Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri • Educational Sciences: Theory & Practice - 11(1) • Kış/Winter • 423-446
©
2011 Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.
Bilgisayar Öğretmeni Adaylarının “Okul” ve “Bilgisayar
Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri*
a
Aslıhan SABAN
Selçuk Üniversitesi
Öz
Olgubilim deseninde yürütülen bu çalışmada, son sınıf bilgisayar öğretmeni adaylarının “okul” ve “bilgisayar öğretmeni” kavramlarına ilişkin zihinsel imgeleri metaforlar aracılığıyla incelenmiştir. Çalışmaya, 2009-2010 öğretim yılında Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri programından mezuniyet aşamasında olan toplam 45 öğrencinin tamamı katılmıştır. Katılımcılardan tecrübe ettikleri veya ideallerindeki “okul” için bir ve tecrübe ettikleri veya ideallerindeki “bilgisayar öğretmeni” için bir olmak
üzere toplamda iki adet metafor üretmeleri (gerekçeleriyle birlikte) istenmiştir. Elde edilen veriler “içerik analizi” tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, bilgisayar öğretmeni adayları “okul”
kavramına ilişkin olarak toplam 33 adet geçerli metafor üretmiştir. Bu metaforların 16’sı onların tecrübe ettikleri okulları yansıtırken, geri kalan 17’si de ideallerindeki okulları temsil etmektedir. Katılımcıların geliştirdikleri
33 metafor 9 kategori altında toplanmıştır (disiplin merkezi, şekillendirme yeri, çalışma merkezi, çağa ayak uyduramayan bir mekân, aydınlanma yeri, geleceğin umudu, olgunlaşma yeri, dayanışma yeri, hoş bir yer). Benzer
şekilde, katılımcılar “bilgisayar öğretmeni” kavramına ilişkin olarak toplam 21 adet geçerli metafor üretmiştir.
Bu metaforların 10’u onların tecrübe ettikleri bilgisayar öğretmenlerini yansıtırken, geri kalan 11’i de ideallerindeki bilgisayar öğretmenini temsil etmektedir. Katılımcıların geliştirdikleri 21 metafor 6 kategori altında toplanmıştır (süper otorite figürü, şekillendirici, bilgi sağlayıcı, tedavi edici, yol gösterici, demokratik lider). Buna göre,
katılımcılar tecrübe ettikleri okulları ve bilgisayar öğretmenlerini yansıtmak amacıyla sadece öğretme-merkezli
metaforlar üretirken, ideallerindeki okulları ve bilgisayar öğretmenlerini yansıtmak için hem öğretme-merkezli
hem de öğrenme-merkezli metaforlar kullanmışlardır.
Anahtar Kelimeler
Bilgisayar Öğretmeni Adayları, Okula İlişkin Metaforlar, Bilgisayar Öğretmenine İlişkin Metaforlar, Nitel Araştırma.
Metafor, yüksek düzeyde soyut ve karmaşık bir olgunun anlaşılmasında ve açıklanmasında işe koşulan güçlü bir zihinsel modeldir (Saban, Koçbeker ve Saban, 2006). Bu yönüyle metafor, bir bireyin dünyayı kavrayış sistemini simgeleyen bir dü-
şünme veya görme biçimi anlamına gelmektedir.
Shuell’in (1990, s. 102) de vurguladığı üzere: “Eğer
bir resim 1000 kelimeye bedelse, bir metafor da
1000 resme bedeldir. Çünkü, bir resim sadece durağan bir imge sunarken, bir metafor bir olgu hakkında düşünmek için zihinsel bir çerçeve sunmaktadır.”
* Bu çalışma Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinatörlüğü tarafından
desteklenmiştir.
Metafor kavramı Yunanca “metaphora” kelimesinden türetilmiş olup, “bir yerden başka bir yere götürmek” anlamına gelmektedir. Buna göre metafor,
bir kavram, olgu veya olayın başka bir kavram, olgu
veya olaya benzetilerek açıklanmasıdır (Oxford ve
ark., 1998). Lakoff ve Johnson’a (1980, s. 5) göre,
“metaforun özü bir tür şeyi başka bir tür şeye göre
anlamak ve tecrübe etmektir.” Böylece metafor, X
olgusunun Y olgusu gibi olduğunun açık veya örtük bir biçimde belirtilmesiyle oluşur. İşte metaforu bir zihinsel araç olarak güçlü kılan şey de budur; “onun iki benzeşmez olgu arasında bir ilişki
a Dr. Aslıhan Saban. Eğitim Programları ve Öğretim alanında Doktordur. Çalışma konuları arasında okul teknoloji planlaması ve koordinasyonu,
bilgisayar öğretmeni adaylarının metaforik algıları, çevrimiçi ders materyalleri ve değerlendirme, nitel araştırma yer almaktadır. İletişim: Selçuk Üniversitesi, Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi
Bölümü, 42090 Meram, Konya/Türkiye. Elektronik posta: [email protected] Tel: +90 332
323 8220 Fax: +90 332 323 8225..
423
KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ
kurulmasını sağlaması veya belli bir zihinsel şemanın başka bir zihinsel şema üzerine yansıtılmasına
olanak vermesidir” (Saban, 2008a, s. 460).
Forceville’ye (2002) göre, herhangi bir metafor
ilişkisinde, en az üç temel öğe vardır: (1) metaforun konusu, (2) metaforun kaynağı ve (3) metaforun kaynağından metaforun konusuna atfedilmesi düşünülen özellikler. Örneğin: “Benim için okul
bir hayvanat bahçesi gibiydi. Çünkü şu ana kadar
gittiğim okullar bir hayvanat bahçesi gibi bizleri hep kısıtladı. Farklı yeteneklerimizi ve özelliklerimizi kaybettirdi. Tıpkı oradaki hayvanlar gibi
yeteneklerimizi göstermemizi engelleyen kafeslerin içine bizleri koydu. O kafeslerin dışına çıkmaya çalışınca ise şiddetle uyarıldık ve engellendik.”
Dolayısıyla, herhangi bir metafor ilişkisinde, metaforun kaynağı, metaforun konusunu farklı bir
bakış açısıyla anlamada ve açıklamada zihinsel bir
“filtre” veya “süzgeç” işlevi görmektedir (Saban ve
ark., 2006).
Aslında, bir metaforik açıklamada “gibi” kelimesi pek kullanılmaz. “Gibi” (İngilizcede “like” veya
“as”) kelimesi daha çok bir “benzetme” veya “mecaz” (İngilizcede “simile”) üretirken kullanılır. Bu
çalışmadaki metafor ilişkisinde “gibi” kelimesi, katılımcıların iki olgu arasında daha kolay bir analojik ilişki kurabilmelerine yardımcı olmak amacıyla kullanılmıştır. Bu yönüyle metafor, Quale (2002,
s. 447) tarafından şu şekilde tanımlanmaktadır:
“Metafor, betimsel bir analojidir; bu analojiyi çok
iyi bilmediğimiz A olgusunu aydınlatmak amacıyla, A olgusu ile hâlihazırda çok iyi anladığımızı düşündüğümüz B olgusu arasında belli ilişki örüntüleri tespit ederek oluştururuz. Burada, metafor asimetriktir; yani B olgusunun, A olgusu bağlamında açıklanabilmesi için, ‘hâlihazırda çok iyi biliniyor olduğu’ varsayılır. Bu analojide, B olgusuna ait (ve çok iyi bilindiği varsayılan) bazı özellikler (hepsi değil), A olgusunun çok iyi anlaşılmayan
bazı özelliklerini açıklamak için kullanılır.” Bu çalışmada, ayrıca, “çünkü” kavramı kullanılarak katılımcıların kendi ürettikleri metaforlara bir gerekçe
veya mantıksal dayanak oluşturmaları istenmiştir
(Saban ve ark., 2006).
Son yıllarda, ulusal ve uluslararası alan yazında
farklı konularda metafora dayalı çalışmalar artış
göstermiştir. Bu çalışmalardan bazıları, “öğretmen”
(Guerrero ve Villamil, 2002; Saban ve ark., 2006);
“öğrenci” (Bozlk, 2002; Saban, 2010a); “okul” (Saban, 2008a); “bilgi” (Saban, 2008b); “müfettişlik”
(Töremen ve Döş, 2009); “internet” (Saban, 2010b)
gibi olguları incelemek üzere yürütülmüştür.
424
Öğretmen Metaforları: Guerrero ve Villamil
(2002) farklı mesleki tecrübeye sahip 22 öğretmenden kendi rollerini nasıl algıladıklarına ilişkin metafor üretmelerini istemiştir. Bu süreç sonunda elde
edilen 28 metafor 9 kategori altında toplanmıştır: (1) “işbirlikçi lider” (teknik direktör), (2) “bilgi aktarıcı” (güneş), (3) “değişim ajanı” (aslan terbiyecisi), (4) “bireysel gelişimi destekleyici” (bahçıvan), (5) “yenilikçi” (kaşif), (6) “teçhizatçı” (materyal sağlayıcısı), (7) “sanatçı” (çömlekçi), (8) “tedavi
edici” (zihin tamircisi) ve (9) “jimnastik eğitmeni”
(aerobik öğretmeni). Saban ve arkadaşları (2006) ise
1,222 öğretmen adayının “öğretmen” kavramına
ilişkin sahip oldukları metaforları incelemiştir. Katılımcılar tarafından üretilen toplam 111 metafor
10 kategori altında toplamıştır: (1) “bilgi sağlayıcı”
(kitap), (2) “şekillendirici” (heykeltıraş), (3) “tedavi
edici” (doktor), (4) “süper otorite figürü” (çoban),
(5) “değişim ajanı” (senaryo yazarı), (6) “eğlendirici” (komedyen), (7) “karakter gelişimcisi” (yol arkadaşı), (8) “bireysel gelişimi destekleyici” (bahçıvan), (9) “yol gösterici” (deniz feneri) ve (10) “demokratik lider” (orkestra şefi).
Öğrenci Metaforları: Bozlk (2002) eğitimle ilgili bir dersi alan 49 birinci sınıf üniversite öğrencisinden kendilerini bir “öğrenci” olarak nasıl algıladıklarına ilişkin metafor üretmelerini istemiştir. Bu
süreç sonunda elde edilen 35 metafor 4 kategori altında toplamıştır: (1) “hayvan metaforları” (eşek),
(2) “nesne metaforları” (sünger), (3) “insan metaforları” (Alzheimer hastası) ve (4) “eylem metaforları” (ağaca tırmanma). Saban (2010a) ise 2,847 öğretmen adayının “öğrenci” kavramına ilişkin sahip
oldukları zihinsel imgeleri incelemiştir. Katılımcılar tarafından üretilen toplam 98 metafor 12 kategori altında toplanmıştır: (1) “hammadde” (oyun
hamuru), (2) “gelişen bir varlık” (fidan), (3) “boş
bir zihin” (beyaz sayfa) (4) “değerli bir varlık” (maden cevheri), (5) “itaatkâr bir varlık” (kukla), (6)
“pasif bilgi alıcısı” (anten), (7) “bilgi yansıtıcısı”
(ayna), (8) “kendi bilgisinin inşacısı” (bal arısı), (9)
“özürlü bir varlık” (sokak çocuğu), (10) “sosyal katılımcı” (karınca), (11) “bilgi taşıyıcı” (hamal), (12)
“sosyal sermaye” (doğal kaynak).
Okul Metaforları: Saban (2008a) ilköğretim birinci kademe öğrenci (n=1,204), öğretmen (n=85) ve
öğretmen adaylarının (n=420) “okul” kavramına
ilişkin sahip oldukları metaforları incelemiştir. Katılımcılar tarafından üretilen toplam 74 metafor 10
kategori altında toplanmıştır: (1) “sevgi ve dayanışma yeri” (aile), (2) “bilgi ve aydınlanma yeri” (internet), (3) “şekillendirme yeri” (torna atölyesi), (4)
“büyüme ve olgunlaşma yeri” (meyve bahçesi), (5)
SABAN / Bilgisayar Öğretmeni Adaylarının “Okul” ve “Bilgisayar Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri
“hoş ve güzel bir yer” (lunapark), (6) “gelişim aracı” (merdiven), (7) “geleceğin umudu ve güvencesi” (sihirli lamba), (8) “iş ve çalışma merkezi” (arı
kovanı), (9) “disiplin ve kontrol merkezi” (hapishane) ve (10) “yol gösterici ve yönlendirici” (pusula).
Bilgi Metaforları: Saban (2008b) ilköğretim birinci kademe öğretmen (n=105) ve öğrencilerinin
(n=1,248) “bilgi” kavramına ilişkin sahip oldukları metaforları incelemiştir. Katılımcılar tarafından
üretilen toplam 106 metafor 12 kategori altında
toplanmıştır: (1) “başvuru kaynağı” (ansiklopedi),
(2) “değerli bir varlık” (akıl), (3) “yol gösterici” (harita), (4) “zorunlu bir gereksinim” (oksijen), (5) “dinamik bir olgu” (düşünce), (6) “kişisel gelişim aracı” (kalem), (7) “sonsuz bir olgu” (kum tanesi), (8)
“mutluluk kaynağı” (oyun), (9) “koruyucu/iyileştirici” (ilaç), (10) “beyin için besin kaynağı” (elma),
(11) “depolanması gereken bir olgu” (defter), (12)
“güç/kontrol aracı” (ateş).
Müfettiş Metaforları: Töremen ve Döş (2009) 418
ilköğretim öğretmeninin “müfettiş” kavramına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla incelemiştir.
Araştırmanın bulgularına göre, katılımcılar müfettiş kavramına ilişkin olarak toplam 116 metafor üretmiştir. Bu metaforlar ağırlıklı olarak olumsuz nitelendirilen benzetmelerden oluşmuş ve aşağıdaki 4 kategori altında toplanmıştır: (1) “olumsuz/eleştiri boyutlu metaforlar” (at gözlüğü takmış biri), (2) “hem olumlu hem olumsuz yönleri olan metaforlar” (kayınvalide), (3) “müfettişlere
gerek olmadığını vurgulayan metaforlar” (taş plak)
ve (4) “olumlu düzeyde anlam yüklenen metaforlar” (dost).
