Y aşay an Ç ağdaş Şi i r v e Be k i r Karade ni z
bi r z eyti n dalı nı n ar dı ndan
seyr eder i m ülkemi
(Yedi Yı lı n Şi i r ler i )
At aol B ehr amoğ lu »Y aşay an Bi r Şi i r« adlı ki tabı nda de v ri mci şi i ri aç ık l arke n, söze şöy l e başl ıy or:
»De v ri mc i şi i r hay ata dev ri mc i bi r y oru m ge ti re n şi i rdi r. Bu y oru m, şai ri n y aşadı ğı ç ağa, ki şi se l e ği l i ml e ri ne ve y e te ne ği ne bağlı ol arak de ği şik ni te lik l e r göste ri r. Ki mi zaman sal t bi r y atsı ma ni te l i ği nde di r. Bi r te pki , e sk i de ğe rl e re y öne l mi ş bi r sal dı rı , bi r başk al dı rı ni te l i ği nde di r. Ki mi zamansa
bu başk al dı rı nı n sı nı rl arı nı aşarak ye ni de ğe rl e r, y eni tanı ml ar ge ti ri r« 1
Bu ye ni ge ti ri le n tanı ml ar hay atı n he r al anı nda ol mal ı dı r di ye dü şü nü y oru m. İnsan, y e ry ü zü nde kü l tü rü y le v ar ol an bi r ge rçe k ti r. Bu ge rç e k sadec e yü re k de nil e n se s ol u rsa, bak ı p gördü ğü te k ne sne
k e ndi ne has ol an y aşamı dı r. İnsanı n i ç dü ny ası nda ol u şan y aşam de ni l e n se s, ül k e ge rç e ği yl e bi rle şi rse , orta y e rde sade ce şai r v e şai ri n se si ni te l i ğini taşı y an şi i r de ni l e n ç ağdaş bi r ol u şu m görü nü r.
Y ani , sözü şöy l e söy l e mek i sti y oru m. Bi r ki tabı n say f ası ndan e de bi y atı se y re yl e di m gördüğü m te k
görü ntü şi i r de ni le n se s ve bu se si n sahi bi B eki r Kar adeni z .
Gü nü mü zde ç ağdaş y azı n dü ny ası na he r al anda eme k ve re n tü m e me k çi l e re se sl e ni rke n, hi ç bi ri ni
ay ı rmadan, y ü re ği mi şi i r ç iç eği ne bandı rı p gönde riy oru m. Şai re v e onu n e me ği ne bi n se l am ol su n.
Şai ri n i şi şi i r y azmak , bu i şle mi n te k mal ze me si dil de ni le n i le ti şi m ol ay ı . İy i bi r şai r ol manı n v e i y i
şi i rl e r ü re tme ni n y ol u , k onu şu l an di l i iy i bil me k tir. Di l i i y i bi l di n mi de rdi ni iy i anl atı rsı n. Bu şai r
di l i i y i bi l iy or ve de rdi ni i y i anl atı y or. Bi r ok uy uc u ol arak bu nu n he r y azdı ğı nı ç ok iy i anl ı y or v e
k av rı y orsam bu şai ri n dil e ol an hak i miy e ti ni n e se ridi r.
Yanar ı m
G eldi g eçt i g ençli k çağ ı g ülmedi m
B i r mur ada er emedi m yanar ı m
Kı r k yı l nası l dur duğ umu bi lmedi m
G ül yüz lümü sar amadı m yanar ı m
Aşamadan yaylalar ı bell er i
Kur udu ömr ümün yeşi l g öller i
Yar bağ ı nda o t omur cuk g üller i
G eçt i z aman der emedi m yanar ı m
B aşı ma g et i r di bi n t ür lü i şi
N e g er çek yaşadı m ne g ör düm düşü
Ar adı m dünyada bi len bi r ki şi
Ömür boyu g ör emedi m yanar ı m
V ar ı m yoğum ver di m bi r söz uğ r una
Her şeyi düz saydı m seni n eğ ri ne
B i r g ün olsun naz lı yar i n bağ rı na
Onun i çi n g ir emedi m yanar ı m
Çağ ı r dı m dost lar ı düşt üm dar lar a
Yalı nayak bı r akt ı lar kar lar a
B edeni mi sar dı r dı lar kor lar a
De ni z’ler e var amadı m yanar ı m
(Ker van Oldum )
1
Hal kın Dos tlar ı, Sayı 16, Tem muz 1971.
Şi i r sade c e i mge de ğil di r, i mge si z de şi i r ol muy or de se m. İşi n e me k böl ü mü nü ak tarmı ş ol u ru m. Şi i r
y a da he r hangi bi r k onu da y azı y azmak , el e şti rme y apmak bu nl arı de rle me k toparl amak v e di l de di ği mi z araç i le ok uy uc uy a su nmak .
Şai r, f e l sef e bi lgi si yl e öz y aşamı nı bü tü nl e şti ri p ge rç ek y aşam k azanı nda harmanl amak , bi raz i mge ,
bi raz dağ, bi raz de re , ı rmak , me şe ağac ı , dağ k ayası , k ay ada te rl an, bi raz se rt y amaç l arı y l a Artv i n,
bi raz k öy toprağı , şe hi r k armaşası şi i ri n mal ze me sidi r.
Bazı şai rl e r somu t şi i r i l e soy u t şi i r arası nda bi r se nte z y ol u e di nmi şl e r. Bi r bak ı ma gü nü mü z şai rl e ri ni n i zl e di ği bi r y ol du r. Bu y olu te rci h e de nle r ge ne l de şe hi r romanti zmi i ç i nde ol anl ardı r de se m,
sanı rı m abart mı ş ol mu y oru m. Anc ak be ni m şu an sözü nü e tti ği m şai r, e de bi y at sahası nda hangi e k ol u olu ştu ru r bu nu şai ri n ke ndi si ni n söy l e me si ge rek i y or. Ke ndi si de rke n onu n se si ol an e se rl e ri de me k i sti y oru m. E se rle ri ne bak tı ğı mı z zaman Anad ol u ’dan Şi l i ’y e k adar deği şi k se sle r ol abi l i y or B eki r Kar adeniz .
