ETÇİ EBEVEYNLERİN YUMURTA KABUK
RENGİ ve YUMURTA AĞIRLIĞININ KULUÇKA
SONUÇLARINA, CİVCİV PERFORMANSINAVE
BAZI STRES İNDİKATÖRLERİNE ETKİSİ
Mustafa DUMAN
Yüksek Lisans Tezi
Zootekni Anabilim dalı
Doç. Dr. Ahmet ŞEKEROĞLU
2010
Her hakkı saklıdır
T.C
GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ
FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
ZOOTEKNİ ANABİLİMDALI
YÜKSEK LİSANS TEZİ
ETÇİ EBEVEYNLERİN YUMURTA KABUK RENGİ ve YUMURTA
AĞIRLIĞININ KULUÇKA SONUÇLARINA, CİVCİV PERFORMANSINA
VE BAZI STRES İNDİKATÖRLERİNE ETKİSİ
Mustafa DUMAN
TOKAT – 2010
_____________________________________________________________________
*Her hakkı saklıdır
TEZ BEYANI
Tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu tezin yazılmasında bilimsel ahlak
kurallarına uyulduğunu, başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel
normlara uygun olarak atıfta bulunulduğunu, tezin içerdiği yenilik ve sonuçların başka
bir yerden alınmadığını, kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat yapılmadığını, tezin
herhangi bir kısmının üniversite veya başka bir üniversitedeki başka bir tez çalışması
olarak sunulmadığını beyan ederim.
Mustafa DUMAN
ÖZET
Yüksek Lisans Tezi
ETÇİ EBEVEYNLERİN YUMURTA KABUK RENGİ ve YUMURTA AĞIRLIĞININ
KULUÇKA SONUÇLARINA, CİVCİV PERFORMANSINA VE BAZI STRES
İNDİKATÖRLERİNE ETKİSİ
Mustafa DUMAN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Fen Bilimleri Enstitüsü
Zootekni Anabilimdalı
Danışmanı
: Doç. Dr. Ahmet ŞEKEROĞLU
Bu çalışma 32 haftalık Broyler Ross 308 etçi ebeveynlerin yumurta kabuk rengi ve
yumurta ağırlığının kuluçka sonuçlarına, civciv performansına ve bazı stres
indikatörlerine etkisinin araştırılması amacıyla yapılmıştır. Deneme 3 yumurta ağırlığı
(55,0-60,0 g; 60,1-65,0 g ve 65,1-70,0 g) ve 3 yumurta kabuk rengine (E<80,00; E:
80,00-83,50 ve E>83,50) göre yumurtalar seçilmiştir. Denemenin hayvan materyalini
her grupta 120 adet, toplam olarak 1080 adet yumurtanın kuluçkaya konulmasından
alınan etlik civcivler oluşturmuştur. Kuluçka işleminden sonra üç kabuk rengi ve üç
yumurta ağırlık grubu üç tekerrürlü olarak deneme kurulmuştur. Her tekerrürde 25
kanatlı olacak şekilde toplam 675 etlik Ross 308 civcivi yetiştirmeye alınmıştır.
Kuluçkalık yumurta ağırlığı; kuluçkalık yumurta kabuk kalınlığını (P<0,05), kan
trigliserit düzeyini (P<0,05), kuluçkada 18. gün gram yumurta ağırlık kayıplarını
(P<0,01), çıkış gücünü ve kuluçka randımanını (P<0,01), 0. ve 7. gün civciv canlı
ağırlıklarını(P<0,01), sıcak karkas randımanını ve soğuk karkas randımanını (P<0,01)
önemli derecede etkilemiştir. Kuluçkalık yumurta kabuk rengi; döllülük oranını
(P<0,05), çıkış gücünü (P<0,05), kuluçka randımanını (P<0,05), 14. ve 21. gün civciv
canlı ağırlıklarını (P<0,05), kuluçkalık yumurta kabuk kalınlığını (P<0,01), 7. ve 35.gün
civciv canlı ağırlıklarını (P<0,01) ve kan trigliserit düzeyini (P<0,01) önemli derecede
etkilemiştir. Sonuç olarak; araştırmada ele alınan özellikler bakımından koyu kabuk
rengine sahip yumurtaların ve orta ağırlıktaki yumurtaların daha iyi sonuçlar verdiği
söylenebilir.
2010, 69 sayfa
Anahtar kelimeler: Etlik piliç, Yumurta kabuk rengi, Yumurta ağırlığı, Kuluçka
sonuçları, Civciv performansı, Kan parametreleri
i
ABSTRACT
Master Thesis
EFFECT OF EGG SHELL COLOUR AND EGG WEIGHT OF BROILER
PARENT STOCKS ON HATCHING RESULTS, CHICK PERFORMANCE AND
SOME STRES INDICATORS
Mustafa Duman
Gaziosmanpaşa University
Graduate School of Applied Science
Department of Animal Science
Supervisor: Assc. Prof. Ahmet ŞEKEROĞLU
The present study was conducted to investigate the effect of egg shell colour and egg
weight of broiler parent stocks on hatching results, chick performance and some stress
indicators. In the experiment , eggs were grouped into 3 egg weight class (55.0-60,0 g;
60.1-65.0 g and 65.1-70.0 g) and 3 egg shell colour class (E<80.00; E: 80.00-83.50 and
E>83.50). Animal material for experiment was broilers which were obtained from 1080
eggs, 120 eggs for each group. After incubation process, experiment was established
using three egg shell colours and three egg weights with three replicates. Each replicate
had 25 animal. A total of 675 Ross 308 broilers were taken into rearing period.
Hatching egg weight was significantly affected egg shell thickness (P<0.05), blood
trigliserit value (P<0.05), 18th incubation day egg weight losses (P<0.01), hatchability
of fertile eggs (P<0.01), hatchability (P<0.01), 0th and 7th days chick live weight
(P<0.01), fresh carcass yields and cooled carcass yields (P<0.01). Hatching egg shell
colour was significantly effected that: fertility (P<0.05), hatchability of fertile eggs
(P<0,05), hatchability (P<0.05), 14th and 21st days chick live weight (P<0.05) egg shell
thickness (P<0.01), 7th and 35th days chick live weight (P<0.01), blood trigliserit value
(P<0.01). In conclusion; it can be mentioned that the dark shell colour eggs and
medium weight eggs gave better results in term of studied factors in the experiment.
2010, 69 pages
Key Words: Broiler, Egg shell Colour, Egg weight, hatching results, Chick
performance, Blood parameters
ii
ÖNSÖZ
Bu çalışmanın planlanmasından sonuçlandırılmasına kadar her aşamasında bana yardım
eden ve yol gösteren danışmanım Sayın Doç. Dr. Ahmet ŞEKEROĞLU’ na sonsuz
saygı ve teşekkürlerimi sunarım. Tez çalışmam sırasında her türlü katkılarından dolayı
bölüm başkanı Sayın Prof. Dr. Zafer ULUTAŞ’ a, bölümümüzün tüm değerli
elemanlarına, tezin yürütülmesi sırasında maddi katkı sağlayan GOÜ Bilimsel
Araştırmalar Projeleri Komisyonu Başkanlığına, denemenin yürütülmesi ve materyal
yumurtaların sağlanmasına olanak sağladıkları için FATPİLİÇ A.Ş.’ye, kuluçkahane
sorumlusu Sayın Vet. Hek. Aykut KUZLAK’ a, laboratuar analizlerinde yardımını
esirgemeyen Sayın Doç. Dr. M. Şükrü GÜLAY’ a, Sayın Eren BAYRAKTAR, Merve
DİKTAŞ ve tüm 2009-2010 son sınıf öğrencilerine, deneme süresince manevi
desteklerini esirgemeyen Esra ÖZER’ e ve çalışmalarım sırasında desteklerini
esirgemeyen aileme sonsuz teşekkürlerimi sunarım.
Mustafa DUMAN
07/2010
iii
İÇİNDEKİLER
Sayfa
ÖZET ……………………………………………………………………………………i
ABSTRACT…………………………………………………………………………….ii
ÖNSÖZ…………………………………………………………………………………iii
İÇİNDEKİLER………………………………………………………………………...iv
ŞEKİLLER DİZİNİ…………………………………………………………………… v
ÇİZELGELERDİZİNİ...……………………………...…………………...................vii
1. GİRİŞ…………………………………………………………………………………1
2. LİTERATÜR ÖZETLERİ…………………………………………………………..4
2.1. Kuluçkalık Yumurta Ağırlığının Kuluçka Özelliklerine Etkisi……………………..4
2.2. Kuluçkalık Yumurta Ağırlığının Civciv Performansına Etkisi……………………..8
2.3. Yumurta Kabuk Renginin Bazı Özellikler Üzerine Etkisi………………...………11
3. MATERYAL ve METOT………………………………………………………….16
3.1. Materyal……………………………………………………………………………16
3.1.1. Hayvan Materyali………………………………………………………………..16
3.1.2. Yem materyali…………………………………………………………………...16
3.2. Metot……………………………………………………………………………….17
3.2.1. Deneme Gruplarının Oluşturulması……………………………………………...17
3.2.2. Kuluçka işlemi…………………………………………………………………...19
3.2.3. Kuluçka sonuçlarının belirlenmesi………………………………………………20
3.2.4. Denemenin kurulması ve yetiştirme periyodu…………………………………...21
3.2.5. Kesim ve Karkas ölçümleri……………………………………………………...22
3.2.6. İstatistiki Analizler……………………………………………………………....23
4. BULGULAR………………………………………………………………………...24
4.1. Kuluçka sonuçları………………………………………………………………….24
4.1.1. Yumurta ağırlık kaybı……………………………………………………………24
4.1.2. Yumurta kabuk kalınlığı ………………………………………………………...26
4.1.3. Kuluçka embriyo ölümleri……………………………………………………….27
4.1.4. Döllülük oranı……………………………………………………………………30
4.1.5. Çıkış Gücü……………………………………………………………………….31
4.1.6. Kuluçka Randımanı……………………………………………………………...32
4.2. Performans Özellikleri……………………………………………………………..32
4.2.1. Gelişme Özellikleri………………………………………………………………32
4.2.1.1. Başlangıç canlı ağırlıkları……………………………………………………...33
4.2.1.2. 7. gün civciv canlı ağırlıkları…………………………………………………..34
4.2.1.3. 14. gün civciv canlı ağırlıkları…………………………………………………35
4.2.1.4. 21. gün piliç canlı ağırlıkları…………………………………………………...36
4.2.1.5. 28. gün piliç canlı ağırlıkları…………………………………………………...37
4.2.1.6. 35. gün piliç canlı ağırlıkları…………………………………………………...38
4.2.1.7. 39. gün piliç (Kesim yaşı) canlı ağırlıkları…………………………………….39
4.2.1.8. Yaşama Gücü…………………………………………………………………..40
4.2.2. Yem Değerlendirme Oranları……………………………………………………41
4.2.2.1. 0-21. gün yem değerlendirme oranları………………………………………...41
4.2.2.2. 21.-39. gün yem değerlendirme oranları………………………………………42
iv
4.2.2.3. 0.-39. gün yem değerlendirme oranları………………………………………..43
4.2.3. Karkas özellikleri ve karkas parça ağırlıkları……………………………………44
4.2.3.1. Sıcak karkas randımanı...………………………………………………………44
4.2.3.2. Soğuk karkas randımanı……………………………………………………….45
4.2.3.3. Göğüs eti ağırlığı………………………………………………………………46
4.2.3.4. But eti ağırlığı………………………………………………………………….47
4.2.3.5. Kanat ağırlığı ………………………………………………………………….48
4.2.3.6. Sırt ağırlığı……………………………………………………………………..49
4.2.3.7. Boyun ağırlığı………………………………………………………………….50
4.2.3.8. Göğüs eti renk (E) değeri…………..………………………………………….51
4.2.3.9. Göğüs eti pH değeri……………………………………………………………52
4.2.4. İç organ Ağırlıkları………………………………………………………………53
4.2.4.1. Karaciğer ağırlığı ……………………………………………………………...53
4.2.4.2. Kalp ağırlığı …………………………………………………………………...54
4.2.4.3. Dalak ağırlığı ………………………………………………………………….55
4.2.4.4. Abdominal yağ ağırlığı ………………………………………………………..56
4.2.5. Kan parametreleri………………………………………………………………..57
4.2.5.1. Kan glikoz düzeyi……………………………………………………………...57
4.2.5.2. Kan Total kolesterol düzeyi……………………...……………………………58
4.2.5.3. Kan trigliserit düzeyi…………………………………………………………..59
5. TARTIŞMA VE SONUÇ…………………………………………………………..60
KAYNAKLAR………………………………………………………………………...65
ÖZGEÇMİŞ ……………………………………………………………………..……69
v
ŞEKİLLER DİZİNİ
Şekil
Sayfa
Şekil 2.3.1. Farklı kabuk rengine sahip yumurtaların üzerinde bulunan S. Aureus
bakterisinin aydınlık ve karanlıktaki yaşama güçleri………………………….............15
Şekil 3.2.1.1. 55-60 g grubu yumurtalardan koyu, orta ve açık renkli gruplarının
kuluçka işlemi öncesi görünümü………………………………………………….…...19
vi
ÇİZELGELER DİZİNİ
Çizelge
Sayfa
Çizelge 2.1.1. Japon Bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica) yumurta ağırlık
gruplarına göre civciv çıkış ağırlığı değerleri (Yıldırım ve Yetişir, 1998)………4
Çizelge 2.1.2. New Hampshire ve Rhode Island Red tavuklarında yumurta ağırlığının
kuluçka randımanı ve 0. gün civciv ağırlıklarına etkisi
(Witt ve Schwalbach, 2004)…………………………………………………….5
Çizelge 2.1.3. Japon bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica)
kuluçkalık yumurta ağırlığının kuluçka özelliklerine etkisi (%)
(Toplu ve ark., 2007)…………….........................................................................6
Çizelge 2.1.4. Kaya kekliklerinde (A. graece) yumurta ağırlığının kuluçka özellikleri
üzerine etkisi (%) (Çağlayan ve ark., 2009)………………………………......…7
Çizelge 2.1.5. Kaya kekliklerinde (A. graece) yumurta ağırlığının, çıkım ağırlığı
ve yumurta ağırlık kaybı üzerine etkisi (Çağlayan ve ark., 2009)……………....8
Çizelge 2.2.1. Bıldırcınlarda kuluçkalık yumurta ağırlığının 42. gün canlı ağırlığa,
yemden yararlanma oranına ve ölüm oranlarına etkisi (Petek ve ark., 2003)…...9
Çizelge 2.2.2. New Hampshire ve Rhode Island Red tavuklarında kuluçkalık
yumurta ağırlığının 46. gün canlı ağırlık, günlük canlı ağırlık artışı ve
yemden yararlanma üzerine etkisi (Witt ve Schwalbach, 2004)…………….....10
Çizelge 2.2.3. Japon bıldırcınlarında kuluçkalık yumurta ağırlığının (g) kuluçka
sonrası 0-6 hafta yem tüketimleri ve yaşama gücüne olan etkisi
(Nazlıgül ve ark., 2005)………………………………………………………...10
Çizelge 2.2.4. Japon bıldırcınlarında kuluçkalık yumurta ağırlığının (g),
Haftalık ortalama canlı ağırlık değerleri (g) üzerine etkisi
(Nazlıgül ve ark., 2005)………………………………………………………...11
Çizelge 2.3.1. Yumurta kabuk renginin yumurta kabuk kalınlığına ve yumurtanın
içinden geçen ışığın dalga boyuna etkisi (Shafey ve ark., 2004)………………12
Çizelge 2.3.2. Yumurta kabuk renginin yumurta ağırlığı, yumurta kabuk ağırlığı
ve yumurta kabuk kalınlığına etkisi (Shafey ve ark., 2005)……………………13
Çizelge 2.3.3. Yumurta kabuk renginin; yumurta ağırlığı (g), yumurta ağırlık
kaybı (%), embriyo ağırlığı (g), embriyo ağırlığı (%) ve günlük embriyo
ağırlık kazancı (mg/gün) üzerine etkisi (Shafey ve ark., 2005)…...……………13
Çizelge 2.3.4. Yumurta kabuk renginin; döllülük oranı (%), kuluçka randımanı
(%), erken embriyo ölümleri (%), geç embriyo ölümleri (%), kabuk altı,
canlı civciv (%), kabuk altı, ölü civciv (%) ve civciv çıkım ağırlığı (g) üzerine
etkisi (Shafey ve ark., 2005)……………………………………………………13
Çizelge 3.1.2.1. Denemede kullanılan yemlerin kompozisyonları……………………..17
Çizelge 3.2.1.1. Kuluçka işlemine tabii tutulan yumurta sayıları ve grupları …...…….18
Çizelge 3.2.1.2. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığına göre denemeye
alınan yumurtaların ortalama yumurta kabuk renkleri………………………....18
Çizelge 3.2.1.3. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığına göre
denemeye alınan yumurtaların ortalama ağırlığı……………………………….19
Çizelge 4.1.1.1 Kuluçka işleminin 18. gündeki yumurta ağırlık kayıpları (g)…………24
Çizelge 4.1.1.2. Kuluçka işleminin 18. gündeki yumurta ağırlık kayıpları (%)………..25
Çizelge 4.1.2.1. Kuluçkalık yumurtaların ortalama kabuk kalınlıkları (mm)………….26
Çizelge 4.1.3.1. Kuluçka işlemi sırasında oluşan erken dönem (1-6 gün)
vii
Embriyonik ölümler…………………………………………………………….27
Çizelge 4.1.3.2. Kuluçka işlemi sırasında oluşan orta dönem (7-17 gün)
embriyonik ölümler……………………………………………………………..28
Çizelge 4.1.3.3. Kuluçka işlemi sırasında oluşan geç dönem (18-21 gün)
embriyonik ölümler …………………………………………………………….28
Çizelge 4.1.3.4. Kuluçka işlemi sırasında oluşan toplam (0-21 gün) embriyonik
ölümler.…………………………………………………………………………29
Çizelge 4.1.4.1. Döllülük oranı (%).……………………………………………………30
Çizelge 4.1.5.1. Çıkış Gücü (%)………………………………………………………..31
Çizelge 4.1.6.1 Kuluçka Randımanı (%)……………………………………………….32
Çizelge 4.2.1.1.1. 0. gün civciv canlı ağırlıkları (g) …………………………………...33
Çizelge 4.2.1.2.1. 7. gün civciv canlı ağırlıkları (g) …………………………………...34
Çizelge 4.2.1.3.1. 14.gün canlı ağırlık (g) ……………………………………………..35
Çizelge 4.2.1.4.1. 21.gün canlı ağırlık (g) ……………………………………………..36
Çizelge 4.2.1.5.1. 28. gün canlı ağırlık (g) …………………………………………….37
Çizelge 4.2.1.6.1. 35. gün canlı ağırlık (g) …………………………………………….38
Çizelge 4.2.1.7.1. 39.gün (Kesim yaşı) canlı ağırlık (g)………………………………..39
Çizelge 4.2.1.8.1. Yaşama gücü(%)……………………………………………………40
Çizelge 4.2.2.1.1. 0.-21. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA)……………... 41
Çizelge 4.2.2.2.1. 21.-39. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA)……………...42
Çizelge 4.2.2.3.1. 0.-39. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA)……………….43
Çizelge 4.2.3.1.1. Sıcak karkas randıman (%)………………………………………….44
Çizelge 4.2.3.2.1. Soğuk karkas randımanı (%)………………………………………..45
Çizelge 4.2.3.3.1. Göğüs eti ağırlığı (%)……………………………………………….46
Çizelge 4.2.3.4.1. But ağırlığı (%)……………………………………………………...47
Çizelge 4.2.3.5.1. Kanat ağırlığı (%)…………………………………………………...48
Çizelge 4.2.3.6.1. Sırt ağırlığı (%)……………………………………………………...49
Çizelge 4.2.3.7.1. Boyun ağırlığı (%)………………………………………………….50
Çizelge 4.2.3.8.1. Derili göğüs eti renk (E) değeri……………………………………..51
Çizelge 4.2.3.9.1. Göğüs eti pH değeri…………………………………………………52
Çizelge 4.2.4.1.1. Karaciğer ağırlığı (%)……………………………………………….53
Çizelge 4.2.4.2.1. Kalp ağırlığı (%)…………………………………………………….54
Çizelge 4.2.4.3.1. Dalak ağırlığı (%)…………………………………………………...55
Çizelge 4.2.4.4.1. Abdominal yağ ağırlığı (%)…………………………………………56
Çizelge 4.2.5.1.1. Kan glikoz düzeyi ((mg/dL) ………………………………………..57
Çizelge 4.2.5.2.1. Kan kolesterol düzeyi ((mg/dL) ……………………………………58
Çizelge 4.2.5.3.1. Kan trigliserit düzeyi ((mg/dL)….………………………………….59
viii
1
1. GİRİŞ
Tavukçuluk sektörü Türkiye’de 1960’lı yıllarda gelişmeye başladı. Tavukların
jenerasyon aralığının kısa olması ve yedikleri yemleri hızlı ve etkili bir biçimde
hayvansal ürüne dönüştürmeleri bu alandaki gelişmeleri hızlandırmıştır (Çelebi, 2003).