İnternet Metaforları: Saban (2010b) 45 son sınıf
bilgisayar öğretmeni adayının “internet” hakkındaki zihinsel imgelerini incelemiştir. Katılımcılar tarafından üretilen 25 metafor 7 kategori altında toplanmıştır: (1) “bir sistem” (örümcek ağı), (2)
“bilgiye erişim aracı” (balık ağı), (3) “bağımlılık yapan bir olgu” (dijital uyuşturucu), (4) “hem faydalı
hem de zararlı bir olgu” (nükleer enerji), (5) “günlük yaşantımızın vazgeçilmez bir parçası” (oksijen),
(6) “cazip bir mekân” (fuar) ve (7) “sonu belirsiz bir
olgu” (kara delik).
Açıkça görüleceği üzere, farklı kademelerdeki eğitimcilerin ve öğrencilerin belli eğitimsel olgulara ilişkin sahip oldukları metaforları ortaya çıkarmayı amaçlayan birçok ulusal ve uluslararası çalışma bulunmaktadır. Ancak, bu çalışmaların hiçbiri bilgisayar öğretmeni adaylarının tecrübe ettikleri ve ideallerindeki hem “okul” hem de “bilgisa-
yar öğretmeni” imgelerini birlikte ele almamıştır.
Bu yönüyle bu araştırma, alan yazındaki bu boşluğa önemli bir katkı getirme çabası taşımaktadır.
Gerekçe ve Amaç
Bilgisayar öğretmeni olmak için eğitim fakültelerine gelen adaylar, aynı zamanda, öğrencilik yılları süresince edindikleri tecrübelerine bağlı olarak
belli eğitimsel olgulara ilişkin geliştirdikleri çeşitli kişisel fikirlerini de beraberlerinde getirirler. Bu
açıdan bakıldığında, bilgisayar öğretmeni adaylarının kendi okul yaşantılarına ait tecrübelerini nasıl algıladıklarını ve onların okulların nasıl olması
gerektiğine ilişkin görüşlerinin neler olduğunu irdelemek biz eğitimciler açısından büyük önem arz
etmektedir. Yaklaşık 22 yıl önce, Clark (1988, s. 7)
bu noktada şu görüşü dile getirmiştir: “Öğretmen
adayları başarılı bir öğretmen olmak için ne gerektiğine dair kendi kişisel fikir ve inançları ile öğretmen eğitimi programlarına başlamaktadır. Bu önyargılar, onların yaklaşık 15 yıla ait iyi ya da kötü
öğretmenlerle ilgili edindikleri binlerce saatlik
gözlemleri sonucunda oluşur. Kuşkusuz, öğrencilerin öğretim hakkındaki kavramsallaştırmaları eksiktir, çünkü onlar sınıftaki öğretimin sadece performans boyutunu görmektedir. Bu bakış açısıyla,
mantıklı bir öğretmen eğitimcisi kendine şu soruyu sormalıdır: Öğrenme ve öğretme olgularına ilişkin öğrencilerimiz tarafından sahip olunan kalıp
yargılar nelerdir?” İşte bu çalışma da bu gerekçeye
dayalı olarak gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışmanın amacı, mezuniyet aşamasındaki bilgisayar öğretmeni adaylarının “tecrübe ettikleri”
veya “ideallerindeki” okul ve bilgisayar öğretmeni
olgularına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgelerini metaforlar aracılığıyla ortaya çıkarmaktır. Araştırmada şu sorulara cevap aranmıştır:
(1) Bilgisayar öğretmeni adaylarının “tecrübe ettikleri” veya “ideallerindeki” okula ilişkin sahip oldukları metaforlar nelerdir?
(2) Bu metaforlar ortak özellikleri bakımından
hangi kavramsal kategoriler altında toplanabilir?
(3) Bilgisayar öğretmeni adaylarının “tecrübe ettikleri” veya “ideallerindeki” bilgisayar öğretmenlerine ilişkin sahip oldukları metaforlar nelerdir?
(4) Bu metaforlar ortak özellikleri bakımından
hangi kavramsal kategoriler altında toplanabilir?
(5) Okula ve bilgisayar öğretmenine ilişkin olarak
üretilen metaforların öğretmen eğitimi açısından
doğurguları nelerdir?
425
KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ
Yöntem
Araştırma Deseni
Bu çalışma, nitel araştırma desenlerinden biri olan
“Olgubilim (fenomenoloji)” deseninde yürütülmüştür. Olgubilim çalışmalarında genellikle belli bir olguya ilişkin bireysel algıların veya perspektiflerin ortaya çıkarılması ve yorumlanması amaçlanır (Yıldırım ve Şimşek, 2005). Bu çalışmada, bilgisayar öğretmeni adaylarının tecrübe ettikleri ve
ideallerindeki “okul” ve “bilgisayar öğretmeni” algıları birlikte incelenmiştir.
Katılımcılar
Araştırmaya 2009-2010 öğretim yılında Selçuk
Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE)
programından mezuniyet aşamasında olan toplam
45 öğrencinin (23 erkek ve 22 kız) tamamı katılmıştır.
Verilerin Toplanması
Katılımcılardan tecrübe ettikleri veya ideallerindeki “okul” imgesi için bir ve tecrübe ettikleri veya
ideallerindeki “bilgisayar öğretmeni” imgesi için
bir olmak üzere toplamda iki adet metafor üretmeleri (gerekçeleriyle birlikte) istenmiştir. Sahip
oldukları okul imgesini yazmaları için katılımcılardan “Benim için okul… gibiydi, çünkü…” veya
“Bana göre okul…gibi olmalıdır, çünkü…” ifadelerinden sadece birini seçmeleri ve bilgisayar öğretmeni imgesi için de “Bilgisayar öğretmenim… gibiydi, çünkü…” veya “Bilgisayar öğretmeni… gibi
olmalıdır, çünkü…” ifadelerinden sadece birini
seçmeleri istenmiştir. Katılımcıların ürettikleri bu
metaforlar bu araştırmada temel veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Bu çalışma, öğretmen adaylarının bu araştırmacıdan aldıkları “Okul Teknoloji Planlaması ve Koordinasyonu” adlı seçmeli ders
için bir ev ödevi projesi niteliğinde gönüllülük esası gözetilerek gerçekleştirilmiştir. Öğretmen adaylarına fikirlerini kapsamlı olarak ele alabilmeleri
için bir haftalık süre verilmiş ve düşüncelerini bilgisayar ortamında yazarak elektronik posta yoluyla araştırmacının e-posta adresine göndermeleri istenmiştir. Bu projenin bilimsel bir çalışmaya veri
sağlamak amacıyla yapılmakta olduğu katılımcılara açıklanmış olup, bu araştırmaya katılmalarının
onların ders geçme notlarını herhangi bir şekilde
etkilemeyeceği kendilerine hatırlatılmıştır.
426
Verilerin Analiz Edilmesi
Katılımcıların ürettikleri metaforlar “içerik analizi” (Yıldırım ve Şimşek, 2005) yoluyla aşağıdaki
dört aşamada analiz edilmiştir.
Kodlama ve Ayıklama Aşaması: Bu aşamada katılımcılar tarafından üretilen metaforlar kodlanmış
(hayvan terbiyecisi, pusula, vb.) ve üretilen bir metafora ilişkin herhangi bir gerekçe (mantıksal dayanak) sunulmayan imgeler elenmiştir.
Örnek Metafor İmgesi Derleme Aşaması: Bu aşamada “okul” ve “bilgisayar öğretmeni” kavramlarıyla ilgili kodlanan metaforlar için birer “örnek
metafor listesi” hazırlanmıştır. Bu listelerin oluşturulmaları esnasında, tek bir katılımcı tarafından
geliştirilen metafor imgesi olduğu gibi korunmuştur. Ancak birden fazla katılımcı tarafından üretilen metafor imgeleri için, onların arasından, belli
bir metaforu en iyi temsil ettiği varsayılan bir imge
“örnek” olarak seçilmiştir. Ayrıca, bir metafor imgesinin kime ait olduğunu göstermek amacıyla, söz
konusu metafor ifadesinin hemen ardındaki parantez içinde “kız (K)” veya “erkek (E)” olduğu belirtilmiştir.
Kategori Geliştirme Aşaması: Bu aşamada katılımcılar tarafından üretilen metafor imgeleri
“okul” ve “bilgisayar öğretmeni” kavramlarına ilişkin sahip oldukları ortak özellikler bakımından her
bir kavram için oluşturulan “örnek metafor listesi”
temel alınarak irdelenmiştir. Bu amaç için, katılımcılar tarafından üretilen her metafor imgesi (1) metaforun konusu, (2) metaforun kaynağı ve (3) metaforun konusu ile kaynağı arasındaki ilişki bakımlarından analiz edilmiştir. Daha sonra her metafor imgesi, ilgili kavrama (okul veya bilgisayar öğretmeni) ilişkin sahip olduğu perspektif bakımından analiz edilerek ve belli temalarla ilişkilendirilerek her bir kavram için kavramsal kategoriler oluşturulmuştur.
Geçerlik ve Güvenirliği Sağlama Aşaması: Araştırma sonuçlarının geçerliğini sağlamak amacıyla
veri analiz süreci (temalara nasıl ulaşıldığı) detaylı bir şekilde açıklanmış (Yıldırım ve Şimşek, 2005)
ve elde edilen metafor imgelerinin tümüne bulgular kısmında yer verilmiştir. Araştırmanın güvenirliğini sağlamak içinse uzman görüşüne başvurulmuştur. Bu amaç için metafor konusunda daha
önce çalışma yapan bir öğretim üyesine “okul” ve
“bilgisayar öğretmeni” kavramlarıyla ilgili ikişer
liste verilmiştir; (a) örnek metafor imgelerinin alfabetik sıraya göre dizili olduğu bir liste ve (b) kavramsal kategorilerin adlarının ve özelliklerinin yer
aldığı bir liste. Uzmandan, araştırmacı tarafından
SABAN / Bilgisayar Öğretmeni Adaylarının “Okul” ve “Bilgisayar Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri
Tablo 1.
Okul Kavramına İlişkin Üretilen Metafor İmgeleri
Kategori adı
Kategorideki
- Katılımcı f (%)
- Metafor f (%)
Tecrübe edilen okulu yansıtan
metafor imgeleri
İdealdeki okulu yansıtan
metafor imgeleri
Disiplin ve kontrol merkezi
- 12 (26,6)
- 10 (30,3)
Cezaevi (1E), Dipsiz kuyu (1K), Gemi
(1K), Hara (1E), Hayvanat bahçesi
(1K), Hipodrom (1E), Kışla (1E, 1K),
Korku tüneli (1E), Trafik (1K)
İşlemci (2E)
Şekillendirme ve
biçimlendirme yeri
- 13 (28,8)
- 7 (21,2)
Akvaryum (1E, 1K), Ders kitabı (1K),
Fabrika (2E, 1K), Marangozhane (2E)
Değirmen (2E, 1K), Ekmek
pişirme makinesi (1E), Fırın
(1E)
İş ve çalışma merkezi
- 4 (8,8)
- 2 (6)
İşyeri (1E, 2K)
Arıkovanı (1E)
Çağa ayak uyduramayan bir
mekân
- 3 (6,6)
- 2 (6)
İnterneti olmayan bilgisayar (1K),
Verimsiz toprak (1E, 1K)
-----
Bilgi ve aydınlanma yeri
- 4 (8,8)
- 4 (12,1)
-----
Alışveriş merkezi (1E), Çeşme
(1E), Kaynak (1E), Kütüphane
(1K)
Geleceğin umudu
- 1 (2,2)
- 1 (3)
-----
Dilek ağacı (1K)
Büyüme ve olgunlaşma yeri
- 3 (6,6)
- 2 (6)
-----
Çiçek bahçesi (1K), Tarla
(1E, 1K)
Sevgi ve dayanışma yeri
- 3 (6,6)
- 3 (9)
-----
Aile (1E), Gençlik kulübü (1K),
Spor kulübü (1E)
-----
Lunapark (1K), Sirk (1K)
Hoş ve eğlendirici bir yer
- 2 (4,4)
- 2 (6)
derlenen örnek metafor imgelerini yine araştırmacı tarafından geliştirilen kavramsal kategorilerle
(hiçbir metafor imgesini dışarıda bırakmayacak şekilde) eşleştirmesi istenmiştir. Daha sonra, uzmanın yaptığı eşleştirmeler araştırmacınınkiyle karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmalarda “görüş birliği” ve
“görüş ayrılığı” sayıları tespit edilerek araştırmanın güvenirliği Miles ve Huberman’ın (1994, s. 64)
formülü (Güvenirlik = görüş birliği / [görüş birliği
+ görüş ayrılığı] X 100) kullanılarak hesaplanmıştır. Miles ve Huberman’a (1994) göre, nitel çalışmalarda, uzman ve araştırmacı değerlendirmeleri arasındaki uyumun %70 ve üzeri olduğu durumlarda
arzu edilen düzeyde bir güvenilirlik sağlanmış olur.
Bu araştırmaya özgü olarak gerçekleştirilen güvenirlik çalışmasında “okul” kavramına ilişkin olarak
%91 oranında ve “bilgisayar öğretmeni” kavramına ilişkin olarak da %90 oranında bir uzlaşma sağlanmıştır. Ancak, görüş ayrılığı olan eşleştirmelerde düzeltmelere gidilerek tam bir uzlaşma sağlanmaya çalışılmıştır.
Bulgular
Tecrübe Edilen ve İdealdeki Okulları Yansıtan
Metafor İmgeleri
Bilgisayar öğretmeni adayları okul kavramına iliş-
kin olarak toplam 33 adet geçerli metafor üretmiştir. Bu metaforların 16’sı (%48,5) onların tecrübe ettikleri okulları yansıtırken, geri kalan 17’si de
(%51,5) ideallerindeki okulları temsil etmektedir.
