BAŞ AĞRILARI
PROF.DR.NEBAHAT TAŞDEMiR ,
DiCLE ÜNiVERSiTESi TiP FAKÜLTESi NÖROLOJi ABD
Baş ağrısı insanoğlunu uygarlığın erken dönemlerinden bu yana rahatsız etmiştir. MÖ 7000
yılından kalan neolitik insan kafataslarında, bir cihaz ile kafatasının delindiği ve trepanasyon
denen bir işlemin bulguları mevcuttur. 19 yy Paul Broca kranyumdan bir kemik diliminin
kaldırılmasının sadece 30-45 dakika aldığını göstermiş ve bir insanın trepanasyon işleminde sağ
kalabildiğini kanıtlamıştır. Yaklaşık MÖ 1200 den kalma eski bir Mısır baş ağrısı reçetesi olan ve
MÖ 2500 den kalma belgelere dayandığı söylenen Ebers Papirüsü. Migren, nevralji ve saplanıcı
baş ağrılarını tanımlamaktadır.
Baş ağrısı Hikayesi
Ağrının lokalizasyonu
Atağın süresi
Atağın sıklığı ve zamanı
Ağrının şiddeti
Ağrının kalitesi
Birlikteliği olan özellikler
Agreve eden ve presipite eden faktörler
İyileştiren faktörler
Sosyal öykü
Aile öyküsü
Geçmişte baş ağrısı hikayesi
Başağrısı etkisi
Başağrısı Alarmı işaretleri:
50 yaşından sonra başlaması
Ani başlangıçlı olması
Baş ağrısının gittikçe artan paterni
Kanserli veya HIV li hastalarda yeni başlayan başağrısı
Sistemik hastalıkla birlikte başağrısı (Ateş , ense sertliği, rash)
Papilla ödemi
Fokal nörolojik semptomlar ve hastalık bulguları
Primer Baş Ağrıları
1- Gerilim Türü Baş Ağrıları
(psikojenik baş ağrısı, kas kontraksiyon baş ağrısı, stres baş ağrısı, psikomyojenik başağrisi )
2- Migren Türü Baş Ağriları
(Auralı- Aurasız - diğer)
3- Küme (cluster) Baş Ağrıları
GERiLiM TÜRÜ BAŞ AĞRISI
1- Episodik (akut)
15 gün /ay, benzer atak özelliği
- süre......... 30 dk. – 7 gün
- ağri özelliği: basinç veya gerilim tarzinda (pulsatif değil)
- ağri hafif veya orta şiddette (günlük aktiviteyi etkilemez)
- bilateral veya değişik lokalizasyonlarda,simetrik özellik
- Fizik aktiviteyle artmaz,agreve olmaz
- bulanti ?/kusma yok, fotofobi veya fonofobiden biri olabilir
2- Kronik
15gün/ay/6 aylik periyot
Gerilim Türü Baş Ağrisi Atak Tedavisi
i- Analjezikler ( OTC = Over the counter = reçetesiz )
Preparat
acetamınofen
Günlük doz etki süresi yan etki kontrendikasyon
1000mg
30 dak.
Aspirin
1000mg
“
İbuprofen
600-800mg
Ketoprofen
30-60 mg
*NAPROKSEN
500mg
GiS irrit.
Hepatik hast.
“
peptik ülser(pü)
“
“
“
pü, renal hast.
“
“
“
“
“
“
“
Kombine preparatlar:aceraminofen+aspırın+cafeine vs içerenler
ia - Nonsteroidal Antienflamatuar İlaçlar (NSADler):
Naproksen
ülser,renal hastalik
500 mg
Flurbiprofen
(Majezik)
ibuprofen
800mg
Diclofenac
60mg İM vs
30-60 dk
100 mg
“
“
GİS irritasyonu
“
peptik
“
“
“
100mg / Mefenamik asit 500mg / Ketoprofen 75mg / Ketrolac
ii- Antidepresanlar- trisiklik grup veya SSRi ?
IHS Migren klasifikasyonu
 Aurasız Migren
 Auralı Migren
 Tipik auralı Migren
 Uzamış auralı migren
 Familyal Hemiplejik Migren
 Basiller Migren
 Başağrısız Migren Aurası
 Akut auralı Migren
 Oftalmoplejik Migren
 Retinal Migren
 Çocukluk çağının periyodik sendromları
 Çocukluk çağının beningn
 paroksismal vertigosu
 Çocukluk çağının alternan
 Hemiplejisi
 Migren Komplikasyonları
 Status Migrenosis
 Migrenöz infarktlar
 Yukarıdaki kriterleri doldurmayan migrenöz hastalıklar
MİGREN FAZLARI
Tam bir migren atağinin tipik fazlari şunlardir:
Prodrom
Aura
Baş ağrisi
Postdrom.