Tavukçuluk
işletmelerinin
kuruluşundaki
hızlı
artışa
paralel
olarak
damızlık/kuluçkahane işletmeleri de benzer bir değişim geçirmiştir (Erensayın, 1991).
Bu gelişmelerin sonucunda üretimin ilk aşaması olan damızlık sürü oluşturulması ve
kuluçkacılıkta etkili faktörlerin belirlenip geliştirilmesi önem kazanmıştır. Kuluçka
sonuçlarına ve civciv performansı üzerine genetiksel ve çevresel faktörler etki
etmektedir. Bu faktörler; yumurtaların depolanma süresi, genetik faktörler, yumurta iç
ve dış kalite özellikleri, beslenme, damızlık hayvanların canlı ağırlığı, damızlık yaşı,
mevsim, yetiştirme sistemi ve sağlık koşullarıdır (Sarıca ve ark., 2003; Roberts ve
Nolan, 1997). Ayrıca yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı da yumurta kalite
özellikleri arasında olup kuluçka sonuçları ve civciv performansı üzerine etkili olan
faktörlerdendir (Shanawany, 1987).
Bu faktörlerden yumurta ağırlığının kuluçka özelliklerine ve civcivin performansına
etkisini araştıran bir çok çalışma yürütülmüştür (Proudfoot ve Hulan,1981; Testik ve
Köfteci, 1989; Witt de ve Schwalbach, 2004; Abiola ve ark., 2008; Elibol ve Brake,
2008). Ancak damızlık tavuklarda ve ticari yumurtacılarda yumurta kabuk rengi kalıtsal
bir özelliktir ve bu konuda fazla çalışma yürütülmemiştir. Ancak son yıllarda kabuk
rengini veren pigmentlerin antioksidan özeliklerinden dolayı dikkate değer bir konu
haline gelmiştir (Stocker ve ark., 1987; Kaur ve ark., 2003).
Kanatlı hayvanlarda yumurta ağırlığı ile kuluçka sonuçları arasında da önemli ilişkiler
bulunmaktadır. Yumurta ağırlığı çıkış gücü, kuluçka süresi, embriyonik ölümler, çıkış
ağırlığı ve çıkış sonrası gelişmeyi doğrudan etkilemektedir (Altan, 1995). Bu nedenle
çok ağır ve çok hafif yumurtalar kuluçkalık yumurta olarak kullanılamaz ve
değerlendirilemez (Özen, 1989). Kuluçkalık yumurta ağırlığının 52–70 g ağırlık
sınırları içerisinde olması istenir (Türkoğlu ve ark., 1997). Düşük yumurta ağırlığı çıkış
2
gücünün artmasına, yüksek yumurta ağırlığı ise çıkış gücünde düşüşlere neden
olmaktadır. Ayrıca hafif yumurtalardan çıkan civcivlerin ağırlığı düşük olduğu için bu
civcivlerde yaşama gücünün de düşük olduğu bilinmektedir. Buna ilaveten, civciv
ağırlıkları ile hayvanların ileriki yaşlarındaki gelişme düzeyleri arasında pozitif
korelâsyonlar bulunmaktadır. Kuluçkalık yumurtalar seçilirken yumurta ağırlığının
dikkate alınmasıyla, gelecek jenerasyonlardaki bireylerin yumurta ağırlıkları da büyük
oranda belirlenebilmektedir (Uluocak, 1991).
Kuluçka sonuçlarını ve civciv performansını etkileyen bir diğer faktör ise yumurta
kabuk rengidir. Yumurtanın üreme kanalında kaldığı süre zarfında yumurta kabuğu
oluşmaya başladığı andan itibaren kabuk bezlerinin salgıladığı biliverdin, çinko şelat ve
proprin pigmentleri kabuğun yapısına katılmaya başlar (Butcher ve Miles, 1995). Mavi
kabuklu yumurtalarda biliverdin, Çinko şelat ve prototrombin, mavi-yeşil yumurtalarda
ise sadece biliverdin ve Çinko şelat pigmenti bulunur. Ancak kahverengi yumurtalarda
üç pigmentinde olmasına rağmen prototrombin miktarının daha yüksek olduğu
belirtilmektedir (Kennedy ve Vevers, 1973; Kennedy ve Vevers, 1976; Schwartz ve
ark., 1980).
Prototrombin pigmentinin yoğunluğuna göre yumurta rengi açık krem renginden koyu
kahverengine kadar farklılık gösterir. Bilindiği gibi kahverengi yumurtalarda yumurta
kabuk renginin açık veya koyu olması kuluçka sonuçları ile ilişkilidir. Aynı damızlık
sürüden alınan yumurtalardan koyu renkli olanlar, açık renkli olanlara göre daha iyi
kuluçka sonuçları vermektedir (Erensayın, 1991).
Yumurta kabuk rengini oluşturan pigmentlerden biliverdinin antioksidan; proprin ve
türevlerinin fotodinamik antibakteriyel ve prototrombinin yumurta kabuk kırılma
direncini artırıcı etkileri vardır. Yumurta kabuğunda bulunan biliverdin miktarı annenin
yumurta antioksidan kapasitesinin bir göstergesidir (Kaur ve ark., 2003; Ishikawa ve
ark. 2010; Solomon, 1987). Ayrıca sağlıklı tavuklar koyu kabuk rengine sahip yumurta
yumurtlar ve koyu yumurtaların yumurta sarısı antikor (IgY) seviyesi yüksektir.
Yumurta rengi, yumurtadaki IgY seviyesini doğrudan etkilemektedir. Bu sayede koyu
3
kabuk renkli yumurtalardan çıkan civcivlerin kalitesi yüksek olmaktadır (Moreno ve
ark., 2004).
Son yıllarda damızlık hayvanlarda verim artışı ve kuluçkahane yönetiminde büyük
ilerlemeler sağlanmıştır. Damızlık tavuklarda yumurta ağırlığının kuluçka sonuçlarına
ve performansa etkisi yeterince araştırılmıştır. Ancak günümüzde yumurta kabuk
rengini veren pigmentlerin antioksidan özellikleri önem kazanmaya başlamıştır. Bu
nedenle çalışmada yumurta ağırlığı ve yumurta kabuk rengi birlikte ele alınarak
kuluçka sonuçlarına, etlik piliçlerin performansına ve stres faktörlerine etkileri
araştırılmıştır.
4
2. LİTERATÜR ÖZETLERİ
2.1. Kuluçkalık Yumurta Ağırlığının Kuluçka Özelliklerine Etkisi
Farklı kanatlı türlerinde yapılan çalışmalarda yumurta ağırlığının kuluçka özellikleri
üzerine etkili olduğunu veya etkisinin olmadığını bildiren çalışmalar mevcuttur.
Yıldırım ve Yetişir (1998)’in Japon bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica)
yumurta ağırlığının civciv çıkış ağırlığına etkilerini araştırdıkları çalışmanın sonuçları
Çizelge 2.1.1.’de verilmiştir
Çizelge 2.1.1. Japon bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica) yumurta ağırlık
gruplarına göre civciv çıkış ağırlığı değerleri (Yıldırım ve Yetişir, 1998).
Yumurta Ağırlığı (g)
N
Civciv Çık. Ağr.(g)
X±Sx
11,0-11,9
150
6,98±0,044 a
12,0-12,9
150
7,56±0,049 b
13,0-13,9
150
8,39±0,059 c
P
*
*Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki farklılık istatistikî olarak
önemlidir (P<0,01).
Araştırmacılar yumurta ağırlığı arttıkça civciv çıkış ağırlığının da arttığını
belirtmişlerdir.
Bu
çıkış
ağırlığı
artışının
istatistikî
farklılık
oluşturduğunu
saptamışlardır (P<0,01).
Özcan ve ark. (2001), kuluçkalık yumurta ve çıkım ağırlıklarının Japon bıldırcınlarının
büyüme performansı üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmada;
kuluçkalık yumurtalar ağırlıklarına göre A grubu (<10,00 g), B grubu (10,00-10,99 g),
C grubu (11,00-11,99 g) ve D grubunun (>12,00 g) çıkım ağırlıkları sırasıyla 6,28 g,
7,10 g, 7,67 g ve 8,54 g olarak belirlemişlerdir. Yumurta ağırlığının civciv çıkım
ağırlığı üzerine etkisinin önemli olduğunu belirtmişlerdir (P<0,05).
Petek ve ark. (2003) bıldırcın yumurtalarında yaptıkları çalışmada küçük (<10.51 g),
orta (10,51-11,50 g), büyük (11,51-12,50 g) ve jumbo (>12,51 g.) ağırlıktaki
5
yumurtaların kuluçka randımanı ve çıkış gücüne etkilerini araştırmışlardır. Yumurta
ağırlıklarına göre çıkış gücünü sırasıyla %91,70; %95,30; %95,69 ve %96,56; kuluçka
randımanını sırasıyla %79,43; %85,83; %86,16 ve %88.96 olarak tespit etmişlerdir.
Araştırmacılar küçük (<10,51 g) yumurtaların çıkış gücü ve kuluçka randımanının orta
(10,51-11,50 g), büyük (11,51-12,50 g) ve jumbo (>12,51 g) yumurtalara göre daha
düşük olduğunu bildirmişlerdir (P < 0,05). Ancak orta (10,51-11,50 g), büyük (11,5112,50 g) ve jumbo (>12,51 g) yumurtaların kuluçka randımanları ve çıkış güçleri
arasındaki farklılığın istatistikî olarak önemsiz olduğunu bildirmişlerdir (p>0,05).
Witt de ve Schwalbach (2004), New Hampshire ve Rhode Island Red tavuklarında
kuluçkalık yumurta ağırlığının kuluçka sonuçlarına etkisini araştırmışlardır. Yumurtayı
ağırlıklarına göre orta (43-50 g) ve büyük (51-60) g olarak belirlemişlerdir. Buna göre
yapılan araştırmanın sonuçlarını Çizelge 2.1.2. deki gibi saptamışlardır.
Çizelge 2.1.2. New Hampshire ve Rhode Island Red tavuklarında yumurta ağırlığının
kuluçka randımanı ve 0. gün civciv ağırlıklarına etkisi (Witt de ve Schwalbach, 2004).
New Hampshire
Yumurta
Ağırlığı
Kuluçka
randımanı (%)
0. gün civciv
ağırlığı (g)
P
Rhode Island Red
Büyük
Orta
Büyük
Orta
81,5
76,1
92,6
81,5
a
b
42,0 ± 0,4
34,6 ± 0,3
*
a
b
40,9 ± 0,3
33,8 ± 0,4
*
*Aynı satırda aynı ırk için farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki fark önemlidir
(P<0,05).
Hassan ve ark. (2005), yaptıkları çalışmada deve kuşu yumurtalarında yumurta
ağırlığının kuluçka randımanına etkilerini araştırmışlardır. ≤1450 g, 1451 g - 1650 g ve
>1650 g yumurta ağırlıklarında kuluçka randımanlarını sırasıyla %27,3; %22,0 ve
%26,8 olarak tespit etmişlerdir. Çalışma sonuçlarına göre yumurta ağırlıklarının
kuluçka randımanına etkisinin önemli olduğunu belirtmişlerdir (p≤0.05).
Nazlıgül ve ark. (2005), Japon bıldırcınlarıyla yaptıkları çalışmada (Coturnix Coturnix
Japonica) kuluçkalık yumurta ağırlığının civciv çıkış ağırlığına etkisini araştırmışlardır.
6
Araştırmada hafif (<10 g), orta ağır (10-12 g) ve ağır (>12 g) şeklindeki üç farklı
yumurta ağırlık grubundan civciv çıkış ağırlığını sırası ile 7,3 0,08 g, 8,3 0,03 g ve
9,3 0,06 g olarak saptamışlardır. Araştırmacılar yumurta ağırlığı arttıkça civciv çıkış
ağırlığının da arttığını gözlemlemişler ve bu farklılığın istatistikî olarak önemli
olduğunu belirtmişlerdir (P<0,001).
Toplu ve ark. (2007), Japon bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica) kuluçkalık
yumurta ağırlığı ve depolama süresinin kuluçka özellikleri ve civciv çıkış ağırlığı
üzerine etkileri hakkında yaptıkları çalışmada kuluçkalık yumurta ağırlığının, döllülük
oranına, kuluçka randımanına, çıkış gücüne ve erken, orta ve geç dönem embriyo
ölümleri üzerine etkisinin istatistikî olarak önemsiz olduğunu saptamışlardır (P> 0,05)
(Çizelge 2.1.3).
Çizelge 2.1.3. Japon bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica) kuluçkalık yumurta
ağırlığının kuluçka özelliklerine etkisi (%) (Toplu ve ark. 2007).
Yumurta
Ağırlık
grupları
Döllülük
Oranı
Kuluçka
Çıkış
Randımanı Gücü
Erken
Dönem
Embriyo
Ölümleri
92,17
2,41
94,81
0,94
90,99
4,50
Önemsiz
<11,5 g
11,5-12,5 g
>12,5g
P
83,00
82,49
81,62
76,50
78,21
74,26
Orta
Dönem
Embriyo
Ölümleri
2,41
1,42
1,80
Geç
Dönem
Embriyo
Ölümleri
3,01
2,83
2,70
Abiola ve ark. (2008) broylerlerde kuluçkalık yumurta ağırlığının, kuluçkada yumurta
ağırlık kaybı ve kuluçka randımanı üzerine etkilerini araştırmışlardır. Yumurta ağırlık
gruplarını küçük (41,09-50,97 g), orta (50,98-57,39 g) ve büyük (57,40-69,64 g) olarak
belirlemişlerdir. 18. günde yapılan tartımlarda % 11.24 ile en düşük ağırlık kaybı büyük
(57,40-69,64 g)
yumurtalardan, en yüksek ağırlık kaybı ise %11,57 ile orta (50,98-
57,39 g) ağırlıktaki yumurtalarda tespit etmişlerdir. En yüksek kuluçka randımanı
%96,67 ile orta (50,98-57,39 g) yumurtalardan, en düşük kuluçka randımanı ise
%82,88 ile büyük (57,40-69,64 g) yumurtalarda tespit etmişlerdir.
7
Elibol ve Brake (2008), yaptıklar çalışmada yumurta ağırlıklarını hafif (~62,4 g), orta
(~65,4 g) ve ağır (~68,9 g) olarak belirledikleri yumurta ağırlıklarının kuluçka
randımanına
etkisini
araştırmışlardır.
Çalışma
sonucunda
sırasıyla
kuluçka
randımanlarını %86,34; %88,29 ve %89,44 olarak tespit etmişlerdir. Ağır ve orta
yumurtaların kuluçka randımanları arasındaki farklılığın istatistikî olarak önemsiz
olduğunu, hafif yumurtaların kuluçka randımanının orta ve ağır yumurtalara göre düşük
olduğunu bildirmişlerdir ( P<0,05).
Çağlayan ve ark. (2009), kaya kekliklerinde (A. graece) yumurta ağırlığının, çıkım
ağırlığına, yumurta ağırlık kaybına ve kuluçka sonuçları üzerine etkilerini araştırdıkları
çalışmada yumurta ağılığının kuluçka randımanına ve döllülük oranına etkisinin
istatistikî olarak önemli olduğunu (P<0,05), fakat çıkış gücü ve embriyonik ölümlere
etkisinin önemsiz olduğunu bildirmişlerdir (P>0,05). Ayrıca yumurta ağırlığının,
yumurta ağırlık kaybı ve çıkım ağırlığına etkisinin istatistikî olarak önemli olduğunu
belirtmişlerdir (P<0,01) (Çizelge 2.1.4 ve Çizelge 2.1.5).
Çizelge 2.1.4. Kaya kekliklerinde (A. graece) yumurta ağırlığının kuluçka özellikleri
üzerine etkisi (%) (Çağlayan ve ark. 2009).
Ağırlık
grupları (g)
<18
18,00-18,99
19,00-19,99
20,00-20,99
21,00-21,99
22,00-22,99
≥23,00
Ortalama
P
Kuluçka
randımanı (%)
38,46c
62,03b
67,06b
67,86b
76,44a
79,78a
55,88bc
69,30
*
Döllük
(%)
53,85d
72,15cd
80,59bc
80,36bc
86,67ab
89,89a
70,59cd
81,11
*
oranı Çıkış gücü (%) Embriyonik
Ölümler (%)
71,43
28,57
85,96
14,04
83,21
16,79
84,44
15,56
88,21
11,79
88,75
11,25
79,17
20,83
85,44
14,56
Önemsiz
Önemsiz
*: P<0,05 . Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark önemlidir (P<0.05).
8
Çizelge 2.1.5. Kaya kekliklerinde (A. graece) yumurta ağırlığının, çıkım ağırlığı ve
yumurta ağırlık kaybı üzerine etkisi (Çağlayan ve ark. 2009).
Ağırlık grupları (g)
Yumurta Ağırlık kaybı (%)
Çıkım Ağırlığı (g)
<18
18,00-18,99
19,00-19,99
20,00-20,99
21,00-21,99
22,00-22,99
≥23,00
Ortalama
P
11,18e
9,84e
11,84e
14,45d
17,30c
20,44b
26,53a
15,48
**
11,47g
12,43f
13,12e
13,98d
14,51c
15,07b
15,94a
13,81
**
** : Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark çok önemlidir (P<0,01).
Dere ve ark. (2009), Japon bıldırcınları (Coturnix Coturnix Japonica) ile yaptıkları
çalışmada <10 g, 10-11 g, 11-12 g, >12 g yumurta ağırlık gruplarında kuluçka
randımanlarını sırasıyla % 65,67; 72,48; 73,68 ve 76,18; döllülük oranını sırasıyla
% 73,28; 84,07; 83,15 ve 87,02 olarak tespit etmişlerdir. Bu sonuçlara göre yumurta
ağırlığının döllülük oranına etkisinin istatistikî olarak önemli olduğunu bildirmişlerdir
(P<0,05). En hafif yumurtaların döllülük oranının düşük fakat istatistikî farklılık
oluşturmadığını
belirtmişlerdir.
Ayrıca
yumurta
ağırlığı
azaldıkça
kuluçka
randımanının da azalmakta olduğu ve bu farklılığın istatistikî olarak önemli olduğunu
bildirilmiştir (P<0,05).
2.2. Kuluçkalık Yumurta Ağırlığının Civciv Performansına Etkisi:
Proudfoot ve Hulan (1981), yaptıkları çalışmada; erkek ve dişi broylerlerin 48. gündeki
canlı ağırlıklarının yaklaşık olarak kuluçkalık yumurta ağırlığındaki her 1 g artış
karşısında 12 g daha fazla olduğunu belirlemişlerdir.
Tullett, (1987), yaptığı çalışmada kuluçkalık yumurta ağırlığının yaşama gücü ve yem
değerlendirme oranına etkisinin olmadığını bildirmiştir.
