Dr. Suat Erdoğan ¡ 
¡ 
Membran lipidleri nedir? Fosfogliseridler (gliserofosfolipid) §  Fosfatidilkolin (PC, lesitin) §  Fosfatidiletanolamin (PE, kefalin) §  Fosfatidilinozitol (PI) §  Fosfatidilserin (PS) ¡ 
Eter fosfogliseridler (gliserofosfolipidler) §  Plazmalojenler §  Trombosit aktive edici faktör 2
Fosfolipidler, molekül yapılarındaki alkol türüne göre ¡  Fosfogliseridler (gliserofosfolipidler) ve ¡  Sfingolipidler (fosfosfingozidler) olmak üzere iki grupta incelenirler. 4 ¡ 
Gliserolün fosforik asit esterleridir. Membranların amfipatik bileşenleridir. Plazma lipoproteinlerin sentezinde esansiyel rol oynarlar. Adipoz dokuda bulunmazlar. ¡ 
Fonksiyonları ¡ 
¡ 
¡ 
§  Hücresel işlemlerin kontrolünde mesajların hücre yüzeyi reseptörlerinden ikincil haberci moleküllere (second messengers) taşınması ve §  Sürfaktanlar olarak rol alırlar. Fosfogliseridler, fosfatidik asit türevleridirler. Fosfogliseridlerin molekül yapısında gliserolün 1.C’da doymuş yağ asidi, 2.C’da doymamış yağ asidi, 3.C’da fosfat ve fosfogliseridin türüne göre değişen bir grup (X) içerirler. ¡ 
Fosfatidilkolin (PC, lesitin) ¡ 
Fosfatidiletanolamin (PE, kefalin) ¡ 
Fosfatidilinozitol (PI) ¡ 
Fosfatidilserin (PS) Fosfogliseridlerin yapısı ¡  Fosfatidik asidin kolin ile oluşturduğu gliserofosfolipiddir. Yapısı: 1 mol gliserol + 2 mol yağ asiti + 1 mol fosforik asit (H3PO4) + 1 mol kolin ¡ 
¡ 
¡ 
¡ 
¡ 
¡ 
Hücre membranında yüzde olarak en çok bulunan fosfolipidlerdendir. Organizmada kolin deposu olarak oldukça önemlidir. Yapısında palmitik, stearik, oleik, linoleik veya araşidonik asit içerirler. Sinir iletisinde asetilkolin formunda görev alır Metil gruplarının deposu olarak kullanılır Emülsiyon yapıcı etkisi vardır. 11
¡ 
¡ 
Lesitinin dipalmitil lesitin şekli, alveoler sürfaktanın yapısına girerek inspirasyonda ve ekspirasyonda yüzey gerilimini düşürür. Sonuçta alveollerin yırtılmalarını ve yapışmalarını önler. ¡ 
Fosfatidik asidin etanolamin (kolamin) ile oluşturduğu gliserofosfolipiddir. ¡ 
Fosfatidiletanolamin, başta beyin olmak üzere tüm vücut dokularında bulunur. Özellikle hücre membranların yapısında yer alır. Yapısı: 1 mol gliserol + 2 mol yağ asiti + 1 mol fosforik asit + 1 mol etanolamin (kolamin) ¡  Trombosit agregasyonunu artırıcı etki gösterir; pıhtılaşmasını kolaylaştırır. ¡ 
Fosfatidik asidin inozitol ile oluşturduğu gliserofosfolipiddir. Yapısı: 1 mol gliserol + 2 mol yağ asiti + 1 mol fosforik asit + 1 mol inozitol (şeker alkolü) 15
¡ 
Fosfatidilinozitol-­‐4,5-­‐
bisfosfatın (PIP2) hidrolizi sonucu inozitol-­‐1,4,5-­‐trifosfat (IP3) olarak bilinen hücre içi haberci molekül oluşur. ¡ 
Fosfatidik asidin serin ile oluşturduğu gliserofosfolipiddir. ¡ 
Kanın pıhtılaşmasını geciktirici etki yapar. Yapısı: 1 mol gliserol + 2 mol yağ asiti + 1 mol fosforik asit + 1 mol serin Yapısı: Bir mol geliserol aracılığı ile birleşen 2 mol fosfatidik asitten oluşur. ¡ 
Kardiyolipin, kalp kasından izole edilmiştir. Antijen etkisi bilinen tek lipiddir, bazı serolojik testlerde (örn. sifiliz (frengi) teşhisi, Treponema pallidum) kullanılır. ¡ 
Yalnızca mitokondrilerde bulunur ve mitokondriyal fonksiyonlar için gereklidir. ¡ 
Kardiyovasküler ve nörolojik komplikasyonların yanı ölü doğum vs) §  Plazmalojenler §  Trombosit aktive edici faktör • 
• 
Beyinde, miyelinde, kalp ve iskelet kasları membranında bulunur. Oksidoredüksiyon olaylarında görevli oldukları düşünülmektedir. Yapısı: 1 mol gliserol + 1 mol yağ asidi aldehidi (palmitaldehit veya stearilaldehit) + 1 mol yağ asiti + 1 mol fosforik asit + etanolamin veya kolin ¡ 
Trombosit agregasyonunu ve trombositlerden serotonin salınmasını uyarır. ¡ 
Karaciğer, düz kaslar, kalp, uterus ve akciğer dokuları üzerinde çeşitli etkiler gösterir; inflamasyon ve allerjik cevapta önemli rol oynar. Intracellular signaling through the PAF receptor (PAFR) 
Download

Ders13_Fosfolipidler - Prof. Dr. Suat Erdoğan