Kamu Bütçesi
Bütçe Sistemlerindeki Gelişmeler

Maliyecilik kaynak yaratmaktan önce, kaynağı iyi
kullanmaktır.
Bütçe Sistemlerindeki Gelişmeler


Geleneksel Bütçe Sistemi
Modern Bütçe Sistemlerindeki Gelişmeler







Milli Ekonomik Bütçeler
Yatırım Bütçeleri
Performans Bütçe Sistemi
Program Bütçe Sistemi
Planlama, Programlama, Bütçeleme Sistemi
Sıfır Esaslı Bütçeleme Sistemi
Stratejik Planlamaya Dayalı Performans Esaslı Bütçeleme
Sistemi
Bütçe Sistemindeki Gelişmeler



Toplumun devletten beklentileri, kamu mal ve
hizmetlerine olan talebi artırmıştır.
Bütçe sistemlerinde günümüze kadar devam eden
gelişmelerdeki sürükleyici faktör, söz konusu beklenti ve
talep oluşturmuştur.
Yeni bütçe sistemleri büyük ölçüde bütçenin gider
kısmının iyi hazırlanmasına, uygulanmasına ve uygulama
sonuçlarının etkin kontrolüne yönelik tutarlı yaklaşımlar
ortaya koymuşlardır.
Geleneksel Bütçe Sistemi





Klasik maliyecilerin geliştirdiği geleneksel bütçe
sisteminde, bütçede denklik esastır.
Bütçenin denkliği için devlet; vergi, harç, resim, mülk ve
teşebbüs gelirleri gibi normal kaynaklardan yeterli gelir
etmesi gerekir.
Borçlanmaya başvurulmaması gerekir.
Matematiksel bir bütçe denkliği aranır.
Bütçenin açık vermesi de fazla vermesi de sakıncalıdır.
Geleneksel Bütçe Sistemi
Line-item




Sadece güvenlik, adalet, diplomasi gibi hizmetleri
yerine getiren küçük ve tarafsız bir devlet temeline
dayanır.
GBS malzeme ücret sıralaması ya da fıkra-madde
sıralaması vardır.
Personelin ne yapabileceği veya alınan malzemelerin
ne için kullanılacağı üzerinde durulmaz.
Denetime önem verilmekle birlikte, denetim meclis
tarafından verilen başlangıç ödeneğinin aşılmaması,
yerinde kullanılması, bütçe kanununa ve ilgili kanuna
göre harcanması konusunda yapılır.
Geleneksel Bütçe Sisteminde Sınıflandırma




Harcama sınıflandırması “harcama kalemleri” itibariyle
yapılır.
Önemli olan yapılacak harcama için ödenecek paradır.
Fonksiyonel sınıflandırma. Adalet, güvenlik, eğitim sağlık.
Ekonomik sınıflandırmaya göre; cari, yatırım ve transfer
harcamaları şeklinde bir ayırıma tabi tutulabilmektedir.
Geleneksel Bütçe Sistemine Getirilen
Eleştiriler





Hükümetin nihai amaçlarına gerekli önemi vermez.
Hükümetin neyi, niçin yaptığı ve ne başardığı değil, ne
satın aldığı ve bunlar için ne kadar harcama yaptığı ile
ilgilenir.
Uzun vadeli planlamaya imkân vermez.
Bütçede kararlar bilimsel araştırmalara ve yeterli bilgilere
değil, geçmişte alınmış kararlara ve siyasi pazarlıklara
dayanmaktadır.
Bütçe ayrıntı içinde boğulmakta ve gerek bütçenin gerekse
programın tümüne gerekli önemi vermemektedir.
Geleneksel Bütçe Sistemine Getirilen
Eleştiriler




Tahminlerin ve tahsisatın rasyonel bir şekilde
yapılabilmesine ve hükümet programlarının
değerlendirilebilmesine imkan verecek bilgiler sistemde
toplanmaz ve haberleşme sistemi ihtiyaçlara cevap
vermez.
Alternatif programlara fazla yer verilmez.
Bilimsel tekniklerden yararlanılmaz.
Sistem kamu fonlarının rasyonel bir biçimde dağıtımına
esas teşkil edecek bir kuramsal çerçeveye
oturtulamamıştır.
Geleneksel Bütçe Sistemine Getirilen
Eleştiriler



Bütçeye bir masraf girdikten sonra o masrafı çıkarmak
mümkün olmamaktadır.
Sistemin özünü formaliteye uygunluk kontrolü teşkil eder.
Bu sistemde bütçe, etkili bir yönetim için yeterli değildir;
yöneticilerin ihtiyaçlarına cevap verememektedir.
Geleneksel Bütçe Sisteminin Avantajları







