MİKROBİYOLOJİK ÖRNEKLERİN ALINMASI
ve
LABORATUVARA GÖNDERİLMESİ
Dr.Metekoray VURAL
Tıbbi Mikrobiyoloji Uzm.
KONU BAŞLIKLARI

Genel kurallar

Çeşitli Örnekler ile İlgili Örnek Alım Kuralları

Örneklerin Kabul Veya Red Edilmesi İle İlgili Kriterler
Mikrobiyolojik inceleme sonuçlarının klinik anlam taşıması
ve zamanında elde edilebilmesi için örnek seçimi,
alınması, laboratuvara ulaştırılması ve gerektiğinde
uygun koşullarda saklanması ile ilgili kurallara uyulması
son derece önemlidir. Bu işlemlerin uygun olduğu
örneklerde, kontaminasyon oranları daha az olmakta,
gerçek hastalık etkeninin izolasyon şansı artmaktadır.
Genel kurallar
Güvenlik önlemleri:

Örnek alımı sırasında mutlaka önlük giyilmeli, eldiven takılmalı,
gerektiğinde maske ve/veya gözlük ile yüz ve mukozalar
korunmalıdır.

Örnek alımında kullanılan kaplar güvenli olmalı, sızdıran veya ağzı
açık kaplarla örnek gönderilmemelidir.

Enjektör ile alınan örnekler steril bir tüpe aktarılarak laboratuara
gönderilmelidir.
Örnek alımı:

Örnek uygun teknikler ve malzeme kullanılarak etken
mikroorganizmanın en yüksek olasılıkla izole edilebileceği
anatomik bölgeden steril şartlarda alınmalıdır.

Normal flora ile kontaminasyondan kaçınılmalı ve bunun için
gerekli önlemler alınmalıdır.

Örnekler mikrobiyolojik incelemeler için yeterli miktarlarda
gönderilmelidir.
 Örnekler uygun taşıma kaplarında gönderilmelidir.
 Örnek kabına barkod mutlaka yapıştırılmış
olmalıdır.
Laboratuvara ulaştırma ve saklama koşulları:

Üremesi güç ve dış ortama duyarlı bakterilerin ölmesi

Normal flora üyelerinin aşırı çoğalıp patojen bakteri üremesini inhibe
edebilmesi

İdrar, balgam gibi kantitatif kültürlerde bakteri sayısının artmasından
dolayı
Kültür 1-2 saat içerisinde laboratuvara gönderilmelidir.

İşleme alınması gecikecek olan bir çok örneğin buzdolabında
saklanması gereklidir. ( BOS, genital sistem, göz, iç kulak
örnekleri( timpanosentez sıvısı ), steril vücut sıvıları ve kan
kültürleri hariç)

Soğutma işlemi, patojenlerin canlılığını ve göreceli sayılarını
korur. Bu, özellikle idrar ve balgam gibi semi kantitatif ve
kantitatif kültürler için önem taşımaktadır.

Genel olarak normal flora içeren örnekler +4⁰C de, steril
örnekler (BOS, steril vücut sıvıları v.b) ise oda ısısı veya
37⁰C’ de (idrar hariç) saklanmalıdır.

Bakteriyolojik inceleme için gönderilen örnekler 24 saatten
uzun süre saklanamaz.

Viral inceleme yapılacaksa en fazla 5 gün +4⁰C’ de
saklanmalıdır.
Taşınma süreleri genel olarak, örnek miktarı ile ilişkilidir.
Örnek az ise, 15-30 dk içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.
Laboratuvara
ulaşım gecikecekse veya örnek referans
laboratuvara gönderilecekse Stuart, Cary-Blair veya Amies
gibi steril transport ortamları kullanılmalıdır.