Prodrom Dönemi: Aurali ve aurasiz migrenden saatler-günler önce ortaya çikabilir. Mental
değişiklikler,duygu değişiklikleri, yorgunluk, otonomik semptomlar,yiyecek açliği ve kimi
zamanda nörolojik olaylar görülür.
Mental Durum
Depresyon
Nörolojik
Fotofobi
Genel
Ense sertliği
Hiperaktivite
Kons.güçlüğ.
Anorexia
Öforik
Fonofobi
Diare
Talkative
Disfazi
Konstipasyon
Irrıtable
Hiperosmi
Susuzluk
Uyuklama
Esneme
Huzursuzluk
İdrara çıkma
Sıvı retansiyonu
Soğuk hissi
Açlık
Migren Tani Kriterleri
i- Aurasiz Migren
-Asgari benzer 5 atak öyküsü
-Ağri süresi 4-72 saat (tedavi edilmemiş veya başarisiz tedavi)
- 15 yaş alti çocuklarda 2-48 saat
- Unilateral lolalizasyon
-Ağrida pulsatif karakter
- orta veya şiddetli ağri (günlük aktiviteyi engeller)
- Fizik veya günlük rutin aktivitelerle artma özelliği
- Bulanti ve/veya Kusma
- Fotofobi ve fonofobi
ii- Aurali Migren
- pozitif semptomlu (skotom,fortifikasyon spektrumu)
- negatif semptomlu (hemianopsi,hemiparezi,parestezi,disfazi vs.
Aurali Migren Kriterleri
i- Asgari benzer 2 atak
ii- Aşağidakilerden asgari 3 tanesinin varliği:
1-Bir veya birden fazla reversibl beyin disfonksiyon bulgulari
2-
Bir aura semptomunun 4 dk.
daha çok semptomun ardisira oluşmasi
dan
daha
uzun
sürmesi
veya
2
ve
3- aura semptomlari 60 dk
4- Aura sonrasi baş ağrisi (birlikte veya önce başliyabilir)
iii- Sekonder sebeplerin ekarte edilmiş olmasi (hikaye,fizik muayene,uygun diagnostik testler).
AURA:
Aura (eğer varsa) genellikle baş ağrisindan önce ortaya cikar
Fakat vakalarin %7 kadarinda baş ağrisi sirasinda yada sonrasinda gözlenir (Russel ve
Olesen,1996)
Auraya fokal nörolojik semptomlar eşlik eder bunlar genellikle görsel niteliktedir (noktalar, zigzagli veya keskin kenarli şekiller,yanip sönen görüntüler vs)
Siklikla hastalar bu fenomenlerin önce lateral görme alaninda ortaya çiktiklarini,daha sonra yer
değiştirerek santral görmeyi de olumsuz etkileyebildiklerini bildirmektedir.
BAŞAĞRISI
Migrendeki baş ağrisi tek tarafli (ataklar arasinda veya bir atak boyunca bir yandan diğer yana
geçebilir), çift tarafli, hafif ya da orta şiddetli,zonklayici ya da pulsatil olabilir, baş ve boynun
herhangi bir bölgesinde ortaya çikabilir
Ağrinin boyun bölgesinde başladiği hastalar az değildir
Uzun süren (72 saatten fazla) şiddetli migren atağina status migrainosus adi verilir ve bu
vakalarda genellikle şiddetli baş ağrisi,bulanti,kusma ve aşiri ilaç kullanimi görülür
Çok ağir vakalarda dehitratasyon ve kuvvetten düşme görülür
Aura ya da baş ağrisi ile birlikte başka nörolojik,yapisal,otonomik ya da duygusal bozukluklar
da ortaya çikabilir.
POSTDROM
Baş ağrisindan sonra sarhoşluk sonrasindakine benzeyen semptomlarin gözlendiği postdrom fazi
ortaya çikabilir (Halsizlik,irritabilite,konsantrasyon bozukluğu,yorgunluk)
Kas ağrisi ve güçsüzlüğüyle de karşilaşilabilir
Bazi hastalar ataklardan sonra kendilerini aşiri iyi veya enerjili hissedebilmektedir.Bu
semptomlar en fazla bir gün sürer ve hasta normale döner.
