Meclisi Ayan
1 : 52
29 Mart 1333 (1917)
Şimdi bir şahsı salis bu akdi kanuniyeyi nasıl
feshedebilir? Buna mesağı kanunî var mıdır? İkincisi,
her kanun makabline şamil olmaz.
Halbuki bu kanun bu suretle makabline de şamil
oluyor. Bu da kavanini esasiyeye muhaliftir. Bu mad­
de, bütün bütün mantıksız bir maddedir ve kavanini
esasiyeye de muhaliftir. Binaenaleyh, bu madde ka­
bul olunamaz.
RIZA PAŞA (Topçu Feriki) — Bu kanunda «ta­
rihi neşrinden mukaddem» deniyor. Ne kadar mu­
kaddemdir? Bir sene, iki sene olması, bu nasıl ola­
bilir?
MUSTAFA ŞEREF BEY (Ticaret ve Ziraat Na­
zırı) — Bu madde Aristidi Paşa Hazretlerinin buyur­
dukları gibi, kavaninin makabline şümulünü mani bir
maddedir. Yani bu madde, bundan evvel yapılan mukavelatı fesh ve ilga etmiyor.
Çünkü bu maddenin göz önüne getirdiği hu susat,
rnukavelâta ait değildir. Malumu devletinizdir ki, bu
kanun, ihracat eşyasına ve ticaretine mahsus bir ka­
nundur. Bu kanunun memleketimiz dahilinde yapıla­
cak mukavelât ve muamelât-ı saireye şümulü yoktur.
Gerek Osmanlı, gerek ecnebi, ihraç etmek üzere mem­
leketimizden satın alıp, karşısında henüz alıcı bulma­
dığı halde vagonlara kadar götürdüğü emval için bu
kanunu tatbik etmek doğru mudur, değil midir, me­
selesi tabiatıyla varit oldu. Tabiî doğru değildir. On­
lar hakkında tatbik olunacaktır. Onlar vasıtasiyle ge­
lip, o vasıta ile bir başkasına satılacak değildir dedik.
Ancak satın alan kimse muayyen bir mahalde satın
almıştır. O surette fiyat gayet dûn olacaktır. Bu ka­
nunun istihdaf ettiği gayelerinden birisi, dûn bir fi­
yatı temin etmekti. O yolda istasyonlarda depo edil­
miş eşya hakkında bu kanunu tatbik etmeyelim. Yal­
nız fiyatın pek dûn olduğunu anlarsak, ondan bir
iki kuruş fark alarak ihraç ettirelim ve ihraç oluna­
cak eşya hakkında bu suretle murakabe temin ede­
lim diye düşündük ve o maksada mebnî bu maddeyi
vazettik.
Kanunun tatbiki sırasında, ilân edildiği veçhile İs­
tanbul'da bir hafta, Taşrada 15 gün zarfında ihraç
olunmak üzere eşya satın almış olanlar gelip bir def­
tere o eşyayı kaydettirdikten sosnra ihracat heyetine
müracaat etmeksizin doğrudan doğruya çıkarabilir­
ler. Yalnız fevkalâde dûn fiyatla satın aldıkları sa­
bit olursa, bu, Hazine nef'ine olarak hadd-i lâyıkına
iblağ olunur. Çünkü müstahsile bir fiyatı temin im­
kânı kalmamıştır. Ancak bu surette mukavelât ilga
edilmiş, kanun makabline teşmil edilmiş olur. Fakat
bu madde konmasa olmaz mıydı? Olamazdı. Çünkü
C: 1
herkes elinde bulunan eşyayı yahut alacağı eşyayı
kanununun neşrinden şu kadar gün evvel aldığını id­
dia edecekti. Kanunu bihakkın tatbik edebilmek için
böyle bir madde koymak icap ediyordu. Bu ciheti te­
min için en hafif bir hüküm olmak üzere bu mad­
deyi vazettik. Esasen sasha-i tatbiki de hemen kalma­
mış gibidir. Ancak bir - iki kişinin elinde böyle mal
kalabilmiş oluyor.
RIZA PAŞA (Topçu Refiki) — Mademki saha-i
tatbiki kalmamıştır, o halde kaldırmalı. Bir - iki kişi­
nin elinde var diye böyle mantıksız bir maddeyi ka­
bul edemeyiz.
MUSTAFA ŞEREF BEY (Ticaret ve Ziraat Nâ­
zın) — Kanundan kalkmasında bir beis yoktur. Yal­
nız bir nokta var. Vaktiyle tamamiyle kanuna itaat
edip de, stok malını bildirmiş olanlar bu suretle ufak
bir fark-ı fiyat vermiş olacaklar. Halbuki kanuna ita­
at etmemiş olanlar diğerlerine nisbetle daha müsait
bir vaziyette kalırlar. Ona da meydan kalmamış ol­
mak ve bundan sonra da saha-i tatbiki bulunmamak
itibariyle bu maddenin aynen kabulünü rica ederim.
RIZA PAŞA (Topçu Feriki) — Bendenizce de
buyurdukları muvafıktır. Fakat kanunun ilânından
evvel pazarlık etmiş, malını satın almış olan kimse­
ye fark-ı fiyat ver denilecek. Bu para Aliden Veliden
alınacak, sonra bu mal nereden alınmış; Ankarada,
Kastamonuda, İzmir'de alınmış; bu malın fiyatı na­
sıl tetkik edilecek? Kaça alındığı nasıl tayin edilecek?
Bunlar gayet müşkül şeyler. Onun için bu madde
doğru değildir.
ARİSTİDİ PAŞA — Nazır Beyefendinin buyur­
dukları varit değildir. Bu madde gayet açık gösteri­
yor. Mal alınmış, satılmış, bedeli de, hattâ âkitten
sonra muamele de bitmiş, ondan sonra, senin o vakit
aldığın fiyat ucuzdu, kıyye başına beş kuruş daha ve­
receksin diyor. Hani bu kanun müstahsillerin, tücca­
rın menafiini müdafaaya mahsus idi? Halbuki bu
fark-ı fiyat sahibine verilmiyor. Şu halde bu Hazi­
nenin faidesine mahsus bir şeydir. Hazine zarar et­
sin demiyorum; fakat rica ederim, kavaid-i umumiyyemizi muhafaza edelim. Kanunen ve usulen tamam
olmuş bir akti bir şahs-ı sâiis bilahare nasıl bir ka­
nunla tarumar edebilir? Bu yalnız kavaid-i umumiyyemizi ihlâl etmez, ecânibin kanuna olan itimadını
da tamamiyle ref'eder. Bugün mer'i olan bir kanunun
birkaç gün sonra altüst edilmeyeceğine kimse kanaat
edemez
MUSTAFA ŞEREF BEY (Ticaret ve Ziraat Nâ­
zın) — Rica ederim, maddeyi dikkatli okuyalım. Bu
— 4: 7 —
T B M M KÜTÜPHANESİ
Download

Meclisi Ayan 1: 52 29 Mart 1333 (1917) C : 1 herkes elinde bulunan