Koç Polat T, Ertekin T
SAĞLIKBİLİMLERİDERGİSİ
JOURNALOFHEALTHSCIENCES
ErciyesÜniversitesiSağlıkBilimleriEnstitüsüYayınOrganıdır
AraştırmaYazısı
2014;23:67-73
*SAKRUMKEMİĞİNİNMORFOMETRİKDEĞERLENDİRİLMESİVEEKLEMYÜZEYALANLARININ
HESAPLANMASI
MORPHOMETRICEVULATIONANDCALCULATIONOFJOINTSURFACEOFSACRUMBONE
TuğbaPOLATKOÇ1,TolgaERTEKİN1,NiyaziACER1,ŞerifeÇINAR2
1ErciyesÜniversitesiTıpFakültesi,AnatomiAD,Kayseri
2BalıkesirÜniversitesiSağlıkHizmetleriMeslekYüksekokulu,Balıkesir
ÖZET: Os sacrum, lumbosakral, sakral ve sakroiliak şekil bozukluklarıveyayaralanmalarınıntedavisindefü zyonvestabilizasyonalanınadahiledilenö nemlibirkemikyapıdır.Bunedenle os sacrum’un normal anatomik yapısının ve morfometrik
değ erlerinin iyi bilinmesi, bu bö lgeye uygulanacak operasyonlar sırasında olası komplikasyonları ö nleyebilir. Bu çalışmada
kuruossacrumö rnekleriü zerindedetaylımorfometrikö lçü mler yapılması ve os sacrum’un eklem yü zey alanlarının hesap-
Anabilim Dalında bulunan 30 adet kuru os sacrum ö rnekleri
ü zerinde 0.01 milimetre (mm) duyarlılığ ındaki dijital kumpas
kullanılarak yapıldı. Kuru kemik ö rneklerinde yaş ve cinsiyet
ayırımıyapılmadı.Morfometrikö lçü mlerbasisosissacri,facies
rininalanlarıImageJprogramıkullanılarakö lçü ldü .Ossacrum
ü zerinde yapılan bilateral ö lçü mlerde istatistiksel olarak anlamlıbirfarkbelirlenmedi(p>0.05).Faciesauricularisortalama alanı sağ tarafta 1028.15±232.92 mm2, sol tarafta ise
1042.45±220.72mm2olarakö lçü ldü .Ossacrum’unfaciesauricularis’inin alan ö lçü m değ erleri ile os sacrum’un pars lateralis’indeyapılanvertebraesacrales1ve2(S1veS2)dü zeyindeki sağ ve sol ö lçü m verileri arasında pozitif yö nde korelasyon
belirlendi.Buçalışmanınossacrum’ayö nelikcerrahiyaklaşımlarda ö zellikle sakral enstrü mantasyonda cerrahlar ve klinisyenlereyararlıolacağ ıkanaatindeyiz.
Anahtarkelimeler:Sakrum,morfometri,eklem,ImageJ
GİRİŞ Pelvis iskeleti az oynar eklemlerle birbirleriyle
birleşen dö rt kemikten meydana gelir. Bunlar çift olan
oscoxaeileossacrumveoscoccygis’dir.Pelvisiskeleti
gö vdedengelenkuvvetinuyluğ a,uyluktangelenkuvvetin de gö vdeye aktarılmasını sağ lar. Beş adet omurun
birleşmesinden oluşan os sacrum, bü yü k ve ü çgen şeklinde bir kemik olup, pelvis iskeletinin arkasında bulunur.Yukarıdabulunanbasisosissacrisonbelomuruile
aşağ ıdabulunanapexosissacrideoscoccygisileeklem
yapar (1-3). Os sacrum’un yapısına giren kemik sayısı
sakralizasyon ve lumbalizasyon sırasında artar veya
azalır.Ossacrumlumbosakral,sakralvesakroiliakşekil
MakaleGelişTarihi:28.11.2013
MakaleKabulTarihi:25.06.2014
ABSTRACT: Sacrum is an important bone structure which is
usedinthetreatmentofdeformitiesandinjuriesofthelumbosacral, sacral, and sacroiliac joints. Thus, if the normal anatomic structure and morphometric values of the sacrum is well
known, possible complications which may arise during the
operationstobeappliedtothisareacanbeprevented.Theaim
ofthecurrentstudywastomakedetailedmorphometricmeasurements and to calculate surface area of the joint on dry
sacrumsamples.Thisstudywasperformedbyadigitalcaliper
sensitive to 0.01 milimeter (mm) on 30 dry sacrum samples
obtained from Department of Anatomy in Erciyes University.