VARYANT FORMLARi
Tipik formlarin yani sira çoğu nadir görülen değişik migren varyantlarida görülebilir
 Yaşlilik migreni
 Baziller migren
 Oftalmoplejik migren
 Hemiplejik migren
 Retinal migren
 Egzersiz migreni
Basiller Migren Tanı Kriterleri
Aura semptomlarını takiben aşağıdaki semptomlardan iki veya daha fazlası
*Temporal ve nazal görme alanını ilgilendiren visüel semptomlar
*Disartri, vertigo, tinnitus,işitmede azalma,çift görme,ataksi,bilateral parastezi,bilateral parezi,
şuur düzeyinde azalma
Çocuklarda Migren
* Cocuklardaki migren, yetiskinlerdekine benzeyebilir. Ancak ataklar genellikle daha kisa surer.
Cocukluk caginda gastrointestinal sikayetler , karinda rahatsizlik hissi ve davranissal
bozukluklar daha karakteristiktir.
* Bulanti, kusma, karin agrisi, diyare, denge bozuklugu
* Anksiyete, ani irritabilite, fonofobi,fotofobi v.s gibi bas agrisinin eslik etmedigi semptomlar
migren esdegeridir ve migrenin santral mekanizmalarindan kaynaklanir. Bu nedenle, bazi
cocuklarda bas agrisi olmaksizin migren gorulebilir.
TEDAVİ PRENSİPLERİ
• AKUT ATAK TEDAVİSİ
• PROFİLAKTİK TEDAVİ
** profilakside ayda birden fazla atak sayısı
kriter alınmalı - asgari 2 veya daha fazla
atak sayısı Prof.Dr.M.Özmenoğlu
Migren akut tedavisi
i-Farmakolojik olmayan tedavi
* Sakin, Sessiz , Karanlik Oda
* Uyku
ii-Farmakolojk tedavi
* ilaçlar; -basit analjezikler Paracetamol,aspirin 10 - 15 mg / kg
- NSAD….. Naproksen, ibuprofene 6 mg / kg
- analjezik\antiemetik……Metoklopramid 10 mg
- TRİPTANLAR
-ergo türevleri
-opioidler
iii-Diğer alternatif tedaviler (davranişcı ted,akapunktur,FTR-aerobik
TENS,psikoterapi vs.)
i- Analjezikler ( OTC = Over the counter = reçetesiz )
Preparat
Günlük doz
acetamınofen
Aspirin
etki süresi yanetki
1000mg
1000mg
İbuprofen
600-800mg
Ketoprofen
30-60 mg
*NAPROKSEN
30 dak.
GiS irrit.
“
“
“
Hepatik hast.
peptik ülser(pü)
“
“
500mg
kontendikasyon
pü, renal hast.
“
“
“
“
“
“
“
Kombine preparatlar:aceraminofen+aspırın+cafeine vs içerenler
ia- Ek preparatlar:
dexametasone
ulser,diger metab.has
*Metoclopramide
10mg iV
5-10 dk sıvı retansiyonu
(Metpamid)
10 mg
30-60 dk
diyabet,infeks,peptik
akatisia,baş dönm,uyku
hali
ii- Nonsteroidal Antienflamatuar İlaçlar (NSADler):
Naproksen
500 mg
30-60 dk
GİS irritasyonu
peptik ülser,renal
hastalık
Flurbiprofen
ibuprofen
Diclofenac
60mg İM vs
(Majezik)
800mg
“
“
100 mg
“
“
“
“
100mg / Mefenamik asit 500mg / Ketoprofen 75mg / Ketrolac
ilaç
Doz
Yan Etkileri
Kontrendikasyonu
2- Ergo alkaloidleri
tbl cap sup, 1 -2 mg/gün , 24 saatte en çok
4 mg/gün, dört günden önce yenilenmemeli,
ayda en çok 16 mg veya en fazla 6 atak
tedavisi. inhalar bir solukluk
(360
mikrogram) gerekirse 5 dk sonra bir kez
daha ,bir günde en çok , dört günden önce
yenilenmemeli , ayda en fazla 6 atak tedavisi

Lokalize
ödem
 Periferal vasküler Hastalikla
Ergotamine
D.ergotamine
intranazal sprey , başlangiçta her bir burun
deliğine birer sikim( tek sikim 0.5 mg) ,
gerekiyorsa 20 dk sonra yenilenebilir, dört
günden önce yenilenmemeli,
Ayda en fazla 6 atak tedavisi.
Periferal
uyuşukluk,
 Hastaliklarinda
 Uyuklama,
 Hipertansiyonda

Ağiz
kuruluğu
Kusma,
Bulanti
Geçici
taşikardi,
Bacaklarda
güçsüzlük
3- Antiemetikler
Metoclopramide,
10 mg/gün tbl, 20 mg sup veya 10 mg iM
20-30 mg tbl , 30-60 mg sup.
Domperidon
4-Diğerleri, Fenotizinler, Kortikosteroidler,
Status Migrenözüsün tedavisi
 İV tedavi başlanır.