Harcama kalemleri bütçesi diğer bütçe türleri içinde
hazırlaması en kolay olanı
Hızlı ve basit hazırlanabilir
Harcama kalemleri bütçesinin temel eksikliği kurumun
yürüttüğü etkinlikleri tanımlamasındaki yetersizliktir
Bu tip bütçeler kontrol ve hesap vermede kullanılır
Kanun koyucular maaşları ve ödemeleri belirler ve farklı
kategorilerdeki farklılıkları ortaya koyar
Maaşlar ve ödemeler bütçenin büyük bir oranını oluşturur
Bütçe kesintilerine ihtiyaç duyulduğunda faydalı olur.
*Menfield D. E. (2009), The Basics of Public Budgeting and Financial Management
MİLLİ EKONOMİK BÜTÇELER



“İktisadi Bütçe”, 2. Dünya Savaşından sonra ortaya
çıkmıştır.
Ekonominin tümüne ilişkin ileriye dönük kararları uyumlu
bir
biçimde
bütünleştiren
ve
devletin
bütçe
uygulamalarının etkinliğini belirleyen tahmini ve genel bir
rapor.
Uygulama açısından milli ekonomik bütçe; bütçe
uygulamalarını
kolaylaştırmak,
devletin
ekonomik
kararlarının etkisini ölçmek ve bu kararlara ışık tutmak
için bütçeye eklenen bir rapor.
MİLLİ EKONOMİK BÜTÇELER



1961 Anayasasının 94. maddesine göre hükümet bütçeye
milli bütçe tahmin raporlarını eklemek zorundadır.
DPT tarafından hazırlanan milli bütçe tahmin raporu MB
gönderilmekte ve hükümetçe kanun tasarısının eki olarak
TBMM sunulmaktadır.
1982. Anayasasının 162. “Bakanlar
Kurulu, merkezi
yönetim bütçe tasarısı ile millî bütçe tahminlerini gösteren
raporu, malî yıl başından en az yetmiş beş gün önce,
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar”
MİLLİ EKONOMİK BÜTÇELER


Az gelişmiş, gelişmekte olan ve kalkınma planı uygulayan
ülkelerde milli ekonomik bütçeler, bütçe-plan ilişkilerinde
uyum sağlamasına da hizmet etmektedir.
Milli ekonomik bütçeler ile meclisin bütçe kanun tasarısını
daha dikkatli incelemesi, görüşmesi, uygulamayı izlemesi
mümkün olmaktadır.
MİLLİ EKONOMİK BÜTÇELER
 Milli
Ekonomik Bütçeleme
faydalanabilmek için;
sisteminden
gelişmiş bir milli muhasebe sistemine,
 verilerin iyi oluşturulmasına,
 teknik ve idari alt yapının elverişli olmasına
 ve gelişmiş ileri tahmin yöntemlerine

 ihtiyaç
vardır.
Yatırım Bütçeleri



Özelliği olan bir kısım yatırım harcamalarının özel bazı
gelirler ile karşılandığı, cari bütçeden ayrı bir bütçe olarak
tanımlanmaktadır.
Genel bütçe içinde yer alıp da kaynak yetersizliğinden
dolayı tamamlanamayan yatırımlar sorununu ortadan
kaldırabilmektedir.
Borçlanma, yatırım bütçelerinin en önemli finansman
kaynağıdır.
Yatırım Bütçeleri
İki ayrı yöntem uygulanabilir;
1. Sadece yeni sabit sermayeyi artıran harcamaları ayırmak
suretiyle bir bütçe hazırlamak.
2. Yeni sabit sermaye yatırımlarını artıran harcamaların
yanında aşınma, bakım ve onarım harcamalarını da
kapsayan bir yatırım bütçesi hazırlanabilir.