Transport sistemleri örneğin kurumasını önler, pH’nın
korunmasını sağlar, çok yavaş olarak çoğalmayı sağlar ve
anaerop ortam sağlar (anaeroplara özel olanlar)

Taşıma ortamlarında bakteriler 24-120 saat canlılıklarını
koruyabilirler. Örneklerin buzdolabında saklanması
bakterilerin canlı kalma olasılığını artırır.
Çeşitli Örnekler ile İlgili Örnek
Alım Kuralları
KAN KÜLTÜRÜ

En uygun zaman ateş ve döküntü gibi bulguların ortaya çıkmasından 3060 dakika öncesidir. Pratikte en uygunu, ateş yükselmeye başladığında
kültürlerin alınmasıdır.

Kan alınacak bölge önce batikonla, daha sonra % 70 lik alkolle iyice
temizlendikten sonra alınan kan, lastik tıkacı % 70 lik alkolle temizlenmiş
steril kan kültürü şişelerine aktarılır.

Kan kültürü şişesine kanın eklenmesinden hemen sonra şişe hafifçe altüst edilmelidir.
•
Kesinlikle çalkalama yapılmamalıdır.
•
Kültür şişesi hemen laboratuvara ulaştırılamayacaksa
oda ısısında(buzdolabı değil), varsa etüvde 24 saate
kadar bekletilebilir.
•
Kontaminasyon mu, enfeksiyon mu ayrımı için her
zaman iki şişe kan kültürü alınmalıdır.

Bir ven girişinden alınan kan kaç şişeye inoküle edilirse edilsin
tek bir kültür olarak değerlendirilir.

Akut sepsis hariç, 1 saatten daha kısa aralıklarla kan kültürü
alınmamalıdır.

48 saat sonra üreme olmazsa tekrarlanmalıdır.

Kataterden kaynaklanan bir infeksiyon düşünülmüyorsa kan
alımının kateterden yapılmasından kaçınılmalıdır.
 Erişkin hastalardan her damar içine girişte 8-10 ml kan
alınır.
 Çocuk hastalardan 1-3 ml arası kan almak yeterli olur.
 Hematolojik, biyokimyasal ve benzeri tetkikler
alınırken kan kültür örneği alınmaz. Çünkü çok amaçlı
alımlarda kontaminasyon riski artar.
İDRAR

Kültür amacıyla laboratuvarımıza en fazla gelen numune idrardır.

İdrar kültürü istenecek hastalarda, hastaların semptomu olup olmadığı istek
formunda belirtilmelidir.

Mikroorganizmalar daha konsantre olduğundan mümkünse
ilk sabah idrarı veya mesanede en az 3 saat beklemiş idrar
alınmalıdır.

Semptomatik hastalarda tanı için bir idrar örneği
yeterlidir.

Renal Tbc. şüpheli hastalarda ise birbirine takip eden
üç gün sabah idrarları alınmalıdır.
Orta akım idrar örneği;

İdrar örneği alınırken steril, geniş ağızlı kaplar kullanılmalı ve
kabın dışına bulaş önlenmelidir.

Kolonize olan mikroorganizmaların kontaminasyonunu
önlemek için üretra ağzına sabunla temizlik yapılmalıdır.

İlk gelen 10-15 ml idrarı tuvalete yaptıktan sonra 50-100 ml’yi
idrar kabına, son idrarı yine tuvalete yapar.
Sürekli idrar katateri;
 İdrar torbasının borusu klemplenerek idrar birikmesi sağlanır.

Kateterden örnek alınacak bölge batikon veya %70’lik alkolle
silinerek dezenfekte edilir.

Batikon kuruduktan sonra enjektör ile alınan idrar steril
kaplara alınarak laboratuvara gönderilir.

İdrar torbasında biriken veya foley sonda ucundan toplanan
idrar örneği mikrobiyolojik inceleme için uygun değildir.
Bebek/plastik torba ile;

Bebekte penis/vulva çevresi
iyice temizlenir.