Theageandgenderdiscriminationwasnotmadeondrybone
specimens.Morphometricmeasurementswereperformedtwo
-sidedandone-sidedonsuperiorsacralbase,andpelvicsurface, dorsal surface, auricularis face of sacrum. The auricularis
faceareaof sacrumwas calculated, byusingImageJ software.
morphometric measurements of sacrum (p>0.05). The mean
area of the right and left auricularis faces were calculated as
1028.15±232.92 mm2, 1042.45±220.72 mm2 respectively. The
positivecorrelationsweredeterminedbetweentheareavalues
of auricularis face and bilateral measurements performed at
sacralvertebrae1and2(S1andS2)leveloflateralsurfaceof
cial for surgeons and clinicians for the surgical approaches to
sacrumespeciallyinsacralinstrumentation.
Keywords:Sacrum,morphometry,joint,ImageJ
bozuklukları veya yaralanmalarının tedavisinde fü zyon
ve stabilizasyon alanına dahil edilen ö nemli bir kemik
yapıdır(4,5).Bubö lgeyeyapılacakcerrahigirişimlerde
nö ral yapıların korunması klinik açıdan ö nemlidir. Bu
nedenle os sacrum’un normal anatomik yapısının ve
morfometrik değ erlerinin iyi bilinmesi, bu bö lgeye uygulanacakoperasyonlarsırasındaolasıkomplikasyonları ö nleyebilir (6). Lomber spinal bozuklukların tedavisi
vekronikbelağ rısınınö nlenmesigibibirçokameliyatta
analjeziveanestezininuygulanmasındaepiduralboşluğ ayö neliksakralyaklaşımlartercihedilmektedir(7-9).
Sakral epidural boşluğ a ulaşma işleminde hiatus sacra-
CorrespondingAuthor:Tuğ baPOLATKOÇ
Kayseri
e-mail:[email protected]
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
67
SakrumKemiğininMorfometrikDeğerlendirilmesiveEklemYüzeyAlanlarınınHesaplanması
lis’inyerinindoğ rubirşekildebelirlenmesigerekmektedir.Duralkesenindelinmesiniö nlemekveçevresindeki
yapıları korumak için canalis sacralis’e girişlerde dikkatliolunmalıdır.Budaossacrumvebö lgeninanatomisininiyibirşekildebilinmesinigerektirmektedir(10).
Articulatio (art.) lumbosacralis ve art. sacroilaica,
spondylolisthesis, lumbalscoliosis ve os sacrum etkileyendejeneratif,travmatikvemetastatikhastalıklargibi
çeşitlispinalrahatsızlıklardanetkilenmektedir(11-13).
Bu gibi hastalıkların sebep olduğ u instabilitelerde os
sacrumvidalamaişlemininö nemlibirparçasıdır.Sakral
vida yerleşimi antero-lateral yaklaşımda sakral 1 (S1)
vertebranın kanat kısmından veya anteromedial yaklaşımda S1’in promontorium kısmından yapılabilir. Eğ er
S1 vertebra vida yerleştirmesi için uygun değ ilse, S2
vertebra’nın gö vdesi veya kanat kısmı lumbosacral bileşkeninstabilizasyonuiçinkullanılabilir(11).
Buçalışmadakuruossacrumö rnekleriü zerindedetaylı
morfometrikö lçü mleryapılmasıveossacrum’uneklem
yü zey alanlarının hesaplanması amaçlanmıştır. Cerrahi
girişimler ve vidalama işlemi sırasında dikkat edilmesi
gereken anatomik parametrelerin çoğ u tanımlanmıştır.