9
Testik ve Köfteci (1989), etlik piliçlerde kuluçkalık yumurta ağırlığının civciv çıkış
ağırlığına etkisinin olduğunu, ancak performansa herhangi bir etkisinin olmadığını
bildirmişlerdir.
Yıldırım ve Yetişir (1998), Japon bıldırcınlarında (Coturnix Coturnix Japonica)
yumurta
ağırlığının
civciv
çıkış
ağırlığına
etkilerini
araştırmışlardır.
Japon
bıldırcınlarında 11,0-11,9 g, 12,0-12,9 g, ve 13,0-13,9 g ağırlığındaki yumurtalardan
elde edilen bıldırcın civcivlerinin 6. hafta canlı ağırlıklarını sırasıyla 178,16; 182,92 ve
181,32 g olarak saptamışlardır. Sonuç olarak yumurta ağırlığının 6. hafta canlı ağırlık
üzerine etkisinin önemsiz olduğunu belirtmişlerdir (P>0,05).
Petek ve ark. (2003), bıldırcın yumurtalarında yaptıkları çalışmada yumurta
ağırlıklarını küçük (<10,51 g), orta (10,51-11,50 g) büyük (11,51-12,50 g) ve jumbo
(>12,51 g) olarak belirlemişler ve 42. gün canlı ağırlıkları, yemden yararlanma oranları
ve ölüm oranları üzerine yumurta ağırlığının etkilerini araştırmışlardır. Elde edilen
sonuçlar Çizelge 2.2.1’de verilmiştir.
Çizelge 2.2.1. Bıldırcınlarda kuluçkalık yumurta ağırlığının 42. gün canlı ağırlığa,
yemden yararlanma oranına ve ölüm oranlarına etkisi (Petek ve ark., 2003).
Yumurta ağırlıkları
42. gün canlı
ağırlık
Küçük (<10,51 g)
180,7±1,40
Orta (10,51-11,50 g)
183,3±1,93
Büyük (11,51-12,50 g)
191,3±1,57
Jumbo (>12,51 g)
192,8±1,82
**
P
b
b
a
a
Yemden
yararlanma oranı
Ölüm oranları
3,12
7,43
3,01
2,65
2,86
3,95
3,01
1,17
*
a
b
b
b
* : P<0,05 ** : P<0,01. Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki farklılık
istatistikî olarak önemlidir.
Yumurta ağırlığı arttıkça 42. gün canlı ağırlığının da arttığını ve gruplar arasındaki
farklılığın istatistikî olarak çok önemli olduğunu bildirmişlerdir (P<0,01). Ayrıca küçük
yumurtalardan elde edilen civcivlerin ölüm oranı diğer gruplara göre çok yüksek
olduğunu tespit etmişlerdir (P<0,05).
10
Witt de ve Schwalbach (2004), New Hampshire ve Rhode Island Red tavuklarında
kuluçkalık yumurta ağırlığının 42. gün canlı ağırlık, günlük canlı ağırlık artışı ve
yemden yararlanma oranı üzerine etkisini araştırmışlardır. Bu araştırmanın sonuçları
Çizelge 2.2.2’ de verilmiştir.
Çizelge 2.2.2. New Hampshire ve Rhode Island Red tavuklarında kuluçkalık yumurta
ağırlığının 46. gün canlı ağırlık, günlük canlı ağırlık artışı ve yemden yararlanma
üzerine etkisi (Witt de ve Schwalbach, 2004).
Yumurta Ağırlığı
42. gün CA (g)
Günlük CAA (g/gün)
Yemden yararlanma
oranı (gYem/gCAA)
New Hampshire
Büyük
Orta
(51-60 g)
(43-50 g)
a
a
703 ± 20
674 ± 23
a
a
Rhode Island Red
Büyük
Orta
(51-60 g)
(43-50 g)
a
b
579 ± 12
617 ± 14
a
b
15,8 ± 0,5
15,2 ± 0,5
12,9 ± 0,3
13,9 ± 0,3
2,45
2,31
2,48
2,34
*Aynı satırda aynı ırk için farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki fark önemlidir
(P<0,05). CA: Canlı Ağırlık, CAA: Canlı Ağırlık Artışı.
Bu çalışmanın sonuçlarına göre araştırıcılar, kuluçkalık yumurta ağırlığının New
Hampshire ırkında 42. gün canlı ağırlık, günlük canlı ağırlık artışı ve yemden
yararlanma oranları üzerine etkisinin istatistikî olarak önemsiz olduğunu (P>0,05)
belirtmişlerdir. Ancak Rhode Island Red ırkında kuluçkalık yumurta ağırlığının 42. gün
canlı ağırlık ve günlük canlı ağırlık artışı üzerine etkisinin önemli (P<0,05), yemden
yararlanma üzerine etkisinin önemsiz (P>0,05) olduğunu bildirmişlerdir.
Nazlıgül ve ark. (2005), Japon bıldırcınlarında kuluçkalık yumurta ağırlığının kuluçka
sonrası büyüme performansı ve yaşama gücüne olan etkisini ortaya koymak için
yaptıkları çalışmada Çizelge 2.2.3. ve Çizelge 2.2.4.’deki sonuçları bulmuşlardır.
Çizelge 2.2.3. Japon bıldırcınlarında kuluçkalık yumurta ağırlığının (g) kuluçka sonrası
0-6 hafta yem tüketimleri ve yaşama gücüne olan etkisi (Nazlıgül ve ark., 2005).
0-6. hafta yem. Tük.
Yaşama Gücü (%)
Yumurta Ağırlık Grupları
Hafif (<10 g) Orta Ağır (10-12 g) Ağır (>12 g)
701,36
641,37
685,56
a
b
100,0
89,2
97,6a
P
*
* Aynı satırda aynı farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki fark önemlidir (P < 0,05).
11
Bu sonuçlara göre araştırıcılar kuluçkalık yumurta ağırlığının 0-6. hafta yem tüketimine
etkisinin önemsiz olduğunu fakat yaşama gücüne etkisinin istatistikî olarak önemli
olduğunu bildirmişlerdir (P<0,05).
Çizelge 2.2.4. Japon bıldırcınlarında kuluçkalık yumurta ağırlığının (g), haftalık
ortalama canlı ağırlık değerleri (g) üzerine etkisi (Nazlıgül ve ark., 2005).
Yaş (hafta)
Çıkım Ağırlığı
1
2
3
4
5
6
Yumurta Ağırlık Grupları
Hafif (<10 g)
Orta Ağır (10-12 g) Ağır (>12 g)
X Sx
X Sx
X Sx
7,3 0,08c
8,3 0,03b
9,3 0,06a
23,4 0,54b
23,2 0,29b
26,7 0,43a
53,6 0,96b
52,6 0,64b
56,8 0,82a
93,3 1,22b
88,4 0,88c
97,9 1,05a
126,5 1,42b
124,9 0,99b
135,9 2,41a
155,3 1,79ab 152,2 1,14b
157,7 1,53a
183,2 3,34
178,2 1,99
181,6 3,23
P
***
***
**
***
***
*
*: P<0,05 **: P<0,01 ***: P<0,001. Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki
fark önemlidir
Kuluçkalık yumurta ağırlık gruplarına göre civciv çıkım ağırlığının istatistikî olarak
farklı olduğunu gözlemlemişlerdir (P<0,001). Yumurta ağırlık gruplarına göre canlı
ağırlıklar arasındaki farklılığın beşinci haftaya kadar sürdüğünü ancak bu faklılığın
altıncı haftada ortadan kaybolduğunu bildirmişlerdir.
Abiola ve ark. (2008), yaptıkları çalışmada broilerlerde kuluçkalık yumurta ağırlığının,
civciv performansına etkisini araştırmışlardır. Küçük (41,09-50,97g), orta (50,9857,39) ve büyük (57,40-69,64) olarak belirledikleri yumurta ağırlık gruplarına göre
çalışma başlangıcında yumurta ağırlığı ve civciv çıkım ağırlığı arasında pozitif bir
korelasyon gözlemlemişlerdir.
2.3. Yumurta Kabuk Renginin Bazı Özellikler Üzerine Etkisi
Kaur ve ark. (2003)’ a göre bilirübin pigmenti antioksidan bir maddedir ve yumurta
kabuğundaki miktarı dişi tavuğun antioksidan kapasitesinin bir göstergesidir.
12
Shafey ve ark. (2004), kuluçkalık yumurtanın içinden geçen farklı dalga boylarındaki
(DB) ışık miktarının yumurta kalitesi ve kuluçka sonuçlarına etkili olabileceğini
düşünerek yaptıkları çalışmada; yumurta kabuk rengine göre farklı yumurtaların
içinden geçen farklı dalga boylarındaki ışın miktarını ve etkilerini araştırmışlardır.
Yumurta kabuk rengini Natural Colour System (NCS)” kullanılarak açık (S1005/y30r
– S1005/y40r), orta (S1010/y40 – S1010/y50) ve koyu (S1020/y40 – S1020/y50) olarak
sınıflandırmışlardır. Buldukları sonuçlar Çizelge 2.3.1. de verilmiştir.
Çizelge 2.3.1. Yumurta kabuk renginin yumurta kabuk kalınlığına ve yumurtanın
içinden geçen ışığın dalga boyuna etkisi (Shafey ve ark., 2004).
Yumurta Kabuk Rengi
Açık
Orta
Koyu
Yumurta
kabuk
43,1
43,5
43,3
Kalınlığı (mm)
Transfer edilen ışık (%)
200<DB<800
0,070a
0,043b
0,037c
200<DB<380
0,088a
0,030b
0,023b
(Yakın UV)1
380<DB<780 (V)2
0,034a
0,025b
0,021c
780<DB<800
0,089a
0,074b
0,066c
(Yakın İR)3
P
Önemsiz
*
*
*
*
1
: Yakın ultraviole dalga boyu. 2: Görülebilir ışık dalga boyu. 3: Yakın infrared dalga boyu.
*: Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasındaki fark önemlidir (P<0.05).
Bu sonuçlara göre bütün dalga boylarında en fazla ışığı açık renkli yumurtaların
geçirdiğini, en az ışığı ise koyu renkli yumurtaların geçirdiği belirtilmiştir. Yumurta
kabuk rengi ile yumurtanın ışık transferi arasında bir ilişki olduğunu ve kuluçka
makinesinde kullanılan ışığın da kuluçka sonuçlarını etkileyebileceğini bildirmişlerdir.
Shafey ve ark. (2005) yumurta kabuk rengi yoğunluğunun ışıklandırmalı kuluçka
makinesindeki kuluçka sonuçlarına etkisini araştırdıkları çalışmada yumurta kabuk
rengini “Natural Colour System (NCS)” kullanılarak açık (S1005/y30r – S1005/y40r),
orta (S1010/y40 – S1010/y50) ve koyu (S1020/y40 – S1020/y50) olarak
sınıflandırmışlardır. Kuluçka makinesindeki ışıklandırmayı ise alçak (900-1380 lux) ve
yüksek (1430-2080 lux) olarak uygulamışlardır (Çizelge 2.3.2., Çizelge 2.3.3. ve
Çizelge 2.3.4.)
13
Çizelge 2.3.2. Yumurta kabuk renginin yumurta ağırlığı, yumurta kabuk ağırlığı, ve
yumurta kabuk kalınlığına etkisi (Shafey ve ark., 2005)
Yumurta
rengi
Açık
kabuk Yumurta ağr. (g)
60,48
Yumurta kabuk ağr. Yumurta
kabuk
(%)
kalınlığı (mm)
11,74
41,77
Orta
60,52
11,67
41,66
Koyu
61,13
11,72
41,98
P
Önemsiz
Önemsiz = P>0,05
Çizelge 2.3.3. Yumurta kabuk renginin; yumurta ağırlığı (g), yumurta ağırlık kaybı
(%), embriyo ağırlığı (g), embriyo ağırlığı (%) ve günlük embriyo ağılık kazancı
(mg/gün) üzerine etkisi (Shafey ve ark., 2005).
Yumurta
kabuk
rengi
Yumurta
ağırlığı (g)
Yumurta
Embriyo
ağırlık kaybı ağırlığı (g)
(%)
Embriyo
ağırlığı
(%)
Açık
Orta
Koyu
P
62,12
61,72
62,51
10,31
10,40
10,50
12,25
12,34
12,44
7,58
7,62
7,76
Önemsiz
Günlük
embriyo
ağırlık
kazancı
(mg/gün)
527,1
527,8
541,2
Önemsiz = P>0,05
Çizelge 2.3.4. Yumurta kabuk renginin; döllülük oranı (%), kuluçka randımanı (%),
erken embriyo ölümleri (%), geç embriyo ölümleri (%), kabuk altı canlı civciv (%),
kabuk altı ölü civciv (%) ve civciv çıkım ağırlığı (g) üzerine etkisi (Shafey ve ark.,
2005).
Döllülük
oranı (%)
Açık
Orta
Koyu
P
85,4
86,5
87,3
Önz.
Kuluçka Erken
randıman Embriyo
(%)
ölümleri
(%)
a
89,35
1,69
b
81,88
2,28
85,58ab
1,43
*
Önz.
Geç
embriyo
ölümleri
(%)
1,38
2,16
1,54
Önz.
Kabuk
altı
canlı
(%)
3,50
5,35
5,36
Önz.
Kabuk
Civciv
altı ölü çıkım
(%)
ağırlığı
(% )
b
4,08
67,65
a
8,33
67,42
6,09ab
67,78
*
Önz.
* : P<0,05 Önz.: Önemsiz (P >0,05). Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler
arasındaki fark önemlidir (P<0,05).
14
Çalışmanın sonuçlarına göre (Çizelge 2.3.4.) yumurta kabuk renginin, kuluçka
randımanına ve kabuk altı ölü civciv oranına etkisinin istatistikî olarak önemli
olduğunu bildirmişlerdir (P<0,05).
Zhang ve ark. (2005), yaptıkları çalışmada yumurta dış kalite özellikleri ve iç kalite
özellikleri arasındaki genotipik ve fenotipik korelâsyonları araştırmışlardır. Çalışmanın
sonuçlarına göre yumurta kabuk rengi ile yumurta kabuk kalınlığı ve yumurta kırılma
mukavemeti arasında herhangi bir ilişki olmadığını bildirmişlerdir. Ayrıca çalışmada
yer verilen yumurta kabuk rengi ve iç kalite özelliklerinden ak yüksekliği, ak ağırlığı,
Haugh birimi ve sarı ağırlığı arasındaki genotipik korelasyon katsayılarını sırasıyla 0,02; -0,04; 0,13 ve -0,21 olarak ve fenotipik korelasyon kat sayılarını sırasıyla 0,00; 0,02; 0,02 ve -0,13 olarak tespit etmişlerdir.
Morales ve ark. (2006)’na göre kanatlılarda dişi fenotipik kalitesinin yavrulara
aktarılmasında mavi-yeşil kabuk rengi değerlendirme ölçütü olarak kullanılır. Maviyeşil renk sadece dişi kalitesini değil aynı zamanda yumurtanın kendi kalitesi ve çıkan
civcivin kalitesinin de bir göstergesidir.
Flycatcher (Ficedula
hypoleuca)
yumurtalarındaki mavi-yeşil renk yoğunluğu yumurta sarısı maternal antikor miktarını
etkiler. Yumurta sarısı maternal antikor seviyesi ise civciv performansını etkiler.
Mertens ve ark. (2009)’nın kahverengi yumurtacıların kabuk renkleri ile ilgili yaptıkları
bir çalışmada yumurta kabuk rengi ile hastalık ve stres arasında bir ilişki olduğunu
bildirmişlerdir. Çalışmada sıcaklık stresine ve parazit infestasyonuna maruz kalan
hayvanların yumurta kabuk renkleri daha solgun hale gelmiş ve yumurta ağırlıkları
düşüş göstermiştir. Aynı zamanda solgun kabuk renginin infeksiyöz bronşitin tipik bir
göstergesi olduğunu bildirmişlerdir. Ayrıca kabuk renginin sürü sağlığını ve stres
seviyesini tespit etmede kullanılabilecek bir ölçüt olduğunu öne sürmüşlerdir.
Ishikawa ve ark. (2010)’na göre yumurtaya kabuk rengini veren proprin ve türevi
pigmentlerin
fotodinamik
antibakteriyel
aktiviteleri
bulunmaktadır.
Yaptıkları
çalışmada karanlık ve aydınlık ortamlarda farklı kabuk rengine sahip yumurtaların
üzerinde bulunan çeşitli bakterilerin yaşama güçlerini araştırmışlardır. Şekil 2.3.1’ de
15
farklı kabuk rengine sahip yumurtaların üzerinde bulunan S. Aureus bakterisinin
aydınlık ve karanlıktaki miktarları gösterilmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre farklı
kabuk rengine sahip yumurtaların aydınlık ortamda farklı fotodinamik antibakteriyel
etkisinin olduğunu (P<0,05), karanlık ortamda ise yumurta kabuk renkleri arasında
istatistikî bir farklılığın olmadığını bildirmişlerdir (P>0,05).
Ko:Kontrol grubu. KY: Kahverengi yumurta, BY: Beyaz yumurta, Yy:
yeşil yumurta
** : P>0.05
Şekil 2.3.1: Farklı kabuk rengine sahip yumurtaların üzerinde bulunan S. Aureus
bakterisinin aydınlık ve karanlıktaki yaşama güçleri (Ishikawa ve ark. 2010).
16
3. MATERYAL ve METOT
3.1. Materyal
3.1.1. Hayvan Materyali
Denemenin hayvan materyalini Kayseri’de ticari bir işletmede bulunan 32 haftalık
anaç sürüden alınan yumurtaların kuluçkada inkubasyonundan elde edilen Ross 308
broyler civcivler oluşturmuştur.
3.1.2. Yem materyali
Çalışmada hayvanlara Samsun Yem Sanayi Tic. A.Ş.’den temin edilen ticari yemler
serbest olarak verilmiştir. Denemede 0-11. günler arası 1. dönem etlik civciv yemi , 1221. günler arası 2. dönem etlik civciv yemi, 22-31. günler arası 3. dönem etlik piliç
yemi ve 32-39. günler arası 4. dönem etlik piliç yemi kullanılmıştır. Denemede
kullanılan yemlerin kompozisyonları fabrika etiketine göre Çizelge 3.1.2.1.’de
verilmiştir.
17
Çizelge 3.1.2.1. Denemede kullanılan yemlerin kompozisyonları
Yem normu
En az - En
çok
Su
En çok, %
Ham Protein En az, %
Ham
Selüloz
Ham Kül
HCL’de
çözünmeyen
Kül
NaCl
Metabolik
Enerji
Lysine
Methionin
Methionin+
Sistin
Sodyum
En çok, %
En çok, %
En çok, %
En çok, %
En az,
kcal/kg
En az, %
En az, %
En az, %
En az- En
çok, %
Kalsiyum
En az- En
çok, %
Fosfor
En az, %
A. Vitamini En az, %,
I.U./Kg
D3 Vitamini En az, %,
I.U./Kg
E Vitamini
En az, %,
Mgr/Kg
Mangan
En az, %,
Mgr/Kg
Çinko
En az, %,
Mgr/Kg
1. dönem
etlik civciv
yemi
12,0
2. dönem
etlik civciv
yemi
12,0
3. dönem
etlik civciv
yemi
12,0
4. dönem
etlik civciv
yemi
12,0
23,0
22,0
20,0
18,0
6,0
6,0
6,0
6,0
8,0
8,0
8,0
8,0
1,0
1,0
1,0
1,0
0,35
0,35
0,35
0,35
3100
3000
3100
3200
1,3
0,5
1,0
0,5
1,0
0,4
0,9
0,4
0,9
0,9
0,8
0,8
0,15-0,30
0,15-0,30
0,15-0,30
0,15-0,30
1,0-1,5
1,0-1,5
0,9-1,5
0,9-1,5
0,70
0,70
0,65
0,60
13000
10000
10000
10000
4000
2000
2000
2000
100
20
20
20
100
80
80
80
80
50
50
50
3.2. Metot
3.2.1. Deneme Gruplarının Oluşturulması
3 yumurta ağırlığı ve 3 yumurta kabuk rengine göre sınıflandırılmış 9 adet grubun her
birinde 120 adet yumurta olacak şekilde 1080 yumurta kuluçka işlemine tabi
tutulmuştur (Çizelge 3.2.1.1).