Şi i rl e ri ge ni ş anl amda ge rçe kç i şii r ek ol ü nde ye şi l bi be ri n ac ı sı gi bi i nsanı n be y ni ni y ak ıy or. Bu
y angı n şai ri n y aşamı nda sü re ge l e n bi r y angı nı n devamı dı r bi l i ri m.
B i r i nci G it meli Şi i r
beni şaşı r t maya çalı şı r bu yı ldız
yönümü bulmam olanaksı z ona kalsa
sı r t ı mı dönüp gi t meyeyi m di ye kendi si ne
öt eki yı ldız lar a uydur ur ı şı ğı nı
ben g eceler i de bi li r i m g üneşi n yer ini
sı cağ a g i t mek üz er e
sı r t ı mı dönmek i st er i m
O yı ldı z a
bi r kast ı m da yok aslı na bakar san
belki yalnı z ca
dünyanı n bur ası nda yaşadı ğ ı mdan
dönmeli yi m ona sı r t ı mı
(G i t meli Şi i r ler )
Bi l i nç odağı nda gi di p ge l mel e ri n sü zül ü şü şi i r ol ursa böy l e olu r sonu ç . E li nde »Gi tme li Şii rl e r« k i tabı nı tu tark e n ani de n say f al arı n bi tti ği ni anl ı y orsu n. Ama şi i rle ri n tadı damağı nda k al ı nc a ye ni de n
başa dönü y orsu n bi l i y oru m.
Şi i r şai ri n yü re ği nde baze n Ç oru h ol u y or de l i del i ç ağlı y or, baze n Artv i n’i n y ük se k te pe l e ri nde sol u k l anan Karagöl mav i si olu y or. Baze n bi r Xod tü rk ü sü ol uy or De ni z se dası y l a vu ruy or göğsü nü
Kaç k ar’ı n e teği ne . Baze n Gü l Dağı ol u y or e fi l e fil Fer h at , Şi ri n k ok u y or F e rhatl ı k ale si nde , baze n
Boy l u Nak i re l Dağı gi bi Kör oğ lu’nu arıy or, Xodgar’ı n k ı rk deği rme ni nde . Baze n k e ndi k e ndi ne tek
ol manı n o nu ru nu y aşı y or. Ak arsa Ç oru h gözle ri nin i ç i nde , Al adağ, Karadağ, Karç al , Kaçk ar dağl arı
şi i r ol u r dü şe r ki tap say f al arı na.
D eli Çor uh
Koşt un di yar dan di yar a
B ı kmadı n mı deli Çor uh
B unca fi danı kökünden
Sökmedi n mi deli Çor uh
Aldı n t ar layı mer eğ i
Yı kt ı n ocağ ı dir eğ i
Suyunla ni ce yür eğ i
Yakmadı n mı deli Çor uh
B az ı coşt un çağ lar oldun
B az ı kan yaş ağ lar oldun
2
B az ı kolum bağ lar oldun
Sı kmadı n mı deli Çor uh
Ağ ı r ladı n çok boylar ı
Saydı r dı n g ünü aylar ı
Alı p g öt ür dün köyler i
Yı kmadı n mı deli Çor uh
Her şeye açt ı n koynunu
B oz dun çoğ unun oy’nunu
N i ce ananı n boynunu
B ükmedi n mi deli Çor uh
G i r di n t opr ağı n öz üne
Can ver di n bah ar yazı na
D amla olup g ökyüz üne
Çı kmadı n mı deli Çor uh
D alg alı dı r engi n böğ r ü
Ki mi yüksek ki mi eğ r i
Kelki t ’t en B at um’a doğ r u
Akmadı n mı deli Çor uh
G ünü g eli r devr an döner
B i t er bu acı lar di ner
Elbet can at eşi söner
B akmadı n mı deli Çoruh
D okundun suya sabuna
Sı ğ amaz oldun kabı na
Kaç i nsanı t aş di bine
Sokmadı n mı deli Çor uh
B aşı nda bi r pı nar var dı
T er k ett i r di yer i yur du
Yet er i nce dünya der di
Çekmedi n mi deli Çor uh
T aş yükledi n kucaklar a
Köşeler e bucakl ar a
Kur u i nci r ocaklar a
D i kmedi n mi deli Çor uh
B i lseydi m i yi h uyunu
G ör seydi m i nce boyunu
Kar aDe ni z’e suyunu
D ökmedi n mi deli Çoruh
(Ker van Oldum )
Anadol u şai rl e ri ni n doğal y apı sı dı r şi i ri c an damarı y l a be sle me k . Şi i ri n i ç i ne y aşam ru hu nu ak ı tmak ,
y ani şai ri n ke ndi se si ol an şi i ri n he r tü rüy le tabi atı n k u l ağı na u su l u su l se sl e nme k ...
