Trakeostomi Bakımı
AMAÇ
Hastanın hava yolunun açık tutulması, hava yolunda yeterli nem ve gaz
alışverişinin sağlanması, patojen mikroorganizmaların trakeo- bronşiyal alana girişinin önlenmesi, trakeostomi çevresinde meydana gelebilecek doku
sertleşmesinin önlenmesi ve optimal fiziksel rahatlığın sağlanmasıdır.
TEMEL İLKELER
Tanımlar
Trakeotomi: Akut durumlarda hava yolu açıklığının sağlanması amacıyla, trakea ön duvarında trakeanın 2- 3. veya 4. halkasının insizyonu ile
cerrahi açıklık oluşturulmasıdır. Yabancı cisim, travma veya enfeksiyonlara
bağlı üst hava yolu tıkanıklıklarında uygulanır.
Trakeostomi: Trakeadaki ostiumun cilde ağızlaştırılmasıdır. Trakeostomi baş ve boyun cerrahisi sonrası hava yolunun sürdürmek, inatçı akciğer
sekresyonlarını kontrol etmek, larengial travma ya da larengial kanser cerrahisi sonrası havayolunu yeniden yapılandırmak, tedavisi güç uyku apnesi
obstrüksiyonlarını tedavi etmek, uzun süre mekanik ventilasyon sağlamak
ve bu hastalarda oral alımı ve konuşmayı sürdürmek amaçlı yapılır.
Dikkat Edilecek Noktalar
• Trakeostomi tüpü ameliyatı sonrası ilk 12-24 saatte kanama riski açısından hasta yalnız bırakılmamalıdır.
• Trakeostomi tüpü ameliyattan sonra kalıcı açıklığın oluşması için 3- 5
gün dış kanül değiştirilmeden yerinde bırakılmalıdır.
145
Hemşirelik Bakım Standartları
• Trakeostomi kanülü yarı kritik bir malzeme olduğundan Enfeksiyon
Kontrol Komitesi’nin önerileri doğrultusunda yüksek düzey dezenfektan ile dezenfekte edilmelidir.
• Trakeostomi iç kanülü ameliyat sonrası ilk üç gün içinde 2- 3 saat arayla,
sonraki dönemde günde iki kere temizlenmeli, bağ değişimi ise kirlendikçe yapılmalıdır.
• Trakeostomi kanülünün sekresyon/ pıhtı ile tıkanması önlenmelidir.
• Cuff balon jimnastiği; balonlu (cuff’ lı) trakeostomi tüplerinde trakeada
iskemiyi önlemek için hekimin önerdiği şekilde ya da iki saatte bir balonun havası boşaltılıp 15 dk sonra tekrar şişirilir. Balonların havası boşaltılmadan önce mutlaka aspirasyon işlemi yapılmalı ve cuff basıncı bakım
öncesi ve sonrası kontrol edilmelidir.
• Trakeitis ve skar dokusunu oluşmasını önlemek için trakeostomili hastanın bulunduğu oda ısısı mümkün olduğunca 24oC ve odanın nem oranı
% 60- 90 olmalıdır.
• Trakeotomi/ trakeostomi ürünleri hastane Enfeksiyon Kontrol Komitesi’nin
önerilerine göre dezenfekte edilmeli ve etilenoksit ile steril edilen silikon
ya da plastik tüpler gazı absorbe ettikleri için kullanılmamalıdır.
• İşlem öncesi;
Hastanın solunum tipi ve sayısı değerlendirilmelidir. Akciğer sesleri dinlenmeli; siyanoz, hipoksi yönünden hasta gözlenmeli, oksijen satürasyon
düzeyine bakılmalı, oksijen tedavisi gerekli ise hastanın doğru oksijen miktarını ve nemlendirilerek alıp almadığı kontrol edilmelidir.
a. Trakeostomi bölgesi sekresyon, kızarıklık, şişlik, akıntı açısından gözlenmeli ve değerlendirilmelidir.
b. Bakım için hastanın işbirliği yapabilme düzeyi değerlendirilmelidir.
c. Enfeksiyon açısından hastanın vücut ısısı değerlendirilmelidir.
• Tüp değişimi sırasında hastada boğulma hissi, öksürme ve morarma
oluşabilir. Bu nedenle işlem sırasında hasta solunum açısından sık sık
değerlendirilmelidir.
• Bakım sırasındaki işlemlerde cuff uzantısının reentübasyonlara neden
olabileceği için kesilmemesine dikkat edilmelidir.
• İşlem sonrası;
Mutlaka akciğer ve solunum sesleri dinlenmeli,
Hasta hipoksi yönünden gözlenmeli,
Oksijen satürasyon düzeyine bakılmalıdır,
Tüpün pozisyonu ve derinliği değerlendirilmelidir,
İşlem sonrası ağız bakımı verilmelidir.