Yatırım Bütçeleri: Olumlu Görüşler




Devlet faaliyetlerinin ekonomik analize tabi tutulmasını
Halkın bütçeyi daha iyi anlamasını sağlamaktadır
Ekonomik kaynakları daha çok harekete geçirip, devlet
muhasebesinin yetersizliklerini telafi edecektir.
Genel bütçedeki ağırlığı ortadan kaldığından dolayı açık
bütçe uygulamaları yavaşlayabilecektir.
Yatırım Bütçeleri: Olumsuz Görüşler




Birlik ilkesini bozması,
Bütçe açıklarının gizlenmesine yol açması,
Mali disiplin ve ekonomik istikrarı tehdit etmesi
Yakın bir gelecekte vergi politikasına ağırlık verilmesini
gerektirebilir.
Performans Bütçe Sistemi




1911 Frederick Taylor
New York Bureau of Municipal Research (NYBMR) in
1906
the government of Chicago in 1910
Toplumsal baskı


Bireysel
İş dünyası
The New Deal expansion of government responsibilities and the greater
structural complexity of public agencies made the traditional line-item budgeting
irrelevant.
Performans Bütçe Sistemi



ABD tarım bakanlığı
II. Dünya savaşı sonrası ordu
1900 yıllarının başlarında başlayan süreç, 1949 yılında
kurumsallaşmış ve 1960 yılların ortasında düşüşe geçmiş.
Performans Bütçe Sistemi



Yapısal zayıflığı
Yasal karşıtlık
Program bütçe ile ilgili yeni uygulamaların yükselişe
geçmesi
Nguyen, Hoang-Phuong (2007), Performance budgeting: Its rise and fall, MPRA Paper No.
9415.
Performans Bütçe Sistemi

1912 yılında ABD’de mevcut bütçedeki aksaklıkları
gidermek amacıyla başkan Taft tarafından kurulan “Tasarruf
ve Verimlilik Komisyonunun “,




kamu harcamalarının maliyetlerinin hesaplanabilmesi,
verimliliğin ölçülebilmesi ve
fonksiyonel sınıflama ile ilgili
çalışmalar yapmasıyla ortaya çıkmıştır.
Performans Bütçe Sistemi
1949 yılında Hoover komisyonu iki temel soruya
cevap aramıştır.
1. Herhangi bir temel hükümet programına ilişkin
arzu edilebilir harcama büyüklüğü ve GSMH’ya
göre uygun toplam harcama miktarı nedir?
2. Kabul edilmiş bir program etkin ve ekonomik bir
şekilde nasıl uygulanabilir ya da diğer
düzenlemeler, gelişmiş prosedürler yoluyla aynı iş
en düşük maliyetle nasıl gerçekleşebilir?

Performans Bütçe Sistemi
Program ve
Faaliyet
Sınıflandırması
Performans
Ölçümleri
Performans
Raporu
Performans Bütçe Sistemi



Hükümetin ne satın aldığı değil, ne yaptığı ve başardığı
önemlidir.
Bütçede belirli amaçlara hizmet eden giderler aynı
program içinde toplanmakta ve her programın maliyet ve
faydası hesaplanmaktadır.
Tercihlerini matematiksel hesaplamalara dayandırır.
Performans Bütçe Sistemi



Bütçeyi kullanan kişilere daha rasyonel hareket etme
olanağı sağlamıştır.
Fayda maliyet bilincinin yerleşmesini sağlamıştır.
Sistemin özünü ölçülebilir birimlerin oluşturulması
sisteme yöneltilen en önemli eleştiridir.
Program Bütçe Sistemi



Performans bütçenin gelişmiş hali.
Devlet hizmetlerine ilişkin maliyetlerin ve verilerin farklı
yılları kapsayan bir dönem için geliştirilmesine imkan
veren bir sınıflandırmayı esas almaktadır.
Devletin yürüttüğü faaliyetler fonksiyonlar olarak
belirlenmekte ve bu fonksiyonların amaçlarına ulaşılması
için bütçede program sınıflandırmasına geçilmektedir.
Devletin belirli hedeflere ulaşmak için
yapmış olduğu hizmetleri öncelik sırası
içinde
Programlar
Alt
programlar
Faaliyet/proje
esasına göre sınıflandırmaktadır.
Program Bütçe Sistemi



Fayda-maliyet analizine büyük önem verir.
İyi çalışan bir muhasebe sistemine ihtiyaç vardır.
Bütçe ile ödenek ayrılan her kuruluşun yapmış olduğu
hizmetlerin gerçeklerini araştırmaya zorlar.
Program Bütçe Sistemi


3 E ilkesi (Economy, Efficiency, Effectiveness – Tasarruf,
Verimililik, Etkenlik)
Kamu kuruluşlarının hizmet programlarının
oluşturulmasında ve yürütülmesinde; kaynak kullanımında