Bu ö lçü mlerin sakral vidalama işleminin gü venilirliğ ini
artıracağ ını ve cerrahlara başarılı bir operasyon ve
anesteziiçinyardımsağ layacağ ınıdü şü nmekteyiz.
2).
(PASAU),(Şekil2).
10) 1.foramina sacralia posteriora arasındaki uzunluk
(1FSPAU),(Şekil2).
11) 2. foramina sacralia posteriora arasındaki uzunluk
(2FSPAU),(Şekil2).
12) 3. foramina sacralia posteriora arasındaki uzunluk
(3FSPAU),(Şekil2).
13) 4. foramina sacralia posteriora arasındaki uzunluk
(4FSPAU),(Şekil2).
14)Posteriorpedikü lyü ksekliğ i(PPY),(Şekil2).
15) 1. foramen sacralis posterior’un alt kenarının orta
noktası ile 2. foramen sacralia posterior’un ü st kenarının orta noktası arasındaki mesafe ö lçü ldü Şekil 2. Os sacrum’un facies dorsalis’ine ait ö lçü mler (CSU,
GEREÇVEYÖNTEM
kuru os sacrum ö rnekleri ü zerinde, 0.01 milimetre duyarlılığ ında dijital kumpas kullanılarak yapıldı. Kuru
kemik ö rneklerinde yaş ve cinsiyet ayrımı yapılmadı.
leri, patolojisi, aşınma ve yırtılmaları olan kemikler çalışmayadahiledilmedi.
ÖlçümYapılanDeğişkenler
BasisOsisSacri’yeAitÖlçümler
1)Ossacrum’ungenişliğ i(SG),(Şekil1).
2)S1(1.sakralvertebra)cisminintranversçapı(S1TÇ),
(Şekil1).
3)S1cismininantero-posteriorçapı(S1APÇ),(Şekil1).
4)S1pedikü lderinliğ i(S1PD),(Şekil1).
5)Alaosissacriuzunluğ u(AOSU),(Şekil1).
6)Alaosissacriderinliğ i(AOSD),(Şekil1).
Şekil1.Basisosissacri’yeaitö lçü mler(SG,S1PD,S1TÇ,S1APÇ,
AOSU,AOSD)
OsSacrum’unFaciesDorsalis’ineAitÖlçümler
68
16) Proc. art. superior’un eklem yü zü nü n yü ksekliğ i
(PASEYY),(Şekil3).
Şekil 3. Os sacrum’un facies dorsalis’ine ait ö lçü mler
(PASEYY,LSKS1DY,LSKS2DY,LSKS3DY,PASAU,
PASEYG, 1FSPY, 2FSPY, 3FSPY, 4FSPY, 1FSPG, 2FSPG, 3FSPG,
4FSPG,HSY,HSCAU)
17) Proc. art. superior’un eklem yü zü nü n genişliğ i
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
Koç Polat T, Ertekin T
(PASEYG),(Şekil3).
18)LSK’nin(LateralSakralKitle)posterioryü zde1.ve
2. foramina sacralia posteriora dü zeyindeki genişliğ i
(LSK1FSPDG)(LSK2FSPDG),(Şekil3).
19) Ala osis sacri’nin posterior yü ksekliğ i (AOSPY),
(Şekil3).
20)Canalissacralisuzunluğ u(CSU),(Şekil3).
21)Hiatussacralisuzunluğ u(HSU),(Şekil3).
22)Hiatussacralis’inikicornusacralearasındakimesafesi(HSCSAU),(Şekil3).
23) LSK’nin sırasıyla S1, S2, S3 dü zeyindeki yü ksekliğ i
(LSKS1DY),(LSKS2DY),(LSKS3DY),(Şekil3).
24) Her bir foramina sacralia posteriora’nın yü kseklik
ve genişlikleri (1FSPY), (2FSPY), (3FSPY), (4FSPY),
(1FSPG),(2FSPG),(3FSPG),(4FSPG),(Şekil3).
OsSacrum’unFaciesPelvica’sınaAitÖlçümler
25) LSK’nin anterior yü zdeki 1.ve 2. foramina sacralia
anteriora dü zeyindeki genişliğ i
(LSKAYS1DG),
(LSKAYS2DG),(Şekil4).
