BR
% Ü
10 K
0 SE
KO L
SG UZ
EB MA
05 G NL
34 İRİ AR
w 70 ŞİM I D
w 6 C A
w
.is 55 İ İ NIŞ
pl 17 Ş P M
an 0 L A
io 43 AN NL
rn 2
I
ek 2 I H K G
le 15 AZ Ü
ri. 1 I V
co 1 RL EN
m 02 A C
TM E
AK Sİ
İL
İÇ E
İN
YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Hazırlayan Evren SUBAŞI 2010 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi
YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Hizmetler sektörünün uluslararası pazarlara açılmasının dünya pazarlarının küreselleşmesinde büyük bir etkisi olmuştur. Türk yurtdışı müteahhitlik hizmetleri Türk hizmetler sektörü ihracatına katkıda bulunan başlıca sektörlerden biridir. BR
% Ü
10 K
0 SE
KO L
SG UZ
EB MA
05 G NL
34 İRİ AR
w 70 ŞİM I D
w 6 C A
w
.is 55 İ İ NIŞ
pl 17 Ş P M
an 0 L A
io 43 AN NL
rn 2
I
ek 2 I H K G
le 15 AZ Ü
ri. 1 I V
co 1 RL EN
m 02 A C
TM E
AK Sİ
İL
İÇ E
İN
Türk müteahhitliğinin yurtdışına açılması 1970'lerin ilk yarısında başlamıştır. Müteahhitlerimizin hizmetlerini ihraç ettikleri ilk ülke Libya olmuştur. Türk müteahhitleri Libya projelerine, gerekli teknolojiyi Avrupa ülkelerinden ithal ederek başlamışlardır. Daha sonra büyümekte olan Türk müteahhitlik hizmetleri diğer uluslararası piyasalara Irak, Ürdün, Suudi Arabistan, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Yemen ve İran gibi Ortadoğu ülkelerinden başlayarak girmiştir. 1980'lerin başından itibaren Türk müteahhitleri eski Sovyetler Birliği’ne girmişlerdir. Bugün, 75 ülkede, uluslararası müteahhitlik standartlarının bütün finansal, yönetimsel ve teknolojik araçlarını kullanarak çalışmaktadırlar. Türk müteahhitleri müşterileri ile çok iyi ilişkiler kurmuşlar, bölge ve iş çevresinin ilk elden bilgisini elde etmişler ve gerek Türk işgücüne iş sahası sağlayarak gerekse Türk ürün ve inşaat malzemelerini kullanarak geniş bir yelpazeye dağılmış olan projeleri başarıyla tamamlamışlardır. Bugün Türkiye, müteahhitlik hizmetleri ihraç eden dünyadaki başlıca ülkeler arasındadır. Türk müteahhitleri, güvenirliliği, yaratıcılığı ve maliyet avantajı ile, uluslararası inşaat pazarında dünyanın en büyük müteahhitlik firmaları ile rekabet edebilmektedir. 1972­2009 döneminde Türk müteahhitlik firmaları 75 ülkede 5000’in üzerinde projeyi tamamlamışlardır. Aynı dönem Türk müteahhitlerinin yurtdışında üstlendikleri projelerin toplam değeri 155 milyar dolara ulaşmıştır. Tanınmış uluslararası sektör dergisi “Engineering News Record” (ENR) tarafından her yıl yapılmakta olan bir araştırmanın sonuçlarına göre 2008 yılında 23 Türk Müteahhitlik Firması dünyanın en büyük 225 uluslararası müteahhitlik firması arasında yer almıştır. 2009’da ise bu sayı 31’e yükselmiştir. Bu sayı itibariyle Türkiye, 50 firması bulunan Çin’in ardından listede ikinci sıraya yükselmiştir. İtalya, 26 firmayla Türkiye’yi izlemiş, geçen yılın ikincisi ABD, ise bu yıl dördücü sıraya gerilemiştir. Geçmiş yıllarda yurtdışında gerçekleştirilen yapılarda birinci sırayı konut inşaatları almıştır. 