 Antiemetikler verilir( 10 mg metpamid)
 Dihidroergotamin ile tedavi 0.5-1mg i.v
 Bir saatten fazla sürerse 0.5mg Dihidroergotamin i.v tekrarı yapılır.
 Dekort 4mg i.v, 5-10mg Diazem i.v
 Largactil 0.1mg kg i.v verilir.
 Böbrek ve K.Ciğer
 Koroner kalp hastaliğinda
 Hipertiroidizmde
 Peptik Ülserde
 Sepsis
 Gebelikte
DiĞER TiP PRiMER BAŞ AĞRiLARiNDA TEDAVi
Küme Baş ağrisi, Horton Veya Histamin Baş Ağrisi
Oksijen inhalasyonu, 6-8lt/dk, 1-2 mg/gün’lik ergotamine tartarat rektal sup. Kas içine
yada deri altina 1mg dihidroergotamine burun spreyleri etkili Bir tedavidir ve 1 saat sonra
tekrarlanabilir,
Sumatiptan 6 mg deri alti tedavide seçenektir. Ancak 24 saat içinde ergotamin almiş
hastaya verilmez. Baş ağrisinin başlangicinda, sumatriptan deri altina uygulanmalidir. Alternatif
olarak sumatriptan 20 mg/gün burun spreyi de uygulanabilir.
Kortikosteroidler, günde tek doz sabahlari oral 80 mg/gün metilp- rednizolon başlanarak,
günde 8 mg/gün azaltilmasi önerilmektedir.
Verapamil günde üç kez 80mg bas ağrisinin kontrol edilebilmesi için 3 hafta
gerektirebilir.Bu ilaç kortikosteroidler ile birlikte başlanmalidir. Günde 3 kez oral 300 mg
Lityum karbonat hastaliğin kronik formunda en etkin ilaçtir
Divalproex sodyum, Bu yavaş salinimli valproik asit, 8 mg/günaatte bir oral 250 mg/gün
başlanir ve kan düzeyi 50 mg/ml üzerinde olacak şekilde artirilir Beta blokerler mexiletin,
intranazal iNDOMETAZiNE
Gerilim tipi baş ağrisi, Kas kasilmasi, Psikomiyojenik baş ağrisi
Anksiyoitikler
Antidepresanlar
Kronik Paroksismal Hemikraniyaji
indometazin 25-150mg
Verapamil, 240 -320mg

Aspirin 1000mg

Naproxen 500mg
Migren tedavisinde 5HT1B\1D Agonistleri
 Generik Ad
 Eletriptan-Relpax
 Zolmitriptan-Zomig
Oral doz
Doz\24 h
40-80
160
2.5- 5
10
 Naratriptan-Naramig
 Sumatriptan- imigran
Migren Profilaksisi
2.5
25 – 50-100
5
300
Küme (Cluster) Baş Ağrisi Tani Kriterleri
- Asgari benzer 5 atak
-Ağri çok şiddetli, dayanilmaz karakterde
- Tek tarafli lokalizasyon (orbital,supraorbital veya temporal bölgede)
- Süre 15- 180 dk.
- Ayni tarafta otonomik disfonksiyon bulgulari
* konjuktival hiperemi,lakrimasyon,nasal konjesyon
* rinore, yüz ve alinda terleme, miosis,pitozis
* göz kapaği ödemi
- günde birden fazla atak sayisi (günaşiri ve/veya günde 8 veya daha fazla )
Küme(Cluster) Baş Ağrısı
-Akut Atak Tedavisi-
Küme (cluster) Baş Ağrısı-Profilaksi
Baş Ağrili Hastada Tehlike işaretleri
Baş Ağrisi ve zamansal özellikleri
• ilk ve en kötü baş ağrisi ***
• Baş ağrisinin şiddet ve sikliğinda artiş
• ilerleyici veya yeni günlük kalici baş ağrisi
• Kr. Günlük Süregen Baş Ağrisi
• Hep ayni tarafta oluşan baş ağrisi***
• Tibbi tedaviye yanit vermeyen (akut veya profilaktik tedavi)
• Hastada Baş Ağrisi + Nöbet varliği
• 50. Yaştan sonra yeni başlangiçli baş ağrisi
• Kanser veya HiV(+) hastada yeni başlangiçli baş ağrisi
Baş Ağrisi ile Birlikte bulgu ve semptomlar
• ateş, ense sertliği, bulanti ve kusma
• fokal nörolojik semptom ve bulgular (migren aurasi hariç)
• papilödem, kognitiv bozukluk, kişilik değişikliği.
Download

baş ağrıları - Dicle Üniversitesi