Tasarrufa
Verimli olmaya
Belirlenmiş hedefleri gerçekleştirmeye
Özen göstermelidir.
Klasik, Performans ve Program Bütçe
Karşılaştırması
Bütçe Sistemi
Özelliği
Sınıflandırma
Dayanağı
Çıkış Noktası
Klasik
Kaynak satın alma
harcamaları
Satın Alınan
kaynaklara göre
Denetim,
Kontrol/Ekonomi
Performans
İş yükleri, faaliyetler
için harcamalar
Görevlere,
faaliyetlere ve
çıktılara göre
Yönetim/Etkinlik
Program
Kamusal amaçlar
için harcamalar
Son ürüne, kamusal
amaçlara göre
Planlama/Etkenlik
Plânlama, Programlama, Bütçeleme Sistemi
(PPBS)



1955 ikinci Hoover Komisyonu “Program Bütçe” kavramı
yaratılmıştır ve ilk kez hukuki temeline oturtulmuştur.
1961 ABD savunma bakanlığı
1965 yılında ABD başkanı Johnson sistemin federal devlet
seviyesinde tüm bakanlık ve birimler.
Plânlama, Programlama, Bütçeleme Sistemi
(PPBS)



Hükümetin faaliyet programlarını gerçekleştirmek için
amaçların ve kaynakların ve aralarındaki ilişkilerin ele alındığı
süreç.*
Stratejik hedef maliyetlerini ve sonuçlarını tespit ederek
değerlendirmek (plânlama), bu hedeflerin gerektirdiği
insan gücünü ve diğer girdileri zamana göre belirlemek
(programlama) için geliştirilmiş rasyonel ve sistematik bir
süreçtir.
Amacı; karar vericilerin önüne mümkün olduğu kadar çok
rasyonel tercih yapmayı sağlayacak teknikleri koymak ve
kararların ekonomik ve etkili olarak gerçekleşmesini
sağlamaktadır.
Edizdoğan. N. (2007). Kamu Bütçesi, Ekin Kitapevi,214.
PPBS AŞAMALARI
Planlama
Programlama
Bütçeleme
Sistem
Analizi
Planlama Aşaması



Kamu ekonomisi yönünden kamu faaliyetlerinin
yönlendikleri hedeflere ulaşma yollarını ve bu arada
karşılaşılacak çözüm şekillerini ortaya koymak için yapılan
ileriye dönük bir projeksiyon sistemi.
Planlama ile orta vadeli bir projeksiyon ile amaçlar ve
maliyetler belirlenmektedir.
Geleceği zaman dilimlerine bölmek, sonra yapılacak işlere
önem ve öncelik sırası vererek bunları uygun yöntemler
ile zaman dilimleri içinde dağıtıp yerleştirmek.
Planlama ile;




Hükümetin genel amaçlarının belirlenmesi ve bu amaçların
kendi aralarında önem derecesine göre sıralamaya tabi
tutulması.
Tespit edilmiş olan amaçlara ulaşmak için gelecekte takip
edilecek alternatif yollardan seçim yapılmak suretiyle uzun
dönemli program ve faaliyetler saptanmaktadır.
Bu amaçları gerçekleştirmek için gerekli mali imkânlar
tespit edilmeli ve bu imkânların bu yollara tahsisi
sağlanmalıdır.
Planlar sürekli gözden geçirilmelidir.
Planlama Aşaması

Amaçların Saptanması


Fiziksel Analiz ve Seçeneklerin Analizi


Karar verenlerin önüne amaçlara ulaşmada çeşitli seçenekler
sunmakta ve bu seçeneklerin en uygunu programa alınmaktadır.
Maliyetlerin Tahmin Edilmesi



Kamu kuruluşları arasında işbirliği ve koordinasyon
Ayrıntılı maliyet hesapları
Ödenek talepleri ortaya çıkar
Model Aşaması
Programlama Aşaması





Plânlama kararlarının gerçekleştirilmesi için gerekli
uygulamaların belirtilmesi ve organize edilmesi.
Planlama aşamasında alınmış olan kararların gerçekleşmesi
için gerekli uygulamaların yapılması
Program yapısı oluşturulurken her program gittikçe
daralan ve somutlaşan birimlere bölünür.
Program>Alt-Program>Faaliyet
Faaliyetlerin ayrıntılı kısımlarını da harcama kalemleri
oluşturur.
Bütçeleme Aşaması


Plan ve programlar bütçe ile uygulanır.
Planlama yolu ile belirlenen genel amaçlara ulaşmak için
bütçe, programlar arasında kaynak tahsisi sağlar.
Sistem Analizi Aşaması