2000 yılından sonra ise ilgi çekici bir dönüşüm yaşanmış ve üstlenilen işlerde, endüstriyel yapılar başta olmak üzere proje çeşitlenmesi başlamıştır. Bu dönemde, endüstriyel tesisler, yol­köprü­tünel, petrokimya tesisleri ve havaalanları gibi yüksek düzeyde uzmanlaşma, proje yönetimi becerisi ve ileri teknoloji gerektiren proje türlerinin toplam iş hacmi içindeki payı ciddi oranda artmıştır. Konut projelerinin yurtdışı işler içerisinde geçmişte birinci sırada olan ağırlığı ise büyük ölçüde azalmıştır. Son dönemde alınan işler küçük projelerden büyük ve teknoloji ağırlıklı projelere doğru ilerlemekte, pazar çeşitlenmesi devam etmektedir. Geleneksel pazarlardaki payın artırılması çabalarının yanı sıra Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya ülkelerine artan bir ilgi mevcuttur. 2008 yılı dünya ekonomik krizine kadar petrol fiyatlarının yükselmesi paralelinde petrol zengini ülkelerdeki iş olanaklarında artma eğiliminin devam etmesi beklenmekteydi, ancak krizle birlikte bu beklentiler ertelenmiştir.
© İGEME ­ İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, 2010 Yerli ve yabancı firmalarla konsorsiyumlara ve beraberinde küresel düzeyde markalaşmaya yöneliş gözlenmektedir. Bu bağlamda bir başka eğilim, Türk firmaların önceleri müteahhit olarak adım attıkları ülkelere şimdilerde büyük çaplı tesislerin yatırımcısı ve işletmecisi olarak gitmeleridir. ÜLKELER BAZINDA TÜRK MÜTEAHHİTLİK FİRMALARININ YURTDIŞINDA ÜSTLENDİKLERİ PROJ ELER BR
% Ü
10 K
0 SE
KO L
SG UZ
EB MA
05 G NL
34 İRİ AR
w 70 ŞİM I D
w 6 C A
w
.is 55 İ İ NIŞ
pl 17 Ş P M
an 0 L A
io 43 AN NL
rn 2
I
ek 2 I H K G
le 15 AZ Ü
ri. 1 I V
co 1 RL EN
m 02 A C
TM E
AK Sİ
İL
İÇ E
İN
Türk müteahhitlerinin yurtdışında imzaladıkları kontratların tutarı 2002 yılında 1,7 milyar ABD Dolar iken 2008 yılına geldiğimizde Türk müteahhitlerinin üstlendikleri projelerin 23,6 milyar ABD Dolara ulaşmıştır. Dış Ticaret Müsteşarlığı­Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Dairesi’nden alınan verilere göre; Türk müteahhitlerinin 2009 yılında yurtdışında üstlenilen proje bedeli ise 18,1 milyar dolar olmuştur. Türk Müteahhitlerinin 2003­2009 Yılında Yurtdışında Üstlendikleri Projelerin Ülkelere Göre Dağılımı Ülke Toplam Proje Bedeli (milyon, $) (2003­2009) Pay Rusya 19.652 18,2 Libya 14.376 13,4 Türkmenistan 10.713 10,0 Kazakistan 7.411 6,9 BAE 6.358 6,1 Irak 6.195 6,0 Katar 6.114 5,7 Cezayir 5.002 4,6 S.Arabistan 4.952 4,5 Romanya 3.075 2,8 Afganistan 2.676 2,6 17.084 107.533 15,9 Diğer Ülkeler Toplam Kaynak : Dış Ticaret Müsteşarlığı Son yıllarda istikrarlı bir gelişme gösteren ve bugüne kadar 75 ülkede proje üstlenen Türk müteahhitlik firmaları uluslararası müteahhitlik sektörü içinde halihazırda % 5 olan payını yükseltmeye devam etmektedir. Türkiye`nin uluslararası alandaki en önemli ve rekabetçi hizmet sektörlerinden birisi olan Türk müteahhitlik sektörü, üstlendiği prestijli projeleri ile 4 kıtada kendini kanıtlamayı başarmıştır. Bölgelere göre dağılım açısından ise ilk sırayı BDT ülkeleri almaktadır. BDT bölgesini sırayla, Ortadoğu ve Afrika ülkeleri izlemektedir. İrlanda haricinde Batı Avrupa bölgesinde nispeten daha az yatırım yapılmış olup, müteahhitlik hizmetleri yoğunlukla Balkan ülkelerinde gerçekleştirilmektedir. Bu ülkelerin başında Romanya, Bulgaristan ve Makedonya gelmektedir.