26)Ossacrum’unyü ksekliğ i(SY),(Şekil4).
27) Linea transversa uzunlukları (LTU1, LTU2, LTU3,
LTU4),(Şekil4).
28) S1 ve S2 (2. sakral vertebra) vertebra gö vdesinin
yü ksekliğ i(S1VGY),(S2VGY),(Şekil4).
29)Herbirforaminasacraliaanteriora’nınyü kseklikve
genişlikleri (1FSAY), (2FSAY), (3FSAY), (4FSAY),
(1FSAG),(2FSAG),(3FSAG),(4FSAG),(Şekil4).
30)Anteriorpedikü lyü ksekliğ i(APY),(Şekil4).
31) 1. foramen sacralis anterior’un alt kenarının orta
noktasıile2.foramensacralisanterior’unü stkenarının
orta noktası arasındaki mesafe olarak ö lçü ldü Şekil5.Ossacrum’unfaciesauricularis’ineaitö lçü mler(A-B,B
-C,A-C)
OsSacrum’unFaciesAuricularisAlanınınHesaplanması
Ossacrum’uneklemyü zeyalanlarınınö lçü mü içinö nce
Anatomi AD’daki kuru os sacrum ö rneklerinin eklem
coxae’larla eklem yapan facies auricularis yü zeylerinin
alanları
ImageJ
(http://rsb.info.nih.gov/ij/docs/
index.htlm)programıkullanılarakö lçü ldü (Şekil6).
Şekil 6. A: ImageJ programı kullanılarak os sacrum’da skala
yardımıyla ö lçü m aralığ ının belirlenmesi, B: ImageJ programı
kullanılarak os sacrum’da kalibrasyon yapılma aşaması, C:
ImageJ programı kullanılarak eklem yü zü nü n alanının hesaplanması
Şekil 4. Os sacrum’un facies pelvica’sına ait ö lçü mler
(LSKAYS1DG, LSKAYS2DG, LTU1, LTU2, LTU3, LTU4, S1VGY,
2FSAG,3FSAG,4FSAG,SY,APY)
OsSacrum’unFaciesAuricularis’ineAitÖlçümler
32) Facies auricularis’e ait ö lçü mler: Kısa kol (A-B),
uzunkol(BC)veoblikkol(AC),(Şekil5).
İstatistikselAnaliz
Çalışmamızın verileri, SPSS (Statistical Package for the
Social Sciences)15.0 programına yü klenerek bilgisayar
ortamına aktarıldı, istatistik analizi yapıldı. Verilerin
ö zetiortalama±standartsapmaolarakifadeedildi.Sağ vesolö lçü mdeğ erlerieşleştirilmişttesti(pairedttest)
kullanılarak yorumlandı. Değ işkenler arası ilişki Pearsonkorelasyontestiiledeğ erlendirildi.
BULGULAR
BasisOsisSacri’yeAitÖlçümler
Ossacrum’unbasisosissacri’sindeyapılanö lçü mlerde
ortalama os sacrum genişliğ i (SG), 111.67±6.57 mm
olarak belirlendi. S1 cisminin ortalama transvers çapı
49.33±6.74 mm, antero-posterior çapı ise 29.71±3.92
mmolarakö lçü ldü (Tablo1).
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
69
SakrumKemiğininMorfometrikDeğerlendirilmesiveEklemYüzeyAlanlarınınHesaplanması
Tablo1.Ossacrum’unbasisosissacri’sindeyapılanö lçü mler(mm)
Değişkenler
Ortalama±StandartSapma
Altsınır
Üstsınır
x  ss
SG
111.67±6.57
92.48
125.60
S1APÇ
29.71±3.92
35.37
29.71
S1TÇ
49.33±6.74
38.16
64.51
OsSacrum’unFaciesPelvica’sınaAitÖlçümler
Ossacrum’unfaciespelvica’sındayapılanö lçü mlerde;ossacrumyü ksekliğ iortalama93.49±13.55mmolarakbelirlendi. Ortalama linea transversa uzunlukları için sırasıyla 30.017±5.03mm, 28.33±4.48mm, 26.51±4.82mm,
24.81±3.93mmolarakö lçü ldü .S1vertebragö vdesininyü ksekliğ i29.69±3.91mm,S2vertebragö vdesininyü ksekliğ i
24.40±5.54mmolarakbelirlendi(Tablo2).