Ge ne l de batı l ı l aşmak dü şü nc e siy le y oğru l an dü şünü rl e r az da ol sa he ce şi i ri ne y an gözl e bak arl ar,
be ğe nme zl e r, e le şti ri rl e r. Dahası he ce şi i ri ni şi i r ol arak görme zl e r. Aşı k tarzı dey i p k öy sı nı rl arı nı
k i l i tle me ye ç al ı şıy orl ar. İşi n il gi nç y anı otu ru p bi r he ce şii r y azmay ı da de ne me zle r. O nl ar iç i n şi i r
sade c e Batı dadı r v e Batı tarzı dı r. O y sa şi i r gü ne ş gi bi di r batı y a da doğu dan gi tmi şti r. Bi zi m toprak l arı mı za şi i ri n he r tü rü , batı ndan ge l me di se rbe st şi i r bi zde n batı y a gi tti . Lal e soğanı gi bi önc e sattı k u nu ttu k ol u nc a, sonu ç gü nü mü zde k i gi bi ol u r. Y ani , sonr a sat tı ğı mı z l al ey i gi di p oral ardan ge ri
al dı k .
Y al nı zc a Batı dü ny ası nı re hbe r say anl ar, Hi ti t e debi y atı nı , F ars e de biy atı nı bi l mey e nle ri n dü şkü nü
ol du k l arı e de bi y at e k si kl i kl e r iç e ri r, Doğu y u i zah e tme y e y e tme z. Anc ak be ni m sözü nü e tti ği m şai r
3
»De ni z« mahl asl ı B eki r Kar adeniz şi i ri n he r tü rü nü, he r bi r nü v e si ni bi le n ve i şl ey e n şai rdi r. B eki r
Kar adeni z ’i n ü stü başı he m Me zopotamy a he m Kafk asl ar, he m Lati n Ame ri k a k ok uy or. Ve de aradak i he r y e r. E k meği aşı da, i ç tiği suy u da...
De ği şi mi , ye ni l e nme yi ve i nsanı n hata y apabi l e c eği ni bi rk aç sözc ük le he rhal de anc ak böy l e i f ade
e de bi l mek mü mkü n ol u rdu .
Üçüncü G i t meli Şi i r
g i tt i ğ i m yol doğr u değ i l nedense
h ayı r
şi mdi ki değ i l yalnız ca
h i çbi r i doğ r u değ i l
aslı na bakar san
(G i t meli Şi i r ler )
Ç ağdaş şi i ri n ü re ti ci le ri , ye ryü zü nde i nsanl ı k adı na ç ok öne ml i sözl e r söy lü y orl ar. Geç mi şte ol duğu
gi bi gü nü müzde de su smadan bu göre vi k orku su zca y e ri ne ge ti ri y orl ar. Şai rli ği n ol mazsa ol maz k u ral l arı ndan bi ri di r bu k u ral .
E l i mdek i »Y e di Y ı lı n Şi i rl e ri « adl ı k i tabı n sayf al arını gel i şi gü ze l çe v i riy oru m önü me aç ıl an bi r şii r,
»Al ı şamadı m« adı y l a. »C ey l an Gözl ü ye « armağan e di l mi ş bi r şi i r. U su l c a ok uy oru m. Se si me ku l ak
v e ri n:
Alı şamadı m
Ceyla n Gözl üye
bi n t ür lü sı kı ntı i çi mde
bi n t ür lü ez i yet yokluğ un
eli n eli mde
yür eğ i n uz ak
g öz ler i n t uz ak
sensi z li ğ i n canı ceh enneme
yalı nayak yür ümek kar da
ve kor u avuçlamak
seni sevmek
anlamadı n
bah ar g eldi ner edeyse
değ i şt i çok şey
öyle çok şey
öyle çok şey kabullendi m ki
şi mdi den
ama sensi z li k çok yabancı
alı şamadı m
(Yedi Yı lı n Şi i r ler i )
Şi i r ani de n bi ti y or. O y sa şi i r bi tmi y or, say f adan say f ay a ge çi y oru m y aşam de v am e di y or. Bi r şii ri bi ti ri p di ğe ri ne ge çe rke n sade ce sol uk l anı y oru m. Sonra y e ni de n ok uy oru m. Şi i rl e r zi nc i rle me si ste mi y l e bi rbi ri ne bağl anmı ş öy l e dev am e diy or y aşamı n ak ı şı . Bi r sonrak i şi i re ge çi y oru m y aşam he r
y önü y l e ay ne n de v am e di y or.
İl gi nç ti r, bu ve bu nu n gi bi bi rç ok şi i rde Er i ch Fr i ed be nze şme l e ri v ar. Oy sa B eki r Kar adeni z bu şi i ri
y azdı ğı nda Er i ch Fr i ed adı nı bi l e duy mamı ştı . Ama nası l v e ne re de n de mey i n, bi r şey le r bi rbi ri ni bul u y or i şte . Sonrak i y ı ll arda i se Er i ch Fr i ed’i n üç k i tabı nı Tü rk çe ye ç ev i rdi e şi Ulla’y l a bi rl i k te .
Gü nü mü z e de biy atı nda v arl ı ğı nı hi sse tti re n ç ağdaş şai rl e ri n say ı sı nı bi l miy oru m. Y azı l an şi i rle ri n de
say ı sı nı bi l di ği mi söy l ey e me m. Ama bi r şe y i ç e k i nme de n söy l e ye bi l iy oru m. Se v e rek ok u duğu m şai r4
l e ri v e onl arı n ü re tti ği şi i rl e ri . Bu şai rl e r ve bu şai rl e ri n ü re tti ği şi i rle r be ni m i çi n sade ce Anadol u
k ok u y or ol mal ı dı r k i , bu şai r de Anadol u k ok uy or.
Ge ç mi ş y ı l l arı n şai rl e ri k e ndi adl arıy l a ke ndi dü nyal arı nı taşı mı şl ar şi i rl e ri n i çi ne , gü nü mü z şai rl e ri
ne l e r y apı y or de rse m, y anı tı bi r ü st cü ml e de v e ril di . Y ani gü nü mü z şai rle ri de , k e ndi y aşaml arı nı
k e ndi şi i rl e ri ne ak tarı y orl ar. Bu ge le ce ğe su nu l an şi i rse l tari hti r bi li y oru m.
