Chapter 9
Ticaret
Politikasının
Araçları
Slides prepared by Thomas Bishop
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
Önizleme
• Gümrük tarifesinin tek bir sektördeki kısmi denge
analizi: arz, talep ve ticaret
• Gümrük tarifelerinin zarar ve faydaları
• İhracat teşvikleri
• İthalat kotaları
• Gönüllü ihracat kısıtları (Voluntary export restraints )
• Yerli katkı gerekleri (Local content requirements)
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-2
Gümrük Tarifesi Çeşitleri
Tarife ithal edilen bir ürüne uygulanır.
• Spesifik gümrük tarifesi: her ithal ürün
başına sabit bir fiyat olarak toplanır.
 Örneğin, kilogram peynir başına 1$
• Ad valorem gümrük tarifesi ithal ürün
fiyatının belirli bir oranı olarak toplanır.
 Örneğin: ithal edilen ürün fiyatının %25’i oranında
gümrük tarifesi
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-3
Tek Bir Piyasada Arz, Talep ve Ticaret
• Gümrük vergisinin tek bir piyasayı, örneğin
buğday , nasıl etkilediğini düşünelim.
• Ticaret olmadan buğday fiyatı yerli ülkede
yabancı ülkeye göre daha yüksek.
• Ticaret ile, buğday yabancı ülkeden yerli
ülkeye gönderilir taa ki aradaki fiyat farkı yok
olana kadar.
9-4
Tek Bir Piyasada Arz, Talep ve Ticaret
(devam)
• İthalat Talep eğrisi her bir fiyat için yerli tüketicilerin
talebi ile yerli üreticilerin arzı arasındaki farka eşittir.
 İthalat Talebi =yerli tüketici talebi - yerli üretici arzı
• Yerli ülke ithalat talep eğrisi (Import Demand Curve) :
• MD = D – S
Fiyat eksenini PA noktasında keser ve aşağı eğimlidir:
 Fiyat arttıkça, ithalat talebi düşer.
9-5
Şekil 9-1: Yerli Ülke İthalat Talebi Eğrisi
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-6
Tek Bir Piyasada Arz, Talep ve Ticaret
(devam)
• İhracat arzı (export supply) eğrisi her bir fiyat için
yabancı üreticilerin arzı yabancı tüketicilerin talebi ile
arasındaki farka eşittir.
İhracat arzı = yabancı üretici arzı - yabancı tüketici
talebi
• Yabancı İhracat arzı Eğrisi (Foreign export supply
curve): XS* = S* – D*
Fiyat eksenini PA* noktasında keser ve yukarı eğimlidir.
 Fiyat arttıkça, ihracat miktarı artar.
9-7
Şekil 9-2: Yabancı Ülke İhracat Arzı Eğrisi
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-8
Tek Bir Endüstride Arz, Talep ve Ticaret
(devam)
• Denge durumunda,
•
ithalat talebi = ihracat arzı
yerli talep – yerli arz = yabancı arz – yabancı talep
yerli talep + yabancı talep = yabancı arz + yerli arz
•
dünya talebi = dünya arzı
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-9
Şekil 9-3: Dünya Dengesi
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-10
Gümrük Tarifesinin Etkileri
Yerli ülkedeki ithal ürüne uygulanan gümrük tarifesi:
• Gümrük tarifesi ilave taşıma masrafı gibi düşünülebilir.
Bu masraf (yerli ülkedeki fiyat yabancı ülkelerdeki fiyatı
vergi kadar geçmediği sürece) satıcıların ürünü ihraç
etme isteğini düşürür .(İhracat vergisi ödeyecekleri için)
PT – t = P*T
• Satıcılar ürünü nakliye etmek istemezlerse,yerli ülkede
talep fazlası, yabancı ülkede ise arz fazlası oluşur.
 Yerli piyasada ürünün fiyatı (talep fazlalığı nedeniyle) artar
 Yabancı piyasada ürünün fiyatı (arz fazlalığı nedeniyle)
düşer
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-11
Gümrük Tarifesinin Etkileri (devam)
Yerli ülkedeki ithal ürüne uygulanan gümrük tarifesi:
• İki ülke arasındaki fiyat farkı gümrük tarifesine (t) eşit
olana kadar ürünün yerli piyasadaki fiyatı (PT)
artarken yabancı piyasadaki fiyatı (P*T) düşer.
 PT – P*T = t
 PT = P*T + t
 Yerli piyasada artan fiyat sonucu ürün talebi düşer.
 Ürün talebinde belirgin bir azalış varsa yabancı (dünya)
piyasadaki ürün fiyatı düşmelidir (yerli ülkenin büyük
olmasıyla ilgili).
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-12
Şekil 9-4: Gümrük Tarifesinin Etkileri (devam)
Yerli ve yancı ülke fiyatları arasında gümrük
tarifesi t kadar fiyat fark oluşur.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-13
Gümrük Tarifesinin Etkileri (devam)
• Yerli piyasada ürün fiyat serbest ticaret değeri olan
PW den PT’ye yükseldiği için
 Yerli üreticilerin arzı artarken yerli tüketicilerin talebi azalır.
 Yerli ülkedeki ithalat talebi (yerli talep - yerli üretim) serbest
ticaret değeri olan QW den QT‘ye düşer.
• Yabancı piyasada ürün fiyat fiyat serbest ticaret
değeri olan PW den PT*’a düştüğü için
 Yabancı üreticilerin arzı azalırken yabancı tüketicilerin talebi
artar.