146
Trakeostomi Bakımı
• Trakeostomi dış kanülü, sadece gerekli olduğunda değiştirilmeli ve değiştirilirken temiz önlük giyilmeli, aseptik teknik kullanılmalıdır. Takılan
trakeostomi kanülü steril veya dezenfekte edilmiş olmalıdır.
• Trakestomi kanülü çevresine antimikrobiyal topikal pomad kullanılmamalıdır.
İŞLEM BASAMAKLARI
Not: İşlem sırasında kullanılacak malzemelere kitap sonu Ek-1’de yer verilmiştir.
İç Kanülün Steril Olarak Değiştirilmesi
1. Eller el yıkama standardına göre yıkanır.
2. Malzemeler tam olarak hazırlanır, kolay ulaşılabilecek alana yerleştirilir.
3. İşlem hastaya açıklanır, hastadan izin alınır.
4. Hastanın mahremiyetine özen gösterilir, oda kapısı kapatılır, ziyaretçiler
çıkarılır, perde/ paravan çekilir.
5. Hastanın trakeostomi bakımı ihtiyacı değerlendirilir.
6. Hastada ağrı değerlendirilmesi yapılır, hastanın ağrısı varsa işlem öncesi
hekim istemine göre ağrı kesici yapılabilir.
7. Hastanın bilinci açıksa yarı oturur pozisyon verilir, koruyucu örtü hastanın göğsü üzerine yerleştirilir. Bilinci kapalı hasta lateral pozisyona
getirilmeli, yüzü hemşireye dönük olmalıdır.
8. Eldiven giyilir, maske ve gözlük takılır.
9. Gerekli ise trakeal aspirasyon yapılır.
10. Dış kanülünün altındaki kirli pansuman çıkarılır ve atılır.
11. Trakeostomi bölgesi kızarıklık, ödem, sekresyon özelliği ve kanama yönünden değerlendirilir.
12. Eldivenler, gözlük ve maske çıkarılır ve eller el yıkama standardına göre
yıkanır.
13. Steril malzeme seti steril tekniğe dikkat edilerek hazırlanır. Setin içindeki kaplardan birine serum fizyoljik (SF), diğerine uygun dezenfektan
solüsyon koyulur.
14. Steril eldiven giyilir.
15. Dezenfektan solüsyon ıslatılmış aplikatörlerle kanülün dıştan görünen
bölümü kurumuş sekresyonlardan temizlenir.
16. Steril distile suyla ıslatılmış pamuklu aplikatörlerle stoma çevresi temizlenir.
147
Hemşirelik Bakım Standartları
17. Temizlenen bölge steril spançlarla kurulanarak bölgenin nemi alınır.
18. Hastada takılı olan iç kanülü çıkartmak için saat yönünün tersine 90 derece çevirerek kilidi açılır.
19. İç kanül yavaşça dışa doğru çekip çıkarılır. Kirli iç kanül tek kullanımlık
ise kirli poşetine atılır. İç kanül metalse ince fırçayla fırçalanır, kanülün
içi ve dışı temizlenir. Daha sonra enfeksiyon kontrol komitesi önerilerine
göre yarı kritik alet dezenfeksiyonu için seçilen uygun bir dezenfektan
solüsyonu içeren kaba bırakılır.
20. İşlem sırasında eldiven kontamine olmuş ise eldiven çıkarılmalı yeniden
steril eldiven giyilmelidir.
21. Dezenfektan solüsyon ile ıslatılmış aplikatörler ya da gazlı bezlerle dış
kanülün kurumuş sekresyonları silinir.
22. Stoma çevresindeki sekresyonlar SF ile ıslatılmış aplikatörler/ gazlı bezlerle temizlenir. Silme işlemi merkezden dışa doğru dairesel şekilde, tek
bir hareketle ve stomanın 5- 10 cm uzağına kadar yapılmalıdır.
23. Temizlenen bölgenin nemi steril spançlarla kurulanarak alınır.
24. İç kanül dezenfektan solüsyonlu kaptan Enfeksiyon Kontrol Komitesi’nin
önerdiği süre dolduktan sonra alınır, SF ile durulanıp steril gaz spançlarla kurulanır.
25. İç kanül dış kanülün içine sokularak, saat yönünde 90 derece çevirerek
iç kanül hastaya yerleştirilir.
Cuff’lı dış tüp ve şişirme tübü
Cuff
Dış kanül
İç kanül
Şekil 1. Trakeostomi Kanülü (iç ve dış)
Kaynak: Wilkinson JM, Treas LS. (2012). Pocket Skills Nursing, What Are You Need to Know Now.
F.A. Davis Company, Philadelphia, p. 78.