Tablo2.Ossacrum’unfaciespelvica’sınaaittekö lçü mler(mm)
Değişkenler
Ortalama±StandartSapma
Altsınır
Üstsınır
x  ss
SY
93.49±13.55
64.25
120.09
2LTU
28.33±4.48
15.65
37.65
1LTU
3LTU
4LTU
S1VGY
S2VGY
30.01±5.03
26.51±4.82
24.81±3.93
29.69±3.91
24.40±5.54
18.21
15.02
17.50
20.23
14.92
42.36
41.23
34.62
39.07
35.98
OsSacrum’unFaciesDorsalis’ineAitÖlçümler
Ossacrum’unfaciesdorsalis’indekibilateralö lçü mlerde,ortalamacanalissacralisuzunluğ u80.74±13.12mmbulunurken, hiatus sacralis uzunluğ u 33.71±11.73 mm olarak belirlendi. Canalis sacralis’in ü st saggital çapı ortalama
22.81±4.15mm,transversçapıiseortalama30.17±3.30mmolarakö lçü ldü (Tablo3).
Tablo3.Ossacrum’unfaciesdorsalis’indekitekö lçü mler(mm )
Değişkenler
Ortalama±StandartSapma
Altsınır
Üstsınır
80.74±13.12
43.93
112.07
30.17±3.30
21.97
40.46
x  ss
CSU
22.81±4.15
HSU
33.71±11.73
1FSPAU
38.68±4.03
HSCAU
2FSPAU
3FSPAU
4FSPAU
PASAU
70
19.76±4.11
31.45±4.13
26.10±3.68
26.04±3.31
25.88±4.02
15.40
18.12
12.00
30.24
23.96
15.90
19.64
17.35
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
29.83
67.71
29.86
47.29
41.96
33.91
32.16
33.13
Koç Polat T, Ertekin T
OsSacrum’unFaciesAuricularis’ineAitÖlçümler
Ossacrum’unsağ faciesauricularis’iü zerindeyapılanö lçü mlerde;ortalamakısakol,uzunkolveoblikkoldeğ erleri
sırasıyla 32.08±6.69 mm, 52.47±8.53 mm ve 59.60±9.24 mm olarak belirlenirken, solda bu değ erler sırasıyla
33.15±5.87mm,50.16±6.72ve59.06±7.94mmolarakö lçü ldü (Tablo4).
Tablo4.Ossacrum’unfaciesauricularis’eaitbilateralö lçü mler(mm)
Sağ
Değişkenler
Ortalama±
StandartSapma
Alt
sınır
Üst
sınır
Sol
Ortalama±
StandartSapma
x  ss
Alt
sınır
Üst
sınır
p
x  ss
LSKS1DY
48.23±5.85
40.03
61.23
47.17±7.03
29.33
65.34
0.212
LSKS3DY
26.45±6.20
8.96
40.67
26.90±5.01
13.12
36.90
0.571
LSKS2DY
AB
BC
AC
FAA
39.83±6.92
30.09
32.08±6.69
21.05
59.60±9.24
37.92
52.47±8.53
37.65
1028.15±232.92
550.77
60.03
40.81±5.25
50.42
33.15±5.87
72.01
50.16±6.72
81.89
1517.35
59.06±7.94
1042.45±220.72
31.22
23.42
38.56
40.14
588.01
51.74
47.49
63.60
81.70
1389.75
0.297
0.285
0.156
0.599
0.642
Tablo5.Faciesauricularis’inalanö lçü msonuçlarıileLSK’deyapılandiğ erö lçü mdeğ işkenleriarasındakikorelasyondeğ erleri
Değişkenler
LSKS1DYSOL
LSKS2DYSOL
LSKS3DYSOL
FASAĞ
FASOL
r
p
r
p
0.669**
0.001
0.480**
0.007
0.504**
0.005
0,429*
0.018
0.494**
0.510**
0.149
0.37
0.006
0.249**
0.004
0.485**
0.848
0.88
0.432
r:korelasyondeğ eri
**Korelasyonunp˂0.01dü zeyindeistatistikselolarakanlamlıolduğ unugö sterir.
*Korelasyonunp˂0.05dü zeyindeistatistikselolarakanlamlıolduğ unugö sterir.