Sadece maliyet ve faydalar açısında seçenekleri
karşılaştıran bir teknik değildir.
Amaçların, sonuçların ve faydaların nasıl ölçülebileceği,
sayısal analize olanak sağlamayan durumların nasıl ele
alınabileceği ve farklı seçeneklerin nasıl oluşturulacağı gibi
konular da sistem analizinin kapsamındadır.
Sistem analizi aşamasında en sık başvurulan analiz
metodları
1.
2.
Fayda-Maliyet Analizi
Maliyet Etkinlik Analizi
Fayda-Maliyet Analizi





En düşük maliyet ile en yüksek faydaya ulaşmaya çalışan
bir teknik
1936 ABD “Taşkın Önleme Kanunu”
1937 Oregon Eyaletindeki karayolu projesi
1960 Londra Birmingham karayolunun yapımı
1960 sonrası Türkiye
Fayda-Maliyet Analizi
Proje
Fayda
Maliyeti
F-M
F/M
(F-M)/M
Sıralama
A
200
80
120
2,5
1,5
1
B
150
70
80
2,1
1,1
2
C
100
50
50
2,0
1,3
3
Fayda-Maliyet Analizi


Analiz ancak fayda ve maliyetlerin ölçülebildiği alanlarda
yapılabilir
Dış fayda ya da zararın hesaplanması da zordur
Maliyet Etkinlik Analizi


Üretim işlerinde hasıla ile onun bileşiminde katkıda
bulunmuş unsurlar arasındaki ölçülebilir orana verimlilik
denir.
Girdilerin piyasa fiyatı ile değerlendirilebildiği, çıktıların ise
aynı biçimde değerlendirilemediği durumlarda kullanılır.
PPBS’nin Faydaları









Bütçe uygulamalarına açıklık getirir.
Harcamalar için seçenekler sunar.
Sorumluluk artırır.
Toplam maliyetleri ortaya koyar.
Kaynakların etkin, verimli kullanımına zemin hazırlar.
Çeşitli analiz metodlarını kullanmayı teşvik eder.
Bütçelemeye rasyonel esaslar getirir.
Plân – bütçe ilişkisini kurar
Bütçeye uzun vadeli bakış açısı getirir.
PPBS’nin Uygulama Güçlükleri






Sistem tam olarak kavranamamıştır.
Nitelikli eleman ve yönetici ihtiyacı.
Bütçe sürecinin maliyeti yüksektir.
Ekonomik bakış açısı egemendir.
Uzun dönemli planlar riskli olabilir.
Her ne kadar bir takım tekniklere dayanmış olsa da siyasi
tercihi ortadan kaldıramaz.
Hedeflere Göre Yönetim Sistemi



Üst ve alt yöneticiler tarafından kurum hedeflerinin
ortaklaşa belirlendiği, kurumdaki her çalışanın belirlenen
hedeflere yönelik görev ve sorumluluklarının tanımlandığı
ve bunların kurumu yönetmek için rehber olarak
kullanıldığı bir süreçtir
Kamusal kaynakların tahsisi her zaman çalışanların
karşılıklı görüşmeleriyle yapılması gerekir
PPBS kullandığı analizleri kullanır
Hedeflere Göre Yönetim Sistemi
Alt Programları
1.
2.
3.
4.
5.
Hedefleri Belirleme
Bütçeleme
Özerklik
Geri Bildirim
Ödüllendirme
Hedeflere Göre Yönetim Sistemi
Üst Yönetici ile Alt Yöneticinin Toplanması
Belirli, Ölçülebilir, Ulaşılabilir, Gerçekçi ve
Belirli Bir Zaman İçinde Elde Edilebilir
Hedeflerin Ortaya Konması
Hedeflere Yönelik Faaliyetler
Performansın Ölçülmesi
Geri Bildirim
Hedeflere Göre Yönetim Sistemi Olumlu
Yönleri




Kurum içi iletişimin artması
Üst ve alt yöneticiler arasında daha fazla etkileşimi gerekli
kılması
Yöneticiler tarafından daha fazla planlama yapılmasının
zorunlu hale gelmesi
Kurum personelinin performanslarının değerlendirilmesini
geliştirmesi
Hedeflere Göre Yönetim Sistemi Olumsuz
Yönleri




Yöneticilerin belirlenen hedeflere ulaşmak için üzerlerinde
yoğun bir baskı hissetmeleri
Kırtasiyecilik
Hedef belirlemede fazla zaman harcama
Yöneticilerin personelden gerçekçi olmasa da ölçülebilir
hedefler talep etmeleri
Sıfır Esaslı Bütçeleme Sistemi