18
Çizelge 3.2.1.1. Kuluçka işlemine tabii tutulan yumurta sayıları ve grupları
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Toplam
Hafif
Orta Ağır
Ağır
Toplam
120
120
120
360
120
120
120
360
120
120
120
360
360
360
360
1080
Yumurta kabuk rengi L*a*b* renk sistemi kullanılarak Renk Ölçer (Konica Minolta
Chromameter model CR-300 ) aleti ile yapılmıştır (L: parlaklık, a: kırmızılık ve b:
sarılık derecesini simgeler). Tespit edilen L, a ve b değerlerinden E=(L2+a2+b2)½
formülü kullanılarak bir E değeri hesaplanmıştır (Ingram ve ark. 2008). Tespit edilen
bu E değerleri koyu (<80.00), orta açık (80.00-83.50) ve açık (>83.50) olmak üzere 3
grupta sınıflandırılmıştır (Çizelge 3.2.1.1).
Çizelge 3.2.1.2. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığına göre denemeye alınan
yumurtaların ortalama yumurta kabuk renk (E) değerleri.
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
77,46
81,63
85,17
81,42
0,183
77,45
81,50
85,08
81,34
0,184
Önemsiz
77,53
81,66
85,07
81,42
0,183
Ort.
77,48a
81,60b
85,11c
81,39
OSH
0,104
0,053
0,077
P
0.01
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark önemlidir
(P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Kabuk rengine göre 3 grupta sınıflandırılan yumurtalar 0,01 g hassasiyetindeki bir
terazi ile tartılarak hafif (55,0-60,0 g), orta Ağır (60,1-65,0 g) ve ağır (65,1-70,0 g)
olmak üzere 3 grupta sınıflandırılmıştır. Her grup için ortalama yumurta ağırlığı
Çizelge 3.2.1.3’ de verilmiştir
19
Çizelge 3.2.1.3. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığına göre denemeye alının
yumurtaların ortalama ağırlığı (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
57,78
57,81
57,64
57,74 a
0,075
62,33
62,48
62,34
62,38 b
0,065
0.01
67,22
67,25
67,34
67,25 c
0,087
Ort.
OSH
P
62,44
62,52
62,49
62,47
0,218
0,217
0,222
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir
(P>0,05)
Şekil 3.2.1.1. 55-60 g grubu yumurtalardan koyu, orta ve açık renkli gruplarının
kuluçka işlemi öncesi görünümü.
3.2.2. Kuluçka işlemi
32 haftalık etlik damızlık işletmesinden alınan 4 günlük yumurtalar, yumurta ağırlığı ve
yumurta kabuk rengine göre sınıflandırılmış ve her bir yumurta bir rakam ile
işaretlenmiştir. Yumurtalar 25 oC ve % 80 nemli bir odada 8 saat ön ısıtma işlemine
tabii tutulmuştur. Daha sonra her birinde 120 yumurta bulunan 9 ayrı tablada 1080
20
yumurta Refarm, Smartset kuluçka makinesine yerleştirilmiştir. Kuluçkanın geliştirme
aşamasında ıslak termometrede 37,6 oC ve 85 oF nem sağlanmıştır. Yumurta ağırlık
kaybının belirlenmesi, döllülük kontrolü ve transfer işlemi için 18. günde kuluçka
makinesi açılmıştır. Karanlık odada ışık altında dölsüz yumurtalar ayrılmış ve sayıları
kaydedilmiştir. Dölsüz yumurtalar embriyo ölümlerinin belirlenmesi ve yumurta kabuk
kalınlığının belirlenmesi için laboratuara transfer edilmiştir. Daha sonra her grubun
döllü yumurtaları ayrı bir tablada olacak şekilde 9 tabla çıkım makinesine
yerleştirilmiştir. Çıkım aşamasında 36,6 oC ve 90 oF neme sahip Refarm, Smatrhatch
Çıkım Makinası kullanılmıştır. 21. gün çıkımlar tamamlandıktan sonra her gruptan
çıkım yapan sağlıklı civcivler ve ölü kabuk altı civcivlerin sayıları belirlenmiştir.
3.2.3. Kuluçka sonuçlarının belirlenmesi
Kuluçka sonuçlarının belirlenmesi için döllülük oranı (DO) (Formül 1), çıkış gücü(ÇG)
(Formül 2), kuluçka randımanı (KR) ( Formül 3) (Kamanlı ve ark. 2009), gram (g) ve
yüzde (%) olarak 18. gün yumurta ağırlık kaybı, embriyo ölümleri (erken, orta ve geç)
ve yumurta kabuk kalınlıkları belirlenmiştir
Formül 1
DO = (Döllü yumurta (Adet) / Kuluçkaya konulan yumurta (Adet)) x 100
Formül 2
ÇG = (Çıkan civciv (Adet) / Döllü yumurta sayısı (Adet)) x 100
Formül 3
KR = (Çıkan civciv (Adet) ) / Kuluçkaya konulan yumurta (Adet)) x 100
Yumurta ağırlık kaybı ortalaması belirlenirken 18. günkü transfer işlemi sırasında her
gruptan rastgele alınana 30 yumurta 0.01 g hassasiyetindeki bir terazi ile tartılmıştır.
Daha sonra yumurtaların üzerindeki rakamlar kullanılarak örnek yumurtaların
kuluçkaya yüklendikleri günkü ağırlıkları tespit edilmiştir. Her yumurta için yumurta
ağırlık kaybı kuluçkaya yüklendikleri günkü ağırlıklarından 18. gün ağırlıklarının
çıkarılması sonucu belirlemiştir
Transfer işlemi (18. günde) sırasında dölsüz olduğu için alınan yumurtalar kırılarak
Leica marka ışık mikroskobu altında görsel muayene ile embriyonun ölüm günleri
21
tespit edilmiştir. Yumurtalar dölsüz, erken dönem embriyo ölümü (0-6 gün), orta
dönem embriyo ölümü (7-17 gün) ve geç dönem embriyo ölümü (18-21) olarak
isimlendirilmiştir.
Yumurta kabuk kalınlıklarını belirlemek için 18. günde dölsüz olduğu için kuluçkadan
çıkarılan yumurtaların kabukları kullanılmıştır. Yumurta kabuğu kalınlıkları küt, orta
ve sivri uçlardan alınan örnek yumurta kabuk parçalarının zarları ayrıldıktan sonra
1/100 mm duyarlı mikrometre ile yapılmıştır (Türkoğlu ve ark., 1997). Okunan üç
değerin ortalaması yumurtanın kabuk kalınlığı olarak verilmiştir.
3.2.4. Denemenin Kurulması ve Yetiştirme Periyodu
Kuluçka işleminden sonra çıkan sağlıklı civcivler, civciv transfer kasalarına konularak
GOÜ Ziraat Fakültesi Tavukçuluk Ünitesi Broiler Yetiştirme Kümesi’ne getirilmiştir.
Kümes doğal havalandırma sistemi ile havalandırılmaktadır. Kümes içinin ısıtılması
seyyar elektrikli ısıtıcılar ile yapılmaktadır. Deneme süresince 24 saat aydınlatma
uygulanmıştır.
Deneme kuruluşunda yumurta kabuk rengine ve yumurta ağırlıklarına göre gruplara
ayrılmış civcivler, grup halinde tartılarak her grubun ortalama civciv ağırlığı
bulunmuştur. Grup ortalamasına göre çok ağır veya çok hafif civcivler denemeye
alınmamıştır. Yumurta ağırlığına göre kuluçkadan çıkan tüm civcivlerin ortalama
başlangıç canlı ağırlıkları hesaplanmış ve tüm ağırlık gruplarında başlangıç civciv
ağırlığının birbirine yakın olmasına dikkat edilmiştir (Çizelge 4.2.1.1.)
Denemeye alınacak 9 grup (3 Yumurta Ağırlığı x 3 Yumurta Kabuk Rengi) civciv 3
tekerrürlü olarak 2x1 m ebatlarındaki 27 adet bölmede altlıklı yer sistemi bulunan
kümeste denemeye alınmıştır. Grupların kümes içi yerleşimi ve aynı gruptaki
civcivlerin tekerrürlere dağılımı tam şansa bağlı olarak belirlenmiştir. Altlık olarak
odun talaşı kullanılmıştır. Her bölmede 25 civciv, toplamda 675 adet karışık cinsiyette
civciv denemeye alınmıştır. Yerleşim sıklığı 12,5 hayvan/m2 olarak belirlenmiştir.
22
Denemedeki hayvanlar haftalık olarak 1g hassasiyetindeki terazi ile tek tek tartılarak
haftalık ortalama canlı ağırlıkları (CA) saptanmıştır. Hayvanların haftalık toplam yem
tüketimleri deneme sonuna kadar kaydedilerek hayvanların yem değerlendirme oranları
gYem/gCAA cinsinden hesaplanmıştır. Ayrıca her gruptan ölen hayvanların sayısı ve
ölüm günü kaydedilerek deneme sonunda yaşama gücü (%) hesaplanmıştır.
Kesim günü (39. gün) tüm hayvanlar tartılarak her gruptan grup ağırlık ortalamasına
yakın 2 erkek 2 dişi hayvan örnek olarak alınmıştır.
Glikoz, trigliserit ve kolesterol ölçümü için ise V. cuteneae ulnaris’lerinden vakumlu
tüplere kan alınmıştır. Bu örnekler 3000 rpm’de 10 dk santrifüj işlemine tabii tutularak
serum elde edilmiştir. Serum örnekleri -20 oC muhafazaya alınmış ve analizlerin
yapılacağı gün soğuk zincir ile laboratuara gönderilmiştir (Güneş ve ark., 2002). Serum
örneklerinin analizi Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesi Biyokimya
Anabilim Dalı Laboratuarında yapılmıştır. Glikoz, Trigliserit ve Kolesterol ölçümleri
için in vitro enzimatik kolorimetrik metot kullanılmıştır. Plazma örneklerinde glikoz
testi için Glucose GOD-PAP (Bioloba Sa, Maizy, France) kiti, trigliserit için TR-F400
CH (Chema Diagnostica, Via Pellegrini Jesi, İtaly) kiti ve kolesterol için ise CT-F400
CH (Chema Diagnostica, Via Pellegrini Jesi, İtaly) kiti kullanılarak Shimadzu UV1601
UV-Visible
spectrophotomer
(Shimidzu
Corporation,
Japan)
cihazında
yapılmıştır.
3.2.5. Kesim ve Karkas Ölçümleri
Kan örneklerinin alınmasından sonra hayvanlar GOÜ Ziraat Fakültesi Tavukçuluk
Ünitesi Kesimhanesi’nde kontrollü kesime tabii tutulmuştur. Kesim işleminden sonra
örneklerin sıcak karkas, soğuk karkas, kalp, karaciğer, dalak, abdominal yağ, göğüs,
but, kanat, sırt, boyun ağırlıkları, göğüs eti pH’ sı ve göğüs et rengi tespit edildi.
Kesim sonrası hemen tartım yapılarak sıcak karkas ağırlığı belirlenmiştir. Daha sonra
bu karkaslar +4oC 24 saat bekletildikten sonra soğuk karkas ağırlıkları belirlenmiştir.
Sıcak, soğuk karkas randımanları Formül 4a ve Formül 4b kullanılarak hesaplanmıştır
(Sarıca ve Alarslan, 2000; Bochno ve ark. 2006).
23
Formül 4a: Karkas Randımanı (%) = ( Soğuk Karkas ağırlığı (g) / Kesim CA (g)) x 100
Formül 4b: Karkas Randımanı (%) = ( Sıcak Karkas ağırlığı (g) / Kesim CA (g)) x 100
Karkaslar +4 oC‘ de 24 saat bekletildikten sonra soğuk karkas elde edilmiştir. T.S.E.
tavuk parçalama tekniğine uygun olarak boyun göğse girdiği yerden, butlar Art.
Coxae’lardan, göğüs costaların sternuma bağlandıkları Facies Art. ternocostalis’ten ve
kanatlar Art. Humeri’den ayrılmış (Anonim, 1989), geriye kalan son parça sırt olarak
kabul edilmiştir. Bu parçaların ağırlıkları 1 g hassasiyetindeki tartı ile belirlenmiştir.
Kalp, karaciğer, dalak ve abdominal yağ ağırlığı oransal olarak (g/100g.CA) 0,01 g tartı
ile belirlenmiştir (Formül 5), (Demir ve Şekeroğlu, 2000).
Formül 5:
İç organ ağırlıkları (g/100g CA) = (İç organ ağırlığı (g) / Kesim Canlı
ağırlığı (g)) x 100
Et pH’sını belirlemek için pH metre kullanılarak göğüsün üç farklı bölgesinden ölçüm
yapılmıştır. Bu üç farklı değerin ortalaması pH değeri olarak hesaplanmıştır. Göğüs eti
rengi ise Konica Minolta Chromameter model CR-300 marka renk ölçer aleti ile derili
göğsünün üç farklı bölgesinden alınan L-a-b değerleri kullanılarak E değeri
hesaplanmış. Üç E ( E=(L2+a2+b2)½ ) değerinin ortalaması et rengi olarak kabul
edilmiştir (Altan ve ark., 2001; Ingram ve ark., 2008).
3.2.6. İstatistikî Analizler
Verilerin istatistikî analizleri SPSS paket programında yapılmıştır. Verilerden %
olanlara açı transformasyonu uygulandıktan sonra analiz edilmiştir. Kuluçka embriyo
ölümlerine kuluçkalık yumurta ağırlığının ve kuluçkalık yumurta kabuk renginin
etkisini belirlemek için Ki-Kare testi uygulanmıştır. Diğer veriler için ise Varyans
analiz metodu uygulanmıştır. Varyans analizinde önemli çıkan gruplarda çoklu
karşılaştırma testlerinden Duncan testi uygulanmıştır (Bek ve Efe, 1989; Özdamar,
1999)
24
4. BULGULAR
4.1. Kuluçka Sonuçları
Yumurta ağırlık kaybı, yumurta kabuk kalınlığı, kuluçka embriyo ölümleri, döllülük
oranı, çıkış gücü, kuluçka randımanı kuluçka sonuçları olarak değerlendirilmiştir.
4.1.1. Yumurta Ağırlık Kaybı
Kuluçka işleminin 18. gündeki yumurta ağırlık kayıpları Çizelge 4.1.1.1. ve Çizelge
4.1.1.2.’de verilmiştir.
Çizelge 4.1.1.1 Kuluçka işleminin 18. gündeki yumurta ağırlık kayıpları (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
7,40
7,55
7,75
7,57a
0,150
8,22
8,33
8,49
8,35b
0,161
0,01
8,47
8,78
9,07
8,77c
0,142
Ort.
8,03
8,21
8,43
8,23
OSH
P
0,141
0,176
0,158
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir
(P>0,05)
Hafif yumurtaların ağırlık kaybı (g); koyu, orta, açık kabuk renkli yumurtalarda ve
hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla 7,40; 7,55; 7,75 ve 7,57 g olmuştur. Orta ağır
yumurtalarda bu değerler sırasıyla 8,22; 8,33; 8,49 ve 8,35 g olmuştur. Aynı değerler
ağır yumurtalarda sırasıyla 8,47; 8,78; 9,07 ve 8,77 g olarak saptanmıştır. Buna göre
yumurta ağırlığı arttıkça g ağırlık kabı artmıştır ve bu artış istatistikî farklılık
oluşturmuştur (P<0.01).
Koyu kabuk renkli yumurtaların ağırlık kaybı (g): hafif, orta ağır, ağır yumurtalarda ve
koyu yumurtaların ortalaması sırasıyla 7,40; 8,22; 8.47 ve 8,03 g olmuştur. Orta açık
kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla 7,55, 8,33, 8,78 ve 8,21 g olmuştur.
Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda sırasıyla 7,75, 8,49, 9,07 ve 8,43
25
g olarak saptanmıştır. Buna göre yumurta kabuk rengi açıldıkça g ağırlık kaybı
artmaktadır, fakat bu kayıp istatistikî faklılık oluşturmamaktadır (P>0.05)
Çizelge 4.1.1.2. Kuluçka işleminin 18. gündeki yumurta ağırlık kayıpları (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
Ort.
OSH
P
12,69
12,96
13,45
13,03
0,268
13,07
13,20
13,45
13,24
0,247
Önemsiz
12,56
13,12
13,37
13,02
0,214
12,77
13,10
13,42
13,10
0,209
0,264
0,250
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Yumurta ağırlık kayıplarını g değer yerine % değer olarak ele aldığımızda (Çizelge
4.1.2.) yumurta ağırlıklarına göre yumurta ağırlığındaki ortalama % kayıp; hafif, orta
ağır ve ağır yumurtalarda sırasıyla 13,03; 13,24 ve 13,02 olarak tespit edilmiştir. Buna
göre ağırlık kaybı g olarak değerlendirildiğinde istatistikî farklılık önemli (P<0,01) iken
% olarak değerlendirildiğinde istatistikî farklılık kaybolmuştur (P>0,05).
Yumurta kabuk rengine göre yumurta ağırlığındaki ortalama % kayıp: koyu, orta açık
ve açık kabuk renkli yumurtalarda sırasıyla % 12,77; 13,10 ve 13,42 olarak
saptanmıştır. Buna göre yumurta kabuk rengindeki açılmaya paralel olarak % yumurta
ağırlık kaybı da bir artış göstermiştir ve g ağırlık kaybında olduğu gibi (Çizelge 4.1.1.)
istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0.05).
26
4.1.2. Yumurta Kabuk Kalınlığı
Kuluçkalık yumurtaların ortalama kabuk kalınlıkları Çizelge 4.1.2.1.’ de verilmiştir.
Çizelge 4.1.2.1. Kuluçkalık yumurtaların ortalama kabuk kalınlıkları (mm)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
0,354
0,346
0,327
0,340a
0,004
0,354
0,352
0,343
0,349b
0,003
0.05
0,357
0,347
0,341
0,348ab
0,003
Ort.
0,356b
0,348b
0,337a
0,346
OSH
0,003
0,003
0,003
P
0.01
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda ve sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında
fark önemlidir (P<0.01; P<0,05). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtaların yumurta kabuk kalınlıkları (mm): koyu, orta, açık kabuk renkli
yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla 0,354; 0,346; 0,327 ve 0,340
mm olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla 0,354; 0,352; 0,343 ve 0,349
mm olmuştur. Aynı değerler ağır yumurtalarda 0,357; 0,347; 0,341 ve 0,348 mm olarak
saptanmıştır. Yumurta ağırlıklarına göre orta ağır yumurtaların kabuk kalınlığı en
yüksek, hafif yumurtaların en düşük ve ağır yumurtalarınki ise orta seviyede
bulunmuştur. Bu farklılık ise istatistiki olarak önemlidir (P<0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtaların yumurta kabuk kalınlıkları (mm): hafif, orta ağır, ağır
yumurtalarda ve koyu yumurtaların ortalaması sırasıyla 0,354; 0,354; 0,357 ve 0,356
mm olmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla 0,346; 0,352;
0,347 ve 0,348 mm olmuştur. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda
0,327; 0,343; 0,341 ve 0,337 mm olarak saptanmıştır. Buna göre yumurta kabuk rengi
açıldıkça yumurta kabuk kalınlığı azalmaktadır. Yumurta kabuk rengi koyu ve orta açık
renkli grup arasındaki farklılık önemsiz (P>0,05) iken açık renkli yumurtalar ile koyu
ve orta açık renkli yumurtalar arasındaki farklılık istatistikî açıdan önemlidir (P<0,01).
27
4.1.3. Kuluçka Embriyo Ölümleri
Kuluçka işlemi sırasında oluşan embriyonik ölümlerden
erken dönem (1-6 gün)
embriyonik ölümler Çizelge 4.1.3.1.’de, orta dönem (7-17 gün) embriyonik ölümler
Çizelge 4.1.3.2.’de, geç dönem(18-21 gün) embriyonik ölümler Çizelge 4.1.3.3.’de ve
toplam (0-21 gün) embriyonik ölümler Çizelge 4.1.3.4’de verilmiştir.