Tablo 1’e göre, katılımcıların tecrübe ettikleri okulları yansıtan metafor imgeleri toplam 4 kategori altında toplanmıştır. Bu kategoriler ve onları temsil
eden metaforlar şunlardır: (1) “disiplin ve kontrol
merkezi” (cezaevi, dipsiz kuyu, gemi, hara, hayvanat bahçesi, hipodrom, kışla, korku tüneli, trafik),
(2) “şekillendirme ve biçimlendirme yeri” (akvaryum, ders kitabı, fabrika, marangozhane), (3) “iş ve
çalışma merkezi” (işyeri) ve (4) “çağa ayak uyduramayan bir mekân” (interneti olmayan bilgisayar, verimsiz toprak). Katılımcıların ideallerindeki okulları yansıtan metafor imgeleri ise toplam 8 kategori
altında toplanmıştır. Bu kategoriler ve onları temsil eden metaforlar şunlardır: (1) “disiplin ve kontrol merkezi” (işlemci), (2) “şekillendirme ve biçimlendirme yeri” (değirmen, ekmek pişirme makinesi,
fırın), (3) “iş ve çalışma merkezi” (arı kovanı), (4)
“bilgi ve aydınlanma yeri” (alışveriş merkezi, çeşme,
kaynak, kütüphane), (5) “geleceğin umudu” (dilek
ağacı), (6) “büyüme ve olgunlaşma yeri” (çiçek bahçesi, tarla), (7) “sevgi ve dayanışma yeri” (aile, gençlik kulübü, spor kulübü) ve (8) “hoş ve eğlendirici
bir yer” (lunapark, sirk).
427
KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ
Kategori 1. Disiplin ve Kontrol Merkezi Olarak
Okul: Bu kategoriyi toplamda 12 katılımcı (%26,6)
ve 10 metafor (%30,3) temsil etmektedir. 10 adet
metaforun 9’u katılımcıların tecrübe ettikleri okulları yansıtırken, sadece 1’i ideallerindeki okulları
yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, güç ve otoritenin simgesidir. Örneğin:
Benim için okul kışla gibiydi. Çünkü okul çevresine çekilmiş bir metre duvar ve bu duvarın üzerine
çekilmiş bir metrelik tel örgünün üzerinde sadece
“Askeri alan girilmez” yazısı eksikti. Nasıl ki kışlada
her şey komutanlar tarafından yönetilirse, okullarımızda da öğretmen ve müdür kuralları vardı. (K)
- Öğrenci, tutsak bir varlıktır. Örneğin:
Benim için okul bir hayvanat bahçesi gibiydi. Çünkü şu ana kadar gittiğim okullar bir hayvanat bahçesi gibi bizleri hep kısıtladı. Farklı yeteneklerimizi ve özelliklerimizi kaybettirdi. Tıpkı oradaki hayvanlar gibi, bizleri, yeteneklerimizi göstermemizi
engelleyen kafeslerin içine koydu. O kafeslerin dışına çıkmaya çalışınca ise şiddetle uyarıldık ve engellendik. (K)
- Okul işlerinin yürütülmesinde belli bir düzen söz
konusudur. Örneğin:
Bana göre okul bilgisayardaki işlemci gibidir. Çünkü işlemcinin görevi kendisine gelen verileri işlemek sonra da gerekli yerlere göndermektir. Okulun da kendisine gelen bireyi işleyen sonra da gerekli yerlere gönderen bir işlevi vardır. Nasıl ki bilgisayar işlemcisinde veriler belli bir şemaya göre işleniyorsa, okulda verilen eğitim de belli bir sistem
ve düzen üzere yürür. (E)
- Okul üyeleri arasında belli bir iş bölümü söz konusudur. Örneğin:
Benim için okul bir gemi gibiydi. Bilgi okyanusunda durmadan yol alan bir gemi. Kapısından
adım atılır atılmaz her şeyi planlanmış, gideceği
güzergâhı belli, bütün personelinin iş bölümü yapılmış, tıpkı tayfasından kaptanına kadar vazifesi
belli kocaman bir gemi. (K)
- Okul kurallarına itaat zorunludur. Örneğin:
Benim için okul trafik gibiydi, öğrenciler de trafikteki arabalardı. Nasıl ki trafiğin kuralları varsa
okulun da kuralları vardı. Okullardaki öğretmenler de trafik polisleri gibiydi. Ne zaman ki bir araç
fazla hız yaparsa, trafik polisleri onu uyarır veya
engeller. Eğer yanlış davranışlar sergileyen bir öğrenci olursa, öğretmenler de onu uyarır veya engeller. (K)
428
- Okul kurallarına uymayan öğrenciler cezalandırılır. Örneğin:
Benim için okul bir cezaevi gibiydi. Çünkü öğrencilik yaşantım boyunca çoğu zaman okula gitmek
istemezdim. Okula gittiğim zaman sanki bir suç işlemiş gibi hissediyordum kendimi ve o suçun cezasını çekmek için gidiyordum. Okulda tek işimiz
vardı, o da sırada oturup hiç ses çıkarmadan öğretmeni dinlemek. Dinlerken de konuşmak yasak,
ayağa kalkmak yasak, bir tek ceza serbest. (E)
- Okul, bir an önce terk edilmesi gereken bir ortamdır. Örneğin:
Benim için okul dipsiz bir kuyu gibiydi, okula başlama yaşına gelince içine atıldığın ve yıllarca içinden
çıkmak için uğraştığın karanlık bir kuyu. Çünkü sonunun ne olduğunu, nereye ve ne şekilde gideceğini
asla göremiyorsun. Yanında öğretmenin, arkadaşların olsa da tek başına yaşadığın bir düşme ve yukarı
çıkmak için uğraşma süreci. Kuyuda tutsak kalmamak için sürekli çabalamak zorundasın. (K)
Benim için okul bir korku tüneli gibiydi. Çünkü okul yaşamımız sürekli endişeyle geçiyordu ve
önümüzü hiçbir zaman göremiyorduk. Tabii ki
ders hocaları da bu korku tünelinin figüranları idi.
Sürekli insanın psikolojisini bozan, bizleri hayal kırıklığına uğratan sözler sarf ediyorlardı. (E)
- Öğrenme, diğer öğrencilerle yarışmaktır. Örneğin:
Benim için okul hara gibiydi. Çünkü okula başladığımızdan itibaren hepimiz yarış atı gibi yetiştiriliyoruz. (E)
Okul benim için hipodrom gibiydi. Çünkü okul hayatım hep bir yarış içinde geçti. Evde veliler, okulda öğretmenler bizi kamçılıyorlardı. (E)
Kategori 2. Şekillendirme ve Biçimlendirme Yeri
Olarak Okul: Bu kategoriyi toplamda 13 katılımcı (%28,8) ve 7 metafor (%21,2) temsil etmektedir.
7 adet metaforun 4’ü katılımcıların tecrübe ettikleri okulları yansıtırken, 3’ü de ideallerindeki okulları yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, toplumdaki kültür birliğini sağlamada
önemli bir araçtır. Örneğin:
Benim için okul bir akvaryum gibiydi. İlgilenenleri yani eğiticileri vardı. Belli zamanlarda suyuyla,
yemiyle, havasıyla ilgilenirlerdi ama bireysel farklılıklar dikkate alınmazdı. Herkes aynı dönemde aynı yemi yerdi veya aynı iklime maruz kalırdı.
Tıpkı bunun gibi, okullarda da aynı öğretim programıyla bütün çocuklar eğitilmekteydi. (K)
SABAN / Bilgisayar Öğretmeni Adaylarının “Okul” ve “Bilgisayar Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri
Benim için okul bir ders kitabı gibiydi. Fakat ders
kitaplarının çeşitli sınırlılıkları vardır çünkü kitaplar içinde yazılanın dışına çıkamaz. İçindeki bilgiler kesin ve nettir, bize ne verirlerse bizden cevap
olarak da onu isterler. Farklı olmaya hakkımız yoktur. Okul da böyleydi işte, tıpkı kitap gibi planlanmış bilgileri olan, öğrenci farklılıklarını göz önüne
almayan bir yapı. (K)
- Okul, her öğrenciyi toplumsal açıdan faydalı bir
birey olarak yetiştirir. Örneğin:
Okul bir ekmek pişirme makinesi gibidir. Ekmek pişirme makinesi içine konulan malzemeleri karıştırıp bize faydalı hale yani ekmeğe dönüştürdüğü
gibi okullar da öğrenciyi sistemleri içerisine alır ve
topluma faydalı hale getirir. (E)
Benim için okul bir marangozhane gibiydi, çünkü
marangozhaneye gelen ağaç parçaları istenilen şekilde usta ellerce işlenir ve sonuçta beğeniler doğrultusunda bir ürün oluşturulur. Okulları marangozhaneye, öğretmenleri de marangozlara benzetecek olursak öğretmenler tarafından hepimiz bu
marangozhanelerde işlendik ve toplumun istediği
bir şekil aldık. (E)
- Okul, öğrencileri önceden belirlenmiş bir kalıba
sokar. Örneğin:
Okul bir değirmene benzer ve o değirmene farklı insanlar tarafından yetiştirilmiş mahsuller gelir.
İyi yetişmiş, kötü yetişmiş, ayıklanması gereken her
türlü mahsul. Yani bir değirmene farklı buğdaylar
gelir. Hepsi un olarak çıkar. İşte okul da böyledir.
Çocuklar okul hayatında buğday misali öğütülerek
yaşama hazır hale gelir. (K)
Bana göre okul fırın gibidir. Çünkü okuldaki öğrenciler fırında şekillenmeyi bekleyen hamur gibilerdir. (E)
Benim için okul hammaddesi insan olan fabrika gibiydi. Nasıl ki bir fabrikaya hammadde gelir işlenir
ve ürün ortaya çıkarsa günümüzdeki okulların işlevleri de bu fabrikalar gibi öğrenci giriyor, belirlenen bir süre işleniyor ve neticede hepsinden aynı
nitelikleri beklediğimiz ürünler ortaya çıkıyor. (E)
Kategori 3. İş ve Çalışma Merkezi Olarak Okul:
Bu kategoriyi toplamda 4 katılımcı (%8,8) ve 2 metafor (%6) temsil etmektedir. 2 adet metaforun 1’i
katılımcıların tecrübe ettikleri okulları yansıtırken, 1’i de ideallerindeki okulları yansıtmaktadır.
Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, bir iş yeri konumundadır ve öğrenciler okul
etkinliklerine zorunlu olarak katılır. Örneğin:
Öğrencilik yaşantıma bağlı olarak edindiğim okul
imgesi bir işyeri gibiydi. Herkesin bir görevi vardı.
Öğretmen ders anlatır, öğrenci dinler; öğretmen
ödev verir, öğrenci yapar. Okula gitmek zorunludur, çünkü bu bir görevdir. Öğrencilik mesleğinden men edilmek istemiyorsak çalışmalıyız. Çalışan kişi iyi maaş (puan) alır. (K)
- Öğrenciler okulda birlikte çalışır ve öğrenir, birbirlerinden bağımsız olarak değil. Örneğin:
Bana göre okul bir arı kovanı gibi olmalıdır. Kovanın içerisindeki herkes tıpkı arılar gibi üzerlerine
düşen görevi layıkıyla yerine getirmeli, sosyal hayatla bütünleşerek her çiçekten bal almalı ve sonuçta en verimli eğitim öğretim sürecini meydana getirmek için çaba sarf etmelidir. (E)
Kategori 4. Çağa Ayak Uyduramayan Bir Mekân
Olarak Okul: Bu kategoriyi toplamda 3 katılımcı
(%6,6) ve 2 metafor (%6) temsil etmektedir. 2 adet
metaforun 2’si de katılımcıların tecrübe ettikleri okulları yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan
metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, güncellenmesi gereken bir kurumdur. Örneğin:
Benim için okul interneti olmayan bir bilgisayar
gibiydi. Çünkü okul hiçbir zaman gerekli bilgiye
anında ulaşabileceğimiz ya da çeşitli materyal ve
donanımlarla öğrenme faaliyetimizi kolaylaştırabileceğimiz bir mekân olmadı. (K)
- Okul, öğrenmek için elverişli bir ortam değildir.
Örneğin:
Benim için okul verimsiz toprak gibiydi. Nasıl ki bir
toprak iyi verim vermesi için bazı kriterler gerekiyorsa, okul da bazı özelliklere sahip olmalıdır. Sağlıklı bir ağacın yetişmesi için toprağın yeterli miktarda gübre, su, vitamine sahip olması gerekir. (E)
Kategori 5. Bilgi ve Aydınlanma Yeri Olarak
Okul: Bu kategoriyi toplamda 4 katılımcı (%8,8) ve
4 metafor (%12,1) temsil etmektedir. 4 adet metaforun 4’ü de katılımcıların ideallerindeki okulları
yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, bilginin temel kaynağıdır. Örneğin:
Bana göre okul kütüphane gibi olmalıdır. Çünkü
biz öğrenciler birçok bilgiyi edinmek için bir kütüphaneye ihtiyaç duyarız. Okul bütün bilgilerin,
bütün doğruların, bütün yanlışların gösterildiği bir
yer olmalıdır. (K)
- Okulun birincil görevi, öğrencilere bilgi sunmaktır. Örneğin:
429
KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ
Okul alışveriş merkezi gibidir. Çünkü insanlar alışveriş merkezlerine ihtiyaçlarından ötürü gitmektedirler. Bir okulun da benim gözümdeki durumu
buna benzer. İnsanlar okula bilgi ihtiyacını gidermek için giderler. (E)
- Okul, bilgisiyle çocukların dünyasını aydınlatır.