148
Trakeostomi Bakımı
26. Cuff (balon) jimnastiği yaptırılır.
a. Tek ya da çift tespit balonunun şişkinliği kontrol edilir, enjektör ile
5- 10 ml hava vererek balon şişirilir. Balon şişkinliği dört saatte bir
kontrol edilir.
b. Çift balonlularda balonların şişkinliği dönüşümlü olarak değiştirilir.
27. Kirlenmiş olan trakeostomi bağının önce bir tarafı çözülüp temiz olan
bağ takılır. Aynı işlem diğer taraf için uygulanır (kanülün çıkma tehlikesine karşın trakeostomi bağlarını değiştirme işlemi iki kişi tarafından
yapılmalıdır).
28. Bağlar hastanın boynunun yan tarafında, bağ ile boyun arasında bir parmak girecek şekilde boşluk bırakarak bağlanır ve fazlalık uçlar makasla
kesilir.
29. Dış trakeostomi kanülünün ön plakasının altına temiz gazlı bez yerleştirilir (Bkz. Resim 1).
Resim 1. Trakeostomi Kanülünün Altına Temiz Gazlı Bez Yerleştirilmesi
Kaynak: Annesi SM. (2005). Brunner and Suddarth’s Textbook of Medical-Surgical Nursing.
Lippincott Williams Wilkins, 10th Edition, p. 614.
30. Göğüs üzerindeki koruyucu önlük ve tek kullanımlık malzemeler çıkarılır, atılır.
31. Eldivenler çıkarılır ve eller el yıkama standardına göre yıkanır.
32. Yapılan işlem, gözlemler ve bulgular kayıt edilir.
149
Hemşirelik Bakım Standartları
Kaynaklar
1. Akça Ay F. (2013). Sağlık Uygulamalarında Temel Kavramlar ve Beceriler. Nobel Tıp
Kitabevleri, 4. Baskı, s. 550- 551.
2. Akyolcu N, Kanan N, Aksoy G. (2011). Cerrahi Hemşireliği Uygulama Rehberi.
İstanbul Tıp Kitabevi, s. 52- 59.
3. Alcan Z, Aksoy A, Civil B ve ark. (2011). Hemşirelik Hizmetleri Işığında Hastane
Süreçleri. Nobel Tıp Kitabevleri, s. 292-296.
4. Aştı TA, Karadağ A. (2011). Klinik Uygulama Becerileri ve Yöntemleri, Nobel Kitabevi.
s. 841- 848.
5. Danış B, Nurülke B, Dindar B. (2008). Hemşirelik Bakımında Kalite. Meta Basım
Matbaacılık Hizmetleri, 2. Baskı, İzmir. s. 95- 96.
6. Jane C. Rothroch /Alexander’s. (2011). Care of The Patient in Surgery. ELSEVIER
(Mosby), 14th Edition, p. 129-133.
7. Lynn P, LeBon M. (2011). Skill Checklists for Taylor’s Clinical Nursing Skills A Nursing
Process Approach. Third Edition, p. 310- 312.
8. Sabuncu N, Akça Ay F. (2010). Klinik Beceriler Sağlığın Değerlendirilmesi Hasta
Bakım ve Takibi. Nobel Tıp Kitabevleri, s. 512- 523.
9. Türk Hastane İnfeksiyonları ve Kontrolü Derneği (2008). Sağlık Hizmeti ile İlişkili
Pnömoninin Önlenmesi Kılavuzu. Hastane Enfeksiyonları Dergisi 12(2), s. 6- 7.
Hazırlayanlar
Uzm. Hem. Pınar AKÇAY (BUCH Hizmet İçi Eğitim Hemşiresi)
Uzm. Hem. Seçil BEYECE İNCAZLI (Güney Genel Sekreterliği Sağ. Bak. Hiz. Koor.)
Hem. Meryem GÜN (İKÇÜ Atatürk EAH Nöroloji Yoğun Bakım Sorumlu Hemşiresi)
Hem. Ayşe Gül GÜNAY (İKÇÜ Atatürk EAH Nöroloji Yoğun Bakım Hemşiresi)
Uzm. Hem. Esma GÜNEY KIZIL (Güney Genel Sekreterliği Sağ. Bak. Hiz. Koor.)
Hem. Dilek SOYDEMİR (Bozyaka EAH Gündüz Süpervizör Hemşiresi)
Hem. Özlem TÜRKMEN (İKÇÜ Atatürk EAH Nöroloji Yoğun Bakım Hemşiresi)
Danışman
Yrd. Doç. Dr. Gülay OYUR ÇELİK (İKÇÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği A.D.)
150
Download

Trakeostomi Bakımı - İzmir Güney Kamu Hastaneleri Birliği Genel