Be n y ı ll ar önc e i şç i şai r, i şç i y azar gi bi k av raml arı ü stü nde ge zi ni rke n şu nu öğre ndi m. Şai rl e r i k iy e
ay rı l ıy or. İşç i k öke nl i olu p i şç i e de biy atı ü re te nl e r, saray k ök e nl i olu p saray öze nti si tü rü e de bi y atı
ü re te nl e r. Bu ay rı m sade ce bana öze l di r. Be n he psi ni ay rı bi r ze v k le ok uy oru m anc ak , i şç i k ök e nl i
ol anl arı daha bi r hazl a ok u du ğu mu söy l e me li yi m. Ç ü kü onl ar da bana be nzi y or. Bu şai ri de onu n
i ç i n beğe ni yl e ok uy oru m. B ekir Kar adeniz be ni m iç in, bi raz Sabah att i n Ali ’di r, bi raz Orh an V eli , biraz
Er i ch Fri ed. Bi raz Samed V ur g un’du r, bi raz Sü mmani , hani Aşı k Şami l gi bi di r de se m, gi bi si f azl a olur.
Ta k e ndi si di r. Anadol u k ok u y or. Kar ac’oğ lan’dı r hec e bazı nda.
Anl atı mı n bu n ok tası nda, bi r şi i re dönme k i sti y oru m. Y ani şöy l e bi r dönü ş, şi i rl e bi r sol uk al mak
i sti y oru m. Söze B eki r Kar adeniz ’i n »Gi tme l i Şi i rl er« k i tabı ndan »Y e di nc i Sonrak i Baharl ı Şii r« adl ı
şi i ri y le de v am e tmek i sti y oru m.
Yedi nci Sonr aki B ah ar lı Şi i r
bah ar
er ken açar
bur ada
bah ar lı anı lar
yi nelenmesi n di ye
er kenden
yi nelensi n di ye
bah ar lı acı lar
dağ başı nda olsaydı
yür eğ i m
uyanmasaydı
kı ş uykusundan
(G i t meli Şi i r ler )
Şai ri n sözc ü k l e ri bü tü n söy l e ml e ri n adre si de mek ti r. Bu nu baştan anl at mak ge re k iy or. Ge re k e n bi r
başk a ol ay şai r şi i r söy l e mi ni ak tarı m ol arak ku rmay a başl ay ı nc a, ge zi nti le r, aç ı l an pe nc e rel e r, zaman di l i mi nde gi t gel me k ani zması y aşam i çi nde , v ar ol an şi i ri n hak k ı nı v e rmey i başarmak tı r. Hani
di y oru m ki , »De ni z« mahl ası y l a hec e şi i rle ri y azan ol u rsa, be n bu mahl asl ı şii rl e ri bu y azı y a al maz
mı y ı m?
O k uy al ı m:
Ker van Oldum
Yola çı kt ı m kır k yı l önce Çor uh ’t an
Ker van oldum koca dünya yüküne
G öz ler i m h aber i bekler M eri h ’t en
D üşüncemde g eli r h er g ün yakı nsa
B oşa t utt um beş yüz ümü bi ni mi
Her köşede bı r akt ı m bir yanı mı
Onca g üz el paylaşt ı çok g ünümü
Ancak bu g önlümü ver di k t eki ne
D ör t nala kaldı r ı p sevda at ı nı
G eçer i m ben ar şı n yedi katı nı
Oluşt ur ur par çalar ya büt ünü
G övde olur yapr ağ ı na köküne
5
Emekler i ver i p de eki n bi çmedi n
Ecel köpr üsünden dah a g eçmedi n
De ni z’le bar ı şı p kucak açmadan
Si t em edi p gi der i m h ep di ki ne
(Ker van Oldum )
Bu ke rv an şi i r de ry ası nda y ol alı rk e n bi z sözü nü e tti ği mi z şai ri bi raz ol su n tanı y al ı m.
Be k i r Karade ni z
1 9 5 7 y ıl ı nda Artv i n’i n Y u k arı Xod (şi mdi k i adı Yu k arı Made n) k öy ü nde doğdu . İl k v e orta öğre ni mi ni Artv i n’de , y ü k sek öğre ni mi ni Ank ara’da tamaml adı .
Aşı k l ı k ge le ne ği ni n y ay gı n ol duğu bi r çe v re de büyü dü v e bu gel e nek te n e tk il e ndi . Bağl ı ol arak e de bi y at v e mü zi k le kü çü k y aşl arda i l gil e nme ye başl adı . 1 4 y aşı nda bağl ama ç al mayı öğre ndi . Ku ze y doğu Anadol u ’dan başl ay arak öte k i tü m y öre le ri i nce l e di . Araştı rmal arı sı rası nda y azı lı , sözl ü v e görse l boy u tl u ç ok bü y ük bi r arşi v ol u ştu rdu . Bu ve ril e ri n bi r böl ü mü nü şai rl e r/aşı kl ar i çi n hazı rl adı ğı
i nte rne t si te l e ri nde de ğe rle ndi rdi .
Ge l e ne k sel tü rk ül e r ü ze ri ne ay rı ntı l ı araştı rmal ar ge rç ek le şti re n Karade ni z, önc e l e ri y al nı zc a y azması na k arşı n, gi de re k k e ndi y azdı ğı y a da başk a şai rl e ri n/aşı k l arı n şi i rl e ri ni de be ste le me ye y öne l di .
He ce l i şii r gel e ne ği ne bağl ı ol arak ke ndi ne özgü tü mü y le ye ni y önte ml e r ge li şti rdi v e u y gu l adı . Ay rı c a şi i rl e ri başk a sanatç ı l ar taraf ı ndan da be ste l e ne re k y oru ml andı .