Örneğin:
Okul bir kaynak gibidir, bir bilgi kaynağı. İnsan nasıl suyu içip susuzluğunu gideriyorsa, okul da insanın bilgi açlığını giderir. (E)
- Okulun bilgiyi sunması, öğrencilerin talebi doğrultusunda gerçekleşir. Örneğin:
Bana göre okul çeşme, bilgi de su gibidir. Bilgiye susamışsan, çeşmeyi açar ve o suyu içersin. (E)
Kategori 6. Geleceğin Umudu Olarak Okul: Bu
kategoriyi toplamda 1 katılımcı (%2,2) ve 1 metafor (%3) temsil etmektedir. Bu metafor katılımcının idealindeki okulu yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforun temel özelliği şudur:
- Okul, insan yaşamı için bir umut kaynağıdır. Örneğin:
Bana göre okul dilek ağacı gibidir. Nasıl dilek ağacına insanlar isteklerini sembolleştirerek asarlar, benim için de okul isteklerimi gerçekleştirmem için
umudumu bağladığım bir semboldür. (K)
Kategori 7. Büyüme ve Olgunlaşma Yeri Olarak
Okul: Bu kategoriyi toplamda 3 katılımcı (%6,6) ve
2 metafor (%6) temsil etmektedir. 2 adet metaforun
2’si de katılımcıların ideallerindeki okulları yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, çocukların bireysel ilgi ve ihtiyaçlarını karşılamalıdır. Örneğin:
Bence okul, çiçek bahçesi gibi olmalı. İçinde binlerce çeşit çiçeği yetiştiren ve hepsinin ihtiyacı olan
iklimi sunan, öğrenciyi kendine çeken bir yer olmalı okul. (K)
- Okul ortamı, öğrencilerin sağlıklı gelişimi için elverişli olmalıdır. Örneğin:
Okul bir tarlaya, öğretmenlerimiz çiftçiye, öğrenciler ise fidana benzemektedir. Çiftçi fidanları için
uygun şartları sağlar. Fidanlarına yeterli miktarda su ve ilaç verir. Ama bu işlemleri gerçekleştirirken bilinçli bir şekilde zamanına ve miktarına göre
yapar. Bir öğretmen de aynı şekildedir. İnsanların
belli zaman dilimlerinde belli becerileri kavramaları öğrenmeleri daha kolaydır. Bir öğretmen de bu
zaman dilimlerini iyi bilip ona göre belli beceri ve
430
öğretileri kazandırmalıdır. Öğretmen de çiftçi gibi
sabırla ve emek vererek çalışmalıdır. (K)
Kategori 8. Sevgi ve Dayanışma Yeri Olarak Okul:
Bu kategoriyi toplamda 3 katılımcı (%6,6) ve 3 metafor (%9) temsil etmektedir. 3 adet metaforun 3’ü
de katılımcıların ideallerindeki okulları yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel
özellikleri şunlardır:
- Okul, öğrencilerin sevgi ve aidiyet duygusunu geliştirir. Örneğin:
Bana göre okul bir aile gibi olmalıdır. Öğrenci
okulda kendisini ailesi içindeymiş gibi hissetmelidir. Öğretmenler adeta birer anne ve baba gibi öğrencilere ilgi göstermeli ve onları kendi çocuklarından ayırt etmemelidir. (E)
- Okul, öğrencilerin işbirliği ve dayanışma içinde
olmalarını sağlar. Örneğin:
İdealimdeki okul bir gençlik kulübüne benzer. Sosyal aktivitelerin bol olduğu ve öğrencilerin ilgi ve
yeteneklerini sergileyebileceği bir ortam. Öğrenciler okula zorunlu oldukları için değil, kendi istekleri için gelmeli. (K)
Okul bir spor kulübü gibidir. Öğrenciler birer sporcu, öğretmenler de onlara yol gösteren, ipucu veren, onları her açıdan destekleyen antrenörlerdir.
(E)
Kategori 9. Hoş ve Eğlendirici Bir Yer Olarak
Okul: Bu kategoriyi toplamda 2 katılımcı (%4,4) ve
2 metafor (%6) temsil etmektedir. 2 adet metaforun
2’si de katılımcıların ideallerindeki okulları yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Okul, birey için sevinç ve mutluluk kaynağıdır.
Örneğin:
Okul lunapark gibidir. Çünkü lunapark her çocuğun içinde bulunmaktan mutluluk duyacağı bir
yerdir. Sürekli gitmek isteyeceği, gittiğinde zevk
alacağı bir yerdir lunapark. Öğretmenler lunaparktaki görevliler, öğrenciler de lunaparktaki oyuncakların müşterileri olmalı. (K)
- Okul, öğrenciler için zevkli ve eğlenceli bir ortamdır. Örneğin:
Okul bir sirke benzer. Sirkte her hayvanın yapabileceği görevler bellidir. Mesela bir tavşan aslan gibi
kükreyemez, ama onun da kendi çapında farklı yetenekleri vardır. Eğiticisi de onu yeteneği doğrultusunda eğitir. Bir tavşan en fazla ne yapabilirse onu
yapabilmesi için eğitilir, eğitilirken de zevk alır.
Okulda da böyle olmalıdır. Öğrenciler yetenekleri doğrultusunda eğitilmelidir, eğitilirken de eğlenmelidir. (E)
SABAN / Bilgisayar Öğretmeni Adaylarının “Okul” ve “Bilgisayar Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri
Tablo 2.
Bilgisayar Öğretmeni Kavramına İlişkin Üretilen Metafor İmgeleri
Kategorideki
Tecrübe edilen bilgisayar
Kategori adı
- Katılımcı f (%) öğretmenini yansıtan
- Metafor f (%) metafor imgeleri
Denetim masası (4E, 2K),
- 11 (24,4)
Ejderha (1K), Hayvan
Süper otorite figürü
- 4 (19)
terbiyecisi (2E, 1K), Tren
rayı (1E)
Şekillendirici ve
- 10 (22,2)
Berber (1E), Robot (1E, 5K)
biçimlendirici
- 4 (19)
CD (1E), Matbaacı (1E),
- 11 (24,4)
Bilgi sağlayıcı
Papağan (2K), Eski zaman
- 8 (38)
radyosu (1E, 1K)
- 2 (4,4)
Tedavi edici ve onarıcı
----- 1 (4,7)
Yol gösterici ve yönlendirici
- 10 (22,2)
- 3 (14,2)
-----
İşbirlikçi ve demokratik lider
- 1 (2,2)
- 1 (4,7)
-----
İdealdeki bilgisayar
öğretmenini yansıtan
metafor imgeleri
-----
Aşçı (1K), Çömlekçi (2K)
Canlı internet (1K), Kitap
(1E), Trafo (2E), Web
sitesi (1K)
Anti-virüs programı (1E,
1K)
Kullanım kılavuzu (2E,
5K), Pusula (2K), Yol
haritası (1K)
Opera şefi (1E)
Tecrübe Edilen ve İdealdeki Bilgisayar Öğretmenini Yansıtan Metafor İmgeleri
- Öğretmen, sınıfta olup biten her şeyi kontrol etme
yetkisine ve otoritesine sahiptir. Örneğin:
Bilgisayar öğretmeni adayları, bilgisayar öğretmeni
olgusuna ilişkin olarak toplam 21 adet geçerli metafor üretmiştir. Bu metaforların 10’u (%47,6) onların
tecrübe ettikleri bilgisayar öğretmenlerini yansıtırken, geri kalan 11’i de (%52,4) ideallerindeki bilgisayar öğretmenlerini temsil etmektedir. Tablo 2’ye
göre, katılımcıların tecrübe ettikleri bilgisayar öğretmenlerini yansıtan metafor imgeleri toplam 3
kategori altında toplanmıştır. Bu kategoriler ve onları temsil eden metaforlar şunlardır: (1) “süper otorite figürü” (denetim masası, ejderha, tren rayı), (2)
“şekillendirici ve biçimlendirici” (berber, hayvan
terbiyecisi, robot) ve (3) “bilgi sağlayıcı” (CD, matbaacı, papağan, eski zaman radyosu). Katılımcıların
ideallerindeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtan
metafor imgeleri ise toplam 5 kategori altında toplanmıştır. Bu kategoriler ve onları temsil eden metaforlar şunlardır: (1) “şekillendirici ve biçimlendirici” (aşçı, çömlekçi), (2) “bilgi sağlayıcı” (canlı internet, kitap, trafo, web sitesi), (3) “tedavi edici ve onarıcı” (anti-virüs programı), (4) “yol gösterici ve yönlendirici” (kullanım kılavuzu, pusula, yol haritası)
ve (5) “işbirlikçi ve demokratik lider” (opera şefi).
Bilgisayar öğretmenlerim bir ejderha gibiydi. Hani
masallarda kaleleri koruyan ejderhalar vardır ya,
işte benim gördüğüm bilgisayar öğretmenleri de ejderhaların kaleyi koruması gibi bilgisayarları bize
karşı koruyorlardı. Bizim onların korudukları kaleleri harap edecek düşmanlar olduğumuzu düşünüyorlardı. Bu yüzden bize karşı sert bir tutum içinde
bulunuyorlardı. (K)
Kategori 1. Süper Otorite Figürü Olarak Öğretmen: Bu kategoriyi toplamda 11 katılımcı (%24,4)
ve 4 metafor (%19) temsil etmektedir. 4 adet metaforun 4’ü de katılımcıların tecrübe ettikleri bilgisayar öğretmenlerini yansıtmaktadır. Bu kategoriyi
oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Öğretmen, sınıfta neyi nasıl öğreteceğine karar
veren tek otoritedir. Örneğin:
Tecrübe ettiğim bilgisayar öğretmeni denetim masası gibiydi. Denetim masası bilgisayarın kontrol
işlerinin yapıldığı bir yerse, bilgisayar öğretmeni
de okuldaki öğrencilerin kontrolünü yapan kişi konumundadır. (K)
- Öğrenciler, öğretmenin otoritesini sorgulamadan
ona itaat etmek zorundadır. Örneğin:
Bilgisayar öğretmenim bir tren rayı gibiydi. Çünkü
öğrenciler bilgiye ulaşmak için tek bir yola sahipti.
Başka alternatifleri yoktu. Öğretmen ne diyorsa, ne
anlatıyorsa o her zaman doğrudur. (E)
- Öğretmen otoritesine karşı çıkan öğrenciler cezalandırılır. Örneğin:
Bilgisayar öğretmenlerim hayvan terbiyecisi gibiydi. Çünkü bazı öğretmenlerimiz bizleri eğitilmeye programlanmış olarak görüyorlardı. Onlar ne
söylerse, ne isterse koşulsuz yapmak zorundaydık.
431
KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ
Yapmadığımızda ise ceza olarak bir tokat gelebilirdi. (K)
rencilerin gözünde her şeyi bilen bir kitap gibidirler. (E)
Kategori 2. Şekillendirici ve Biçimlendirici Olarak Öğretmen: Bu kategoriyi toplamda 10 katılımcı (%22,2) ve 4 metafor (%19) temsil etmektedir. 4
metaforun 2’si tecrübe edilen bilgisayar öğretmenlerini yansıtırken, diğer 2’si idealdeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Öğretmenin bilgisi sonsuzdur. Örneğin:
- Öğretmen, öğrenciye şekil ve biçim veren bir ustadır. Örneğin:
Bana göre öğretmen çömlekçi gibidir. Çünkü kil
hamurunu ayakla çevrilen eski tip tornada elleriyle şekillendirir. Öğretmen de öğrencilerinin hayatını biçimlendirir. (K)
- Öğrenci, öğretmenin şekil ve biçim verdiği bir
hammaddedir. Örneğin:
Bilgisayar öğretmeni bir aşçıya benzer. Bir aşçı elde
ettiği hammaddeleri yani mercimek, nohut, sebze,
et, süt gibi ürünleri alıp, çeşitli yöntem ve tekniklerle pişirerek insanlara sunar. (K)
- Öğretmenin en önemli görevi, öğrencileri önceden belirlenmiş bir kalıba sokmaktır. Örneğin:
Benim için bilgisayar öğretmenleri önceden programlanmış bir robot gibiydi. Nasıl ki robotlar belirli programlara dayalı çalışıyorlarsa, öğretmenler de robot gibi Milli Eğitim Bakanlığı’nca hazırlanan müfredata göre mesleklerini yerine getiriyorlar. (K)
- Öğretmen ve öğrencilerin takip etmesi gereken
standart bir öğretim programı vardır. Örneğin:
Tecrübe ettiğim bilgisayar öğretmeni berbere benzer. Elde belli bir müfredat var ve öğrenciler yalnızca bunu öğrenmek zorundalar. Bunu da bir berberin yalnızca belli bir saç modelini yapabilmesine benzetebiliriz. Müşterinin isteğinin hiçbir önemi yoktur. Tek tip saç modeli vardır ve her müşteri
sadece bu modelden yaptırabilir. (E)
Kategori 3. Bilgi Sağlayıcı Olarak Öğretmen: Bu
kategoriyi toplamda 11 katılımcı (%24,4) ve 8 metafor (%38) temsil etmektedir. 8 metaforun 4’ü katılımcıların tecrübe ettikleri bilgisayar öğretmenlerini yansıtırken, 4’ü de ideallerindeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Öğretmen, bilginin kaynağıdır. Örneğin:
Bana göre öğretmen kitap gibidir, çünkü kitaplar sayesinde bilgilenmekte, aradığımız konu hakkında bilgi sahibi olmaktayız. Öğretmenler de öğ-
432
Bana göre bir bilgisayar öğretmeni canlı internet
gibi olmalıdır. Yani öğrencilerin her sorusuna bir
cevap verebilmelidir. Çünkü internet gibi muazzam bir bilgi kaynağından sonra sordukları her sorunun cevabını anında almaya alışkın olan öğrenciler için bir bilgisayar öğretmeni daha fazlası olmalıdır. (K)
Bana göre bir bilgisayar öğretmeni çocuklara yönelik bir web sitesi gibi olmalı. En başta kendini çocuklara doğru ve uygun bilgiyi sunmak için güncellemeli, kolay ulaşılabilir olmalı. (K)
- Öğrenci, bilginin pasif alıcısıdır. Örneğin:
Benim için öğretmen bir papağan gibiydi, çünkü
sürekli ezbere bir şeyler anlatırdı. Bu yüzden bilgilerimiz kalıcı olmaz ve sınav sistemi yüzünden bilgilerimiz sadece yazılı kâğıdında kalır ve hayatımıza hiçbir şey katmazdı. (K)
- Bilgi, öğrenciden bağımsız olarak var olan (öğretmenin kaynaklık yaptığı) bir olgudur. Örneğin:
Bilgisayar öğretmenleri trafo gibidir. Öğrencileri
ise o trafodan elektrik alan birer ev. Böyle düşünüldüğünde her öğrencinin beynine giren bilginin ana
kaynağı öğretmendir. (E)
- Öğretmenin en temel görevi, öğrencilere bilgi aktarmaktır. Örneğin:
Tecrübe ettiğim bilgisayar öğretmeni sadece okunma özelliği olan bir CD gibiydi. Çünkü sadece var
olan bilgilerini bize aktarırdı. Nasıl ki sadece okunma özelliği olan bir CD’nin üzerine bir şeyler yazamıyorsak, öğretmenimizle de bir etkileşim içerisinde olamıyorduk. Yani öğretmenimiz geliyor ve
sadece dersini anlatıyor. Öğrencilerle bir etkileşim
içerisine girerek onların da bir konu hakkındaki
görüşlerini almıyordu. (E)
- Öğrenme, öğretmen tarafından sunulan bilgilerin
öğrenciler tarafından olduğu gibi alınmasıyla gerçekleşir. Örneğin:
Benim tecrübe ettiğim bilgisayar öğretmenleri
matbaacı gibiydi, çünkü hep basmakalıp müfredat
bilgileri aktarıyorlardı. (E)
- Öğretmenin sunduğu bilgilerin doğruluğu tartışılamaz. Örneğin:
Tecrübe ettiğim bilgisayar öğretmeni eski zaman
radyosu gibiydi. Çünkü eski radyolar sadece TRT
yayınlarını çekerdi. Bilgiler tek yerden alınmakta
ve doğruluğu tartışılmamaktaydı. (E)
SABAN / Bilgisayar Öğretmeni Adaylarının “Okul” ve “Bilgisayar Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri
Kategori 4. Tedavi Edici ve Onarıcı Olarak Öğretmen: Bu kategoriyi toplamda 2 katılımcı (%4,4) ve
1 metafor (%4,7) temsil etmektedir. Bu metafor katılımcının idealindeki bilgisayar öğretmenini yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan metaforun temel özelliği şudur:
- Öğretmenin görevi, öğrencilerin tutum ve davranış bozukluklarını teşhis ve tedavi etmektir. Örneğin:
Bana göre bilgisayar öğretmeni anti-virüs programı gibi olmalıdır. Çünkü genel anlamda anti-virüs
programlarının çalışma sistemleri, kurulduğu ortama alınacak şeyleri elekten geçirmek, temizlenen
bilgileri zararlı şeylerden korumak, zararlı şeylerin
ulaşmalarını engellemek ve sürekli kendini güncellemektir. (E)
Kategori 5. Yol Gösterici ve Yönlendirici Olarak
Öğretmen: Bu kategoriyi toplamda 10 katılımcı (%22,2) ve 3 metafor (%14,2) temsil etmektedir.