Çizelge 4.1.3.1. Kuluçka işlemi sırasında oluşan erken dönem (1-6 gün) embriyonik
ölümler (adet)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
4
6
5
5
5
4
6
5
Önemsiz
3
7
6
5,33
Ort.
4
5,67
5,67
5,11
P
Önemsiz
Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen erken dönem embriyo ölümleri (adet): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla 4; 6; 5 ve 5
adet olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla 5; 4; 6 ve 5 adet olmuştur.
Aynı değerler ağır yumurtalarda 3; 7; 6 ve 5,33 adet olarak saptanmıştır. Yumurta
ağırlığına göre erken dönem embriyo ölümleri arasında istatistikî farklılık
bulunmamaktadır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalarda gözlenen erken dönem embriyo ölümleri (adet): hafif,
orta ağır, ağır yumurtalarda ve koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla 4; 5;
3 ve 4 adet olmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla 6; 4; 7
ve 5,67 adet olmuştur. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda 5; 6; 6 ve
5,67 adet olarak saptanmıştır. Koyu kabuk rengine sahip kuluçkalık yumurtalarda
ortalama erken dönem embriyo ölümleri (adet) orta açık ve açık kabuk rengine sahip
yumurtalara göre daha düşük olması istatistiki farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
28
Çizelge 4.1.3.2. Kuluçka işlemi sırasında oluşan orta dönem (7-17 gün) embriyonik
ölümler (adet)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
1
0,33
2
1
1
Önemsiz
2
2
1,33
Ort.
0,67
1
1
0,89
P
Önemsiz
Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen orta dönem embriyo ölümleri (adet): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla 0; 0; 1 ve 0,33
adet olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla 2; 1; 0 ve 1 adet olmuştur.
Aynı değerler ağır yumurtalarda 0; 2; 2 ve 1,33 adet olarak saptanmıştır. Yumurta
ağırlığı arttıkça orta dönem embriyo ölümleri artmasına rağmen istatistikî farklılık
oluşmamıştır (P>0,05).
Koyu, orta açık ve açık kabuk rengine sahip yumurtalarda ortalama orta dönem
embriyo ölümleri sırasıyla 0,67; 1 ve 1 adet olmuştur. Koyu kabuk rengine sahip
yumurtalarda ortalama orta dönem embriyo ölümlerinin orta açık ve açık gruplara göre
daha az olması istatistiki bir farklılık oluşturmamıştır.(P>0,05).
Çizelge 4.1.3.3. Kuluçka işlemi sırasında oluşan geç dönem(18-21 gün) embriyonik
ölümler (adet)
Ağırlık
Hafif
Orta Ağır
Ağır
1
7
3
3,67
2
5
6
4,33
Önemsiz
8
8
7
7,67
Ort.
P
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
3,67
6,67
5,33
5,22
Önemsiz
Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen geç dönem embriyo ölümleri (adet): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla 1; 7; 3 ve 3,67
29
adet olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla 2; 5; 6 ve 4,33 adet
olmuştur. Aynı değerler ağır yumurtalarda 8; 8; 7 ve 7,67 adet olarak saptanmıştır.
Yumurta ağırlığı arttıkça geç dönem embriyo ölümleri artmasına rağmen istatistikî
farklılık oluşmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalarda gözlenen geç dönem embriyo ölümleri (adet): hafif,
orta ağır, ağır yumurtalarda ve koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla 1; 2;
8 ve 3,67 adet olmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla 7; 5;
8 ve 6,67 adet olmuştur. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda 3; 6; 7
ve 5,33 adet olarak saptanmıştır. Yumurta kabuk rengine göre geç dönem embriyo
ölümleri arasında istatistikî farklılık bulunmamaktadır (P>0,05).
Çizelge 4.1.3.4. Kuluçka işlemi sırasında oluşan toplam (0-21 gün) embriyonik ölümler
(adet)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
5
13
9
9
9
10
12
10,33
Önemsiz
11
17
15
14,33
Ort.
8,33
13,33
12,00
11,22
P
Önemsiz
Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen toplam embriyo ölümleri (adet): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla 5; 13; 9 ve 9 adet
olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla 9; 10; 12 ve 10,33 adet olmuştur.
Aynı değerler ağır yumurtalarda 11; 17; 15 ve 14,33 adet olarak saptanmıştır. Yumurta
ağırlığı arttıkça toplam embriyo ölümleri artmasına rağmen istatistikî farklılık
oluşmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalarda gözlenen toplam embriyo ölümleri (adet): hafif, orta
ağır, ağır yumurtalarda ve koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla 5; 9; 11
ve 8,33 adet olmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla 13; 10;
17 ve 13,33 adet olmuştur. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda 9; 12;
30
15 ve 12 adet olarak saptanmıştır. Yumurta kabuk rengine göre toplam embriyo
ölümleri arasında istatistikî farklılık bulunmamaktadır (P>0,05).
4.1.4. Döllülük Oranı
Kuluçkaya konulan yumurtaların döllülük oranı Çizelge 4.1.4.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.1.4.1. Döllülük oranı (%).
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
96,67
95,83
95,00
95,83
96,67
95,83
95,00
95,83
Önemsiz
96,67
97,50
95,83
96,66
Ort.
96,67b
96,39b
95,28a
96,11
P
0,05
Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark önemlidir (P<0.05). Yumurta kabuk rengi ve
yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen döllülük oranı (%): koyu, orta açık, açık kabuk renkli
yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla % 96,67; 95,83; 95,00 ve 95,83
olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla % 96,67; 95,83; 95,00 ve 95,83
olmuştur. Aynı değerler ağır yumurtalarda % 96,67; 97,50; 95,83 ve 96,66 olarak
saptanmıştır. Buna göre yumurta ağırlık grupları arasındaki fark döllülük oranı
bakımından istatistiki olarak önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalarda döllülük oranı (%): hafif, orta ağır, ağır yumurtalarda
ve koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla % 96,67; 96,67; 96,67 ve 96,67
olmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla % 95,83; 95,83;
97,50 ve 96,39 olmuştur. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda %
95,00; 95,00; 95,83 ve 95,28 olarak saptanmıştır. Yumurta kabuk rengi açıldıkça
döllülük oranı azalmaktadır. Fakat koyu ve orta açık kabuk renkli yumurtalar arasında
farklılık bulunmazken, açık renkli yumurtalar ile koyu ve orta açık yumurtalar
arasındaki farklılık istatistiki olarak önemlidir (P<0,05).
31
4.1.5. Çıkış Gücü
Kuluçkaya konulan yumurtaların çıkış gücü Çizelge 4.1.5.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.1.5.1. Çıkış gücü (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
92,24
85,22
85,96
87,81b
90,52
86,96
88,60
88,69b
0,01
82,76
77,78
81,74
80,76a
Ort.
88,51b
83,29a
85,43ab
85,75
P
0,05
Aynı satırda ve sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark önemlidir (P<0.01; P<0,05). Yumurta
kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen çıkış gücü (%): koyu, orta açık, açık kabuk renkli
yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla % 92,24; 85,22; 85,96 ve 87,81
olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla % 90,52; 86,96; 88,60 ve 88,69
olmuştur. Aynı değerler ağır yumurtalarda % 82,76; 77,78; 81,74 ve 80,76 olarak
saptanmıştır. Ağır yumurtalarda çıkış gücü, hafif ve orta ağır yumurtalardan istatistiki
olarak daha düşük çıkmıştır (P<0,01).
Koyu kabuk renkli yumurtalarda çıkış gücü (%): hafif, orta ağır, ağır yumurtalarda ve
koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla % 92,24; 90,52; 82,76 ve 88,51
olmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla % 85,22; ; 86,96;
77,78 ve 83,29 bulunmuştur. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalarda %
85,96; 88,60 ; 81,74 ve 85,43 olarak saptanmıştır. Koyu yumurta kabuk rengine sahip
yumurtalar en yüksek çıkış gücüne sahip olmuş bunu sırasıyla açık ve orta açık
yumurtalar izlemiş ve oluşan bu farklılık istatistiki olarak önemli bulunmuştur
(P<0,05).
32
4.1.6. Kuluçka Randımanı
Kuluçkaya konulan yumurtaların kuluçka randımanı Çizelge 4.1.6.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.1.6.1. Kuluçka Randımanı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
89,17
81,67
81,67
84,17b
87,50
83,33
84,17
85,00b
0,01
80,00
75,83
78,33
78,05a
Ort.
85,56b
80,27a
81,39a
82,40
P
<0,05
Aynı satırda ve sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark önemlidir (P<0.01; P<0,05).
Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalarda gözlenen kuluçka randımanı (%): koyu, orta açık, açık kabuk renkli
yumurtalarda ve hafif yumurtaların ortalaması sırasıyla % 89,17; 81,67; 81,67 ve 84,17
olmuştur. Orta ağır yumurtalarda bu değerler sırasıyla % 87,50; 83,33; 84,17 ve 85
olarak tespit edilmiştir. Aynı değerler ağır yumurtalarda % 80,00; 75,83; 78,33 ve
78,05 olarak saptanmıştır. Buna göre yumurta ağırlık gruplarından orta ağır
yumurtaların kuluçka randımanı en yüksek belirlenmiştir. Hafif ve orta ağır
yumurtaların kuluçka randımanı birbirine çok yakın çıkmasına rağmen ağır grup
yumurtaların kuluçka randımanı hafif ve orta ağır grup yumurtalara göre düşük çıkmış
ve bu istatistiki bir farlılık oluşturmuştur (P< 0,01).
Koyu kabuk renkli yumurtalarda kuluçka randımanı (%): hafif, orta ağır, ağır
yumurtalarda ve koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla % 89,17; 87,50;
80,00 ve 85,56 bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalarda bu değerler sırasıyla
% 81,67; 83,33; 75,83 ve 80,27 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip
yumurtalarda % 81,67; 84,17; 78,33 ve 81,39 olarak saptanmıştır. Koyu kabuk renkli
yumurtalarda kuluçka randımanı orta ve açık kabuk renkli yumurtaların kuluçka
randımanından istatistiki olarak daha yüksektir (P<0,05).
33
4.2. Performans Özellikleri
Gelişim özellikleri, yemden yararlanma oranları, karkas özellikleri , karkas parça
ağırlıkları, iç organ ağırlıkları ve kan parametreleri performans özellikleri olarak ele
alınmıştır.
4.2.1. Gelişme Özellikleri
Başlangıç civciv canlı ağırlıkları, 7. gün civciv canlı ağırlıkları (g), 14. gün canlı ağırlık
(g), 21. gün canlı ağırlık (g), 28. gün canlı ağırlık (g), 35. gün canlı ağırlık (g), 39. gün
(Kesim) canlı ağırlık (g) ve yaşama gücü gelişim özellikleri olarak ele alınmıştır.
4.2.1.1. Başlangıç Canlı Ağırlıkları
Başlangıç civciv canlı ağırlıkları Çizelge 4.2.1.1.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.1.1. Başlangıç civciv canlı ağırlıkları (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
38,64
38,49
38,60
38,58a
0,096
41,80
41,69
41,72
41,74b
0,084
<0,01
45,47
45,52
45,50
45,50c
0,136
Ort.
41,97
41,90
41,94
41,94
OSH
P
0,213
0,222
0,218
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir
(P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen civcivlerde 0. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan civcivlerde ve ortalama olarak sırasıyla 38,64;
38,49; 38,60 ve 38,58 g olarak belirlenmiştir. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
civcivlerde bu değerler sırasıyla 41,80; 41,69; 41,72 ve 41,74 g olarak belirlenmiştir.
Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde 45,47; 45,52; 45,50 ve 45,50 g
olarak belirlenmiştir. Yumurta ağırlıklarına göre elde edilen civcivlerin deneme
başlangıcındaki (0. gün) ağırlıkları istatistiki olarak farklıdır (P<0,01)
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen civcivlerde 0. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde ve ortalama olarak sırasıyla 38,64;
34
41,80; 45,47 ve 41,97 g olarak belirlenmiştir. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan
elde edilen civcivlerde bu değerler sırasıyla 38,49;41,69;45,52 ve 41,90 g olarak
belirlenmiştir. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
civcivlerde 38,60; 41,72;45,50 ve 41,94 g olarak belirlenmiştir. Yumurta kabuk rengine
göre elde edilen civcivlerin deneme başlangıcındaki (0. gün) ağırlıkları istatistikî olarak
önemli değildir (P>0,05)
4.2.1.2. 7. Gün Civciv Canlı Ağırlıkları
7. gün civciv canlı ağırlıkları (g) Çizelge 4.2.1.2.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.2.1. 7. gün civciv canlı ağırlıkları (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
173,85
171,71
165,35
170,29a
0,950
171,99
170,92
171,19
171,36a
1,019
<0,01
179,09
175,95
171,43
175,49b
1,184
Ort.
175,00b
172,85b
169,31a
172,38
OSH
1,078
1,024
1,063
P
<0,01
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda ve sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında
fark önemlidir (P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir
(P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen civcivlerde 7. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan civcivlerde ve ortalama olarak sırasıyla 173,85;
171,71; 165,35 ve 170,29 g bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
civcivlerde bu değerler sırasıyla 171,99; 170,92; 171,19 ve 171,36 g çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde 179,09; 175,95; 171,43 ve 175,49 g
olarak saptanmıştır. Ağır yumurtalardan elde edilen civcivlerin 7. gün canlı ağırlıkları
hafif ve orta ağırdan çıkan civcivlere göre yüksek olmuştur (P<0,01).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen civcivlerde 7. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde ve ortalama olarak sırasıyla
173,85; 171,99; 179,09 ve 175,00 g olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen civcivlerde bu değerler sırasıyla 171,71; 170,92; 175,95 ve
172,85 g çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
35
civcivlerde 165,35; 171,19; 171,43 ve 169,31 g olarak saptanmıştır. Açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen civcivlerin 7. gün canlı ağırlıkları orta açık ve koyu kabuk
renkli yumurtalardan çıkan civcivlere göre daha düşük bulunmuştur (P<0,01)
4.2.1.3. 14. Gün Civciv Canlı Ağırlıkları
14.gün canlı ağırlık (g) Çizelge 4.2.1.3.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.3.1. 14. gün canlı ağırlık (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
490,77
480,31
472,96
481,30
2,571
486,13
476,71
475,63
479,43
2,833
Önemsiz
491,35
480,73
488,08
486,75
3,167
Ort.
489,45b
479,24a
478,92a
482,51
OSH
2,905
2,881
2,785
P
<0,05
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.05). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir
(P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen civcivlerde 14. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan civcivlerde ve ortalama olarak sırasıyla 490,77;
480,31; 472,96 ve 481,30 g bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
civcivlerde bu değerler sırasıyla 486,13; 476,71; 475,63 ve 479,43 g çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde 491,35; 480,73; 488,08 ve 486,75 g
olarak saptanmıştır. 14. gün canlı ağırlığın, ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde en
yüksek, hafif yumurtalardan çıkan civcivlerde orta seviyede ve orta ağır yumurtalardan
çıkanlarda ise en düşük olması istatistiki farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen civcivlerde 14. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde ve ortalama olarak sırasıyla
490,77; 486,13; 491,35 ve 489,45 g olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen civcivlerde bu değerler sırasıyla 480,31; 476,71; 480,73 ve
479,24 g çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
civcivlerde 472,96; 475,63; 488,08 ve 478,92 g olarak saptanmıştır. 14. günde kabuk
36
rengi açıldıkça civciv ağırlığı da düşmüştür. Yani yumurta kabuk renginin civcivlerin
14. gün ağırlığı üzerine etkisi istatistikî olarak önemli bulunmuştur (P<0,05).
4.2.1.4. 21.Gün Piliç Canlı Ağırlıkları
21.gün canlı ağırlık (g) Çizelge 4.2.1.4.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.4.1. 21.gün canlı ağırlık (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
964,15
923,20
932,05
939,51
5,547
944,76
928,99
916,97
930,10
5,853
Önemsiz
935,87
936,07
945,77
939,26
6,055
Ort.
948,11b
929,36a
931,73a
936,32
OSH
6,037
5,808
5,566
P
<0,05
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.05). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemsizdir
(P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde 21. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 964,15;
923,20; 932,05 ve 939,51 g bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde
bu değerler sırasıyla 944,76; 928,99; 916,97 ve 930,10 g çıkmıştır. Aynı değerler ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde 935,87; 936,07; 945,77 ve 939,26 g olarak saptanmıştır.
Orta ağır yumurtalardan çıkan piliçlerin 21 gün canlı ağırlıklarının, ağır ve hafif
yumurtalardan çıkan piliçlerden düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır
(P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde 21. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 964,15;
944,76; 935,87 ve 948,11 g olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan
elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 923,20; 928,99; 936,07 ve 929,36 g
çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde
932,05; 916,97; 945,77 ve 931,73 g olarak saptanmıştır. Koyu kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerin 21. gün canlı ağırlıkları orta açık ve açık
yumurtalardan çıkan piliçlere göre istatistikî olarak daha yüksek bulunmuştur (P<0,05).
37
4.2.1.5. 28. Gün Piliç Canlı Ağırlıkları
28. gün canlı ağırlık (g) Çizelge 4.2.1.5.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.5.1. 28. gün canlı ağırlık (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
1573,22
1526,61
1549,08
1549,32
10,451
1566,00
1532,23
1535,87
1544,51
11,079
Önemsiz
1569,97
1567,44
1586,74
1574,79
10,061
Ort.
OSH
P
1569,77
1541,80
1557,72
1556,32
10,752
10,465 Önemsiz
10,396
* OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde 28. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 1573,22;
1526,61; 1549,08 ve 1549,32 g bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 1566,00; 1532,23; 1535,87 ve 1544,51 g çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 1569,97; 1567,44; 1586,74 ve 1574,79 g
olarak saptanmıştır. 28. gün canlı ağırlığın; ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde en
yüksek, hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta ağır yumurtalardan
çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde 28. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla
1573,22; 1566,00; 1569,97 ve 1569,77 g olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 1526,61; 1532,23; 1567,44 ve
1541,80 g çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde 1549,08; 1535,87; 1586,74 ve 1557,72 g olarak saptanmıştır. 28. gün canlı
ağırlığın, koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, açık kabuk
renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta açık kabuk renkli
yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır
(P>0,05).
38
4.2.1.6. 35. Gün Piliç Canlı Ağırlıkları
35. gün canlı ağırlık (g) Çizelge 4.2.1.6.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.6.1. 35. gün canlı ağırlık (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
2285,66
2182,06
2203,78
2222,68
19,509
2243,94
2156,73
2237,83
2211,42
16,965
2279,42
2221,26
2240,50
2247,09
17,970
Ort.
OSH
2269,52b
2186,07a
2226,87ab
2227,16
17,579
18,548
18,061
P
<0,01
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde 35. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 2285,66;
2182,06; 2203,78 ve 2222,68 g bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 2243,94; 2156,73; 2237,83 ve 2211,42 g çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde 2279,42; 2221,26; 2240,50 ve
2247,09 g olarak saptanmıştır. 35. gün canlı ağırlığın; ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde en yüksek, hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta ağır
yumurtalardan elde edilenlerde ise en düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır
(P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde 35. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla
2285,66; 2243,94; 2279,42 ve 2269,52 g olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 2182,06; 2156,73; 2221,26 ve
2186,07 g çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde 2203,78; 2237,83; 2240,50 ve 2226,87 g olarak saptanmıştır. 35. gün canlı
ağırlığın; koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, açık kabuk
renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta açık kabuk renkli
39
yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık oluşturmuştur
(P<0,01).
4.2.1.7. 39. Gün Piliç (Kesim Yaşı) Canlı Ağırlıkları
39.gün (Kesim yaşı) canlı ağırlık (g) Çizelge 4.2.1.7.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.7.1. 39. gün (Kesim yaşı) canlı ağırlık (g)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
2546,48
2480,41
2513,70
2512,91
22,53
2528,53
2436,11
2522,05
2494,21
19,90
Önemsiz
2567,97
2509,55
2497,29
2524,56
22,18
Ort.