B eki r Kar adeni z ’i n f ol k l or v e mü zi k araştı rmal arı ABD’de n Jap ony a’y a, Ru sy a’da n Al many a’y a de k
bi rç ok ü ni ve rsi te ni n k ü tü phane si gi rdi ve y ardı mc ı de rs ki tabı y a da k ay nak ol arak ku l l anı l dı .
Ö y kü , şi i r, çe v i ri ve y azı l arı de ği şi k ü l ke le rde y ay ı nl anan Karade ni z, e de biy at v e mü zi ği n y anı nda
f otoğraf l a u ğraşmak tadı r. Ay nı zamanda bi r y ayı nev i nde ge ne l y ay ı n y öne tme nl i ği v e e di törl ü k y apmak tadı r.
B eki r Kar adeniz ’i n »Ye di Yı l ı n Şi i rle ri « (Ku m, 1 99 6), »U zay da Bi r Işı k « (Ku m, 1 9 99 ), »Ge c ik mi ş Şii rl e r« (Ku m, 1 9 99 ), »Ke rv an O l du m« (Ku m, 2 00 0), »Gi tme l i Şi i rl e r« (Ku m, 2 00 0 ), »Gü n Döndü «
(Ku m, 2 0 0 1 ), »Z amansı z Şi i rl e r« (KaraMav i , 20 0 8 ) adl ı şi i r k i tapl arı , »Hodl u Nok sani -Y aşamı v e Şi i rl e ri « (Ku m, 2 0 00 ), »Artv i nl i Hal k Şai rl e ri « (AAKY D, 2 0 0 2 ), »1 9 0 0 ’de n 2 0 0 0 ’e Hal k Şii ri « (Atı l ı m
Ü ni v e rsi te si , 20 0 7 ), »Tü rk ü le r-Kü ll i y at« (6 C i l t) (KaraMav i , 2 0 10 ) O rhan Bahç ı v an’l a bi rl ik te hazı rl adı ğı »Doğu l u Hal k Şai rl e ri « (KaraMav i , 2 0 1 0 ), Se y fe tti n Kay a’y l a bi rl ik te hazı rl adı ğı »Hod Tü rk ü l e ri « (KaraMav i , 2 0 11 ), Al i C e m Ak bul u t’l a bi rli k te hazı rl adı ğı »Ale v i -Be k taşi Şai rle ri « (8 C il t)
(KaraMav i , 2 0 1 4 ) adl ı araştı rmal arı v e Ul l a Karade ni z’l e bi rl ik te çe v i rdiği »E ric h F ri e d-Se ç mel e r«
(P api rü s, 1 9 94 ), »E ric h F ri e d-Vatansı z 1 00 Şi i r« (Kav ram, 1 9 98 ), »H. M. E nze nsbe rge r-Seç me Şi i rl e r« (Kav ram, 1 9 98 ), »E ri c h F ri e d-Se v gi Şi i rle ri « (Ku m, 2 0 00 ) adl ı k i tapl arı y ay ı nl andı .
Bu na be n de başk a bi r bi l gi e k le me l iy i m. B eki r Kar adeni z , hi ç bi r ye rde , ortamda y a da bi y ograf i de
be l i rtme di ği , sözü nü e tme di ği bi r i ş y apmak tadı r. Y ak l aşı k 2 5 yı l dı r y arı re smi bi r k u rul u şta sosy al
hi zme t u zmanı ol arak ç al ı şmak tadı r. Y ani y aşamı nı y azdı k l arı ndan de ğil , bu i şte n i dame e tti rme k te di r. Bu nu bel i rtme mi n bi r başk a ne de ni i se , gü nde se k i z saat apay rı bi r i şte ç al ı ştı k tan sonra bu k adar e se ri me y dana ge ti rme si nde k i si hi rdi r.
Bi l gil e ri al dı k tan sonra gü ze l bi r şi i r ok uy al ı m şairde n. Asl ı na bak ı l ı rsa »Masal ı n S onu « ol s a da şi i ri n adı , masal ı n daha başı nday ı z diy el i m bi z. Bel li ki bi ti re me di ği , y arı m bı rak tı ğı ç ok şe y i n oğl u
arac ı l ı ğı y l a dev amı nı dü şle me k te di r. Ki mbi l i r be lk i de y aptı k l arı de ği l y apamadı k l arı na il i şk i n bi r i ç
ç e ki ş ol mak ta bu rada y azdı k l arı . Bu rada ye r al masa da y ay ı nl anac ak bi r sonrak i k i tabı nı n adı »Ge ri
Ge l me z P i şmanl ı k l ar« ol du ğu na göre daha e pe y benze r i ç çe k i şle r y aşamak tadı r anl aşı l an.
M asalı n Sonu
Oğlum a
ve bi r g ün
duyduklar ı nı
6
yalnı z ca
bi r masal h oşg ör üsü
ve r ah at lı ğ ı yla
di nleyebi ldi ğ i nde
ve o denli i çi nde
h i sset t i ği nde
anlat ı lanlar ı
ve belki de
h i ç bi r kayg ı
ve kor ku
ve t elaşa
kapı lmaksı z ı n
neler yaşamı ş i nsanlar
bi z den değ i şi k
di ye sor duğ unda
kendi kendi ne
sonr a da
g eleceğ e i li şki n
h er h angi bi r h esap yapmadan
yalnı z ca
yalnı z ca öylesi ne
bi r bur ukluk h i sset t iğ i nde
ve g öğ sünün t am or t ası nda
bi r yer ler de
i nce bi r sı zı duyduğ unda
ve soluk almanda
bi r anlı k bi r z or laşma sez di ğ i nde
ama yi ne de
az ı cı k h uz ur la
g ülümseme beli r di ğ i nde
yüz ünde
anlat maya devam ed er si n
bu masalı
bı r akt ığ ı m
ya da unut t uğ um
ya da t opar layamadı ğ ı m
ya da ucunu kaçı r ı p
söz cükler i
bi r bi r i ne kar ı şt ır amadı ğ ı m yer den
(G eci kmi ş Şi i r ler )
Bu bağl amda B eki r Kar adeni z şi i ri n he r y önü nü y ok l amı ş. He r damarı na ak mı ş, he r bi r bağı nı , bahç e si ni ge zmi ş ve k arşı mı za ç ı k mı ş ü stü , başı , e li , ay ağı şii r k oku y or. Be n k i tap sayf al arı nda ge zi ni rk e n, sank i Anadol u ’dan O rtad oğu ’y a, P ari s’te n İsv e ç ’e k adar şe hi r şe hi r, k öy k öy , dağ dağ ge zi nti le r
i ç i ndey i m.