Steril idrar toplama torbaları yapıştırılarak
sık sık izlenir. (30 dk içinde idrar toplanamazsa
yeni torba takılır)

Örnek bekletilmeden laboratuvara gönderilir.
Suprapubik aspirasyon;

Anaerobik idrar yolu enfeksiyonu şüphesinde,

Çocuklarda orta akım idrarı alınamadığı durumlarda,

Erişkinlerde kesin tanı konmak amacıyla
kullanılmaktadır.

Hastaya mesane dolana kadar su içirilmeli,
suprapubik bölge traşlandıktan sonra antiseptikle
silinmelidir.

İzole edilmesi istenen mikroorganizma bakteri ise 0,5- 1ml,
mantar ve mikobakteri ise 20ml, virüs ise 10-50ml idrar
toplanması gerekmektedir.

Alınan örnek 30 dk içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır. Eğer bu
süre uzayacaksa +4⁰C’ de 24 saatten fazla olmamak kaydıyla
saklanmalıdır.

Steril olmayan, kırık, kapağı iyi kapanmamış kaplarda
gönderilen örnekler kabul edilmez.
Gaita Örnekleri

Gaita örnekleri özellikle ishal başladıktan hemen sonra ve
antibiyotik tedavisi başlanmadan önce alındığında en yararlıdır.

Örnek kaplarının steril olması gerekmez.

5-10 ml (yaklaşık 2-4 gram) taze dışkı inceleme için yeterlidir.
Farklı birkaç tetkik türü istenmiş ise her biri için 2x veya 3x 5-10
ml miktarında örnek olmalıdır.

Kültür için alınan örnekler 2 saat içinde laboratuvara
gönderilmeli, bu sağlanamıyorsa 24 saati aşmayacak şekilde
buzdolabında(+4⁰C) saklanmalıdır. Örnek dondurulmamalıdır.
 Çok küçük çocuklar ve yoğun bakım hastaları gibi gaita
örneğinin kolaylıkla elde edilemediği durumlarda steril
eküvyon ile rektal sürüntü örnekleri alınarak incelenir.
 Parazit incelenmesinde örnek gaita, sıcaklığını
kaybetmeden 30 dk içerisinde laboratuvara
gönderilmelidir.
 Üç örnekte inceleme isteniyorsa, paraziter incelemelerde
48 saat, infeksiyöz ishallerde 24 saat süre geçmiş olmalıdır.
 Gaita kültürlerinde anaerobik inceleme yapılmaz.

Hastanede yatışının üzerinden 3 günden fazla zaman
geçmiş ve antibiyotik kullanan hastalardan rutin dışkı
kültürü istenmesi ve

Rutin dışkı kültürü için şekilli dışkı gönderilmesi red
kriterleridir (Salmonella ve Shigella diyare nedenidir)
ABSE/YARA

Tercih edilen örnek doku örneği veya aspirasyon materyalidir. Ancak bunu almak
her zaman mümkün olmamaktadır. Dolayısıyla laboratuvara en sık sürüntü
örnekleri gelmektedir.

Açık veya yüzeyel yaralarda, yara yüzeyi steril serum fizyolojikle temizlendikten
ve gerekirse debridman yapıldıktan sonra örnek steril eküvyonla yara ile sağlam
doku kenarından alınmalıdır.

Kapalı ve derin yaralarda, yüzey dezenfeksiyonu yapıldıktan sonra lezyon
tabanından aspirasyon yapılmalı ve alınan örnek enjektör ile gönderilmelidir.
 Çift örnek alınması tercih edilmelidir.
 Yüzeyel ve derin yara örnekleri oda sıcaklığında 2 saat
içerisinde laboratuvara gönderilmelidir.
 Zorunlu hallerde oda sıcaklığında 24 saat transport besiyeri
içerisinde bekletilebilir. Buzdolabında bekletilmemelidir.
SOLUNUM SİSTEMİ ÖRNEKLERİ
Boğaz

Abeslang ile dile hafifçe bastırılır.

Örnek almak için steril eküvyon posterior farenkse, tonsiler bölgeye ve
iltihaplı veya ülserleşmiş herhangi bir bölgeye sürülür.