OSH
2547,58b
2474,52a
2510,55ab
21,31
22,54
20,63
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde 39. gün canlı ağırlıklar (g): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 2546,48;
2480,41; 2513,70 ve 2512,91 g bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 2528,53; 2436,11; 2522,05 ve 2494,21g çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 2567,97; 2509,55; 2497,29 ve 2524,56 g
olarak saptanmıştır. 39. gün canlı ağırlığın; ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde en
yüksek, hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta ağır yumurtalardan
çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde 39. gün canlı ağırlıklar (g):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla
2546,48; 2528,53; 2567,97 ve 2547,58 g olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler 2480,41; 2436,11; 2509,55 ve 2474,52
g çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde 2513,70; 2522,05; 2497,29 ve 2510,55 g olarak saptanmıştır. 35. gün canlı
ağırlığın; koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, açık kabuk
40
renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta açık kabuk renkli
yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük olması F testine göre istatistikî faklılık
oluşturmazken (P>0,05) Duncan testine göre istatistikî farklılık oluşturmuştur (P<0,05)
4.2.1.8. Yaşama Gücü
Yetiştirilen piliçlerin yaşama gücü (% ) Çizelge 4.2.1.8.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.1.8.1. Yaşama gücü (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
90,68
94,68
98,68
94,68
1,50
93,33
97,33
85,33
92,00
2,11
Önemsiz
92,00
89,33
97,33
92,88
1,86
Ort.
92,00
93,78
93,78
93,19
OSH
1,33
1,65
2,45
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde yaşama gücü (%): koyu, orta açık, açık kabuk
renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 90,68; 94,68;
98,68 ve 94,68 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler
sırasıyla % 93,33; 97,33; 85,33 ve 92,00 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan
çıkan piliçlerde % 92,00; 89,33; 97,33 ve 92,88 olarak saptanmıştır. Yaşama gücünün
hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde orta
seviyede, orta ağır yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde yaşama gücü (%): hafif, orta
ağır, ağır yumurtalarda ve koyu kabuk renkli yumurtaların ortalaması sırasıyla % 90,68;
93,33; 92,00 ve 92,00 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde
edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla % 94,68; 97,33; 89,33 ve 93,78 çıkmıştır. Aynı
değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde % 98,68; 85,33;
97,33 ve 93,78 olarak saptanmıştır. Koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde
41
yaşama gücünün orta açık ve açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerden
düşük çıkması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
4.2.2. Yem Değerlendirme Oranları
Yem değerlendirme oranları; 0.-21. gün yem değerlendirme oranı, 21.-39. gün yem
değerlendirme oranı ve 0.-39. gün yem değerlendirme oranı olmak üzere üç dönemde
incelenmiştir.
4.2.2.1. 0-21. Gün yem değerlendirme oranları
0.-21. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA) Çizelge 4.2.2.1.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.2.1.1. 0.-21. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
Ort.
OSH
1,45
1,40
1,41
1,42
0,02
1,43
1,39
1,43
1,42
0,02
Önemsiz
1,42
1,44
1,41
1,42
0,02
1,43
1,41
1,42
0,02
0,02
0,02
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan hayvanlarda: koyu, orta açık, açık kabuk renkli
yumurtalarda ve hafif yumurtalardan çıkan hayvanların ortalama 0.-21. gün yem
değerlendirme oranı (gYem/gCAA) sırasıyla 1,45; 1,40; 1,41 ve 1,42 bulunmuştur.
Orta ağır yumurtalardan elde edilen hayvanlarda bu değerler sırasıyla 1,43; 1,39; 1,43
ve 1,42 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan civcivlerde 1,42; 1,44; 1,41
ve 1,42 olarak saptanmıştır. 0.-21. gün yem değerlendirme oranını; hafif, orta ağır ve
ağır yumurtalardan elde edilen hayvanların grupların hepsinde aynı bulunmuştur
(P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen civcivlerde: hafif, orta ağır, ağır
yumurtalarda ve koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen civcivlerin ortalama 0.21. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA) sırasıyla 1,45; 1,43; 1,42 ve 1,43
42
olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen civcivlerde bu
değerler sırasıyla 1,40; 1,39; 1,44 ve 1,41 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine
sahip yumurtalardan elde edilen civcivlerde 1,41; 1,43; 1,41 ve 1,42 olarak
saptanmıştır. 0-21. gün yem değerlendirme oranına yumurta kabuk renginin etkisi
istatistikî olarak önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
4.2.2.2. 21.-39. Gün yem değerlendirme oranları
21.-39. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA) Çizelge 4.2.2.2.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.2.2.1. 21.-39. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
1,99
1,92
1,82
1,91
0,03
1,89
1,95
2,15
1,98
0,06
Önemsiz
2,00
2,03
1,92
1,98
0,04
Ort.
1,96
1,97
1,96
1,96
OSH
0,03
0,03
0,07
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde koyu, orta açık, açık kabuk renkli yumurtalarda ve
hafif yumurtalardan çıkan piliçlerin ortalama 21.-39. gün yem değerlendirme oranı
(gYem/gCAA): sırasıyla 1,99; 1,92; 1,82 ve 1,91 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan
elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 1,89; 1,95; 2,15 ve 1,98 çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 2,00; 2,03; 1,92 ve 1,98 olarak
saptanmıştır. 21.-39. gün yem değerlendirme oranının hafif yumurtalardan çıkan
piliçlerde, orta ağır ve ağır yumurtalardan çıkan civcivlere göre daha iyi olması
istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde hafif, orta ağır, ağır
yumurtalarda ve koyu yumurtalardan elde edilen piliçlerin ortalama 21.-39 gün yem
değerlendirme oranı (gYem/gCAA) sırasıyla 1,99; 1,89; 2,00 ve 1,96 olarak
bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler
sırasıyla 1,92; 1,95; 2,03 ve 1,97 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip
43
yumurtalardan elde edilen piliçlerde 1,82; 2,15; 1,92 ve 1,96 olarak saptanmıştır. 21.39. gün yem değerlendirme oranına yumurta kabuk renginin etkisi istatistiki olarak
önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
4.2.2.3. 0.-39. Gün yem değerlendirme oranları
0.-39. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA) Çizelge 4.2.2.3.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.2.3.1. 0.-39. gün yem değerlendirme oranı (gYem/gCAA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
1,78
1,72
1,67
1,73
0,02
1,72
1,73
1,85
1,77
0,03
Önemsiz
1,77
1,80
1,72
1,76
0,02
Ort.
1,76
1,75
1,75
1,75
OSH
P
0,02
0,02
0,03
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemlidir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde koyu, orta açık, açık kabuk renkli yumurtalarda ve
hafif yumurtalardan çıkan piliçlerin ortalama 0.-39. gün yem değerlendirme oranı
(gYem/gCAA) sırasıyla 1,78; 1,72; 1,67 ve 1,73 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan
elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 1,72; 1,73; 1,85 ve 1,77 çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 1.77; 1,80; 1,72 ve 1,76 olarak
saptanmıştır. 0.-39. gün yem değerlendirme oranının hafif yumurtalardan çıkan
piliçlerde, orta ağır ve ağır yumurtalardan çıkan piliçlere göre daha iyi olması istatistikî
farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde: hafif, orta ağır, ağır
yumurtalarda ve koyu yumurtalardan çıkan piliçlerin ortalama 0.-39. gün yem
değerlendirme oranı (gYem/gCAA) sırasıyla; 1,78; 1,72; 1,77 ve 1,76 olarak
bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler
sırasıyla 1,72; 1,73; 1,80 ve 1,75 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip
yumurtalardan elde edilen piliçlerde 1,67; 1,85; 1,72 ve 1,75 olarak saptanmıştır. 0.-39.
gün yem değerlendirme oranının orta açık ve açık kabuk rengine sahip yumurtalardan
44
elde edilen piliçlerde koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlere göre daha
iyi olması istatistiki farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
4.2.3. Karkas Özellikleri ve Karkas Parça Ağırlıkları
Soğuk karkas randımanı, sıcak karkas randıman, göğüs eti ağırlığı, but eti ağırlığı,
kanat ağırlığı, sırt ağırlığı, boyun ağırlığı, göğüs eti renk (e) değeri ve göğüs eti pH
değeri karkas özellikleri ve karkas parça ağırlıkları olarak ele alınmıştır.
4.2.3.1. Sıcak Karkas Randıman
Sıcak karkas randıman (%)Çizelge 4.2.3.1.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.1.1. Sıcak karkas randıman (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
69,48
69,80
69,74
69,67a
0,29
73,56
71,31
69,88
71,65b
0,59
0,01
69,61
69,67
70,24
69,85ab
0,35
Ort.
70,96
70,22
69,95
70,38
OSH
0,59
0,39
0,33
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemlidir (P<0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde sıcak karkas randımanı (%): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 69,48;
69,80; 69,74 ve 69,67 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu
değerler sırasıyla % 73,56; 71,31; 69,88 ve 71,65 çıkmıştır. Aynı değerler ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde % 69,61; 69,67; 70,24 ve 69,85 olarak saptanmıştır.
Sıcak karkas randımanının orta ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, hafif yumurtalardan çıkanlarda ise en
düşük olması istatistikî farklılık oluşturmuştur (P<0,01).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde sıcak karkas randıman (%):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla %
69,48; 73,56;
69,61 ve 70,96 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
45
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla % 69,80; 71,31; 69,67 ve
70,22 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde % 69,74; 69,88;
70,24 ve 69,95 olarak saptanmıştır. Sıcak karkas
randımanının yumurta kabuk rengi açıldıkça azalması istatistiki bir farklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
Sıcak karkas randımanı bakımından, kuluçkalık yumurta ağırlığı ve kuluçkalık yumurta
kabuk rengi arasındaki interaksiyon önemlidir (P<0,05)
4.2.3.2. Soğuk Karkas Randımanı
Soğuk karkas randımanı (%) Çizelge 4.2.3.2.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.2.1. Soğuk karkas randımanı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
70,65
71,03
71,18
70,96a
0,27
75,17
72,83
71,49
73,23b
0,59
0,01
70,66
71,28
71,43
71,13a
0,33
Ort.
72,25
71,68
71,36
OSH
0,58
0,39
0,34
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda farklı harflerle gösterilen değerler arasında fark
önemlidir (P<0.01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon önemlidir (P<0,01)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde soğuk karkas randımanı (%): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 70,65;
71,03; 71,18 ve 70,96 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu
değerler sırasıyla % 75,17; 72,83; 71,49 ve 73,23 çıkmıştır. Aynı değerler ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde % 70,66; 71,28; 71,43 ve 71,13 olarak saptanmıştır.
Orta ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde soğuk karkas randımanını hafif ve ağır
yumurtalardan çıkan piliçlere göre daha yüksek bulunmuştur (P<0,01).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde soğuk karkas randıman (%):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla %
70,65; 75,17; 70,66 ve 72,25 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan
46
elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla % 71,03; 72,83; 71,28 ve 71,68 çıkmıştır.
Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde % 71,18;
71,49; 71,43 ve 71,36 olarak saptanmıştır. Soğuk karkas randımanının yumurta kabuk
rengi açıldıkça azalması istatistikî bir farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Soğuk karkas randımanı bakımından, kuluçkalık yumurta ağırlığı ve kuluçkalık
yumurta kabuk rengi arasındaki interaksiyon önemli çıkmıştır (P<0,01).
4.2.3.3. Göğüs Eti Ağırlığı
Göğüs eti ağırlığı oranı (%) Çizelge 4.2.3.3.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.3.1. Göğüs eti ağırlığı oranı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
35,20
35,42
34,71
35,09
0,51
36,08
36,15
35,21
35,81
0,42
Önemsiz
35,83
36,08
35,87
35,93
0,26
Ort.
35,71
35,90
35,27
OSH
0,34
0,39
0,47
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde göğüs eti ağırlığı (%): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 35,20;
35,42; 34,71 ve 35,09 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu
değerler sırasıyla % 36,08; 36,15;
35,21 ve 35,81 çıkmıştır. Aynı değerler ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde % 35,83; 36,08; 35,87 ve 35,93 olarak saptanmıştır.
Yumurta ağırlığı arttıkça göğüs eti ağırlığının da artması istatistikî bir farklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde göğüs eti ağırlığı (%): hafif,
orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 35,20;
36,08; 35,83 ve 35,71 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde
edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla % 35,42; 36,15; 36,08 ve 35,90 çıkmıştır. Aynı
47
değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde % 34,71; 35,21;
35,87 ve 35,27 olarak saptanmıştır. Göğüs eti ağırlığının orta açık kabuk renkli
yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan
piliçlerde orta seviyede, açık kabuk renkli yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük
olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
4.2.3.4. But Eti Ağırlığı
But ağırlığı oranı (%) Çizelge 4.2.3.4.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.4.1. But ağırlığı oranı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
28,52
28,56
27,32
28,10
0,41
28,48
28,07
28,37
28,32
0,25
Önemsiz
27,99
28,12
27,83
27,98
0,20
Ort.
28,33
28,25
27,83
OSH
0,23
0,23
0,39
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde but ağırlığı (%): koyu, orta açık, açık kabuk renkli
yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 28,52; 28,56; 27,34 ve
28,10 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla
% 28,48; 28,07; 28,37 ve 28,32 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan
piliçlerde % 27,99; 28,12; 27,83 ve 27,98 olarak saptanmıştır. But ağırlığının orta ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde orta
seviyede, ağır yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde but ağırlığı (%): hafif, orta ağır,
ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 28,52; 28,48; 27,99
ve 28,33 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla % 28,56; 28,07; 28,12 ve 28,25 çıkmıştır. Aynı değerler
açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde % 27,32; 28,37; 27,83 ve
48
27,83 olarak saptanmıştır. Kuluçkalık yumurta kabuk rengi açıldıkça elde edilen
piliçlerin but ağırlığının azalması istatistikî bir farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
4.2.3.5. Kanat Ağırlığı
Kanat ağırlığı oranı (%) Çizelge 4.2.3.5.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.5.1. Kanat ağırlığı oranı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
10,91
10,74
10,59
10,75
0,16
10,54
10,71
10,79
10,67
0,11
Önemsiz
10,96
10,33
10,86
10,71
0,16
Ort.
10,80
10,58
10,75
OSH
0,11
0,18
0,14
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde kanat ağırlığı (%): koyu, orta açık, açık kabuk
renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 10,91; 10,74;
10,59 ve 10,75 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler
sırasıyla % 10,54; 10,71; 10,79 ve 10,67 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan
çıkan piliçlerde % 10,96; 10,33; 10,86 ve 10,71 olarak saptanmıştır. Etlik piliçlerde
kanat ağırlığı oranına kuluçkalık yumurta ağırlığının etkisi istatistikî olarak önemsiz
bulunmuştur (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde kanat ağırlığı (%): hafif, orta
ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 10,91; 10,54;
10,96 ve 10,80 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla % 10,74; 10,71; 10,33 ve 10,58 çıkmıştır. Aynı değerler
açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde % 10,59; 10,79; 10,86 ve
10,75 olarak saptanmıştır. Etlik piliçlerde kanat ağırlığı oranına kuluçkalık yumurta
kabuk renginin etkisi istatistikî olarak önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
49
4.2.3.6. Sırt Ağırlığı
Sırt ağırlığı oranı (%) Çizelge 4.2.3.6.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.6.1. Sırt ağırlığı oranı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
18,63
18,43
17,76
18,25
0,26
18,01
18,42
18,40
18,26
0,21
Önemsiz
18,68
18,82
18,49
18,66
0,18
Ort.
18,43
18,58
18,21
OSH
0,17
0,22
0,25
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde sırt ağırlığı (%): koyu, orta açık, açık kabuk renkli
yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 18,63; 18,43; 17,76 ve
18,25 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla
% 18,01; 18,42; 18,40 ve 18,26 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan
piliçlerde % 18,68; 18,82; 18,49 ve 18,66 olarak saptanmıştır. Yumurta ağırlığı arttıkça
etlik piliçlerin sırt ağırlığı oranının da artması istatistikî bir farklılık oluşturmamıştır
(P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde sırt ağırlığı oranı (%): hafif,
orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 18,63;
18,01; 18,68 ve 18,43 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde
edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla % 18,43; 18,42; 18,82 ve 18,58 çıkmıştır. Aynı
değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde % 17,76; 18,40;
18,49 ve 18,21 olarak saptanmıştır. Sırt ağırlığı oranının, orta açık kabuk renkli
yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan
piliçlerde orta seviyede, açık kabuk renkli yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük
olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
50
4.2.3.7. Boyun Ağırlığı
Boyun ağırlığı oranı (%) Çizelge 4.2.3.7.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.7.1. Boyun ağırlığı oranı (%)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
6,74
6,84
9,60
7,81
1,07
6,90
6,64
7,23
6,93
0,12
Önemsiz
6,54
6,64
6,95
6,72
0,13
Ort.
6,73
6,71
7,95
OSH
0,11
0,15
1,00
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde boyun ağırlığı oranı(%): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla % 6,74; 6,84;
9,60 ve 7,81 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler
sırasıyla % 6,90; 6,64; 7,23 ve 6,93 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan
piliçlerde % 6,54; 6,64; 6,95 ve 6,72 olarak saptanmıştır. Yumurta ağırlığı arttıkça etlik
piliçlerin boyun ağırlığı oranın azalması istatistikî bir farklılık oluşturmamıştır
(P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde boyun ağırlığı (%): hafif, orta
ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 6,74; 6,90; 6,54 ve
6,73 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde
bu değerler sırasıyla 6,84; 6,64; 6,64 ve 6,71 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk
rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde 9,60; 7,23; 6,95 ve 7,95 olarak
saptanmıştır. Etlik piliçlerde boyun ağırlığı oranına kuluçkalık yumurta kabuk renginin
etkisi istatistikî olarak önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
51
4.2.3.8. Göğüs Eti Renk (E) Değeri
Göğüs eti renk (E) değerleri Çizelge 4.2.3.8.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.8.1. Göğüs eti renk (E) değerleri
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
Ort.
65,44
59,65
70,73
65,11
3,46
69,71
71,31
70,29
70,40
0,62
Önemsiz
71,35
69,34
72,61
71,10
0,59
68,70
66,26
71,21
OSH
2,25
3,10
0,62
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde derili göğüs eti rengi (E): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 65,44; 59,65;
70,73 ve 65,11 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler
sırasıyla 69,71; 71,31; 70,29 ve 70,40 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan
çıkan piliçlerde 71,35; 69,34; 72,61 ve 71,10 olarak saptanmıştır. Yumurta ağırlığı
arttıkça göğüs eti rengi açılmaktadır. Fakat bu durum istatistikî bir faklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde derili göğüs eti rengi (E): hafif,
orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 65,44; 69,71;
71,35 ve 68,70 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 59,65; 71,31; 69,34 ve 66,26 çıkmıştır. Aynı değerler
açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde 70,73; 70,29; 72,61 ve
71,21 olarak saptanmıştır. Derili göğüs eti renginin açık kabuk rengine sahip
yumurtalardan çıkan piliçlerde en açık renkte, koyu yumurtalardan çıkan piliçlerde orta
koyulukta, orta açık kabuk renkli yumurtalardan çıkanlarda ise en koyu olması
istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
52
4.2.3.9. Göğüs Eti pH Değeri
Göğüs eti pH değeri Çizelge 4.2.3.9.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.3.9.1. Göğüs eti pH değeri
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
5,89
5,95
5,94
5,92a
0,02
6,04
5,93
6,08
6,02b
0,04
Önemsiz
5,91
5,88
5,93
5,91a
0,03
Ort.
5,95
5,92
5,98
OSH
P
0,03
0,02
0,04
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde göğüs eti pH değeri: koyu, orta açık, açık kabuk
renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 5,89;5,95; 5,94 ve
5,92 bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla
6,04; 5,93; 6,08 ve 6,02 çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerin
göğüs etinde 5,91; 5,88; 5,93 ve 5,91 olarak saptanmıştır. Etlik piliçlerin göğüs eti pH
değerine kuluçkalık yumurta ağırlığının etkisi istatistikî olarak önemsizdir(P>0,05).