© İGEME ­ İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, 2010 2009 yılında üstlenilen işlerin sektörlere dağılımında bina inşaatları (%32,0), ulaştırma (%32,7), enerji (% 11,9), endüstriyel tesisler (%5,3), su işleri (% 7,2) ve altyapı projeleri (%5,7) ağırlıklı bir yer tutmuştur. SEKTÖREL BAZDA TÜRK MÜTEAHHİTLİK FİRMALARININ YURTDIŞINDA ÜSTLENDİKLERİ PROJ ELER BR
% Ü
10 K
0 SE
KO L
SG UZ
EB MA
05 G NL
34 İRİ AR
w 70 ŞİM I D
w 6 C A
w
.is 55 İ İ NIŞ
pl 17 Ş P M
an 0 L A
io 43 AN NL
rn 2
I
ek 2 I H K G
le 15 AZ Ü
ri. 1 I V
co 1 RL EN
m 02 A C
TM E
AK Sİ
İL
İÇ E
İN
Daha önceleri, küçük ölçekli ve emek yoğun teknoloji ile çalışan Türk müteahhitlik firmaları, artık konut inşasına ilave olarak havalimanı, metro, doğalgaz­petrol rafinerileri, karayolu ve enerji santrali inşası gibi büyük ölçekli ve katma değeri daha yüksek projeler üstlenmeye başlamışlardır. MÜTEAHHİTLİK FİRMALARIMIZIN 2009 YILINDA ÜSTLENDİKLERİ PROJELERİN SEKTÖRLERE GÖRE DAĞILIMI Sektörler Proje Sayısı 153 Proje Bedeli (milyon, $) 5.784 32.0% ULAŞIM 41 5.912 32.7% ENERJİ 35 2.143 11.9% ENDÜSTRİ 35 950 5.3% SU İŞLERİ 6 1.294 7.2% ALTYAPI 18 1.026 5.7% LİMAN 2 225 2.3% DİĞER 36 573 3.2% YAPI Pay MÜTEAHHİTLİK FİRMALARIMIZIN 2009 YILINDA ÜSTLENDİKLERİ PROJELERİN ALT SEKTÖRLERE GÖRE DAĞILIMI Sektörler Alt Sektörler Proje Bedeli (milyon, Pay $) YAPI Askeri Tesis 305 1.7% Hastane Hizmet/Kamu Binası 179 728 1.0% 4.0% Konut Sosyal‐Kültürel Tesis 938 1,617 5.2% 8.9% Ticaret/İş/Av Merkezi Otel/Turistik Tesis 942 161 5.2% 0.9% Eğitim Binası‐Tesis Depo/Hangar/Park 568 1 3.1% 0.0% 25 0.1% Havalimanı 1,126 6.2% Karayolu/Tünel/Köprü Liman 3,203 128 17.7% 0.7% 878 691 4.9% 3.8%
Diğer ULAŞIM Demiryolu Toplu Ulaşım © İGEME ­ İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, 2010 ENERJİ Enerji/Dön. Santrali 902 5.0% 0 0.0% İletim Hattı Boru Hattı 0,2 532 0.0% 2.9% Petro‐kimya‐Doğalgaz Tesisi Zemin/Etüt/Test 707 3.9% 0,5 0.0% Fabrika 778 4.3% 10 53 0.1% 0.3% Tesisat/Montaj 107 0.6% Baraj 227 1.3% 1,030 5.7% Su Temini 36 0.2% Atıksu/Arıtma Tesisi 32 0.2% Genel Altyapı 238 1.3% Kentsel Altyapı 736 4.1% Rest./Tadilat/İnce İş/Çev. Düzen. Taşımacılık 529 2.9% 4 0.0% İşgücü/Hizmet Temini İş Makinası/EkipmanTemini 11 28 0.1% 0.2% Maden Tesisleri BR
% Ü
10 K
0 SE
KO L
SG UZ
EB MA
05 G NL
34 İRİ AR
w 70 ŞİM I D
w 6 C A
w
.is 55 İ İ NIŞ
pl 17 Ş P M
an 0 L A
io 43 AN NL
rn 2
I
ek 2 I H K G
le 15 AZ Ü
ri. 1 I V
co 1 RL EN
m 02 A C
TM E
AK Sİ
İL
İÇ E
İN