Yanak, dil, uvula ve dudaklara sürmekten kaçınılmalıdır
Burun

Eküvyon burun deliklerinden içeri 2 cm kadar itilir. Nazal mukoza
üzerinde çevrilerek örnek alınır.

S.aureus taşıyıcılığı dışında burun kültürleri anlamlı değildir.
ALT SOLUNUM YOLU ÖRNEKLERİ
Balgam:
 Balgam alınmadan önce hasta ağzını su ile gargara yapmalı ve
çalkalamalıdır (orofaringeal flora ile kontaminasyonu azaltmak
için).
 1-2 saat öncesine kadar bir şey yememiş olmalıdır.
 Tükrük veya postnazal akıntı çıkarmaması konusunda hasta
uyarılmalı .
 Derin bir nefes aldıktan sonra steril kaba öksürerek örnek
vermesi gerektiği anlatılmalıdır
İndüklenmiş balgam (hasta balgam çıkaramıyorsa):

Islak diş fırçası kullanarak , ağız mukazası , dil ve diş etleri
fırçalandıktan sonra hastanın ağzı su ile çalkalanır.

Nebulizör (buhar makinesi) kullanarak, hastanın yaklaşık 20-30
ml, % 3-10'luk NaCl’den soluması sağlanır.

İndüklenen balgam steril kaplara alınır

Solunum yolu örnekleri oral floranın aşırı gelişimini
azaltmak için mümkün olduğunca çabuk laboratuvara
ulaştırılmalıdır (2 saat)

