelidir
▫ Taşınızı analizi
▫ Tedavi öncesi yapılan kan ve idrar testlerinin sonuçları
▫ Tekrar taş oluşturma riskiniz yüksekse detaylı inceleme
 Önlem alınması
 Ek tetkikler
• Taş oluşumunu önleyecek genel yaşam tarzı
tavsiyeleri
▫ Risk düşük olsa da
 Yaşam tarzı değişiklikleri
• Yaşam tarzı değişiklikleri
▫ Daha fazla sıvı tüketin




Her gün 2.5 ile 3 litre arası sıvı tüketiniz
Sıvı alımınızı gün içine dengeli dağıtınız
Su veya süt gibi nötr pH’lı içecekler
İdrar miktarınızı gözetim altında tutun
 Günlük 2-2.5 litre olmalı
 İdrarınızın rengini gözlemleyin
 Açık renkte idrar
 Sıcak iklimde yaşıyorsanız veya yoğun fiziksel egzersiz
yapıyorsanız daha fazla sıvı alın
• Yaşam tarzı değişiklikleri
▫ Diyetinizi uyarlayın
 Dengeli ve çeşitlendirilmiş bir diyet uygulayınız
 Bol miktarda sebze, lifli gıda ve meyve (özellikle
turunçgiller) yiyiniz
 Yumurta, mercimek, beyaz pirinç, soyulmuş elma,
üzüm, karnıbahar, kabak gibi düşük okzalat içeren
gıdaları daha fazla yemeye çalışınız
• Yaşam tarzı değişiklikleri
▫ Diyetinizi uyarlayın
 Diyetinizin yeterli kalsiyum içerdiğinden emin olun
 Ancak kalsiyum destek ürünleri konusuna dikkat
 Diyetinizdeki tuz miktarını azaltın
 Protein ihtiyacını hayvansal kaynaklardan değil
sebzelerden sağlayın
 avokado, karnıbahar ve bezelye
 Sağlıklı vücut ağırlığınızı koruyunuz (Vücut Kütle
Endeksiniz 18-25kg/m2 arasında olmalıdır)
• Yaşam tarzı değişiklikleri
▫ Sağlıklı alışkanlıklar
 Sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemek her zaman
için iyi bir fikirdir.
 Haftada 2 veya 3 kez egzersiz yapmaya çalışınız
 Stresten kaçınınız
• Kalsiyum-okzalat taşları
▫ Taş tekrarı için yüksek risk taşıyabilirsiniz
▫ Okzalattan zengin gıdaları daha az yiyiniz







pancar
bamya
ıspanak
tatlı patates
çay
çikolata
soya ürünleri
▫ Önerilen günlük C vitamini miktarından daha fazlasını
almayın
▫ Metabolik değerlendirmede yüksek risk saptanırsa ilaç
başlamak gerekebilir
• Ürik asit taşları
▫ Taş tekrarlama riski yüksektir
▫ Pürin bakımından zengin gıdalardan uzak durun
 Bazı balık türleri





Ringa balığı
Midye
Gümüş balığı
Sardalya
Hamsi
 Kırmızı et ve sakatatta
 Yürek
 Karaciğer
 Böbrek
▫ İdrar pH’ınızı 6.2 ile 6.8 arasında tutabilmek için ilaç
tedavisi göreceksiniz
• Amonyum ürat taşları
▫
▫
▫
▫
Taş tekrarlama riski yüksektir
İdrar yollarınızda enfeksiyon olabilir
Enfeksiyonun tedavisi için antibiyotik tedavisi
İdrar pH’ınızı 5.8 ile 6.2 arasında tutmak için ilaç tedavisi
• Strüvit ve enfeksiyon taşları
▫ Taş tekrarlama riski yüksektir
▫ Enfeksiyonun tedavisi için antibiyotik tedavisi
• Sistin taşları
▫
▫
▫
▫
▫
Taş tekrarlama riski yüksektir
Günlük en az 3 litre idrar oluşturabilmeniz için yeterince sıvı almalısınız
Tuz tüketiminizi azaltın
İdrar pH’ınızı 7.5 veya daha yükseğe çıkarabilmek için ilaç tedavisi
Sistin seviyenizi düşürmek için ilaç tedavisi
Download

Prof. Dr. Ahmet Yaser MÜSLÜMANOĞLU