B eki r Kar adeniz şai rl e r arası nda il gi nç bi r örne k ti r, şai r şi i ri nde ke ndi ne has bi r anl atı m dü ze y i y ak al amı ş. Ke ndi ne has bi r y ol e di ne re k bu y olu öze nl e k oru ması i se şii rl e ri ne bi r başk a anl am k atıy or.
He ce l i şi i rde gel i şti rdi ği bi r bi ç i mde n de söz e tmek ge rek . Adı tam be ll i ol masa da bi ç i mi i ti bariy l e
ü ç boy u tl u bi r öze ll i k taşı dı ğı ndan bel k i de böy le adl andı rmak ye ri nde ol u r. Şi i r i lk bak ı şta 1 5 hec el i
bi r di v an gi bi görü nme k te . Anc ak v u rgu l arı na göre ok u ndu ğu nda ü ç ay rı şi i ri n ol du ğu anl aşı l mak tadı r. 8 hec el i bi r şi i r v e 7 he ce l i bi r şi i r ve bi rle şinc e anl am bü tü nl üğü ol u ştu ran 1 5 he ce l i bi r şi i r
y apı sı . Ö rne k :
D eğ i şmem
Ey sevg i li döner bi r g ün B öyle gi t mez devr anı n
Haci z koysan t üm var ı ma M ala öz ü değ i şmem
N e et sen de sana h er g ün B ayr am olmaz evr eni n
7
Yanar ı m kendi nar ı ma Küle köz ü değ i şmem
Kalsam sah r anı n düz ünde Yoluma kır k şer dolsa
D ur ur um dost un söz ünde Eğ er g er çek bi r yolsa
B at ı p çı ksa yer yüz ünde Her bi r canlı yok olsa
Kı r an gi r se de ar ı ma B ala t uz u değ i şmem
De ni z’de kalmayı p damla Kur usa suyum ar kı m
T oplanı p da cemi cümle Et seler beni m t er ki m
Yaşar ı m sessi z ce g amla Yı kı lsa evi m bar kı m
Yoksulluk çuldur der i me B ola az ı deği şmem
(Ker van Oldum )
Bi r ye rde sol uk l anı p soru y oru m k e ndi k e ndi me , de v ri m ne di r? Sonra dönü p k e ndi soru mu k e ndi m
y anı tl ı y oru m. Dev ri m tek bi r de ği şi m de ği l di r. He r al anda he r zamanda sü re k l i ve ak ar ol mak tı r. Şi i rde de v ri m B eki r Kar adeni z ol mak tı r. İşi n ge rçe k yani da bu du r.
Ç ağdaş şai r i ste r k adı n, i ste r e rke k ol su n, be ni m iç i n geç e rli ol an y anı dü şü nc e bazı nda şi i r y azark e n, ge rç e kl e ri n ü stü ne acı ması zc a basan, k ork u su zc a sözc ü kl e ri sav u ran yü re k ti r. İşte be n bu k ork u su z y ü re k le ri n önü nde say gıy l a e ği l iy oru m. Bu yü re k le rde n bi ri de B ekir Kar adeniz ’di r diy oru m.
Bu sözl e r sanı rı m ok u du ğu m v e anl atmay a ç al ı ştığı m şi i rle ri tanı ml amay a ye tmi y or. Bi rk aç şii ri bu
k ü çü k y azı nı n iç i ne ak tararak , sü sl ü pü sl ü sözl e ri topl ay ı p y azı y a dol du rarak önü mde ki ge rçe ği y oru ml amay a y e tmiy or. Ö nü mde k i ge rçe k Anadol u gi bi somu t du ru y or. He r hal i yl e . Bu nu be n ç ok iy i
bi l i y oru m.
Y aşay an şi i r i nsan y aşamı na k ork u su z bi r y oru m ge ti re n şi i rdi r. E zbe rle ri bozan, dü şü nc e le ri al tü st
e de n şi i rdi r. Şai r y aşadı ğı somu t ge rçe k le re , bi rey se l ye te nek l e re ve de ği şi k görü ş açı l arı na bağl ı
ol arak de ğe rl e ndi ril i r.
Bi r te pk i di r y aşay an şi i r, y aşama başk al dı rı dı r, dahası şai ri n k e ndi y aşadı ğı öz dü ny ası yl a, öz özü nü n he sapl aşma sı dı r. Bu he sapl aşma, zamanl a e sk i de ğe rl e re y öne l e n bi r hay kı rı ştı r. Bu hay k ı rı ş he r
di ze de ke ndi ni bi r di re ni ş bi ç i miy l e sorgu l ar.
Baze n bu sorgu l ama ve ke ndi iç i nde y e ni de ğe rl e r taşı r. Y e ni tanı ml ar ol u ştu ru r. O lu şan bu de ğe rl e r
v e tanı ml ar, bi r bak ı ma şai ri n gü nc e si ni su yü zü ne taşı rk e n, ge l e ni n gi de ne k arşı di re ni şi di r.