Örnekler transport besiyerlerine alınmışsa bakteriyel
örnekler oda sıcaklığında, viral örnekler 4-8⁰C de 24
saat bekletilebilir.
Kod No:
Yayın Tarihi:11/12/2013
Revizyon Tarihi/ No: …./…..
Sayfa No:1 /1
TÜBERKÜLOZ LABORATUVARI NUMUNE
İSTEM FORMU
Birim/Bölüm:
Erzurum Halk Sağlığı Laboratuvarı
HASTA KİMLİK BİLGİSİ
TC Kimlik No
Yaş / Cinsiyet
Meslek
Adı - Soyadı
Baba Adı
Adres / Telefon
HASTALIK BİLGİSİ
Tanı tarihi:
Hasta daha önce Mycobacterium
tuberculosis tanısı almış mı?
Evet
Hayır
Hasta daha önce Atipik Mikobakteri
tanısı almış mı?
Evet
Hayır
Tanı tarihi:
Hasta tedavi altında mı?
Evet
Tedavi başlama tarih
Laboratuvar
Klinik
Radyoloji
Laboratuvar
Tanı tipi
Klinik
Radyoloji
Kullandığı antitüberküloz ilaçları
Tanı tipi
Hayır
İstem
SUT Kodu
905.760
906.160
906.170
906.180
908.991
906.150
Örnek Türü
Balgam
BOS
Sürüntü Örneği
Hastane/ Sağlık Merkezi Adı
Doktor Adı – Soyadı
Telefon / Faks
LABORATUVAR İSTEMİ
Boyalı Mikroskopik İnceleme (EZN)
Mikobakteri Kültürü (LJ besiyerinde)
Mikobakteri Kültürü (Üreme kontrollü – Otomatik Sistem)
*Mikobakteri Tür Tayini (Kart Test)
Real time PCR (M.tuberculosis ompleks DNA PCR)
* Birincil Seçenek Antitüberküloz İlaç Duyarlılık Testi
(Otomatik Sistem her biri: RIF, INH, EMB, SM)
ÖRNEK BİLGİSİ
Örnek alınma ta rihi:
/
/
Açlık Mide Sıvısı
İdrar
Aspirasyon Sıvıları
Steril Sıvılar (Perikard, plevra vb.)
Diğer
İmza / Kaşe
Laboratuvar Testlerine İlişkin Açıklamalar
1) Boyalı Mikroskopik İnceleme
a.
EZN (Erlich Ziehl Neelson) yöntemi ile ARB boyama yapılmakta,
b.
Sonuçlar en geç, örneğin laboratuvara ulaşmasından 24 saat sonra verilmektedir.
2) Mikobakteri Kültürü (LJ)
a. Konvansiyonel olarak Löwenstein Jensen (LJ) besiyerinde yapılmakta,
b. Sonuçlar en geç, örneğin laboratuvara ulaşmasından 42 gün sonra verilmektedir.(**)
c. Üreme şansını artırmak için eş zamanlı bir sıvı, bir de katı besiyerine ekim yapılması önerilmektedir.
3) Mikobakteri Kültürü ve Mikobakteri Tür Tayini (Otomatik Sistem)
a. Üreme kontrollü otomatize sıvı kültür sisteminde yapılmakta,
b. Sonuçlar en geç, örneğin laboratuvara ulaşmasından 42 gün sonra verilmektedir.
c. Üreyen mikobakterinin M.tuberculosis kompleks mi yoksa TDM (Tüberküloz Dışı Mikobakteri) mi olduğunun ayırt
edilebilmesi için kültür istemi ile birlikte Mikobakteri Tür Tayini istemi yapılması gerekmektedir.
4) Real time PCR ile M.tuberculosis kompleks araştırılması
a. M.tuberculosis kompleks DNA’sı real-time PCR tekniği ile çalışmakta,
b. Sonuçlar en geç, örneğin laboratuara ulaşmasından 3 gün sonra verilmektedir.
c. PCR gibi moleküler testlerin, tüberküloz tanısında tek başına kullanılması önerilmediğinden eş zamanlı olarak Boyalı
Mikroskopik İnceleme ve Kültür istemi yapılması önerilmekte,
5) Birinci Seçenek (Majör) Anti-tüberküloz İlaç Duyarlılık Testi
a. Üreme kontrollü otomatize sıvı kültür sisteminde Rifampisin (RIF, 1.0 µg), Izoniyazid (INH, 0.1 µg), Etambutol (EMB, 5.0
µg) ve Streptomisin (SM, 1.0 µg) için yapılmakta,
b.
Sonuçlar kültürde üreme olduktan sonra en geç 21 gün içerisinde verilmektedir.
* Bu testler, yalnızca kültür örneklerinden çalışılmaktadır.
** Löwenstein Jensen (LJ) kültüründe sonuç verme süresi 8 haftaya kadar sürebilmektedir.
BOS(Beyin Omurilik Sıvısı)

Alınacak BOS miktarı bakteri kültürü için 1 ml’den mantar ve ARB
kültürü için 2 ml’den az olmamalıdır.

BOS en geç 15 dakika içerisinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.

Laboratuvara gönderilmeyen örnekler oda ısısında bekletilmeli ve
bekleme süresi en fazla 24 saat olmalıdır.
STERİL VÜCUT SIVILARI
(asit, abdominal, safra, eklem, pericardial,
peritoneal, plevral, sinoviyal sıvı)

Olabildiğince fazla sıvı almaya çalışılmalıdır.

Örnek steril kapaklı tüpe en az 1 ml olmak üzere konulur.

15 dakika içinde örnek laboratuvara ulaştırılır.

Perikardiyal sıvı ve fungal kültür dışında olanlar 24 saat oda
ısısında saklanabilir.

Perikardiyal sıvı ve fungal kültür için örnekler +4°C’de saklanır.

Eğer bu sıvılardan hücre sayımı yapılacaksa 2 mL’lik miktar
EDTA’lı tüpe aktarılır ve laboratuvara analiz için gönderilir.
DİĞER
Genitoüriner Sistem Örnekleri

Genital örnekler çok sayıda normal flora üyesi bulunduran bölgeden
alındıkları için örnek seçimi ve alımı önem tasır.