ENDÜSTRİ İletişim Mühendislik/T.Müşavirlik SU İŞLERİ Sulama Sistemleri ALTYAPI DİĞER Kaynak : Dış Ticaret Müsteşarlığı GENEL DEĞERLENDİRME VE ÖNGÖRÜLER Önümüzdeki birkaç yıllık dönemde Libya’da 160 milyar dolar, Suudi Arabistan’da 500 milyar dolar, Hindistan’da 500 milyar dolar, Cezayir’de 200 milyar dolar, Irak’ta 70 milyar dolar yeni altyapı yatırımlarının hayata geçirileceği açıklanmış olması sektörde olumlu beklentilere yol açmaktadır. Hidrokarbon fiyatlarında yaşanan düşüş, petrolü girdi olarak kullanan firmalarımıza bir avantaj sağlamakla birlikte finansmanı petrol gelirlerine dayanan projelerde önemli bir risk unsuru oluşturacaktır. Önümüzdeki dönemde küresel krize bağlı olarak hem değer kaybeden gayrimenkul fiyatları hem de konut kredilerindeki sınırlamalar nedeniyle, yap­sat modeliyle faaliyet gösteren firmalarımızın önümüzdeki dönemlerde çeşitli sıkıntılar yaşaması muhtemeldir. 2008 yılında Türkiye’nin inşaat malzemeleri ihracatı yaklaşık 23 milyar dolardır. 2009 yılı verilerine göre ise inşaat malzemeleri ihracatımız genel ihracatımızdaki düşüşe paralel olarak 15,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Yurt dışı müteahhitlik sektörü tarafından yoğun olarak faaliyet gösterilen pazarlara yapılan inşaat malzemeleri ihracatımız toplam inşaat malzemeleri ihracatının % 65’ine tekabül etmektedir. Bu
© İGEME ­ İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, 2010 çerçevede, sözkonusu artışta en büyük payın yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörüne ait olduğu değerlendirilmektedir. İkili ticari ve ekonomik ilişkiler kapsamında dış pazarlarda ülkemizi tanıtması ve Türk firmalarının yurt dışına açılım sürecini hızlandırmasının yanı sıra yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektörü ekonomide yeni istihdam alanları yaratmaktadır. BR
% Ü
10 K
0 SE
KO L
SG UZ
EB MA
05 G NL
34 İRİ AR
w 70 ŞİM I D
w 6 C A
w
.is 55 İ İ NIŞ
pl 17 Ş P M
an 0 L A
io 43 AN NL
rn 2
I
ek 2 I H K G
le 15 AZ Ü
ri. 1 I V
co 1 RL EN
m 02 A C
TM E
AK Sİ
İL
İÇ E
İN
Türkiye İşkur Genel Müdürlüğü’nün istatistiklerine göre, ilk müteahhitlik projesinin başladığı 1972 yılından itibaren yurt dışına gönderilen işçi sayısı 1.641.000 olarak hesaplanmıştır. Bu rakamın önemli bir kısmını yurt dışı müteahhitlik hizmetleri sektöründe istihdam edilen işçilerin oluşturduğu bilinmektedir.
© İGEME ­ İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, 2010 
Download

Muteahhitlik_ İŞ PLANI ÖRNEKLERİ VE KOSGEB İŞ PLANI ÖRNEĞİ