TARTIŞMAVESONUÇ
Literatü rdeossacrum’aaitmorfometrikö lçü mlerideğ erlendirençalışmalargenelliklekurukemikvedirekt
Duman ve ark. (14),46 bireyin (17erkek ve 29 kadın)
(ÇKBT) gö rü ntü leri ü zerinde os sacrum radyolojik olarak değ erlendirmişlerdir. Bu çalışmada ortalama os
sacrum genişliğ i erkeklerde 116.50 mm, kadınlarda ise
115.70 mm olarak bulunurken, bizim çalışmamızda os
0.143
0.008
0.007
0.45
0.645
sacrum genişliğ i 111.67±6.57 mm olarak belirlendi.
Aynı çalışmada 1., 2., 3., 4., linea tranversa uzunlukları
erkeklerdesırasıyla31.1,28.8,26.5ve24.6mmö lçü lü rken,kadınlardabudeğ erlersırasıyla28.0,26.1,24.6
ve23.2mmolarakbildirilmiştir(14).Bizimçalışmamızdaise1.,2.,3.,4.,lineatransversauzunluklarısırasıyla
30.01±5.03 mm, 28.33±4.48 mm, 26.51±4.82 mm,
24.81±3.93mmolarakbulundu.
Pelvis bö lgesine yapılan cerrahi yaklaşımlardaki komplikasyonların ö nlenmesine yardımcı olmak amacıyla
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
71
SakrumKemiğininMorfometrikDeğerlendirilmesiveEklemYüzeyAlanlarınınHesaplanması
Candanveark.(15)BatıAnadoluinsanınaait100tane
kuruossacrumü zerindeyapmışolduklarıantropometrik çalışmada; basis osis sacri’nin ortalama anteroposterior çapı 31.42 mm, tranvers çapı ise 49.40 mm
olarak bulmuştur. Bizim çalışmamızda ise, anterioposterior çapı ise 29.71±3.92 mm tranvers çapı ise
49.33±6.74mmolarakö lçü ldü .
Mishra ve ark. (16), Agra bö lgesine ait 116 kuru os
sacrum(74’ü erkek42’sikadın)ü zerindeyapmışolduğ u
çalışmada, os sacrum yü ksekliğ ini erkeklerde ortalama
107.53mm,kadınlarda90.58mmolarakö lçmü ştü r.Bu
çalışmada ise os sacrum yü ksekliğ i ortalama
93.49±13.55mmolarakbelirlendi.
Esenkaya ve ark. (17) yapmış oldukları çalışmada, ala
osissacri’ninortalamaposterioryü ksekliğ inisağ vesol
tarafta26mmolarakbulmuşlardır.Bizimçalışmamızda
ise ala osis sacri’nin posterior yü ksekliğ i sağ da
28.71±5.07 mm, solda ise 28.11±5.75 mm olarak belirlendi.
Ebraheimveark.(18),11pelvisü zerindeyapmışoldukları radyolojik değ erlendirmede, ortalama posterior
pedikü l yü ksekliğ ini 26.1 mm, ala osis sacri’nin posterior yü ksekliğ ini ise 28.7 mm olarak tespit etmişlerdir.
Bizim çalışmamızda ise posterior pedikü l yü ksekliğ i
ortalama sağ da 20.70±3.18 mm olarak bulunurken,
solda20.27±2.58mmbulundu.