3 adet metaforun 3’ü de katılımcıların ideallerindeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtmaktadır. Bu
kategoriyi oluşturan metaforların temel özellikleri şunlardır:
- Öğretmen, öğrenme-öğretme sürecinde bir rehber veya kılavuzdur. Örneğin:
Bana göre bilgisayar öğretmeni çok kullanışlı, anlaşılabilir ve kullanıcının beklentilerini karşılayan,
onun hayatını kolaylaştıran bir kullanma kılavuzu
gibi olmalıdır. (K)
- Öğrenci, bilgiyi anlamlandırmaya çalışan aktif bir
birey konumundadır. Örneğin:
Bilgisayar bir labirent, bilgisayar öğretmeni de bir
pusula gibidir. Eğer bilgisayarı kullanamıyorsak
birçok uygulamanın içinde kaybolur ya da bulunduğumuz yerde öylece kalırız. Hal böyle olunca bilgisayar öğretmenimiz bir pusula görevini görür ve
bizi yönlendirir. (K)
- Öğretmenin en önemli görevi, öğrencilere rehberlik ederek öğrenmelerini kolaylaştırmaktır. Örneğin:
Bana göre bir bilgisayar öğretmeni yol haritasına
benzer. Hedefimize en kısa, en uygun yolu tespit
eden, sesli ve görsel yönlendirmelerle hedefe doğru bir şekilde ulaşmamıza yardım eden kişidir. (K)
Kategori 6. İşbirlikçi ve Demokratik Lider Olarak Öğretmen: Bu kategoriyi toplamda 1 katılımcı (%2,2) ve 1 metafor (%4,7) temsil etmektedir.
Bu metafor katılımcının idealindeki bilgisayar öğretmenini yansıtmaktadır. Bu kategoriyi oluşturan
metaforun temel özelliği şudur:
- Öğretmen, öğrencilerle birlikte çalışır ve hareket
eder, onlardan bağımsız olarak değil. Örneğin:
Bence bilgisayar öğretmeni bir opera şefi gibi olmalıdır. Çünkü öğrenciler birer müzisyen, bilgisayarlar onların kullandığı ya da kullanmaya çalıştığı enstrümanlar gibidir. Öğretmen, öğrencilerine
neyi nasıl bulacaklarını, bilgiye ulaşmak için neler
yapacaklarını gösterir. Onlara müzik aletlerini nasıl tutmaları gerektiğini, nerede durup nerede devam edeceklerini söyler. (E)
Tartışma
Bu çalışmada, mezuniyet aşamasındaki bilgisayar
öğretmeni adaylarının tecrübe ettikleri veya ideallerindeki “okul” ve “bilgisayar öğretmeni” olgularına ilişkin ürettikleri metaforlar incelenmiştir.
Bu araştırmanın sonuçları aşağıdaki birkaç önemli
noktaya dikkat çekmektedir.
Birincisi, öğretmen adayları tecrübe ettikleri ve ideallerindeki okulları yansıtmak amacıyla farklı metaforlar kullanmışlardır. Okulla ilgili öğrencilik yaşantısına bağlı olarak oluşturulan metaforlar toplam 24 katılımcı tarafından geliştirilmiş olup, en
çok “disiplin/kontrol merkezi” (n=10) ve “şekillendirme/biçimlendirme yeri” (n=8) kategorilerinde ve geri kalan da “iş/çalışma merkezi” (n=3) ve
“çağa ayak uyduramayan bir mekân” (n=3) kategorilerinde kümelenmiştir. İdealdeki okulları yansıtan metaforlar ise toplamda 21 katılımcı tarafından geliştirilmiş olup, 8 kategori altında eşit şekilde bir dağılım göstermiştir. Buna göre, katılımcılar tecrübe ettikleri okulları yansıtmak amacıyla sadece öğretme-merkezli metaforları kullanırken, ideallerindeki okulları yansıtmak içinse hem
öğretme-merkezli hem de öğrenme-merkezli metaforları kullanmışlardır. Katılımcılara göre, idealdeki okullar birer “disiplin”, “şekillendirme” ve “iş”
merkezleri olabileceği gibi, aynı zamanda, öğrencilerin “aydınlanmalarını”, “olgunlaşmalarını”, “başkalarıyla dayanışma içinde olmalarını”, “eğlenmelerini” ve “geleceklerini güvence altına almalarını”
sağlayacak kurumlar da olabilmelidir.
İkincisi, öğretmen adayları tecrübe ettikleri ve ideallerindeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtmak amacıyla farklı metaforlar kullanmışlardır. Bilgisayar
öğretmeni ile ilgili öğrencilik yaşantısına bağlı olarak oluşturulan metaforlar toplam 24 katılımcı tarafından geliştirilmiş olup, en çok “süper otorite figürü” (n=11) kategorisinde ve geri kalan da “şekillendirici/biçimlendirici” (n=7) ve “bilgi sağlayıcı”
(n=6) kategorilerinde kümelenmiştir. İdealdeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtan metaforlar ise top-
433
KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ
lamda 21 katılımcı tarafından geliştirilmiş olup, en
çok “yol gösterici/yönlendirici” (n=10) kategorisinde ve geri kalan da “şekillendirici/biçimlendirici” (n=3), “bilgi sağlayıcı” (n=5), “tedavi edici/onarıcı” (n=2) ve “işbirlikçi/demokratik lider” (n=1)
kategorilerinde kümelenmiştir. Buna göre, katılımcılar tecrübe ettikleri bilgisayar öğretmenlerini
yansıtmak amacıyla sadece öğretme-merkezli metaforlar kullanırken, ideallerindeki bilgisayar öğretmenlerini yansıtmak içinse hem öğretme-merkezli
hem de öğrenme-merkezli metaforlar kullanmışlardır. Katılımcılara göre, idealdeki bilgisayar öğretmenlerinin öğrencileri “şekillendiren”, onlara “bilgi sağlayan” ve onların tutum ve davranışlarını “tedavi eden” bireyler olmaları gerektiği gibi, aynı zamanda, öğrenciler için birer “yol gösterici” ve “demokratik lider” konumunda olmaları gerekir.
Üçüncüsü, okul ve bilgisayar öğretmeni olgularının bir bütün olarak açıklanabilmesi için çok sayıda metafora ihtiyaç vardır. Örneğin, okul bir “disiplin merkezi” olarak algılanabileceği gibi, aynı
zamanda, bir “dayanışma yeri” olarak da görülebilmektedir. Aynı şekilde, bilgisayar öğretmeni
bir “süper otorite figürü” olabileceği gibi, aynı zamanda, bir “demokratik lider” olarak da düşünülebilmektedir. Bunun en temel nedeni ise, Weade
ve Ernst’in (1990, s. 133) de dikkat çektiği üzere,
“Metaforlar seçmecidir ve tanımlamaya çalıştıkları olgunun sadece bir parçasını temsil ederler, tümünü değil.” Bu durum, eğitimle ilgili kavramların çok boyutlu olarak ele alınması ve irdelenmesi
gerektiğini vurgulamaktadır. Nitekim bu çalışmada oluşturulan her tema ve o temaya ilişkin katılımcılar tarafından üretilen her metafor, açıklamaya çalıştıkları “okul” ve “bilgisayar öğretmeni” olgularının farklı boyutlarına vurgu yapmıştır. Örneğin, “okul” olgusu hakkında öğretmen adayları tarafından üretilen kışla ve cezaevi metaforları
“okulun bir güç ve otorite simgesi olduğuna”, aile
ve gençlik kulübü metaforları “okulun temel işlevinin öğrencilerde sevgi ve dayanışma duygusunu
geliştirmek olduğuna”, lunapark ve sirk metaforları ise “okulun öğrenciler açısından zevkli ve eğlenceli bir ortam olması gerektiğine” vurgu yapmaktadır. Benzer durum “bilgisayar öğretmeni” imgesi için de söz konusudur. Yine, “bilgisayar öğretmeni” olgusu hakkında öğretmen adayları tarafından
üretilen çömlekçi ve berber metaforları “öğretmenin öğrenciye şekil ve biçim veren bir usta olduğuna”, kitap ve web sitesi metaforları “öğretmenin bilginin temel kaynağı olduğuna”, pusula ve yol haritası metaforları ise “öğretmenin öğrenme-öğretme
sürecinde bir rehber veya kılavuz olması gerektiğine” vurgu yapmaktadır.
434
Dördüncüsü, bu çalışmanın sonuçları, alan yazındaki diğer çalışma sonuçlarıyla paralellik göstermekle beraber, bilgisayar öğretmeni adaylarının bakış
açısıyla alan yazına yeni katkılar da getirmektedir.
Örneğin, okul kavramına ilişkin olarak “bilgi/aydınlanma yeri, disiplin/kontrol merkezi, iş/çalışma
merkezi, büyüme/olgunlaşma yeri, hoş/eğlendirici
bir yer” kategorileri Cerit (2006) ve Saban (2008a)
tarafından gerçekleştirilen araştırmalarda yer alan
kategorilerle benzerlik arz ederken, “çağa ayak uyduramayan bir mekân” kategorisi ve bu kategoriyi temsil eden iki metafor (interneti olmayan bilgisayar, verimsiz toprak) sadece bu çalışmada üretilmiştir. Verimsiz toprak metaforunu geliştiren erkek
bilgisayar öğretmeni adayı, tecrübe ettiği okulları
“öğrenmek için elverişsiz ortamlar” olarak tanımlamaktadır. Benzer şekilde, tecrübe ettiği okulları
interneti olmayan bir bilgisayara benzeten kız bilgisayar öğretmeni adayı da artık bu okulların çağın teknolojik altyapısıyla güncellenmesi gerektiğine dikkat çekmektedir.
Son olarak, öğretmen adayları öğretmen eğitimi esnasında öğrencilik tecrübelerine bağlı olarak oluşturdukları bir kısım algılarını korumaya devam
ederken bir kısım algılarını da değiştirmektedirler.
Levin ve He’ye (2008) göre, öğretmen adaylarının
belli eğitimsel olgulara ilişkin algıları temelde üç
farklı kaynağa bağlı olarak oluşur: (1) aile özgeçmişi/öğrencilik tecrübeleri (%35), (2) öğretmen eğitimi esnasında alınan dersler (%30) ve (3) okul deneyimi/öğretmenlik uygulaması (%35). Örneğin, bu
çalışmaya katılan öğrencilerin büyük çoğunluğu
tecrübe ettikleri okulları ve bilgisayar öğretmenlerini “bilgi sağlama” ve “şekillendirme” araçları olarak algılamıştır. Katılımcıların dört yıllık öğretmen eğitimine bağlı olarak oluşturdukları ideal
“okul” ve “bilgisayar öğretmeni” imgeleri ise ağırlıklı olarak öğrenci–merkezli temalarda kümelenmiştir. Literatürde de öğretmen adaylarının algılarının aldıkları eğitim sonucunda değiştiğini vurgulayan araştırmalara rastlamak mümkündür. Örneğin, Leavy, McSorley ve Bote (2007) 124 giriş düzeyindeki İrlandalı ve Amerikan öğretmen adayından (dönem başında ve sonunda olmak üzere)
iki farklı zamanda öğrenme-öğretme sürecine ilişkin metafor üretmelerini istemiştir. Araştırmanın
sonuçlarına göre, katılımcıların dönem sonunda
ürettikleri metaforlarda yapılandırmacı yaklaşım
kategorisine ilişkin olarak artış gözlenirken, davranışçı yaklaşım temasında ise azalma olmuştur.
Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri • Educational Sciences: Theory & Practice - 11(1) • Winter • 435-446
©
2011 Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.
Prospective Computer Teachers’ Mental Images about
the Concepts of “School” and “Computer Teacher” *
Aslıhan SABANa
Selçuk University
Abstract
In this phenomenological study, prospective computer teachers’ mental images related to the concepts of
“school” and “computer teacher” were examined through metaphors. Participants were all the 45 seniors
majoring in the Department of Computer and Instructional Technologies at Selcuk University, Ahmet Kelesoglu
Faculty of Education during the 2009-2010 academic year. They were asked to produce one metaphor for their
either experienced or ideal “school” image and one metaphor for their either experienced or ideal “computer
teacher” image. Collected data were analyzed by using the “content analysis” technique. According to the findings,
participants produced 33 valid metaphors about the “school”. While 16 of these metaphors reflected their past
schooling experiences, 17 of them reflected their ideal schools. Based on their common characteristics, all the
33 metaphors were grouped into 9 categories (a disciplinary center, a shaping place, a work center, an outdated
place, a place of enlightenment, a place of hope, a place of growth, a place of solidarity and a fun place). In
the same way, participants produced a total of 21 valid metaphors about the “computer teacher”. While 10 of
these metaphors reflected their past computer teachers, 11 of them represented their ideal computer teachers.