SEB fikri, ilk kez 1924 yılında E. Hilton Young tarafından
ortaya atılmıştır.
Berkley Üniversitesi Wildawsky ve Hammann’ın katkıları
Peter A. Phyrr, Texas Instruments.
1973 mali yılı Georgia Eyaleti
1975 New Jersey
Başkan Carter dönemi, 1977 yılında Federal düzeyde
Sıfır Esaslı Bütçeleme Sistemi



Yeni mali yıl bütçesi hazırlanırken bir önceki yılın
ödeneklerine olan bağımlılık ortadan kalkmaktadır.
Geçmiş yıl ödenekleri sıfır kabul edilmektedir.
Yeni baştan bütçeleme veya sil baştan bütçeleme olarak
adlandırılmaktadır.
Sıfır Esaslı Bütçeleme Sistemi



Yöneticiler bütçelerin gerekçelerini en küçük ayrıntısına
kadar göstermek zorundadır.
Harcama gerekçesini kanıtlama yükü yöneticilere
aktarılmıştır.
Faaliyetler “karar paketleri” şeklinde ifade edilerek nispî
önemlerine göre sistematik bir analizle değerlendirilir.
SEB Amacı


Bütün programları aynı zamanda ve temelden gözden
geçirmek ve yöneticilerin kendilerine ait fonları en uygun
şekilde tahsis etmelerin sağlamaktır.
Kaynakların toplumsal ihtiyaçlar için en etkin şekilde
kullanılmasını sağlamak
SEB Özellikleri




Yasama organına bütçeleme sürecinde daha etkin rol
vermiştir.
Devam eden hizmet programları yeni baştan gerekçeleri
ile birlikte ele alınmaktadır.
Bütçe ile ilgili kararlar aşağıdan yukarıya doğru
alınmaktadır.
Yöneticilerin nitelikleri önemlidir.
SEB Süreci
Plânlama – Bütçeleme İlişkisi
SEB Süreci


Kuruluşun hedef ve bütçeleme varsayımlarının
belirlenmesi
Karar birimlerinin tespiti


Karar paketlerinin hazırlanması



Programlar, masrafçı birimler, ödenek kalemleri
Belirli bir fonksiyon ya da faaliyetin kesin sınırlar içimde
tanımlanmasını, değerlendirilmesini, diğer alternatiflerle
karşılaştırılmasını, kabul edilmemesi halinde ortaya çıkacak
sonuçları, maliyet ve faydalarına ilişkin bilgileri gösteren belge.
Karar paketlerinin sıralanması
Karar paketi sıralama formunun oluşturulması
SEB Sisteminin Faydaları




Kaynakların daha etkin kullanılması üzerinde durur.
Kaynakların, hizmetler ve kamu kuruluşları arasındaki
dağılımına esneklik getirir.
Kamu yöneticilerini alternatif yollar araştırmaya ve
analizler yapmaya daha çok yönlendirir.
Yöneticilerin bütçede daha çok söz sahibi olması,
yöneticilerin bütçe çalışmalarında daha çok tatmin
olmalarını sağlar.
SEB Sisteminin Faydaları




Yöneticinin sorumluluğunu artırır.
Bütçede standart uygulamaları artırır.
Uzun dönemli planlamayı özendirir.
Karar paketlerinin önceliklerine göre sıralanmış olarak
parlamentoya sunulmaları, yasama organının bütçeleme
sürecindeki rolünü büyük ölçüde arttırmaktadır.
SEB Sistemine Yöneltilen Eleştiriler




İş yükü ve kırtasiyecilik fazladır.
Mikro ekonomik yaklaşım getirmekte ve bütçenin sosyal,
politik, kültürel ve geleneksel boyutlarını göz ardı
edebilmektedir.
Maliyet paketleri faaliyetin etkinliğinden çok, paketlerin
yöneticiler tarafından elimine edilmesi ile sağlanmaktadır.
Karar paketlerinin öncelikle sıralanmasında, karar
paketlerinin çokluğuna da bağlı olarak sorun
yaşanmaktadır.
SEB Sistemine Yöneltilen Eleştiriler



Sistem, kaynakların hizmetlere dağıtılmasında gereken
etkinliği sağlayamamıştır.
Gelir bütçesi ile ilgili öneri getirmemektedir.
Yöneticilerin karşı karşıya kalabileceği teknik, siyasi ve
sosyal gibi çeşitli sınırlamalar dikkate alınmamıştır.