 Yabancı ülkedeki ihracat (yabancı üretim- yabancı talep)
QW’den QT’ye düşer.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-14
Gümrük Tarifesinin Etkileri (devam)
• PT – P*T = t olunca yerli ithalat talebi yabancı
ihracat arzına eşitlenir
• Bu durumda, yerli ülke ürün fiyatı artışı
gümrük tarifesinden az olabilir.
 Gümrük tarifesinin etkisini bir kısmı yabancı ülke
ihracat fiyatının düşmesine sebep olur (Pw → P*T),
ve böylece bu etki üreticilere yansımaz.
 Ancak bu etki bazen belirgin değildir (çok
küçüktür):
• Ülke küçük ise
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-15
Küçük Bir Ülkede Gümrük Tarifesinin
Etkileri
• Bir ülke “küçükse” yabancı ülke (dünya)
fiyatına etkisi olmaz, çünkü ülkenin talebi o
ürünün dünya talebi içinde önemsiz kalır.
 (Fiyat artışının dünya talebine etkisi çok minimal
olacağı için ürünün dünya fiyatı değişmez.)
 Yabancı ülke fiyatı düşmez: Pw olarak kalır.
 Yerli piyasadaki fiyat tam tamına gümrük tarifesi kadar
artar , PT = Pw + t
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-16
Şekil 9-5: Küçük Bir Ülkede Gümrük Tarifesi
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-17
Gümrük Tarifesinin Yarar ve Zararları
• Gümrük tarifesi ithalatçı ülkedeki ürünün
fiyatını arttırır.
• O nedenle ülkedeki tüketicilerin zararına,
üreticilerin yararınadır.
• Ayrıca,devlet gümrük tarifesinden vergi
kazancı elde eder.
• Toplam fayda ve zararların ölçümü?
 Tüketici fazlası ve üretici fazlası konseptlerini
kullanıyoruz.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-21
Tüketici Fazlası (Consumer Surplus)
• Tüketici Fazlası: tüketici harcamaları sonucu
olan kazanımını her bir tüketicinin ödemeye
razı olduğu en yüksek fiyat ile ödediği fiyat
farkını hesaplayarak ölçer.
• Her tüketicinin ödemeye razı olduğu en
yüksek fiyat (satın alma isteği) talep
fonksiyonu ile belirlenir.
 Fiyat artınca, talep azalır
 Fiyat artınca tüketici fazlası da azalır.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-22
Şekil. 9-6: Talep Eğrisinden Tüketici Fazlasının
bulunması
9-23
Şekil 9-7: Geometrik olarak Tüketici Fazlası
Fiyat artınca Tüketici Fazlası azalır.
• Fiyat P1’iken: a .
• Fiyat P2’iken: a+b
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-24
Üretici Fazlası
• Üretici Fazlası: Üreticilerin satış sonrası
kazanımını her üreticinin kazandığı fiyat ile
satmaya razı olduğu en düşük fiyat arasındaki
farkı hesaplayarak ölçer.
• Her üreticinin satmaya razı olduğu en düşük
fiyat (satma isteği) arz fonksiyonu ile belirlenir.
 Fiyat artınca, arz artar.
 Fiyat artınca, üretici fazlası da artar.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-25
Şekil 9-8: Geometrik Olarak Üretici Fazlası
Fiyat artınca üretici fazlası artar.
• Fiyat P1’iken: c .
• Fiyat P2’iken: c+d
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-26
Gümrük Tarifesinin Yarar ve Zararları
• Gümrük tarifesi ithalatçı ülkedeki fiyatı arttırarak
 tüketici fazlasını azaltır (tüketiciler daha kötü
konuma gelir)
 üretici fazlasını arttırır (üreticiler daha iyi konuma
gelir)
• Devlet geliri de artar
 Devlet ( tarife oranı X ithal miktarı) kadar vergi
geliri toplar
 t QT = (PT – PT* ) (D2 – S2)
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-27
Şekil 9-9: Gümrük Tarifesinin İthalatçı Ülke için
Yarar ve Zararları
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-28
Gümrük Tarifesinin Yarar ve Zararları
(devam)
• Devletin vergi geliri = gümrük tarifesi x ithalat miktarı
 Gümrük tarifesi = t = PT – P*T
 İthalat mikratı= QT = D2 – S2
 Devlet vergi geliri = t x QT = c + e
• Devlet gelirinin
 bir kısmı TOT kazancını (e)
 bir kısmı da tüketici fazlasında olan kaybı (c)
gösterir.
Devlet tüketiciler ve yabancıların pahasına
kazanır.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-29
Gümrük Tarifesinin Yarar ve Zararları
(devam)
• İthalat ve ihracatı yabancı ülke (dünya) fiyatlarını
etkileyebilen “büyük” bir ülke için, gümrük tarifesinin
refaha etkisi belirsizdir.
• b ve d: verimlilik kaybı (efficiency loss).
 Gümrük tarifesi üretim ve tüketim kararlarını bozar: Piyasa
dengesine durumuna göre üreticiler gereğinden fazla ve
tüketiciler gereğinden az tüketir.
• e: dış ticaret haddi kazancı (terms of trade gain)
 Gümrük tarifesi yabancı ihraç (yerli ithalat) fiyatlarını
düşürerek TOT’i arttırır. (ithal ürünü ucuza almasını sağlar)
Net refah kazancı: e - b – d
• TOT kazancı verimlilik kaybını geçerse, milli refah artar
(yabancı ülkenin refahı azalır)
Ancak yabancı ülkeler missileme yapabilir.
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-30
Şekil 9-10: Gümrük Tarifesinin Net Refah Etkisi
Copyright © 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.
8-32
Download

The Instruments of Trade Policy