Based on their common characteristics, all the 21 metaphors were grouped into 6 categories (superior authority
figure, shaper, information provider, curer, guide and democratic leader). It appears that while participants
produced only teaching-focused metaphors to reflect their school experiences and computer teachers, they
developed both teaching- and learning-focused metaphors to reflect their ideal schools and computer teachers.
Key Words
Computer Teacher Candidates, Metaphors about School, Metaphors about Computer Teacher, Qualitative Research.
Metaphor provides a powerful mental model in understanding and explaining high-level abstract or
complex phenomena (Saban, Koçbeker, & Saban,
2006). In this regard, metaphor acts as a means
of thinking and visualization and it symbolizes
one’s perception of the world and reality. As Shuell
(1990, p. 102) stated: “If a picture is worth 1,000
words, a metaphor is worth 1,000 pictures. For a
picture provides only a static image while a metaphor provides a conceptual framework for thinking
about something.”
* was supported by the Bilimsel Arastirma Projeleri (BAP) Koordinatorlugu of Selcuk University.
a Correspondence: Aslıhan Saban, PhD., Selcuk
University, Ahmet Kelesoglu Faculty of Education, Department of Computer and Instructional Technologies, 42090 Meram-Konya / Turkey.
E-mail: [email protected]
The concept of metaphor is derived from the Greek
word “metaphora”, which means “taking from one
place to another place”. Hence, metaphor is used to
explain a complex phenomenon or event by likening it to another phenomenon or event (Oxford et
al., 1998). According to Lakoff and Johnson (1980,
p. 5), for example, metaphor involves “understanding and experiencing one kind of thing in terms of
another.” Thus, a metaphor is formed by referring
the X phenomenon as the Y phenomenon openly
or implicitly. That is why a metaphor is a powerful
mental tool; it “provides a relationship between two
dissimilar domains to transfer ideas by using a mental scheme to reflect another” (Saban, 2008a, p. 460).
According to Forceville (2002), in any metaphorical relationship, there are at least three basic elements: (1) the metaphor topic, (2) the metaphor
vehicle, and (3) the features which are attributed
435
EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE
from the source of metaphor to the topic of metaphor. For example: “For me school was like a zoo
because the schools I have been so far restricted
us all the time as if we were in a zoo. They made
us lose our skills and different characteristics. Just
like the animals in the cages, we were blocked and
could not show our skills in schools. And, when
we tried to get out of those cages, we were fiercely
warned and stopped.” Hence, in any metaphorical
relationship, the metaphor vehicle acts as a mental “filter” or a “strainer” to understand or explain
the topic of the metaphor in a different perspective
(Saban et al., 2006). As Quale (2002, p. 447) also
explains: “It is a descriptive analogy, serving to illuminate whatever phenomenon A is being considered, by drawing ‘lines of association’ to some
other phenomenon B that we feel we already understood. The qualification ‘already understood’ is
essential here: the metaphor is asymmetric, in the
sense that in the context of explaining A, the referent phenomenon B is assumed to be understood!
Thus, some (not all) characteristics of B are used to
explain some corresponding characteristics of A.”
In recent years, studies of metaphor in both national and international literature have increased considerably. Some of these studies were carried out to
explore such phenomena as “teacher” (Guerrero &
Villamil, 2002; Saban et al., 2006), “student” (Bozlk, 2002; Saban, 2010a), “school” (Saban, 2008a),
“knowledge” (Saban, 2008b), “inspector”, (Töremen and Döş, 2009) and “internet” (Saban, 2010b).
Metaphors about Teacher: Guerrero and Villamil
(2002) asked 22 teachers (with various experiences)
to provide the images with which they were most
readily associated. The 28 “teacher” metaphors produced by the participants were then grouped into
9 categories: (1) “cooperative leader” (coach), (2)
“knowledge provider” (sun), (3) “challenger” (lion
tamer), (4) “nurturer” (gardener), (5) “innovator”
(explorer), (6) “tool provider” (tool carrier), (7) “artist” (potter), (8) “repairer” (mechanic of the mind)
and (9) “gym instructor” (aerobics teacher). Likewise, Saban et al. (2006) examined 1,222 prospective teachers’ images of teaching. The 111 “teacher”
metaphors produced by the participants were then
grouped under 10 categories: (1) “knowledge provider” (book), (2) “molder” (sculptor), (3) “curer”
(doctor), (4) “superior authority figure” (shepherd),
(5) “change agent” (scriptwriter), (6) “entertainer”
(comedian), (7) “counselor” (companion), (8) “nurturer” (gardener), (9) “facilitator” (lighthouse) and
(10) “democratic leader” (conductor).
Metaphors about Learner: Bozlk (2002) examined
49 freshman students’ perceptions of self. The 35
436
“learner” metaphors produced by the participants
were then grouped into 4 categories: (1) “animal metaphors” (donkey), (2) “object metaphors”
(sponge), (3) “human metaphors” (a person with
Alzheimer’s disease) and (4) “action metaphors”
(tree climbing). Similarly, Saban (2010a) investigated 2,847 teacher candidates’ conceptions of
studentship. The 98 “learner” metaphors produced
by the participants were then grouped under 12
categories: (1) “raw material” (play dough), (2) “developing organism” (seedling), (3) “empty vessel”
(white page), (4) “significant being” (mine), (5) “absolute compliant” (puppet), (6) “knowledge recipient” (antenna), (7) “knowledge reflector” (mirror),
(8) “knowledge constructor” (honeybee), (9) “defective being” (street kid), (10) “social participant”
(ant), (11) “knowledge carrier” (porter) and (12)
“social capital” (natural resource).
Metaphors about School: Saban (2010a) examined
a total of 1,709 primary school students’, teachers’
and teacher trainees’ conceptions of schooling.
The 74 “school” metaphors produced by the participants were then grouped into 10 categories: (1)
“a place of love/solidarity” (family), (2) “a place
of knowledge/enlightenment (internet), (3) “a
shaping/molding place (workshop), (4) “a place of
growth/maturation” (fruit garden), (5) “a fun/enjoyment place” (amusement park), (6) “a place of
development” (stairs), (7) “a place of hope” (magic
lamp), (8) “a work center” (beehive), (9) “a discipline center” (prison) and (10) “a place of guidance” (compass).
Metaphors about Knowledge: Saban (2008b) examined primary school teachers’ (n=105) and their
students’ (n=1,248) conceptions of knowledge.
The 106 “knowledge” metaphors produced by the
participants were then grouped into 12 categories:
(1) “resource” (encyclopedia), (2) “a significant
thing” (mind), (3) “guide” (map), (4) “necessity”
(oxygen), (5) “a dynamic thing” (thought), (6) “a
vehicle” (pen), (7) “an eternal thing” (sand), (8) “a
source of joy” (play), (9) “protector/savior/healer”
(medicine), (10) “nutrition for brain” (apple), (11)
“something to be deposited” (notebook) and (12) “a
means of power” (fire).
Metaphors about Inspector: Töremen and Döş
(2009) examined 418 elementary teachers’ perceptions of inspection. The 116 “inspector” metaphors
produced by the participants were then grouped
into 4 categories: (1) “metaphors indicating criticism” (a blinkered person), (2) “metaphors having
both positive and negative meanings” (mother-inlaw), (3) “metaphors indicating no need for inspec-
SABAN / Prospective Computer Teachers’ Mental Images about the Concepts of “School” and “Computer Teacher”
tion” (gramophone record) and (4) “metaphors having positive meanings” (friend).
Metaphors about Internet: Saban (2010b) examined 45 senior computer teacher candidates’
images of internet. The 25 “internet” metaphors
produced by the participants were then grouped
into 7 categories: (1) “a system” (spider web), (2)
“a knowledge vehicle” (fishing net), (3) “an addictive entity” (digital drug), (4) “a useful and harmful
entity” (nuclear energy), (5) “an indispensable part
of daily life” (oxygen), (6) “an attractive location”
(fair) and (7) “an uncertain entity” (black hole).
As it is clear from the above mentioned references,
many worldwide studies have been conducted to
examine the metaphorical images of educators and
students about various educational concepts. However, none of the above-mentioned studies examined computer teacher candidates’ “experienced”
and “ideal” images of both “school” and “computer teacher” together. Therefore, this study aims to
contribute to this gap in the literature.
Rationale and Purpose
More than twenty two years ago, Clark (1988)
pointed out that: “Students begin teacher education programs with their own ideas and beliefs
about what it takes to be a successful teacher.
These preconceptions are formed from thousands
of hours of observation of teachers, good and bad,
over the previous fifteen or so years. Undoubtedly,
students’ conceptions of teaching are incomplete,
for they typically see and hear only the performance side of classroom teaching. With this in mind,
a thoughtful teacher educator might ask: What are
the preconceptions about teaching and learning
held by our students?” (p. 7). This study was conducted based on this understanding.
The purpose of this study was to reveal the mental images of senior computer teacher candidates
about their experienced or ideal schools and computer teachers through metaphors. Specifically the
following questions guided the study:
(1) What metaphorical images do computer teacher candidates use in order to describe their experienced or ideal schools?
(2) What conceptual themes (about schools) can be
derived from these metaphorical images?
(3) What metaphorical images do computer teacher candidates use so as to describe their experienced or ideal computer teachers?
(4) What conceptual themes (about computer
teachers) can be derived from these metaphorical
images?
(5) What are the implications of participants’ metaphorical images for teacher training?
Method
Research Design
This study used the “phenomenological research”
design to examine senior prospective computer
teachers’ images of experienced or ideal “school”
and “computer teacher”.
Participants
Participants were all 45 senior teacher candidates
(23 male and 22 female) majoring in the Department of Computer and Instructional Technologies
at Selcuk University, Ahmet Kelesoglu Faculty of
Education during the 2009-2010 academic year.
Data Collection
Participants were asked to produce metaphors for
their experienced or ideal “school” and “computer
teacher” images by using the following prompts:
“For me the school was/is like…because…” and
“For me the computer teacher was/is like…because…” For this purpose, a one-week time duration was given to the participants. Participants
were asked to focus on only one metaphor for each
concept (i.e. “school” and “computer teacher”)
and then to type their thoughts on the computer
and later to send them in a file by e-mail to the researcher. These metaphors were used as the main
data sources in the study.
Data Analysis
The metaphors produced by the participants were
analyzed through the “content analysis” technique
(Yıldırım & Şimşek, 2005) in the following four
phases.
Coding and Elimination Phase: At this stage, metaphors produced by the participants were simply
coded (animal trainer, compass, etc.) and the metaphors that did not have a logical basis or a rationale
were eliminated.
437
EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE
Sample Metaphorical Images Compilation Phase:
At this stage, for the coded metaphors related to
each concept (i.e. “school” and “computer teacher”), a sample metaphor list was prepared. While
forming these lists, the metaphorical images that
were developed by only one participant were originally preserved. However, for the metaphorical images produced by more than one participant, the
one that was assumed to be the best representative
of a particular metaphor was selected as a “sample”. Also, to identify the person who produced a
metaphorical image, “male (M)” or “female (F)”
remarks were noted down in brackets next to the
so-called metaphor expression.
Category Development Phase: At this stage, the
metaphorical images produced by the participants
regarding “school” and “computer teacher” were
examined according to their common features
based on the “sample metaphor lists” for each concept. For this purpose, each metaphorical image
produced by the participant was analyzed regarding (1) the metaphor topic, (2) the metaphor vehicle and (3) the relationships between them. Then,
conceptual categories were formed for each concept by analyzing the produced metaphorical images in terms of their perspectives and by relating
them with certain themes.
Establishing Reliability and Validity Stage: To
ensure the validity of the research results, the data
analysis process (how the conceptual categories
were reached) is described in detail (Yıldırım &
Şimşek, 2005) and all the metaphorical images obtained in the study are given in the “findings” section. To ensure the reliability of the research, expert
opinion has been asked. For this purpose, two lists
for each concept have been given to an instructor
who has done and published studies about metaphors: (1) a list of the sample metaphorical images
that are indexed in alphabetical order and (2) a
list of the names of the conceptual categories with
their common characteristics. Then, the expert was
asked to match the sample metaphorical images,
which were compiled by the researcher, with the
conceptual categories which were again developed
by the researcher. Later, the expert’s matching was
compared with the researcher’s. In the comparisons, “agreement” and “disagreement” scores were
calculated and the reliability of the research was
checked by using Miles and Huberman’s (1994, p.
64) formula (i.e., Reliability = agreement / [agreement + disagreement] X 100). In qualitative studies, when the concordance between the expert’s and
the researcher’s evaluation is 70% and above, a de-
438
sirable level of reliability is ensured. In the present
study, an agreement of 91% regarding “school” and
an agreement of 90% regarding “computer teacher”
have been obtained. However, revisions were made
in the placement of the disagreed metaphors in order to reach a reliability of 100%.
Findings
The Metaphorical Images Reflecting the Participants’ Experienced and Ideal Schools
Computer teacher candidates produced 33 validmetaphors about “school”. While 16 of these metaphors (48.5%) reflect the participants’ experienced
schools, the remaining 17 metaphors (51.5%) represent their ideal schools. According to Table 1,
the participants’ metaphorical images representing
their experienced schools (n=16) were grouped
into 4 conceptual categories. These categories
and the metaphors representing them include the
following: (1) “a discipline/control center” (barracks, bottomless well, hippodrome, horror tunnel, prison, ship, stud, traffic, zoo), (2) “a shaping/
molding place” (aquarium, carpenter’s shop, factory, textbook), (3) “a work center” (office) and (4)
“an outdated and dysfunctional place” (computer
without internet, barren land). Likewise, the participants’ metaphorical images representing their
ideal schools (n=17) were grouped into 8 conceptual categories. These categories and the metaphors
representing them include the following: (1)””a
discipline/control center” (processor), (2) “a shaping/molding place” (bread maker, mill, bakery), (3)
“a work center” (beehive), (4) “a place of knowledge/enlightenment” (fountain, library, spring,
shopping center), (5) “”a place of hope” (wish tree),
( 6) “a place of growth/maturation” (field, garden),
(7) “a place of love/solidarity” (family, sports club,
youth club) and (8) “a fun/joyful place” (amusement park, circus).
Category 1. School as a Discipline and Control
Center: 12 participants (26.6%) and 10 metaphors
(30.3%) represent this category in total. Out of 10,
nine metaphors represent the participants’ experienced schools while only one metaphor reflects
their ideal schools. The basic features of the metaphors that make up this category are as follows:
- The school is a symbol of power and authority.