Fakat Duncan çoklu karşılaştırma testine göre orta ağır yumurtalardan elde edilen etlik
piliçlerin göğüs eti pH değeri hafif ve ağır kuluçkalık yumurtalardan elde edilen etlik
piliçlerin göğüs eti pH değerinden istatistikî olarak daha yüksektir (P<0,05)
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde göğüs eti pH değeri: hafif, orta
ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 5,89; 6,04; 5,91 ve
5,95 olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde
bu değerler sırasıyla 5,95; 5,93; 5,88 ve 5,92 çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk
rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde 5,94; 6,08; 5,93 ve 5,98 olarak
saptanmıştır. Göğüs eti pH değerinin açık kabuk rengine sahip yumurtalardan çıkan
piliçlerde en yüksek, koyu kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede,
orta açık kabuk renkli yumurtalardan çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
53
4.2.4. İç Organ Ağırlıkları
Karaciğer ağırlığı, kalp ağırlığı, dalak ağırlığı ve abdominal yağ ağırlığı iç organ
ağırlıkları olarak ele alınmıştır.
4.2.4.1. Karaciğer Ağırlığı
Karaciğer ağırlığı (g/100gCA) Çizelge 4.2.4.1.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.4.1.1. Karaciğer ağırlığı (g/100gCA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
2,26
2,15
2,06
2,15
0,04
2,05
2,09
2,23
2,13
0,05
Önemsiz
2,14
2,20
2,22
2,19
0,04
Ort.
2,15
2,15
2,17
OSH
0,04
0,04
0,05
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerin karaciğer ağırlığı (g/100gCA): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 2,26;
2,15; 2,06 ve 2,15 g/100gCA bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 2,05; 2,09; 2,23 ve 2,13 g/100gCA çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 2,14; 2,20; 2,22 ve 2,19 g/100gCA olarak
saptanmıştır. Etlik piliçlerde karaciğer ağırlığına kuluçkalık yumurta ağırlığının etkisi
istatistikî olarak önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde karaciğer ağırlığı (g/100gCA):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 2,26;
2,05; 2,14 ve 2,15 g/100gCA olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 2,15; 2,09; 2,20 ve 2,15
g/100gCA çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde 2,06; 2,23; 2,22 ve 2,17 g/100gCA olarak saptanmıştır. Açık kabuk rengine
sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerin karaciğer ağırlığının, koyu ve orta açık kabuk
54
renkli yumurtalardan elde edilen piliçlere göre yüksek olması istatistikî bir faklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
4.2.4.2. Kalp Ağırlığı
Kalp ağırlığı (g/100gCA) Çizelge 4.2.4.2.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.4.2.1. Kalp ağırlığı (g/100gCA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
0,67
0,72
0,68
0,69
0,02
0,67
0,66
0,67
0,67
0,02
Önemsiz
0,67
0,69
0,66
0,67
0,02
Ort.
0,67
0,69
0,67
OSH
0,01
0,02
0,02
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde kalp ağırlığı (g/100gCA): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 0,67; 0,72;
0,68 ve 0,69 g/100gCA bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu
değerler sırasıyla 0,67; 0,66; 0,67 ve 0,67 g/100gCA çıkmıştır. Aynı değerler ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde 0,67; 0,69; 0,66 ve 0,67 g/100gCA olarak saptanmıştır.
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde kalp ağırlığının, koyu ve orta açık yumurtalardan
çıkan tavuklara göre yüksek olması istatistiki bir faklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde kalp ağırlığı (g/100gCA): hafif,
orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 0,67; 0,67;
0,67 ve 0,67 g/100gCA olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli yumurtalardan elde
edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 0,72; 0,66; 0,69 ve 0,69 g/100gCA çıkmıştır.
Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen piliçlerde 0,68; 0,67;
0,66 ve 0,67 g/100gCA olarak saptanmıştır. Etlik piliçlerde kalp ağırlığına kuluçkalık
yumurta kabuk renginin etkisi istatistikî olarak önemsiz bulunmuştur (P>0,05).
55
4.2.4.3. Dalak Ağırlığı
Dalak ağırlığı (g/100gCA) Çizelge 4.2.4.3.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.4.3.1. Dalak ağırlığı (g/100gCA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
0,18
0,19
0,13
0,16
0,17
0,15
0,15
0,17
0,16
0,16
Önemsiz
0,15
0,19
0,16
0,16
0,16
Ort.
0,16ab
0,18b
0,15a
OSH
0,16
0,18
0,15
P
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde dalak ağırlığı (g/100gCA): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 0,18; 0,19;
0,13 ve 0,16 g/100gCA bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu
değerler sırasıyla 0,15; 0,15; 0,17 ve 0,16 g/100gCA çıkmıştır. Aynı değerler ağır
yumurtalardan çıkan piliçlerde 0,15; 0,19; 0,16 ve 0,16 g/100gCA olarak saptanmıştır.
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde dalak ağırlığının koyu ve orta açık yumurtalardan
çıkan tavuklara göre yüksek olması istatistiki bir faklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde dalak ağırlığı (g/100gCA):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 0,18;
0,15; 0,15 ve 0,16 g/100gCA olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 0,19; 0,15; 0,19 ve 0,18
g/100gCA çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde 0,13; 0,17; 0,16 ve 0,15 g/100gCA olarak saptanmıştır. Etlik piliçlerde dalak
ağırlığına kuluçkalık yumurta kabuk renginin etkisi istatistikî olarak önemsiz
bulunmuştur (P>0,05). Ancak Duncan çoklu karşılaştırma testine göre açık kabuk
renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerin dalak ağırlığı en düşük, orta açık kabuk
rengine sahip piliçlerde bu değer en yüksek ve koyu kabuk rengine sahip piliçlerde orta
seviyede bulunmuştur (P<0,05).
56
4.2.4.4. Abdominal Yağ Ağırlığı
Abdominal yağ ağırlığı (g/100gCA) Çizelge 4.2.4.4.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.4.4.1. Abdominal yağ ağırlığı (g/100gCA)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
1,47
1,37
1,56
1,47
0,08
1,60
1,45
1,48
1,52
0,09
Önemsiz
1,57
1,36
1,68
1,53
0,08
Ort.
1,55
1,39
1,57
OSH
P
0,08
0,07
0,09
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde abdominal yağ ağırlığı (g/100gCA): koyu, orta
açık, açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 1,47;
1,37; 1,56 ve 1,47 g/100gCA bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 1,60; 1,45; 1,48 ve 1,52 g/100gCA çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 1,57; 1,36; 1,68 ve 1,53 g/100gCA olarak
saptanmıştır. Kuluçkalık yumurta ağırlığı arttıkça etlik piliçlerde abdominal yağ
ağırlığının artması istatistikî bir faklılık oluşturmamıştır (P>0.05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde abdominal yağ ağırlığı
(g/100gCA): hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak
sırasıyla 1,47; 1,60; 1,57 ve 1,55 g/100gCA olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 1,37; 1,45; 1,36 ve 1,39
g/100gCA çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
piliçlerde 1,56; 1,48; 1,68 ve 1,57 g/100gCA olarak saptanmıştır. Abdominal yağ
ağırlığının açık kabuk rengine sahip yumurtalardan çıkan piliçlerde en yüksek, koyu
yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta açık yumurtalardan çıkanlarda ise en
düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
57
4.2.5. Kan Parametreleri
Kan glikoz düzeyi, kan total kolesterol düzeyi ve kan trigliserit düzeyi kan
parametreleri olarak değerlendirilmiştir.
4.2.5.1. Kan Glikoz Düzeyi
Kan glikoz düzeyi (mg/dL) Çizelge 4.2.5.1.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.5.1.1. Kan glikoz düzeyi (mg/dL)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
118,20
115,28
116,22
114,92a
3,08
124,82
125,76
110,50
119,85ab
3,44
Önemsiz
129,68
125,29
123,78
126,12b
3,54
Ort.
OSH P
122,57
121,43
117,06
3,78
3,86
2,64
Önemsiz
OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde kan glikoz düzeyi (mg/dL): koyu, orta açık, açık
kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 118,20;
115,28; 116,22 ve 114,92 mg/dL bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 124,82; 125,76; 110,50 ve 119,85 mg/dL çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 129,68; 125,29; 123,78 ve 126,12 mg/dL
olarak saptanmıştır. Yumurta ağırlığı arttıkça kan glikoz düzeyinin de artması istatistiki
bir farklılık oluşturmamıştır (P>0,05). Ancak Duncan çoklu karşılaştırma testine göre
en yüksek kan glikoz miktarı ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerde, en düşük kan
glikoz miktarı hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde ve orta ağır yumurtalardan
elde edilen piliçlerde ise orta seviyede olduğu saptanmıştır (P<0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde kan glikoz düzeyi (mg/dL):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 118,20;
124,82; 129,68 ve 122,57 mg/dL olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 115,28; 125,76; 125,29 ve
121,43 mg/dL çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde
58
edilen 116,22; 110,50; 123,78; 117,06 mg/dL olarak saptanmıştır. Yumurta kabuk rengi
açıldıkça etlik piliçlerin kan glikoz miktarının azalması istatistiki bir faklılık
oluşturmamıştır (P>0,05).
4.2.5.2. Kan Total Kolesterol Düzeyi
Kan kolesterol düzeyi (mg/dL) Çizelge 4.2.5.2.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.5.2.1. Kan kolesterol düzeyi (mg/dL)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
242,64
229,58
220,68
230,88
3,51
221,28
218,29
230,92
223,92
4,06
Önemsiz
Ağır
220,30
227,36
238,86
229,53
3,44
Ort.
228,07
225,53
230,70
OSH
3,46
3,75
3,80
P
Önemsiz
* OSH: Ortalamanın standart hatası. Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemlidir (P<0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde kan total kolesterol düzeyi (mg/dL): koyu, orta
açık, açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla
224,64; 229,58; 220,68 ve 230,88 mg/dL bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde
edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 221,28; 218,29; 230,92 ve 223,92 mg/dL
çıkmıştır. Aynı değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 220,30; 227,36; 238,86 ve
229,53 mg/dL olarak saptanmıştır. Etlik piliçlerde kan total kolesterol seviyesine
kuluçkalık yumurta kabuk renginin etkisi istatistikî olarak önemsiz bulunmuştur
(P>0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde kan kolesterol düzeyi (mg/dL):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 242,64;
221,28; 220,30; 228,07 mg/dL olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 229,58; 218,29; 227,36 ve
225,53 mg/dL çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde
edilen piliçlerde sırasıyla 220,68; 230,92; 238,86 ve 230,70 mg/dL olarak saptanmıştır.
Kan kolesterol düzeyinin açık kabuk rengine sahip yumurtalardan çıkan piliçlerde en
59
yüksek, koyu yumurtalardan çıkan piliçlerde orta seviyede, orta açık yumurtalardan
çıkanlarda ise en düşük olması istatistikî farklılık oluşturmamıştır (P>0,05).
Etlik piliçlerin kan total kolesterol düzeyleri bakımından kuluçkalık yumurta ağırlığı ve
kuluçkalık yumurta kabuk rengi arasındaki interaksiyon önemli çıkmıştır (P>0,05).
4.2.5.3. Kan Trigliserit Düzeyi
Kan trigliserit düzeyi (mg/dL) Çizelge 4.2.5.3.1.’de verilmiştir.
Çizelge 4.2.5.3.1. Kan trigliserit düzeyi (mg/dL)
Ağırlık
Renk
Koyu
Orta Açık
Açık
Ort.
OSH
P
Hafif
Orta Ağır
Ağır
26,12
20,72
16,94
21,23b
1,44
19,20
18,84
14,49
17,37a
1,03
0,05
18,37
20,21
14,97
17,59a
0,94
Ort.
21,23b
20,00b
15,41a
OSH
1,28
1,23
0,86
P
0,01
OSH: Ortalamanın standart hatası. Aynı satırda ve sütunda farklı harflerle gösterilen değerler arasında
fark önemlidir (P<0.05; P<0,01). Yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığı arasındaki interaksiyon
önemsizdir (P>0,05)
Hafif yumurtalardan çıkan piliçlerde kan trigliserit düzeyi (mg/dL): koyu, orta açık,
açık kabuk renkli yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 26,12;
20,72; 16,94 ve 21,23 mg/dL bulunmuştur. Orta ağır yumurtalardan elde edilen
piliçlerde bu değerler sırasıyla 19,20; 18,84; 14,49 ve 17,37 mg/dL çıkmıştır. Aynı
değerler ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde 18,37; 20,21; 14,97 ve 17,59 mg/dL olarak
saptanmıştır. Hafif yumurtalardan elde edilen piliçlerde kan trigliserit düzeyi, ağır ve
orta ağır yumurtalardan elde edilen piliçlerin kan trigliserit düzeyine göre yüksek
çıkmıştır (P<0,05).
Koyu kabuk renkli yumurtalardan elde edilen piliçlerde kan trigliserit düzeyi (mg/dL):
hafif, orta ağır, ağır yumurtalardan çıkan piliçlerde ve ortalama olarak sırasıyla 26,12;
19,20; 18,37 ve 21,23 mg/dL olarak bulunmuştur. Orta açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerde bu değerler sırasıyla 20,72; 18,84; 20,21 ve 20,00
mg/dL çıkmıştır. Aynı değerler açık kabuk rengine sahip yumurtalardan elde edilen
60
piliçlerde 16,94; 14,49; 14,97 ve 15,41 mg/dL olarak saptanmıştır. Açık kabuk renkli
yumurtalardan elde edilen piliçlerin kan trigliserit düzeyi, koyu ve orta açık renk
yumurtalardan elde edilen piliçlerden istatistiki olarak daha düşük bulunmuştur
(P<0,01)
61
5. TARTIŞMA VE SONUÇ
Etlik damızlık tavukların kuluçkalık yumurta kabuk rengi ve yumurta ağırlığının
kuluçka sonuçlarına, etlik piliçlerin performansına, karkas özelliklerine ve bazı kan
parametrelerine etkisinin araştırıldığı bu çalışmada; kuluçkalık yumurta ağırlığı
kayıpları gram yumurta ağırlık kaybı olarak ele alındığında hafif yumurta gurubundan
ağır guruba doğru ağırlık kaybı istatistik olarak artmıştır (P>0.01). Fakat kuluçkada
ağırlık kaybı % olarak ele alındığında yumurta ağırlık gurupları arasında istatistikî
farklılık kaybolmuştur. Bu çalışmada bulunan sonuçlar kuluçkalık yumurta ağırlığının
kuluçkada yumurta ağırlık kayıplarına etkili ve ağır yumurtalarda daha yüksek
olduğunu belirten
araştırmacılardan Abiola ve ark., (2008) ve Çağlayan ve ark.,
(2009)’dan farklı olarak, orta ağırlık gurubundaki yumurtalarda daha yüksek olmuştur.
Ancak bu yükseklik istatistikî farklılık oluşturmamıştır. Bu araştırmada; Kuluçkalık
yumurta kabuk rengi açıldıkça, kuluçkada yumurta ağırlık kayıplarının azaldığını
belirten Shafey ve ark. (2005)’dan farklı olarak, kuluçkalık yumurta kabuk rengi
açıldıkça yumurta ağırlık kaybı artmış, fakat istatistiki farklılık tespit edilmemiştir.
Kuluçkalık yumurta ağırlık guruplarında; erken (0-6 gün), orta (7-17 gün) ve geç (1821) dönem embriyo ölümleri en yüksek ağır yumurtalarda görülmesi dışında, istatistiki
farklılığın önemsiz çıkması bu konuda daha önce çalışmalar yapan araştırmacıların
sonuçlarıyla tam bir uyum içerisindedir (Toplu ve ark., 2007; Çağlayan ve ark., 2009).
Bu araştırmada, kuluçkalık yumurta kabuk rengi açıldıkça toplam embriyo ölümü
artmıştır. Ancak, kuluçkalık yumurta kabuk renk gurupları arasında toplam embriyonik
ölüm bakımından istatistikî farklılık oluşmaması Shafey ve ark. (2005)’ın sonuçlarıyla
benzerlik göstermektedir.
Kuluçkalık yumurta kabuk kalınlığı; orta ağır gurupta bulunan yumurtalarda daha
yüksek bulunmuştur. Yumurta kabuk renginin yumurta kabuk kalınlığına etkisinin
olmadığını belirten Shafey ve ark. (2004), Shafey ve ark. (2005) ve Zhang ve ark.
(2005) den farklı olarak bu çalışmada, kuluçkalık yumurta kabuk rengi açıldıkça
yumurta kabuk kalınlığı azalmış ve kuluçkalık yumurta kabuk rengi yumurta kabuk
kalınlığına etkisi önemli çıkmıştır.
62
Toplu ve ark., (2007) kuluçka yumurta ağırlığı azaldıkça döllülük oranının artığını,
fakat bu artışın istatistiki farklılık oluşturmadığını, Çağlayan ve ark., (2009) ve Dere ve
ark., (2009) kuluçkalık yumurta ağırlığı artıkça döllülük oranı bakımından istatistiki
farklılık oluşturduğunu belirtmektedirler. Bu çalışmada
belirtilen araştırmacılardan
farklı olarak yumurta ağırlığı artıkça döllülüğün artması bakımından Çağlayan ve ark.,
(2009) ve Dere ve ark., (2009)’ nın sonuçlarına, farklılığın oluşmaması bakımından ise
Toplu ve ark., (2007)’nın sonuçlarına benzer sonuçlar elde edilmiştir.
Kuluçkalık
yumurta kabuk renginin açıktan koyuya doğru artıkça döllülük oranının arttığını, fakat
istatistikî farklılık olmadığını belirten Shafey ve ark. (2004)’dan farklı olarak, bu
çalışmada farklılık istatistiki olarak önemli bulunmuştur.
Petek ve ark., 2003, hafif yumurtalarda kuluçka çıkış gücünün istatistik olarak daha
düşük olduğunu, Çağlayan ve ark., 2009 ise hafif yumurtalarda daha düşük olduğunu
fakat istatistiki farklılığın önemli olmadığını belirtmesine karşın Toplu ve ark., (2007)’ı
orta ağırlıktaki yumurtalarda çıkış gücünün yüksek olmasının istatistiki farklılık
oluşturmadığını belirtmektedir. Bu çalışmada bulunan
çıkış gücü değerleri diğer
araştırmacılardan (Petek ve ark., 2003; Toplu ve ark., 2007; Çağlayan ve ark., 2009)
farklı olarak hafif ve orta ağırlıktaki yumurtalarda, ağır yumurta gurubundan istatistiki
olarak farklılık oluşturmuştur.
Bazı araştırmacılar, büyük yumurtaların kuluçka randımanının istatistiki olarak daha
yüksek olduğunu ( Petek ve ark., 2003; Witt de ve Schwalbach, 2004; Elibol ve Brake,
2008; Çağlayan ve ark., 2009; Dere ve ark., 2009) belirtirken, Abiola ve ark., (2008)’ı
en yüksek orta ağır yumurtalarda, en düşük ise ağır yumurta guruplarında olduğunu
belirtmiştir. Bu çalışmada bulunan hafif ve orta ağır guruptaki yumurtalarda kuluçka
randımanının ağır yumurtalardan istatistiki olarak yüksek olması Abiola ve ark.,
(2008)’nın sonuçlarına uymaktadır. Kuluçkalık yumurtalarda açık kabuk rengine sahip
yumurtaların kuluçka randımanının orta kabuk renkli ve koyu kabuk rengine sahip
yumurtalardan daha yüksek olduğunu belirten Shafey ve ark. (2004)’nın sonuçlarından
farklı olarak, bu çalışmada kabuk rengi en koyu olan yumurtaların kuluçka randımanı
en yüksek çıkmıştır.