Bu di re ni ş şi i rde de v ri mi ge ti re n di re ni şti r. Var olan k u rul u bi r dü ze n ve dü ze ne hük me de n dü şü nc e ni n ortası na dü şe n şi i rl e r e zbe rle ri bozu y or. Hük ü mranl ı k dağı l ıy or.
Şi i r ü stü nde v ar ol an e sk i hü kü mranl ı k sarsı l ı nc a, bu sarsı ntı »U zay da Bi r Işı k « di ye n şai ri n k i tabı ndan ay nı adl ı şi i ri ok uy oru m.
B ana
Uzay da B ir Işık
D er i nler den g eli p g üne ulaşt ı m
Yüz eyde bu yaşam mal oldu bana
D oğ u bat ı g üney g ezi p dolaşt ı m
Kuz eyde buz ullar sal oldu bana
B enli ğ i mi h alden h ale bür üdüm
Kadi r bi lmez beyi nler de çür üdüm
Yet medi bu dünya M ar sa yür üdüm
Uz ayda bi r ı şı k yol oldu bana
De ni z’le yür ekt en söyleşt i ğ i mi z
B i r bı çak sı r t ında eğ leşt i ğ i miz
İ çer ek bi r ömür paylaşt ı ğ ı mız
D üz eyde bi r damla g öl oldu bana
8
(Uz ayda B i r I şı k)
Anadol u e de bi y at sahası nda ö ne ml i gördü ğü m bi r ol ay v ar. Topl u m ol arak , ge ne l anl amda bi r sosy al
de ği şi mde n geç iy oru z. Bu geç i ş u zu n bi r zaman al abi l i r. Ö ne ml i ol an bu geç i ş sü rec i ni n başl aması dı r. Şai rle r topl u ml arda böy l e si deği şi ml e ri n e n e rk e n habe rc i si olu rl ar. Bu anl amda şi i rle r ü re ti rl e r.
Y ani bi r ne v i e rke n u y arı de ni le n si ste mi şi i rl e ri arac ı l ı ğı yl a dı şa y ansı tı rl ar. Şai ri n şi i rl e ri nde k öhne
bi r si ste mi n y ı k ıl dı ğı nı v e ye ri ne ye ni bi r dü ze n ge ldi ği ni n habe ri ni al ıy oru z.
O k u duğu m bazı şii rl e rde bi r şey le r ol uy or, bi r şey l e r gel -gi t gi rdapl arı nda dol anı y or ama ne de nse
dü şü nc e le r i mge le ri n iç i nde se y re diy or. İmge le r k apal ı i mge deği l , sadec e şai ri n y aşamı nı bi l me k ve
o pe nc e re de n gözl e mle me k ge re k l i .
O k u duğu m şi i rl e ri n sonu nda ne ol u y orsa ol u y or. Şai r ol ay l arı baze n apaç ı k se rgil e rke n, baze n de
onl arı gi z i çi nde bı rak ıy or. Y ani bi raz i mge ol ayını n ark ası na gi zl e ni y or. Şöy l e de se m daha doğru
ol ac ak : Şai r be ni m sözü nü e tti ği m şey l e ri i mge l e rl e v e rmi ş. Sanı rı m şai rl ik te bu ol sa di y oru m.
Şai ri n »Ke rv an O l du m« k i tabı ndan bi r şi i r daha ok u y alı m. Çü nk ü he ce şi i rle ri ol an bu k i tabı nı ç ok
be ğe ndi ği mi söy le me li yi m.
B eni
Yaşam meydanı nda g i r di m savaşa
Haksı z lı ğ a esi r kı ldı lar beni
Koşt ur makt an g eçemedi m yava şa
B i r bedendi m bi ne böldüler beni
D olu düşt ü bah çeler e bağ lar a
Poyr az est i bu g enceci k çağ lar a
Kar bor anda çı kar dı lar dağ lar a
Kur t lar la sür üye saldı lar beni
D üşmüş oldum bi r kez çar esi z aşka
G ör meden g eçseydi g öz ler i m keşke
Ki mse yokmuş g i bi dünyada başka
Her şeyden sor umlu bi ldi ler beni
D ah a g onca g üller i mi der meden
Yer i mi yur dumu bana sor madan
G öz ler i ni n önündeyken g ör meden
Ar ayı p De ni z’de buldular beni
(Ker van Oldum )
Şai r se ssi z k al mak tan k ork ar, se s si zl i k şai ri n y ok ol u şu du r. Şi i r şai ri n di l i di r, dü şü nc e si di r, topl u ml a ol an il e ti şi mi di r. Bu i l e ti şi mi ne k adar hal k tan y ana, hal k tan bi ri ol arak i şle rse o k adar k azanı r.
Y ani bi r şai r hal k a doku nabi l i y or mu ? Hal kı n duygu su nu dü şü nc e si ni ke ndi öz be nli ği gi bi hi sse de bi l i y or mu ? Ö ne mli ol an be nce bu du r.
Bu tü r y azı l arda gel e nek ti r şi i r di ze le ri ü stü nde ge zi ne rek tanı tı m y azı l arı y azı lı r. Böyl ec e şai ri n
dü ny ası na y ak ı n ol u nmay a öze n göste ri l i r. Be n de bu nu bi raz f ark l ı y apı y oru m, di ze de n ç ok şii ri n
tü mü nü al ı p şi i rle rl e şai ri n dü ny ası nı y ak al amay a ç abal ı y oru m. Bü tü nde n parç ay a gi tme k y önte mi ni
be ni msi y oru m. Anc ak y i ne de hiç bi r zaman şai ri n dü şü nc e le ri ne tü mü yl e y akı nl aşmak mü mk ü n ol amaz. Hangi şi i ri n, ha ngi ru h hal i y l e y azı l dı ğı nı ve i çi nde ne y i n sak l ı ol du ğu nu mu hte mel e n şai ri n
k e ndi si ni n aç ı kl amaması du ru mu nda bi r şey le r he p gi zli /gi ze ml i k al ac ak tı r.