For example:
For me school was like a barracks. Because school
was surrounded with walls and over the walls there
was a fence surrounding it as in the military zones,
SABAN / Prospective Computer Teachers’ Mental Images about the Concepts of “School” and “Computer Teacher”
Table 1.
Metaphorical Images about School
Category name
Within the category
- Participant f (%)
- Metaphor f (%)
Metaphorical images reflecting
the participants’ experienced
school
Metaphorical images reflecting the
participants’ ideal school
A discipline and control
center
- 12 (26,6)
- 10 (30.3)
Barracks (1M, 1F), Bottomless well
(1F), Hippodrome (1M), Horror
tunnel (1M), Prison (1M), Ship
(1F), Stud (1M), Traffic (1F), Zoo
(1F)
Processor (2M)
A shaping and molding
place
- 13 (28,8)
- 7 (21.2)
Aquarium (1M, 1F), Carpenter’s
workshop (2M), Factory (2M, 1F),
Textbook (1F)
Bread maker (2M), Mill (2M, 1F),
Bakery (1M)
A work and study center
- 4 (8,8)
- 2 (6)
Office (1M, 2F)
Beehive (1M)
An outdated and
dysfunctional place
- 3 (6,6)
- 2 (6)
Computer without the internet (1F),
----Barren land (1M, 1F)
A place of knowledge
and enlightenment
- 4 (8,8)
- 4 (12.1)
-----
Fountain (1M), Library (1F), Spring
(1M), Shopping center (1M)
A place of hope
- 1 (2,2)
- 1 (3)
-----
Wish tree (1F)
A place of growth and
maturation
- 3 (6,6)
- 2 (6)
-----
Field (1M, 1F), Garden (1F)
A place of love and
solidarity
- 3 (6,6)
- 3 (9)
-----
Family (1M), Sports club (1M), Youth
club (1F)
A fun and joyful place
- 2 (4,4)
- 2 (6)
-----
Amusement park (1F), Circus (1F)
the only missing thing was the sign of “Forbidden
Zone”. As in the barracks commanders managing everything, in schools we have the rules of the
teachers and directors. (F)
- Students are captive beings. For example:
For me school was like a zoo because the schools I
have been so far restricted us all the time as if we
were in a zoo. They made us lose our skills and different characteristics. Just like the animals in the
cages, we were blocked and could not show our
skills in schools. And when we tried to get out of
those cages we were fiercely warned and stopped.
(F)
- When it comes to run school business, there is a
certain order. For example:
For me school is like the processor in a computer
since the processor processes the given data and
then sends it to the necessary places. School has
also the duty of cultivating the individuals studying there and then sending them to the necessary
places. Just as a particular data is processed according to a specific system on the computer, the education provided in schools is also given according to
a certain layout. (M)
- There is a certain division of labor among the
members of the school. For example:
For me school was like a ship, sailing non-stop in
the ocean of information. From its captain to its
crew, all the staff members of the ship are a part of
the trip, everything is planned and it is a huge ship
following a certain route. (F)
- It is necessary to obey all the rules of the school.
For example:
For me school was like traffic, and the students
were like the cars in the traffic. Just as the traffic has
its rules, the school has also its rules. The teachers
at schools are like the traffic police. Whenever a vehicle is speedy, the police warn that driver or stop
him/her for speeding. Similarly, when there is a
student behaving badly, teachers are there to warn
or stop him/her from behaving badly. (F)
- Students who do not obey the school rules are
punished. For example:
For me school was like a prison. Because most of
the times throughout my school life I did not want
to go to school. During the times I went, I was feeling as if I did something wrong so I went to school
to pay the penalty. We had only one thing to do at
school and that was sitting at our desk quietly and
listening to the teacher. And while listening, speaking and standing up were forbidden, only punishment was allowed. (M)
439
EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE
- School is a place that should be abandoned as
soon as possible. For example:
- School produces students as socially useful products. For example:
For me school was like a bottomless well because
when the time comes, you start school and after that
you try to get out of it for years. You never know its
end, where you are going and how you will go there.
Even though you have friends and teachers around,
you are still alone while you are trying to climb up
and struggling by yourself. You need to fight all the
time not to be a prisoner in this well. (F)
We can think of school like a bread baking machine. Just as the machine converts the mix into
bread, school also takes a student into its system
and makes him/her to become a good member of
the society. (M)
School was like a horror tunnel to me because our
school life was passing with worries and we could
never see the future. Of course, teachers were the
figurants of this horror tunnel. Constantly it affected our psychology and disappointed us. (M)
- Learning is to compete with other students. For
example:
School was like a stud to me because since we
started school we have been brought up like race
horses. (M)
For me school was like a hippodrome. My school
life always passed as if I were in a race. Parents
whipped us at home while teachers did the same
at school. (M)
Category 2. School as a Shaping and Molding
Place: 13 participants (28.8%) and seven metaphors (21.2%) represent this category in total. Out
of nine, four metaphors represent the participants’
experienced schools while the remaining three
metaphors reflect their ideal schools. The basic features of the metaphors that make up this category
are as follows:
- School is an important vehicle for providing cultural unity in the society. For example:
For me school was like an aquarium. There were
people who were taking care of it. They were taking
care of its water, its food and air at certain times but
never taking the individual differences into consideration. Everybody was eating food at the same
time or was exposed to the same climate. Just like
this, at schools students were educated through the
same curriculum. (F)
For me school was like a textbook. However, textbooks have some limitations because they cannot
go beyond the given information. Their information is firm and clear; whatever they teach us, that
will be the only thing they ask for as an answer. We
have no right to be different. School was like this
too, giving students a structured body of knowledge without considering their individual differences. (F)
440
For me school was like a carpenter’s workshop because the wood pieces coming there are crafted and
in the end there is something that people appreciate. If we consider schools as a carpenter’s workshop and teachers as carpenters, we are all crafted
in their hands and took the shape that the society
asked for. (M)
- School shapes students into a prescribed mold.
For example:
School is like a mill and different people bring
products to that mill. Well-grown products and
bad ones, all kinds of products needed to be sorted
out. That is to say, different kinds of wheat come to
the mill but they all come out as flour. And that’s
what school is like too. There children are grained
like wheat and become ready for life. (F)
School is like a bakery to me because students are
like dough waiting to be shaped in schools. (B)
For me school is like a factory whose raw material is
the human being. Just as a raw material first comes
to a factory, then is processed and later comes out
as a product, schools work like that too. Their functions resemble to the factories in that students first
enter schools, then are processed for a while and
later come out as products with the same characteristics. (M)
Category 3. School as a Work and Study Center:
Four participants (8.8%) and two metaphors (6%)
represent this category in total. Out of two, one
metaphor represents the participants’ experienced
schools while the other metaphor reflects their ideal schools. The basic features of the metaphors that
make up this category are as follows:
- School is a workplace and students participate actively in its activities. For example:
Depending on my student life I see school as an office. Everyone has a duty. The teacher teaches and
the students listen to him/her; the teacher assigns
homework and the students do it. Going to school
is an obligation because it is the student’s duty. If
we do not want to be fired from the occupation of
studentship, we should study. And the person who
works gets the better salary (scores). (F)
SABAN / Prospective Computer Teachers’ Mental Images about the Concepts of “School” and “Computer Teacher”
- Students study and learn together at school, not
isolated from each other. For example:
For me school should be like a beehive. Everyone
in the hive should be doing his/her part properly
and integrate with the social life. S/he should take
some nectar from each flower to produce his/her
best honey and try to do his/her best to complete
his/her studies in the very best way. (M)
Category 4. School as an Outdated and Dysfunctional Place: Three participants (6.6%) and
two metaphors (6%) represent this category in total. Both of the metaphors reflect the participants’
experienced schools. The basic features of the metaphors that make up this category are as follows:
- School is an institution that needs to be updated.
For example:
For me school was like a computer without the
internet because school was not the place where
we could get the necessary information when we
needed, or it was not the place that made it easier
to learn with various materials and equipment. (F)
- School does not have an appropriate environment
for learning. For example:
To me school was like a barren land. Just as soil
needs a set of criteria to be productive, schools
should also have some qualifications. A tree needs
enough manure, water and vitamins for growing
healthy. (M)
Category 5. School as a Place of Knowledge and
Enlightenment: Four participants (8.8%) and four
metaphors (12.1%) represent this category in total. All the four metaphors reflect the participants’
ideal schools. The basic features of the metaphors
that make up this category are as follows:
- School is the main source of knowledge. For example:
For me school should be like a library because we as
students, are in great need of a library to get information. School should be a place where all the information, all the rights and wrongs are shown. (F)
- School’s primary mission is to provide information to students. For example:
For me school is like a shopping center because
people are going there to buy what they need. So
school is the same; people go to school to get the
information they need. (M)
- School illuminates children’s world with the information it provides. For example:
School is like a source, the source of information.
Like a person drinking water when s/he is thirsty,
school is the place where s/he gets the information
s/he needs and stops his/her hunger for knowledge.
(M)
- The way school presents information is parallel
with what students demand. For example:
For me school is like a fountain and knowledge is
like water. If you long for knowledge, then you turn
on the tap and drink that water. (M)
Category 6. School as a Place of Hope: Only one
participant (2.2%) and only one metaphor (3%)
represent this category. This metaphor reflects
the participant’s ideal school. Its basic feature that
makes up this category is as follows:
- School is the source of hope throughout a person’s
life. For example:
For me school is like a wish tree. Just as the people
hanging symbols on a tree reflecting their wishes,
school is also like a symbol to me and there I can
make my wishes come true. (F)
Category 7. School as a Place of Growth and Maturation: Three participants (6.6%) and two metaphors (6%) represent this category in total. Both
of the metaphors reflect the participants’ ideal
schools. The basic features of the metaphors that
make up this category are as follows:
- School should meet children’s individual interests
and needs. For example:
For me school should be like a flower garden. It
should be a place where there are thousands of different flowers and it should provide each of them
the type of climate they need, a kind of place that
attracts the student. (F)
- School should have the suitable environment for
the students’ healthy development. For example:
School is like a field, teachers are like farmers and
students are like young trees. The farmer provides
the convenient conditions for the young trees. The
farmer gives his/her young trees adequate water
and medication. However, while doing this, s/he
is careful about the time and amount, just like a
teacher. Children are better in understanding some
skills at certain times, and a teacher should know
this time period and help the students acquire
these skills. Teachers should work like farmers with
patience and great effort. (F)
Category 8. School as a Place of Love and Solidarity: Three participants (6.6%) and three metaphors
(9%) represent this category in total. All the three
metaphors reflect the participants’ ideal schools.
441
EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE
Table 2.
Metaphorical Images about Computer Teacher
Name of Category
Within the category
- Participant f (%)
- Metaphor f (%)
Metaphorical images reflecting the
participants’ experienced teacher
Metaphorical images reflecting
the participants’ ideal teacher
Superior authority figure
- 11 (24,4)
- 4 (19)
Animal tamer (2E, 1K), Control panel
(4E, 2K), Dragon (1K), Railway (1E)
-----
Shaper and molder
- 10 (22,2)
- 4 (19)
Barber (1E), Robot (1E, 5K)
Cook (1K), Potter (2K)
Information provider
- 11 (24,4)
- 8 (38)
CD (1E), Presser (1E), Parrot (2K),
Old fashioned radio (1E, 1K)
Active internet (1K), Book (1E),
Transformer (2E), Web site (1K)
Healer and repairer
- 2 (4,4)
- 1 (4,7)
-----
Anti-virus program (1E, 1K)
Guide and pathfinder
- 10 (22,2)
- 3 (14,2)
-----
User’s guide (2E, 5K), Compass
(2K), Road map (1K)
Cooperative and
democratic leader
- 1 (2,2)
- 1 (4,7)
-----
Conductor (1E)
The basic features of the metaphors that make up
this category are as follows:
- School helps students to develop their sense of
love and belonging. For example:
For me school should be like a family. Students
should feel as if they are in their own homes.
Teachers should be caring like a parent and consider them as their own children. (M)
- The school allows students to be in cooperation
and solidarity. For example:
Ideally, my school is similar to a youth club. It is an
environment where students can find lots of social
activities and meet their interests and skills. So this
will make them come to school willingly. It will no
more be an obligation. (F)
School is like a sports club. Students are athletes and
teachers are the trainers who guide them by giving them strategies and supporting them in every
way. (M)
Category 9. School as a Fun and Joyful Place: Two
participants (4.4%) and two metaphors (6%) represent this category in total. Both of the metaphors
reflect the participants’ ideal schools. The basic features of the metaphors that make up this category
are as follows:
- School is the source of joy and happiness. For example:
School is like an amusement park where every child
would feel happy. It is a place that the child would
always like to go and have a lot of fun. Teachers are
the employees of the amusement park and the students are the customers of the toys there. (F)
- School is an entertaining environment for students. For example:
442
School is like a circus. Each animal in the circus
knows its part. For example, a rabbit cannot roar
like a lion but it has its own skills. And the trainer
trains it with its capacity. The rabbit is trained to
do what it is capable of and enjoys its training. It
should also be like this at schools. Students should
be educated according to their abilities and should
have fun while they are learning. (M)
The Metaphorical Images Reflecting the Participants’ Experienced and Ideal Computer Teachers
Computer teacher candidates produced 21 validmetaphors about the concept of the “computer
teacher”. While 10 of these metaphors (47.6%) reflect the participants’ experienced computer teachers, the remaining 11 metaphors (52.4%) represent
their ideal computer teachers. According to Table
2, the participants’ metaphorical images representing their experienced schools were grouped
into three conceptual categories. These categories
and the metaphors representing them include the
following: (1) “super authority figure” (animal
tamer, control panel, dragon, railway), (2) “shaper
and molder” (barber, robot) and (3) “information
provider” (CD, old fashioned radio, presser, parrot). Likewise, the participants’ metaphorical images representing their ideal schools were grouped
into five conceptual categories. These categories
and the metaphors representing them include the
following: (1) “shaper and molder” (cook, potter),
(2) “information provider” (active internet, book,
transformer, web site), (3) “healer and repairer”
(anti-virus program), (4) “guide and pathfinder”
(compass, road map, user’s guide) and (5) “cooperative and democratic leader” (conductor).