PPBS 1965 yılında ABD başkanı Johnson sistemin federal
devlet seviyesinde tüm bakanlık ve birimler.
1973 yılında ABD başkanı Nixon
1973 mali yılı Georgia Eyaleti vali Carter
Başkan Carter dönemi, 1977 yılında Federal düzeyde
Modern Bütçe Sistemlerinin Hizmet Önceliği ve Kaynak
Etkinliği Açısından Karşılaştırılması
Geleneksel Yönetimden Performans Esaslı Yönetime
Yöneliş
Performans


Kelime anlamı olarak performans, belirlenen koşullara
göre bir işin
yerine getirilme düzeyi veya çalışanın
davranış biçimi olarak
tanımlanmaktadır.
Kamu yönetimi açısından performans, kamu kurumlarının
topluma sunmak üzere üstlendikleri mal ve hizmetleri
yerine getirmeleri ve sunmalarıdır.
Performans Esaslı Bütçeleme
Sistemi



1993 yılından itibaren ABD pilot uygulama
1997 uygulama sonuçları alınmış
2000 yılından itibaren yaygınlaşmıştır
Performans Esaslı Bütçeleme Sistemi


Merkezden yönetim esas alan kaynak dağılımı ve girdi
odaklı bütçelemeden
Yetki ve sorumluluk dağıtımı ile kaynakların yerinden
yönetimini esas alan mali yönetim ve çıktı-sonuç odaklı
performans esaslı bütçeleme
Performans Esaslı Bütçeleme Sistemi


Kamu kaynaklarının verimli ve etkin kullanımının yanında
mali disipline de önem vermiştir.
Mali disiplin için, orta vadeli harcama planını içeren
stratejik planlardan faydalanılmıştır.
Performans Esaslı Bütçeleme
Sistemi





Stratejik Planlama; örgütün ne olduğuna, ne yaptığına ve
neyi neden yaptığına şekil veren ve yol gösteren temel
kararları ve eylemleri üretmek için disipline edilmiş bir
çaba.
Neredeyiz?
Nereye ulaşmak istiyoruz?
Ulaşmak istediğimiz noktaya nasıl gideriz?
Başarımızı nasıl ölçeriz?
Performans Esaslı Bütçeleme Sistemi


Stratejik plân, bugünle gelecek arasında açık bir ilişki kuran
uzun vadeli ve politika odaklı bir belgedir.
Liderlere ve yöneticilere yol göstermek için tasarlanan
fikir, işlem ve araçların bileşimi. (Bryson; 2004)
Performans Esaslı Bütçeleme Sistemi


Stratejik planlamaya dayalı performans esaslı bütçeleme,
Kuruluşların görevleri (misyonları), temel ilkeleri ve
mevcut durumdan hareketle geleceğe yönelik bir görüş
(vizyon) oluşturmaları, bu vizyona uygun amaçlar ile
bunlara ulaşmayı mümkün kılacak hedef ve stratejiler
belirlemeli, ayrıca ölçülebilir kriterler geliştirerek
performanslarını izlemeleri ve değerlendirmeleri sürecine
dayalı bir bütçe sistemidir.
Performans Esaslı Bütçeleme Sistemi


Uzun dönemli stratejik amaçlar>>yıllık performans
sonuçları>>>bu sonuçları etkileyebilmek için belirli
faaliyetlerin arasında bağlantı kurar.
Girdi, sonuç, etkinlik testleri ve etki değerlendirmesi gibi
başlıca dört testi zorunlu kılar
Performans Esaslı Bütçeleme Sistemi


Hedefler, karar vericiler ve uygulayıcılar tarafından ortak
olarak tespit edilmeli
Hizmetlerin ölçülebilir özellikleri az olan hizmetleride
sorunla karşılaşılabilir
Özellikleri








Mali disiplini hedef alır.
Sonuçların kontrol edilmesi sistemine geçilmiştir.
Üretkenlik ve verimlilik artışı hedeftir.
Vatandaşın memnuniyeti esastır.
Ne kadar harcandığı değil, ne ölçü de hedefe ulaşıldığı
önemlidir.
Hesap verme sorumluluğunu güçlendirir.
Plan ve performans kavramlarını bütçe ile entegrasyonunu
amaçlar.
Her bir program için amaçları, hedefleri, stratejileri ve
performans göstergelerini belirler ve izler.