Direkt mikroskobik inceleme ve kültür için sürüntü örnekleri farklı
eküvyonlarla yapılmalıdır.

Servikal ve endoservikal örnekler vajinal sekresyonla kontamine
edilmeden alınmalıdır.

Örnekler hızla laboratuvara ulaştırılmalı ve nakil besiyeri kullanılmalıdır.
Üretral akıntı:

Örnek alırken kadınlar jinekolojik pozisyonda, erkekler ayakta
olmalıdır.

Örnek özel eküvyonlarla alınır, uygun transport besiyeri içine
konulur.Üretradan örnek alırken hastanın son idrarını
yapmasından bu yana en az 1 saat geçmiş olması önemlidir.

Akıntı varlığında direkt akıntıdan örnek alınır, gözle görülen bir
akıntı yok ise ince swap üretra içine 2-3 cm kadar sokulduktan
sonra döndürülerek örnek alınır.
Vajen kültürü:
 Sekresyon ve akıntılar silinir.
 Vajinanın mukozal membranından steril eküvyonla
sekresyon alınır ve transport besiyerine konulur. Örnek
oda ısısında 24 saat saklanabilir.
Göz sürüntüsü:

Flora ile kontaminasyon olasılığı nedeniyle kornea örneklerinde
sürüntü yerine kazıntı örnekleri tercih edilmelidir, gram boyama
kazıntı örneklerinde daha iyi sonuç vermektedir.

Eküvyonla alınan sürüntü örneği ya hemen ekilmeli veya
transport besiyeri içine batırılıp laboratuvara gönderilmelidir.

Direkt inceleme ve kültür ayrı ayrı isteniyorsa iki ayrı örneğin
gönderilmesi gerekmektedir.
Kulak Sürüntü Örneği:

Transport besiyeri içeren steril tüpe yerleştirilmiş steril
eküvyon kullanılır.

Eküvyonla dış kulak yoluna girilir, eküvyon döndürülerek örnek
alınır, trasnport besiyeri içine batırılıp laboratuvara gönderilir.

Otitis mediada timpanosentez ile örnek alınmalıdır.
Katater Kültürü:

Santral kataterlerde enfeksiyon belirti ve bulgusu varsa katater
çevresindeki deri antiseptik ile temizlenir.

Katater aseptik olarak çıkarılır ve uzaklaştırılır ve 5 cm’lik distal
ucu steril kapaklı bir tüpe veya kaba konulur. Örnek 15 dk.
içinde laboratuvara ulaştırılır.

Bu süre içinde örnek oda ısısında bekletilir. Laboratuvara
gönderilemeyen örnekler en fazla 24 saat +4°C’de bekletilir.
Örneklerin Kabul Veya Red Edilmesi İle İlgili
Kriterler

Örneğin üzerinde barkod olmaması, barkotunun yanlış
basılması ya da yanlış kaplara yapıştırılmış olması

Örneğin uygun olmayan tüp veya kaba alınmış olması

Örneklerin laboratuvara uygun ısı koşullarında ulaşmamış
olması,

Örneklerin önerilen sürelerin dışında bekletilmiş olması

Bir başka materyalle kontamine örnekler (idrarın dışkı ile
karışmış olması gibi)

Örneğin yetersiz veya gerekenden fazla olması

Kırık, çatlak kap ile gönderilen örnekler, örneğin kap veya
enjektörün dışına sızmış olması

Steril kapla gönderilmesi gereken örneklerin steril olmayan
kapla gönderilmesi,

Örneğin aynı gün içerisinde aynı işlem için ikinci kez
gönderilmesi: (kan kültürleri hariç)

Mikrobiyolojik inceleme için örneklerin formalin içinde
gönderilmesi,

Mikobakteri incelemesi için 24 saat süre ile toplanan balgam
ve idrar gönderilmesi

Boyalı mikroskopik inceleme için örneklerin taşıma
besiyerinde gönderilmesi
Download

örnek alımı ve transfer