De ği şi mi n habe rc i si ol an şai rl e r de rke n bak ı n şi i r ne diy or. »Ark ası görü nse se v gi dağı nı n« zaman
adı nı i l mek il me k y ak al amak . »Tu tu l mu ştu r ç ok tan su l arı n başı « tabi atı n ak ı şı nı di nl e mek . Y a da e n
gü ze li »Gü n Döndü « k i tabı nı aç ı p bu i smi taşı y an şi i ri bü tü n ol arak ok u mak . »He rk e s tanı ğıy k e n
k e ndi ç ağı nı n« de rke n asl ı nda k i msey e bi r şey öğre tmi y or. Ak ı l v e rme k gi bi bi r ni ye ti y ok zate n.
Y al nı zc a he r şe yi he rke si n bi l di ği ne , ası l me se l e nin bi l mi y or gi bi y aptı ğı na v u rgu y apı y or. Y ani k ral ı n ç ı pl ak ol du ğu nu söy le me k le söy le me mek arası ndak i i nce sı nı r...
9
G ün D öndü
G ündöndü sevdi ğ i m değ i şt i z aman
B i r t ek soluk alamadan g ün döndü
B at t ı g üneş dağ lar oldu kar duman
D ost yanı ma g elemeden g ün döndü
Ar kası g ör ünse sevg i dağ ı nı n
G ülü mü solar dı gönül bağ ı nı n
Her kes t anı ğ ı yken kendi çağ ı nı n
Anlayı p da bi lemeden g ün döndü
T ut ulmuşt ur çokt an sular ı n başı
B i nler le paylaşt ı m bi r çanak aşı
Kafest e bar ı nmaz özg ür lük kuşu
G ökyüz üne salamadan g ün döndü
Kemli k der yası nda yemi şi m vur g un
B or an ort ası nda yaşar ı m durg un
B i r ömür Çor uh ’la akı p da bir gün
De ni z’ler e dolamadan g ün döndü
(G ün D öndü)
Şai r hi ç bi r zaman u mu tsu zl u ğa dü şme mel i . Şai r en k atı k aranl ık ta bi le ç ı ra gi bi y anmal ı dı r k i çe v re si ne bi r y ararı dok u nsu n. Şi i r y azanl ar sözü n özgü l ağı rl ı ğı nı ke ndi öz bi l i nc i nde be sle yi p bü y ü tü rl e r. Söy le me k i ste di kl e ri he r ne i se onu bu özgül ağı rlı k i l e tartarl ar v e di ze l e re ak tarı rl ar.
Şai r hal k adı na be de l öde mey i ke ndi si ne göre v say ar. Ö zgü rlü k de ni le n k u tsal ı n aşı ğı dı r. De rl e r ki
şi i ri n i ç i nde , öl ü msü zl ük ik si ri v ardı r, L okman Heki m adı y l a anı l ı r. Be nc e ası l öl ü msü zl ü k i k si ri şi i rdi r v e şi i ri n Lok manı da şai rdi r.
Şai ri n y aşam di l i şi i rdi r, e le şti rme nl e r y a da böy l e si bi r tanı tı m y azı sı y azanl ar, şai ri n şi i r di ze le ri ne
ak ı ttı ğı sözc ük l e ri sı ral ay ı p onu n ü stü nde dü şü nce l e ri ni söy l e rl e r. Kanı mc a ge ne l de k adı n şai rl e ri n
di l i zate n ana di l de ni le n ol gu du r. Sözc ük le rde n söz e tme k ge rek si z diy oru m. Di l i bü tü n al mak ge re k iy or. Ana di l k av ramı nda.
Bi rç ok u stanı n da söy l e di ği gi bi , somu t şi i r k apal ı k u tu de ğil di r. Şii r anl aşı l ı r ol mal ı . Şii ri n ne de di ği k i me se sl e ndi ği , k i mde n y ana, k i me k arşı ol du ğu anl aşı l mal ı . Be n ok u du ğu m v e di nl e di ği m şi i rl e rde bu tanı mı bu l uy oru m. Şai r B eki r Kar adeni z ’i n y azdı ğı k i tapl ar dol u su araştı rma v e şii rl e rl e
k i mde n y ana ve k i me k arşı ol duğu nu anl atıy or.
Şai r ol mak ç ok k ol ay dı r, şi i r y azana e n k e sti rme y ol dan şai r di y orl ar. Anc ak ge rç ek şai r ol mak bi r
göz k ı rpı mı sade l iği nde v ar ol mak tı r. Se s ü stü nde ge zi ni rke n bi r göz k ı rpı mı N az ı m, Enver G ökçe,
Er i ch Fr i ed, dahası Or h an V eli , N oksani de rk e n topl ay ı p de rl e di ği m bi r göz k ı rpı mı şai rdi r B eki r Kar adeni z .
He ce şi i riy l e , se rbe st şi i ri yl e , dahası di v an şi i ri yl e , y ani k ı sac a şi i ri n he r tü rü nü u stac a y azan başarı l ı ol du ğu nu bil di ği m, şai r dostu m B ekir Kar adeniz ’i k u tl uy oru m.
O rhan Bahç ı v an
(Gü ne y De rgi si 6 9 , 2 0 14 )
10
Download

Yazıyı pdf olarak indirebilirsiniz.