Esenkaya ve ark. (17), LSK’nın eğ imli postero-lateral
yü zü nü n oblik olarak ortalama yü ksekliğ ini sağ tarafta
S1 dü zeyinde 39 mm, S2 dü zeyinde 28.6 mm, S3dü zeyinde17.5mmolarakbulurken,soltaraftaS1,S2veS3
dü zeylerinde sırasıyla 37.4 mm, 27.6 mm, 16.1mm olarak belirlemiştir. Aynı çalışmada facies auricularis’e ait
ö lçü mlerdesağ taraftaortalamakısakol33.8mm,uzun
kol48.3mm,oblikkol56.7mmolarakbildirilirken,sol
tarafta ise bu değ erler sırasıyla 33.2 mm, 47 mm, 55.4
mm olarak tespit edilmiştir. Bizim çalışmamızda LSK
içineldeettiğ imizsonuçlarliteratü rileuyumlulukgö stermektedir.LSKvefaciesauricularisileilgiliyapılanbu
çalışmalarda genellikle manuel veya tıbbı gö rü ntü leme
ile ö lçü m yapılmıştır. Bizim çalışmamızda ise manuel
morfometrik ö lçü mü n yanı sıra vida ameliyatlarında
ö nemli bir yeri olan facies auricularis’in yü zey alanı
ImageJprogramıkullanılarakö lçü lmü şolup,diğ erçalışmalardanbuyö nü ylefarklıbirverieldeedilmiştir.
Literatü rde os sacrum’a ilişkin ö lçü m sonuçları ile bu
çalışmanınö lçü msonuçlarıkarşılaştırıldığ ındabirbirine
benzer sonuçlar elde edildi (14-17). Bazı sonuçların
farklı çıkmasının sebebi olarak metod değ işiklikleri ve
materyal farklılıkları gö sterilebilir. Ayrıca os sacrum’la
ilgili yapılan çalışmalarda ü zerinde çalışılan bireyler
arasındaki ırksal ve beslenme farklılıkları, yaş ve cinsiyet farklılıkları, genetik ve sosyo ekonomik faktö rler,
bulunan sonuçların birbirinden farklı olmasına sebep
olabilir(20).
Comasveark.(20),Çinli,Siyahi,Afrikalıerkekvekadınlarü zerindeyapmışolduklarıçalışmada;bö lgesel,ırksal
ve cinsiyet farklılıklarının os sacrum’un morfometrik
ö lçü mleri ü zerinde etkili olabileceğ ini bildirmiştir.
Esenkaya ve ark. (17), kuru kemik ö rnekleri ü zerinde
elde edilen morfometrik ö lçü mlerdeki sayısal farklılıklarda anatomik varyasyonların ve ayrıca kuru kemik
ö rneklerinde zamanla, ö zellikle yü zeyel, kö şeli veya uç
bö lgelerdemeydanagelenaşınmalarınetkiliolabileceğ i72
nibildirmiştir.
Art. sacroiliaca’nın ayrılması ile karakterize stabil olamayanpelvisyaralanmaları,erkendö nemdekimorbidite ve mortalitenin yanı sıra geç dö nemde sü rekli ağ rı,
fonksiyonel kısıtlılık gibi ciddi problemlere neden olmaktadır. Pelvisin arka bö lü mü nde ortaya çıkan yaralanmalar, os sacrum kırıkları, art. sacroilica’nın kırıklı
çıkıklarıvesafsakroiliakdislokasyonlarşeklindegruplara ayrılır. Yaralanma tipine gö re cerrahi yaklaşımlar
planlanır(21,22).Cerrahiişlemlerdekullanılanenstü rü manlardaki gelişmeler bu bö lgeye yapılacak olan girişimlerin sayı çeşitliliğ inde artışa sebep olmuştur. Art.
sacroiliaca yaralanmalarında açık redü ksiyon ve inter-
bilir (21,23). Bu bö lgeye yapılan cerrahi yaklaşımlarda
nö ral yapıların korunması klinik açıdan ö nemlidir. Bu
nedenle os sacrum’un columna vertebralis-pelvis bağ lantısındakiö nemlirolü nü n,ö zelanatomikyapısınınve
morfometrikdeğ erlerininiyibilinmesininvebuö zelliklerin ortaya çıkardığ ı kendine ö zgü biyomekaniksel
ö zelliklerinin iyi kavramasının; bu bö lgeye yapılacak
operasyon ve anestezi girişimlerinin başarı derecesini
artıracağ ını, ayrıca oluşabilecek komplikasyonların en
aza indirgenmesine katkı sağ layacağ ını ve bu konuda
yapılacakdiğ erçalışmalaraışıktutacağ ınıdü şü nmekteyiz.