63
Bu çalışmanın sonuçları; kuluçkalık yumurta ağırlığının civciv çıkım canlı ağırlıkları
üzerine etkisinin olduğu ve daima hafif yumurtalardan hafif, ağır yumurtalardan ağır
civcivlerin çıktığını belirten araştırmacıların bulguları ile benzerlik göstermektedir
(Yıldırım ve Yetişir, 1998; Özcan ve ark., 2001; Witt de ve Schwalbach, 2004;
Nazlıgül ve ark., 2005; Çağlayan ve ark., 2009; Testik ve Köfteci, 1989). Yumurta
ağırlığının civciv çıkım ağırlığı üzerine olan istatistikî etkisi 2. haftadan sonra kayıp
olması; Yumurta ağırlığının gelişme performansına etkisinin kesime kadar devam
ettiğini belirten Nazlıgül ve ark. (2005), Proudfoot ve Hulan (1981), Petek ve ark.,
(2003)’dan farklı olarak canlı ağırlık üzerine etkisinin olmadığını belirten Testik ve
Köfteci (1989) ve Yıldırım ve Yetişir (1998)’in sonuçları ile benzerlik göstermektedir.
Kuluçkalık yumurta renginin etlik piliçlerin canlı ağırlık artışları üzerine etkisi birinci
haftadan kesim yaşına kadar devam etmiştir. Koyu kabuk rengine sahip yumurtalardan
elde edilen hayvanların canlı ağırlıkları daima istatistiki olarak yüksek çıkmıştır. Bunun
muhtemel sebepleri, daha koyu yumurta kabuk rengine sahip hayvanların hastalık ve
streslere daha dayanıklı olduğu ve koyu kabuk rengine sahip yumurta kabukları
üzerinde bakteri gelişiminin daha az olmasıdır (Mertens ve ark., 2009; Ishikawa ve
ark., 2010).
Kuluçkalık yumurta ağırlığının yaşama gücü üzerine etkisini araştıran çalışmalarda;
Tullett (1987) kuluçkalık yumurta ağırlığının yaşama gücü üzerine etkisinin
olmadığını,
Petek ve ark. (2003) hafif yumurtalardan çıkan civcivlerin yaşama
gücünün yüksek olduğunu, Nazlıgül ve ark. (2005) ise hafif ve ağır yumurtalardan
çıkan civcivlerin yaşama gücünün orta ağırlıktaki yumurtalardan çıkan civcivlere göre
daha iyi olduğunu bildirmiştir. Bu çalışmada hafif ve ağır yumurtalardan elde edilen
civcivlerin yaşama güçlerinin diğer gruplardan yüksek olması bakımından Nazlıgül ve
ark., (2005)’nın sonuçlarına, yumurta ağırlığının yaşama gücü üzerine etkisinin
önemsiz çıkması bakımından ise Tullett (1987) ‘in bulduğu sonuçlara benzemektedir.
Koyu kabuk rengine sahip yumurta yumurtlayan hayvanların daha fazla antioksidan
kapasitesine sahip olması ve bu özellikleri kuluçkadan çıkan civcivlere aktarmalarından
dolayı, daha sağlıklı ve strese dayanıklı hayvanlar elde edildiğini belirtilmesine (Kaur
ve ark., 2003; Morales ve ark., 2006; Ishikawa ve ark., 2010) rağmen, bu çalışmada
64
kuluçkalık yumurta kabuk renginin etlik piliçlerin yaşama gücüne etkisi önemsiz
bulunmuştur.
Bunun muhtemel sebebi daha koyu yumurta kabuk rengine sahip
guruptan çıkan hayvanların canlı ağırlığının diğer guruplardan daha yüksek olmasıdır.
Kuluçkalık yumurta kabuk renginin yem değerlendirme oranlarına etkisi de önemsiz
bulunmuştur. Bu sonuçlar kuluçkalık yumurta ağırlığının yem değerlendirme oranları
üzerine etkisinin önemsiz olduğunu belirten Tullett (1987), Petek ve ark., (2003) ve
Witt de ve Schwalbach (2004)’ın sonuçları ile benzerlik göstermektedir.
Kuluçkalık yumurta ağırlığı sıcak karkas ve soğuk karkas ağırlıkları üzerine etkisi
istatistikî olarak önemli çıkmıştır. Orta ağırlıktaki yumurtalardan çıkan piliçlerde sıcak
ve soğuk karkas randımanının daha iyi olduğu gözlemlenmiştir. Ancak kuluçkalık
yumurta ağırlığının etlik piliçlerde göğüs, but, kanat, sırt ve boyun ağırlıklarına
etkisinin olmadığı saptanmıştır. Kuluçkalık yumurta kabuk renginin etlik piliçlerin
sıcak ve soğuk karkas ağırlığına, göğüs, but, kanat, sırt ve boyun ağırlıklarına etkisinin
önemli olmadığı tespit edilmiştir.
Etlik piliçlerde göğüs etinin daha iyi işlenmesinde açık et renginin daha iyi olduğu
belirtilmektedir ( McCurdy ve ark., 1996; Owens ve ark., 2000). Etlik piliçlerde et
rengi ile et pH’sı yakından ilişkilidir ve et pH’ sının düşük olması hayvan kesim öncesi
refahının daha iyi olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilmektedir (Castellini ve
ark., 2002). Bu çalışmada kuluçkalık yumurta ağırlığının ve kabuk renginin etlik
piliçlerin et pH’sı ve et rengi üzerine istatistiki bir etkisi saptanmamıştır.
Aynı şekilde iç organ ağırlıkları refah göstergesi olarak alınabilir. Bu çalışmada gerek
yumurta ağırlığının gerekse yumurta kabuk renginin etlik piliçlerin iç organ (kalp,
karaciğer, dalak ve abdominal yağ) ağırlıklarını etkilemediği gözlemlenmiştir.
Etlik piliçlerde kan bileşenlerini genotip, yem, iklim, yetiştirme sistemi, yaş, fizyolojik
durum etkilemektedir (Meluzzi ve ark., 1992). Ayrıca etlik piliçlerde fizyolojik refah
göstergesi olarak kan bileşenleri de kullanılabilmektedir
Kettlewell,
1998).
Kuluçkalık
yumurta
ağırlığı
ve
(Faure,1981; Mitchell ve
kabuk
renginin
kan
65
parametrelerinden glikoz ve total kolesterol düzeyini etkilemediği, ancak kan trigiliserit
düzeyini etkilediği gözlemlenmiştir.
Sonuç olarak hafif yumurtaların 18. gündeki yumurta ağırlık kayıplarına, ağır
yumurtaların civciv çıkım ağırlıklarına, orta ağır yumurtaların ise çıkış gücüne, kuluçka
randımanına, sıcak karkas randımanına ve soğuk karkas randımanına olumlu etkileri
gözlemiştir. Kuluçkalık yumurta kabuk rengi olarak koyu kabuk renkli yumurtaların
döllülük oranına, çıkış gücüne, kuluçka randımanına, yumurta kabuk kalınlığına ve
etlik piliç canlı ağırlık artışına olumlu etkileri saptanmıştır. Bu nedenle orta ağırlıktaki
yumurtaların ve koyu kabuklu yumurtaların damızlık sürülerde bir seleksiyon ölçütü
olarak ele alınabilir. Ayrıca yumurta kabuk renginin etlik piliçlerdeki performans ve
stres indikatörlerine etkisini belirleyecek çalışmaların yürütülmesi gerekmektedir
66
KAYNAKLAR
Anonim, 1989. Türk Standartları- Tavuk gövde eti parçalama kuralları, T.S.E.,
Ankara.
Abiola, S. S., Meshioye, O. O., Oyerinde, B. O. ve Bamgbose, M. A., 2008. Effect of
egg size on hatchability of Broiler Chicks. Arch. Zootec. 57 (217), 83-86.
Altan, Ö., 1995. Kuluçkalık yumurta özelliklerinin kuluçka sonuçlarına ve civciv
gelişimi üzerine etkileri. VI. Hayvancılık ve beslenme sempozyumu’ 95, 33-40,
Konya.
Altan, A., Bayraktar, H. ve Önenç, A., 2001. Etlik Piliçlerde sıcak stresinin et rengi
ve ph’ı üzerine etkileri. Hayvansal Üretim Dergisi 42 (2), 1-8.
Bek, Y. ve Efe, E. 1989 Araştırma deneme metotları I. Çukurova Üniversitesi Ziraat
Fakültesi. Ders Kitabı. No: 71. Adana.
Bochno, R., Murawska, D., ve Brzostowska, U., 2006. Age-related changes in the
distribution of lean fat with skin and bones in goose carcasses. Poultry Science,
85, 1987- 1991.
Butcher, G. D. and Miles, R. D., 1995. Miles. Factors causing poor pigmentation of
brown-shelled eggs. Cooperative Extension Service Fact Sheet VM94. Inst.
Food and Agriculture. Science., Univ. Florida, Gainesville.
Castellini, C., Mugnai, C. ve Dal Bosco, A., 2002. effect of organik production systems
on broiler carcass and meat quality. Meat Science., 60, 219-225.
Çağlayan, T., Garip, M., Kırıkçı, K. ve Günlü, A., 2009. Effect of egg weight on chick
weight, egg weight loss and hatchability in rock partridges (A. graeca). Ital.
Journal Animal Science. vol. 8, 567-574.
Çelebi, Ş., 2003. Yumurta tavuk rasyonlarına hayvansal ve bitkisel yağ ilavesinin
performans, yumurta kalitesi ve yumurta sarısı yağ asidi kompozisyonu üzerine
etkileri. Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitisü, Erzurum
Demir, E. ve Şekeroğlu, A., 2000. Ekstrüde tam yağlı soya, fermakto ve yucca
ekstraktının etlik piliçlerdeki etkileri. Tavukçuluk araştırma dergisi, 2 (2), 3135.
Dere, S., Inal, S., Caglaya, T., Garip, M ve Tilki, M., 2009. The effect of parent age,
egg weight, storage lenght and temperature on fertility and hatchability of
japanese quail (Coturnix Coturnix Japonica) eggs. Journal of Animal and
Veterinary Advances 8 (7), 1289-1291.
Elibol, O. ve Brake, J., 2008. Effect of egg weight and position relative to ıncubator
fan on broiler hatchability and chick quality. Poultry Science 87, 1913–1918
Erensayın, C., 1991. Tavukçuluk. Dizgi baskı: 72,Cilt 1, Ankara
Faure, J.M., 1981. Bitirectional selection for open feild activity in young chickens.
Behav. Gen. 11, 135-144.
Güneş, N., Polat, Ü. ve Petek, M., 2002. Alternatif barındırma sistemlerinde
yetiştirilen piliçlerin biyokimyasal kan parametrelerindeki değişikliklerin
incelenmesi. Uludag Univ. J. Fac. Vet. Med. 21, 39-42
Hassan, S. M., . Siam, A. A., Mady, M. E. ve Cartwright, A. L., 2005. Egg storage
period and weight effects on hatchability of ostrich (Struthio camelus) eggs.
Poultry Science 84, 1908–1912
Ingram, D.R., Hatten III, L.F. ve Homan, K.D., 2008. A study on the relationship
between eggshell color and eggshell quality in commercial broiler breeders.
International Journal of Poultry Science 7 (7), 700-703
67
Ishikawa, S., Suzuki, K., Fukuda, E., Arihara, K., Yamamoto, Y., Mukai, T. ve Itoh,
M., 2010. Photodynamic antimicrobial activity of avian eggshell pigments.
FEBS Letters 584, 770–774
Kamanlı, S., Durmuş, İ. ve Aygören, H. 2009., Farklı sıcaklık ve sürelerde uygulana
ön ısıtmanın kuluçka özellikleri üzerine etkisi. Tavukçuluk Araştırma Dergisi. 8
(1), 20-22
Kaur, H., Hughes, M. N., Green, C. J., Naughton, P., Foresti, R. ve Motterlini, R., 2003
Interaction of bilirubin and biliverdin with reactive nitrogen species. FEBS Lett.
543, 113–119.
Kennedy, G. Y. ve Vevers, H. G., 1973. Eggshell pigments of the Araucano fowl.
Comp. Biochem. Physiol. 44B, 11–35.
Kennedy, G. Y. ve Vevers, H. G., 1976. A survey of avian eggshell pigments. Comp.
Biochemical Physiology 55B, 117–123.
McCurdy, R.D., Barbut, S. ve Qinton, M., 1996. Seasonal effect on pale soft exudative
(PSE) occurence in young turkey breast meat. Food Res. Int., 29, 363-366.
Meluzzi, A., Primiceri, G., Giordina, R. Ve Fabris, G., 1992. Determination of blood
contituents reference values in broilers. Poultry Science 71, 337-345.
Mertens, K., Vaesen, I., loffel, J., Kemps, B., Kamers, B., Perianu, C,. Zoons, J.,
Darius, P., Decuypere, E., Baerdemaeker, De J. ve De Ketelaere, B., 2009. The
transmission color value: A novel egg quality measure for recording shell color
used for monitoring the stress and health status of a brown layer flock. Poultry
Science 89, 609–617
Mitchell ve Kettlewell., 1998. physological stres and walfare of broiler chickens in
transit: solutions not problems. Poultry Science. 77, 1803-1814
Morales, J., Sanz J. J., ve Moreno, J., 2006. Egg colour reflects the amount of yolk
maternal antibodies and fledging success in a songbird. Biol. Lett. 2, 334–336
Moreno, J., Osorno, J. L., Morales, J., Merino, S. ve Toma´s, G., 2004. Egg colouration
and male parental effort in the pied flycatcher Ficedula hypoleuca. J. Avian
Biol. 35, 300–304.
Nazlıgül, A., Türkyılmaz M.K. ve Bardakçıoğlu, H. E., 2005. Effects of hatchıng egg
weıght on hatchıng chıck weıght, posthatchıng growth performance and
lıveabılıty ın japanese quaıls (Coturnix coturnix japonica). İstanbul Üniv. Vet.
Fak. Derg. 31 (2), 33-40.
Owens, C.M., Hirscler, E.M., Mckee, S.R., Martinez-Dawson, R. ve Sams, R.A.,2000.
The characterization and incidence of pale, saft, exudative turkey meat in
commercial plant. Ploult. Sci., 79, 553-558
Özdamar, K., 1999. Paket programlar ile istatiksel veri analizi I. Kaan Kitabevi 2.
baskı.
Özcan. M., Ekiz, B. ve Güneş, H., 2001. Japon bıldırcınlarında (coturnix coturnix
japonica) gruplandırılmış yumurta ağırlığı ve çıkım ağırlığının büyüme
performansı üzerine etkileri. İstanbul Üniv. Vet. Fak. Derg. 27 (2), 577-584.
Özen, N., 1989. Tavukçuluk. Samsun Ondokuz Mayıs Üniv. Ziraat Fak. Ders Kitabı,
Yayın No 48. s. 28-33.
Petek, M., Baspinar, H. ve Ogan, M., 2003. Effects of egg weight and length of storage
on hatchability and subsequent growth performance of quail. South African
Journal of Animal Science 33 (4).
Proudfoot, F.G. ve Hulan, H.W., 1981. The influence of hatching egg size on the
subsequent of broiler chickens. Poult. Sci., 60, 2167-2170.
68
Roberts, J.R. ve Nolan, J.V., 1997. Egg and eggshell quality ın five strains of
laying hen and the effect of calcium source and age, p. 38-44. In: J. Kijowski
and J. Pikul (Editors) Eggs And Egg Products Quality, Proceedings Of The VII
European Symposium On The Quality Of Eggs And Egg Products, 21-26
September, Poznan, Poland, 366 p
Sarıca, M., Camcı, Ö. ve Selçuk, E., 2003. Bıldırcın, Sülün, Keklik, Etçi Güvercin ve
Devekuşu Yetiştiriciliği. OMÜ. Ziraat Fakültesi Ders Kitabı. No:4 Genişletilmiş
III. Baskı. Samsun.
Sarıca, Ş. ve Alarslan, Ö.F., 2000. Ekstrüze Arpa Ağtrlıklı Rasyonlara Enzim İlavesi ve
Peletleme İşleminin Broiler Beslenmesinde Performans ve Karkas Randımanı
Üzerine Etkileri. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Schwartz, S. W., Raux, A.,. Schacter, B. A., . Stephenson, B. D. ve Shoffner. R. N.,
1980. Loss of hereditary uterine protoporphyria through chromosomal
rearrangement in mutant Rhode Island Red hens. Int. J. Biochem. 12,935–940.
Shafey, T.M., Ghannam, M.M., Al-Batshan, H.A. ve Al.Ayed, M.S., 2004. Effect of
pigment intensty and region of eggshell on the spectral transmision of light that
passes the eggshell of chickens. International Journal of Poultry Science 3 (3),
228-223.
Shafey, T.M., Al-Batshan, H.A., Ghannam, M.M. ve Al-Ayed, M.S., 2005. Effect of
intensity of eggshell pigment and illuminated incubation on hatchability of
brown eggs. British Poultry Science 46 (2), 190–198
Shanawany, M.M., 1987. Hatching weight in relation to egg weight in domestic birds.
World Poultry Science Journal. 45, 107-115.
Solomon, S. E., 1987. Egg shell pigmentation. In Egg Quality Current Problems And
Recent Advances (ed. R. G. Wells & C. G. Belyavin), pp. 147-158. London:
Butterworths.
Stocker, R., Yamamoto, Y., McDonagh, AF., Glazer AN. ve Ames, B.N., 1987.
Bilirubin is an antioxidant of possible physiological importance. Science 235,
1043–6.
Testik, A. ve Köfteci, S., 1989. Etlik piliçlerde yumurta ağırlığının kuluçka sonuçları
ve piliçlerin gelişmesine olan etkileri üzerine bir araştırma. Ç.U. Ziraat
Fakültesi Dergisi, 4 (2), 57-64
Toplu, H. D. O., Fidan, E. D., ve Nazlıgül, A., 2007. Japon bıldırcınlarında kuluçkalık
yumurta ağırlığı ve depolama süresinin kuluçka özellikleri ve civciv çıkış
ağırlığı üzerine etkileri. Erciyes Üniv. Vet. Fak. Derg. 4(1), 11-16
Tullet, S.G., 1987. Factors that determine the size of the day-old chick. Technical note.
T87. Scottish Agricultural College. ISSN No : 0142 76 95.
Türkoglu, M., Arda, M., Yetişir, R., Sarıca, M. ve Erensayın, C., 1997. Tavukçuluk
Bilimi. Otak-Form Ofset, samsun. ISBN: 975-94647-0-5.
Uluocak, A., 1991. Çukurova’da hayvansal üretimde yeni bir kaynak bıldırcın.
Çukurova 1.Tarım Kongresi, 421–427, Adana.
Witt de, F. ve Schwalbach, L.M.J., 2004. The effect of egg weight on the hatchability
and growth performance of new hampshire and rhode ısland red chicks. South
African Journal of Animal Science, 34 (2).
Yıldırım, İ. ve Yetişir, Y., 1998. Japon bıldırcınlarında (coturnix coturnix japonica)
kuluçkalık yumurta ağırlığı ve ebeveyn yasının civciv çıkış ağırlığı ve 6. hafta
canlı ağırlığı üzerine etkileri. Tr. J. of Veterinary and Animal Sicences 22, 315319.
69
Zhang, L.C., Ning, Z.H., Xu, G.Y., Hou Z.C. ve Yang1, N., 2005. Heritability and Genetic
and Phenotypic Correlations of Egg Quality Traits in Brown-Egg Dwarf Layers.
Poultry Science 84, 1209–1213
70
ÖZGEÇMİŞ
Kişisel Bilgiler
Adı Soyadı
Doğum Yeri ve Tarihi
Medeni Hali
Yabancı Dili
Telefon
e-mail
: Mustafa DUMAN
: Niksar/1984
: Bekar
: İngilizce
: +905452575434
: [email protected]
Derece
Eğitim Birimi
Mezuniyet Tarihi
Lisans
Ankara Üniversitesi Veteriner
Fakültesi
Turhal Anadolu Lisesi
2008
Lise
2002
Download

ETÇİ EBEVEYNLERİN YUMURTA KABUK RENGİ ve YUMURTA