i : 44
7 Şubat 1326
dan kanaati kâmile hâsıl ettik. İşte bunu, şu milletten
izâle emeHyle baza kayıtlar tay ve bazı kayıtlar ilâve
olunması, mücerret bu fikir üzerinedir. O iki büyük
mahzurdan birisi, idarei sabıkada mesleki mukaddesi
ilmin imtihansız olmak itibariyle tenezzül eden kad­
rini temin ve tezyit et3m.dk, fakat ne ile temin etmek?
Ulema icazet aldıktan sonra behemahal tezhibi ah­
lâk etmek vazifesi ile neşri ulûm ile mükelleftir. İl­
min neşrini arzu edenler mazharı müsaade olmuşlar­
dır. Bu, ne kadar büyük bir meseledir.
ikinci bir mahzur daha, yine imtihansız olmak ha­
sebiyle idarei sabıkada kutsiyeti ilm, mesleki ilm te­
nezzül ettiği gibi, müdafai vatan emri mühimmi de
haylide tezelzüle uğramıştı. Şüphesiz bu, bizim için
gayet mühimdir, bunu da imtihanla takyit etmek icap
eder, bunu da kabul ederiz. Paşa hazretlerinin bu
haptaki hüsnü niyet ve himmeti âlilerine teşekkür
ederiz. Çünkü, tay edilen, ilâve edilen şeyler şayanı
dikkattir.
Yalnız Paşa hazretleri söylediler ki, askerî mek­
teplerinde iki sene terfii sınıf edememek hususunu di­
ğer mekteplere ve medreselere teşmil etmek emelin­
deyiz. Biz, onu kabul ederiz. Lâkin bendeniz, yalnız
imtihan meselesinde nazarı dikkatlerini celp ederim.
Diyeceğim ki, Kâmil Efendi
biraderimiz
söyledi,
m'e'kâtibin imtihanı
mütavâliyen 2 senedir. 2 sene
mutlak olursa bir mahzuru
mutazaımmındır. Rica
edenim, ne için? Çünkü ilk senede talebe imtihan
vermez; Bir de dördüncü senede vermez, İşte iki im­
tihan oldu. Mekâtibi mülkiye talebesine bu teşmil
edilmiyor.
M A H M U T ŞEVKET PAŞA (Devamla) — Mektspin umum müddeti tahsiliyesi zar-fmda iki defa im­
tihan verememektir.
Mütavâliyen
iki defa
imtihan
verememek değil.
İL YAS SAMİ EFENDİ (Muş) — Bugün mekâ­
tibi askeriyede böyledir. Bendeniz iki senenin her­
halde mütsvâli olmasını teklif ediyorum. Bu, gayet
mühimdir. Çünkü biz bile burada o kadar serbest
idarei kelam edemiyoruz. Halbuki, ilk sene heyeti
muhtereme huzurunda o talebe nasıl kolayca imti­
han verebilir? Belki bu cihetler delil olmaz, fakat vâkidir. Bir hicap neticesi imtihan veremez. İkinci se­
nede bunu takip etti mi olmaz. Binaenaleyh, sınıftan
dönmek mütavâli olmalıdır.
Bir sözüm daha var, her ne kadar başka maddeye
aitse de, bir defa daha söz söylememek için, Reis
beyefendi hazretlerinin affı âlilerine itiraren şimdi söy­
C: 2
leyeceğim. Gerçi ahar bir maddeye aittir, o da nedir?
Havadimiz olan Kürdistan'da ve bilhassa Muş'taki
medârisin efatul ve ulemaya menba olduğu herkesin
meşhut ve mesbutudur.
SAİT EFENDİ (Üsküp) — Tasdik ederim öyle­
dir.
İLYAS SAMİ EFENDİ (Devamla) — Zatıâliniz
bulunmuşsunuzdur, başkalarının da malumudur. Ora­
da garip kademeler vardır. İkâmet ile medrese nişin
olmak kaydını ilâve
buyurmuşlar. Medrese nişin
takyit edilmemiş. Belki talebenin
mezun olmaları,
yani sair yerlerde yatabilmeleri müftülerin ve naiple­
rin müsaadesine, iznine bırakılmış. (Bu madde da­
ha okunmadı sadaları)
Rica ederim, okunmadı, fakat sonra söylemekten
ise şimdiden nazarı dikkatinizi celp etmek istiyorum.
Rica ederim, sözümü kesmeyin. Reis bey de müsaa­
de etti.
ABDÜLHAMİT
ZEHRAVİ
— Olmaz efendim, o>maz.
EFENDİ
(Hama)
İLYAS SAMİ EFBDİ (Devamla) — Riyaset va­
zifesini siz yapacaksanız o başka. Muş'un, merkezi
hükümet olmak itibariyle, mertbağı ilim olması emin
olunuz ki, kurası sayesindedir. Bu kurada ise, itiraf
buyuruiduğu üzere medrese yoktur. Medrese olmadığı
için, kendileri her yerde medrese olmadığını itiraf
ediyorlar, Başka yerlerde yatacak olan garip talebe
müftülerin iznine tâbi olacak olursa Malazgirt vesair
civar köylerde ne naip, ne de müftü var. Zaten med­
resesi de yok. Talebe nereden, kimden izin alacak?
Onları izne tâbi tutmak caiz değildir. Bu merkezi, hü­
kümet olan yerlere belki teşmil edilebilir. Lakin o
vahşi ve bedevi kura ahalisi ki, onlar, orada hasbeteniiliah tahsili ilm ederler. Askerden kurtulmak ümi­
diyle değil ve birçok efâdıl yetiştirmişlerdir. Medrese
nişin kaydı olmasın, nitekim yerliler için yoktur.
Çünkü müsavatı muhildir. Mademki yerli evinde yatı­
yor, bu adam imtihana tâbidir, bu adam muayenei
askeriyeye tâbidir, artık fazla ne ister?
' KEMAL BEY (Harbiye Nezareti N. Binbaşı) —
Nerede yatsın?
İLYAS SAMİ
yerde yatsın.
EFENDİ (Devamla) — İstediği
MAHMUT EVŞKET PAŞA (Harbiye Nazırı) —
Efendim, bir mektepte iki sene terfii sınıf edemeyen­
ler hakkında mekâtibi askeriyede câri kaidenin me­
kâtibi mülkiyede tatbik edilmediğini söylediler.
TBMM KUTUPHANESI
Download

i : 44 7 Şubat 1326 C : 2 dan kanaati kâmile hâsıl ettik. İşte bunu, şu