Stratejik Planlaya Dayalı Model





Performans Sözleşmesine Dayalı Model




Orta uzun vadeli stratejik plan
Yıllık performans programı
Performansa dayalı hesap verme
ABD, Norveç, Türkiye
Bakan-üst yöneticisi “Kamu Hizmet Sözleşmesi”
Üst yönetici-birim yetkilileri “Hizmet Sunum Sözleşmesi”
İngiltere, Yeni Zelanda, Belçika, Danimarka, Finlandiya
Bütçe Formatına Dönüştürülmüş Model


Bütçede performans bilgileri ile birlikte ödenek bilgileri de yer alır
Hollanda, Avustralya
ABD’de PEB Uygulaması



1970 yılında Hawaii eyaletinde “Yürütmeye İlişkin Bütçe
Kanunu”
1992 David Osborne ve Ted Gaebler “Devleti Yeniden
Keşfetme”
1993 Hükümet Performans ve Sonuçlar Kanunu
ABD’de PEB Uygulaması

Hükümet Performans ve Sonuçlar Kanunu



Kamuda performans yönetimine ve performans esaslı
bütçelemeye geçiş
Kamu faaliyetlerinin sonuçlarının ölçülmesi
Kamu yönetiminde saydamlık ve hesap verebilirlik
ABD’de PEB Uygulaması


Yıllık performans programları kurum amiri tarafından
imzalanıp Yönetim ve Bütçe Ofisi Direktörüne, Başkana
ve Kongreye gönderilir.
Kamuoyu ve internet
ABD’de PEB Uygulaması

2002 Program Değerlendirmesi Derecelendirme Amacı
http://www.whitehouse.gov/omb/expectmore/
Bütçe ile Performansın Bütünleştirilmesi Programı

www.goals.performance.gov


İngiltere’de Performans Sözleşmesine Dayalı
Performans Esaslı Bütçeleme Uygulaması




1982 tarihli Mali Yönetim İnsiyatifi Programı
1996 Kamu Personel Yönetimi Kanunu
1998 yıllarında ise Kamu Harcamalarının Kapsamlı
Değerlendirilmesi ve Çağdaş Kamu Hizmetleri çalışmaları
1988 Finansman Kanunu ve 1999 tarihli Kamu Yönetiminin
Modernizasyonuna yönelik Beyaz Kitap performans esaslı
bütçelemenin kurulması için önemli düzenlemeler
İngiltere’de Performans Sözleşmesine Dayalı
Performans Esaslı Bütçeleme Uygulaması





Bakan üst yönetici >> Kamu Hizmet Sözleşmesi
Üst yönetici birim yetkilileri >>> Hizmet Sunum
Sözleşmesi
Sözleşmeler ile yetkililer belirli kaynaklar ile belirli
hedeflere, çıktılara, sonuçlara ulaşmak için taahhüt altına
girerler.
3-5 yıllık sözleşme
Hazine Bakanı hedeflerin belirlenmesi ve uygulanmasında
etkin.
Hollanda’da Bütçe Formatına
Dönüştürülmüş PEB



1970 Finansman Kanunu
1985 bakanlar 3 yıllık performans ve 3 yıllık girdi ve
sonuçlar hakkında tahmin
1999 Bütçeden Bilançoya>>> 2001 yılı bütçesi
performans esaslı
Hollanda’da Bütçe Formatına
Dönüştürülmüş PEB




3W
Devlet ne tür bir politik amacı başarmak istemektedir,
Bu amaçları başarabilmek için ne tür faaliyetler
yürütülecektir
Ve Bu faaliyetler ne kadar maliyetle sonuçlanacaktır
Hollanda’da Bütçe Formatına
Dönüştürülmüş PEB



Politika Gözden Geçirmeleri, Maliye Bakanlığı ve uzmanlar
tarafından yönetilmekte ve sonuçlar meclise sunulmakta
Hizmet programları öne çıkmaktadır ve ayrı performans
programları bulunmamaktadır.
Performans sözleşmesi sistemi de uygulanmaktadır.
0.0
Government at a Glance 2009 - OECD © 2009 - ISBN 9789264061644
CEZCH REPUBLIC
BELGIUM
SPAIN
HUNGARY
GERMANY
PORTUGAL
SWITZERLAND
ICELAND
ITALY
FRANCE
LUXEMBOURG
GREECE
OECD30
MEXICO
IRELAND
DENMARK
AUSTRIA
NEW ZEALAND
JAPAN
SLOVAK REPUBLIC
TURKEY
SWEDEN
UNITED KINGDOM
CANADA
UNITED STATES
POLAND
NORWAY
NETHERLANDS
KOREA
AUSTRALIA
FINLAND
1.0
0.9
0.8
0.7
0.6
0.5
0.4
0.3
0.2
0.1
Download

3 - Selami Sezgin