*
fındanTSY12-3939noluprojeiledesteklenmiştir.
KAYNAKLAR
1.
2.
3.
Arıncı K. Elhan A. Anatomi, 1. Cilt, Gü neş Kitabevi,
Ankara,2006:ss58-63,124-126.
ÇimenM.SistematikAnatomiDersKitabı,Cumhuri-
Sarsılmaz M. Anatomi Sistemler, Nobel YayınDağ ıtım,Ankara,2000:ss26.
4. DrakeRL,VoglW,MitchellAWM.Çev.Edi.Yıldırım
M. Gray’s Anatomy, Gü neş Kitabevi, Ankara, 2007:
ss383-384.
5. Borrelli J, Koval KJ, Helfet DL. Operative stabilization of fracture dislocations of the sacroiliac joint.
ClinOrthop1996;329:141-146.
6. Başaloğ lu H, Turgut M, Taşer FA, et al. Morphometry of the sacrum for clinical use. Surg Radiol
Anat2005;27:467-471.
7. ChenPC,TangSFT,HsuTC.Ultrasoundguidancein
caudal epidural needle placement. Anaesthesiology
2004;101:181–184.
8. BushK,HillierS.Acontrolledstudyofcaudalepiduralinjectionsoftriamcinoloneplusprocaineforthe
managementofintractablesciatica.Spine1991;16:
572–575.
9. Cuckler JM, Bernini PA, Wiesel SW. The use of epidural steroids in the treatment of radicular pain. J
BoneJointSurgAm1985;67:63–66.
10. Aggarwal A, Sahni HD. Morphometry of sacral hiatus and its clinical relevance in caudal epidural
block.SurgRadiolAnat2009;31:276-284.
11. EbraheimNA,CoombsR,JacksonWT,etal.Percutaneous computed tomography-guided stabilization
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
Koç Polat T, Ertekin T
ofposteriorpelvicfractures.ClinOrthop1994;307:
222-228.
12. Mirkovic S, Abitbol JJ, Steinman J, et al. Anatomic
consideration for sacral screw placement. Spine
1991;16:289–294.
13. MorseBJ,EbraheimNA,JacksonT.PreoperativeCT
determinationofanglesforsacralscrewplacement.
Spine1994;19:604–607.
14. Duman T. Yetişkinlerde Os sacrum'un çok kesitli
lenmesi,Konya,2009;ss63-67.
15. ArmanC,NaderiS,KirayA,etal.Thehumansacrum
andsafeapproachesforscrewplacement.JNeurosci2009;16:1046–1049.
16.
tionofsexofsacrumofAgraregion.JAnatSocIndia
2003;52:132-136.
17.
and morphologic evaluation of the lateral sacral
mass. Acta Orthop Traumatol Turc 2003; 37: 330339.
18. Ebraheim NA, Xu R, Biyani A, et al. Morphologic
ralscrewplacement.Spine1997;22:841-846.
19. AsherMA,StrippgenWE.Anthropometricstudiesof
the human sacrum relating to dorsal transsacral
implantdesigns.ClinOrthop1986;203:59–62.
20. Comas J, Charles C. Manual of Physical Anthropology(revisedandenlargedEnglishedition)Thomas
-416.
21.
pelvic ring injuries. Clin Orthop 1996; 329: 129140.
22. TornettaP3,MattaJM.Outcomeofoperativelytreatedunstableposteriorpelvicringdisruptions.Clin
Orthop1996;329:186-193.
23. KellamJF,McMurtryRY,PaleyD,etal.Theunstable
pelvic fracture. Operative treatment. Orthop Clin
NorthAm1987;18:25-41.
Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 2014 ; 23 (2)
73
Download

Sakrum Kemiğinin Morfometrik Değerlendirilmesi ve Eklem Yüzey