SABAN / Prospective Computer Teachers’ Mental Images about the Concepts of “School” and “Computer Teacher”
Category 1. Teacher as a Superior Authority Figure: 11 participants (24.4%) and four metaphors
(19%) represent this category in total. All of the
four metaphors reflect the participants’ experienced teachers. The basic features of the metaphors
that make up this category are as follows:
- The teacher has the authority to control everything happening in the classroom. For example:
My computer teachers were like dragons. You know
the dragons protecting the castles in the tales; just
like them, the computer teachers I had were also
protecting their computers from us. They thought of
us as their enemies destroying their castles. Because
of this they had a bossy attitude towards us. (F)
- The teacher is the only authority in the class to
decide what and how to teach. For example:
The teacher I had experience with was like the
control panel. Control panel controls the computer
work just as the teacher controls his/her students
at school. (F)
- Students must obey the teacher’s rules without
questioning his/her authority. For example:
My computer teacher was like a railway because
students had only one way to reach the knowledge. They had no other alternatives. Whatever the
teacher says and tells was always right. (M)
- Students who oppose the teacher’s authority are
punished. For example:
Computer teachers were like animal tamers because
they were thinking that we were programmed to
be trained. We had to do whatever they told us or
whatever they wanted us to do. When we refused,
our punishment could be a slap. (F)
Category 2. Teacher as a Shaper and Molder: 10
participants (22.2%) and four metaphors (19%)
represent this category in total. Out of four, two
metaphors represent the participants’ experienced
teachers while the rest two metaphors reflect their
ideal teachers. The basic features of the metaphors
that make up this category are as follows:
- A teacher is a master who shapes the student. For
example:
For me, the teacher is like a potter because s/he,
on an old type of turning machine, gives the mud
shape with his/her own hands. Just like this, teacher gives shape to his/her students’ lives too. (F)
- Student is a raw material that the teacher shapes.
For example:
The computer teacher is like a cook. A cook gets
raw materials such as lentils, chickpeas, vegetables,
meat, dairy products and cooks them with various
methods and then offers them to people. (F)
- The teacher’s most important task is to put students into a predetermined shape. For example:
For me my computer teachers were like pre-programmed robots. Just as the robots run on specific
programs, teachers did their jobs according to the
curriculum designed by the Ministry of National
Education. (F)
- There is a standard curriculum that teachers and
students must follow. For example:
For me the teacher I had experience with is similar to a barber. There is a specific curriculum and
students have to learn the subjects in this curriculum. It is like the barber who cuts the hair in the
same way all the time. Customer’s request is of no
importance. There is only one type of hairstyle and
each customer has to take accept the same model,
s/he has no other choice. (M)
Category 3. Teacher as an Information Provider:
11 participants (24.2%) and eight metaphors (38%)
represent this category in total. Out of eight, four
metaphors represent the participants’ experienced
teachers while the remaining four metaphors reflect their ideal teachers. The basic features of the
metaphors that make up this category are as follows:
- The teacher is the source of information. For example:
For me, the teacher is like a book, because we learn
through books and get the information we need.
And teachers are like books in the eyes of their students. (M)
- The teacher’s knowledge is infinite. For example:
For me, a computer teacher should be like an active internet. I mean the teacher should be able to
answer the students’ questions. A computer teacher should be more than just a teacher, for his/her
students are used to get the answer immediately
through the internet to every question they ask. (F)
For me a computer teacher should be like a website. First and foremost, the teacher should be available and update himself/herself in order to provide
the most accurate and appropriate information. (F)
- A student is a passive recipient of knowledge. For
example:
443
EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE
For me, the teacher was like a parrot because she
always taught something to memorize. For this reason, knowledge of the student was not permanent
and because of the exam system the things they
have learned remained only on paper. It did not
add anything to their lives. (F)
Category 5. Teacher as a Guide and Pathfinder: 10
participants (22.2%) and three metaphors (14.2%)
represent this category in total. All of the three
metaphors reflect the participants’ ideal teachers.
The basic features of the metaphors that make up
this category are as follows:
- Knowledge is an external substance to the students. For example:
- The teacher is a guide or a pathfinder throughout
the teaching-learning process. For example:
Computers teachers are like transformers and students are like houses receiving electric from a transformer. When considered this way, the main source
of knowledge for all students is the teacher. (M)
For me the teacher should be like a user’s manual
which is very useful, understandable and which
meets the user’s expectations and makes his/her
life easier. (F)
- The teacher’s most basic task is to transfer information to the students. For example:
- Student is an active member who is trying to
make sense of information. For example:
The teacher whom I had experience with throughout my life was only like the CD which could be
played since our computer teacher was just transforming the existing information. Just as the CD
that it could only be played but couldn’t be written, we also couldn’t have any interaction with our
teacher. So our teacher just came into the classroom, taught and left, never interacting with us or
wondering our ideas about a certain topic. (M)
Computer is like a maze and the computer teacher
is like a compass. If we can’t use the computer, we
will be lost in so many applications or we will be
standing as usual in the same spot. So in a situation
like this, the teacher shows us our direction like a
compass. (F)
- Teaching occurs when students receive the information their teachers provide. For example:
For me a computer teacher is similar to a road map.
The teacher is a person who helps us to take the
shortest and the most convenient way to get to our
destination which will help us to achieve our goal
with voice and visual directing. (F)
The computer teacher I had experience with was
like a presser because all the time s/he was transferring the stereotyped curriculum information. (M)
- The accuracy of the information presented by the
teacher cannot be discussed. For example:
The computer teacher I had experience with was
like an old time fashioned radio. Because TRT
[Turkey’s Radio and Television] was the only radio
channel that the old time radios had. The information was taken from that single location and the accuracy of it was not criticized at all. (M)
Category 4. Teacher as a Healer and Repairer: 2
participants (4.4%) and one metaphor (4.7%) represent this category in total. This metaphor reflects the
participants’ ideal teacher. The basic feature of this
metaphor that makes up this category is as follows:
- The teacher’s mission is to diagnose and treat
students’ attitude and behavior disorders. For example:
For me a computer teacher should be like an antivirus program because generally these programs
work like this; removing the virus while receiving
the necessary information, protecting it afterwards,
keeping away the harmful stuff and updating the
program itself all the time. (M)
444
- The most important mission of the teacher is to
guide the students and facilitate their learning. For
example:
Category 6. Teacher as a Cooperative and Democratic Leader: One participant (2.2%) and one
metaphor (4.7%) represent this category in total. This metaphor reflects the participants’ ideal
teacher. The basic feature of this metaphor that
makes up this category is as follows:
- The teacher works with students and moves along
with them, not independently. For example:
I think the computer teacher should be like a conductor. Because each student is a musician and the
computers are the instruments that they are trying to play. Teacher shows students how to get the
information they need and what to do to get it. S/
he teaches them how to hold the instruments and
where to stop and start. (M)
Discussion
The aim of the study was to examine the metaphors
which senior computer teacher candidates produced to reflect their experienced and ideal “school”
and “computer teacher” images. This research draws
attention to several important findings.
SABAN / Prospective Computer Teachers’ Mental Images about the Concepts of “School” and “Computer Teacher”
First, participants have used different metaphors to
reflect their experienced and ideal schools. Most of
the metaphors reflecting the participants’ experiences with their schools (developed by 24 participants) were clustered in the categories of “school as
a discipline/control center” (n=10) and “school as a
shaping/molding place” (n=8), and the rest under
the categories of “school as a work/study center”
(n=3) and “school as an outdated/dysfunctional
place” (n=3). The metaphorical images reflecting
the participants’ ideal schools (developed by 21
participants), on the other hand, showed an equal
distribution under eight categories. Accordingly,
while the participants used only “teaching-centered” metaphorical images to reflect their experienced schools, they used both “teaching-centered”
and “learning-centered” metaphors to reflect their
ideal schools. According to the participants, the
ideal schools could be regarded as “disciplinary”,
“shaping” and “work” centers, but they could also
be the places of “enlightenment”, “maturity”, “solidarity”, “entertaining” and “hope” for the students.
Second, participants have used different metaphors
to reflect their experienced and ideal computer
teachers. Most of the metaphors reflecting the participants’ experiences with their computer teachers
(developed by 24 participants) were clustered in the
category of “teacher as a superior authority figure”
(n=11), and the rest under the categories of “teacher as shaper/molder” (n=7) and “teacher as information provider” (n=6). The metaphorical images
reflecting the participants’ ideal computer teachers
(developed by 21 participants), on the other hand,
were clustered mostly in the category of “teacher as
guide/pathfinder” (n=10) and the rest are clustered
into the categories of “teacher as shaper/molder”
(n=3), “teacher as information provider” (n=5),
“teacher as a healer/repairer” (n=2) and “teacher as
democratic leader” (n=1). Accordingly, while the
participants used only “teaching-centered” metaphorical images to reflect their experiences with
their teachers, they used both “teaching-centered”
and “learning-centered” metaphors to reflect their
ideal teachers. According to the participants, the
ideal teachers could be taken as “molders”, “information providers” and “repairers of attitudes
and behaviors”, but they could also be regarded as
“guides” and “democratic leaders”.
Thirdly, in order to understand and to explain school
and teacher concepts as a whole, we need more metaphors. For example, schools could be perceived as
“disciplinary/control centers”, but they could also
be perceived as “places of love/solidarity”. Simi-
larly, the teacher might be “a superior authority
figure” but at the same time, s/he can be thought as
“democratic leader”. The basic reason for this variation is that metaphors are selective. They represent
a part of the phenomena they describe, but not the
whole thing (Weade & Ernst, 1990). This emphasizes the fact that the concepts related with education should be considered and examined multidimensionally. Each theme developed in this study
and each metaphor provided by the participants
regarding that theme, for instance, emphasized different aspects of “school” and “computer teacher”
phenomena.
Fourth, the results of this study, in addition to having parallels with the other studies in the literature,
make new contributions to it by revealing the viewpoints of prospective computer teachers. For example, while most of the school themes (a place of
knowledge/enlightenment, a discipline/control center, a work/study center, a place of growth/maturation, a fun/joyful place) are similar to the categories
developed by Cerit (2006) and Saban (2008a), the
category of “school as an outdated/dysfunctional
place” and the two metaphors representing this category (computer without the internet, barren land)
have been produced only in this study. The metaphor of school as a barren land defines experienced
schools as “unsuitable environments for learning”.
Similarly, the metaphor of school as a computer
without the internet draws attention to the fact that
schools should be equipped with the most recent
technology.
Finally, teacher trainees preserve some of their preconceptions they had before entering the teacher
education program while developing new ones as a
result of their student teaching experiences and the
coursework in the program. Levin and He (2008)
identified and discussed three types of sources for
teacher trainees’ personal practical theories: (1)
family background and K-12 experiences (35%), (2)
teacher education coursework (30%), and (3) observations and student teaching experiences (35%).
With regard to the present study, for example, the
majority of the participants perceived their experienced schools and computer teachers as “knowledge providers” and “molders”. On the other hand,
their ideal school and computer teacher images
clustered around student-and learning-centered
conceptions such as “school as a place of growth/
maturation” and “computer teacher as a guide”. The
question of “Do perceptions of prospective teachers change over the course of teacher training?” has
also been examined by Leavy, McSorley, and Bote
445
EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE
(2007), who investigated the changes in 124 Irish
and American first-year preservice teachers’ beliefs
about teaching and learning by asking them to provide metaphors at the beginning and the end of the
semester. The results of their study showed that at
the end of the semester participants’ constructivist
metaphors increased while their behaviorist metaphors decreased.
References/Kaynakça
Bozlk, M. (2002). The college student as learner: Insight gained
through metaphor analysis. College Student Journal, 36, 142151.
Cerit, Y. (2006). Öğrenci, öğretmen ve yöneticilerin okul
kavramıyla ilgili metaforlara ilişkin görüşleri. Kuram ve
Uygulamada Eğitim Bilimleri, 6, 669–699.
Clark, C. M. (1988). Asking the right questions about teacher
preparation: Contributions of research on teaching thinking.
Educational Researcher, 17, 5–12.
Forceville, C. (2002). The identification of target and source in
pictorial metaphors. Journal of Pragmatics, 34, 1-14.
Guerrero, M. C. M., & Villamil, O. S. (2002). Metaphorical
conceptualizations of ESL teaching and learning. Language
Teaching Research, 6 (2), 95-120.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by.
Chicago, IL: University of Chicago Press.
Leavy, A. M., McSorley, F. A., & Bote, L. A. (2007). An
examination of what metaphor construction reveals about the
evolution of preservice teachers’ beliefs about teaching and
learning. Teaching and Teacher Education, 23, 1217–1235.
Levin, B., & He, Y. (2008). Investigating the content and
sources of teacher candidates’ personal practical theories
(PPTS). Journal of Teacher Education, 59 (1), 55-68.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data
analysis. Thousand Oaks, CA: Sage.
Oxford, R. L., Tomlinson, S., Barcelos, A., Harrington, C.,
Lavine, R. Z., Saleh, A., & et al. (1998). Clashing metaphors
about classroom teachers: Toward a systematic typology for the
language teaching field. System, 26, 3-50.
Quale, A. (2002). The role of metaphor in scientific
epistemology: A constructivist perspective and consequences
for science education. Science and Education, 11, 443–457.
Saban, A. (2008a). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve
Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55, 459-496.
Saban, A. (2008b). İlköğretim I. kademe öğretmen ve
öğrencilerinin bilgi kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel
imgeler. İlköğretim Online, 7(2), 421–455.
Saban, A. (2010a). Prospective teachers’ metaphorical
conceptualizations of learner. Teaching and Teacher Education,
26 (2), 290–305.
Saban, A. (2010b). Computer teacher candidates’ metaphors
about the internet. Education, 131(1), 93-105.
Saban, A., Koçbeker, B. N. ve Saban, A. (2006). Öğretmen
adaylarının öğretmen kavramına ilişkin algılarının metafor
analizi yoluyla incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim
Bilimleri, 6, 461–522.
Shuell, T. J. (1990). Teaching and learning as problem solving.
Theory into Practice, 29 (2), 102-108.
446
Töremen, F. ve Döş, İ. (2009). İlköğretim öğretmenlerinin
müfettişlik kavramına ilişkin metaforik algıları. Kuram ve
Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9, 1973-2012.
Weade, R., & Ernst, G. (1990). Pictures of life in classrooms,
and the search for metaphors to frame them. Theory into
Practice, 29(2), 133–140.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel
araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.
Download

ve “Bilgisayar Öğretmeni” Kavramlarına İlişkin Zihinsel İmgeleri