Dr. Fatih BİROL
IEA Baş Ekonomisti
İstanbul, 22 Aralık 2014
© OECD/IEA 2014
Küresel enerji sisteminde ciddi baskı
belirtileri
 Piyasalardaki mevcut sakinlik önümüzdeki zor yolu saklamamalı
 Orta Doğu’daki jeopoplitik gelişmeler gelecekteki petrol piyasaları
açısından şüpheler uyandırıyor
 Avrupa’nın doğal gaz arz güvenliğine ilişkin tartışmalar yeniden alevleniyor
 2015 yılında Paris İklim Zirvesi’ne yaklaşırken farklı sinyaller var
 Küresel CO2 salınımları yükselmeye devam ederken, en büyük
salgılayıcıların emisyonları artış yönünde
 550 milyar dolarlık fosil yakıt sübvansiyonları yenilenebilir kaynaklara
sağlanan sübvansiyonların dört katı büyüklüğünde
 Enerji verimliliği politikalarındaki ısrarların sonuçları görülmeye başlandı
 Küresel enerjideki değişimler enerji politikalarla mı yoksa “olayların”
mı sonucu olacak?
© OECD/IEA 2014
Küresel talebin değişen dinamikleri
Bölgeye Göre Enerji Talebi
Mtpe 10 000
Dünyanın geri kalanı
8 000
6 000
OECD
OECD
Çin
4 000
Dünyanın geri kalanı
2 000
Çin
1990
2000
2010
2020
2030
2040
Çin yavaşlarken, Hindistan, Güneydoğu Asya, Orta Doğu, Afrika’nın farklı bölgeleri ve
Güney Amerika küresel enerji talebindeki büyümenin lokomotifi olacak
© OECD/IEA 2014
Petrol
Doğal gaz
Zengin kaynaklar
Doğal gaz
Petrol
Hidro
Fosil Yakıtlar
Petrol
Rüzgar
Petrol
Petrol
Doğal
gaz
Güneş
Kömür
Son 5 yılda dünyadaki tüm petrol ve doğal gaz keşiflerinin % 30’u Sahra-altı Afrika’da
yapıldı; Bölgede hidro ve güneş başta olmak üzere çok büyük miktarda henüz
kullanılmayan bir yenilenebilir enerji potansiyeli var
© OECD/IEA 2014
Zengin kaynaklar ancak çok düşük üretim
Elektriğe erişimi olanların
nüfustaki payı
% 50’den fazla
% 50’den az
Milyon
Elektriğe erişimi olmayan nüfus
800
600
400
200
2012 2020 2025 2030 2035 2040
Elektrik sektöründe yatırım, bölgesel işbirliği ve doğal kaynakların ve gelirlerin daha
iyi yönetimi, Sahra-altı’nda daha parlak bir geleceğin en önemli üç koşulu
© OECD/IEA 2014
ABD enerji maliyetlerinde avantajlı
konumunu koruyor
Tüketicilere yansıyan enerji maliyetlerinin ağırlıklı ortalaması
$/tpe 2 000
1 500
2008
2013
1 000
2040
500
Avrupa
Birliği
Japonya
ABD
Çin
Hindistan
Tüm ekonomilerde enerji maliyetleri artarken, değişimin hızı çeşitlilik gösteriyor;
Çin ABD’yi geçerken, Hindistan’da fiyatlar iki katına çıkıyor;
AB ve Japonya’da ise yüksek seyrine devam ediyor
© OECD/IEA 2014
Orta Doğu’daki mevcut siyasi istikrarsızlık
petrol piyasaları için önemli bir risk
Petrol üretimindeki artış:
ABD, Kanada, Brezilya & Orta Doğu
mv/gün +15
2040’a kadar artış: 14 mv/gün
+10
Orta Doğu
2040'a kadar artış:
14 mv/gün
+5
Brezilya
2013 2015
-5
2013 2015
2020
2030
2040 Kanada
ABD
Diğer üreticilerin üretimindeki net düşüş
2020
2030
2040
Talep 104 milyon varil/gün seviyesine yükselirken, petrol arzındaki kısa vadeli olumlu
görünüm, ileride oluşabilecek riskleri gizlememeli;
Bu süreçte Irak ve Orta Doğu’nun geri kalanına olan ihtiyaç büyüyor
© OECD/IEA 2014
Petrol fiyatlarında ileriye doğru bakış
 Zayıf talebin de yardımıyla, Kuzey Amerika’daki güçlü üretim
fiyatları düşürdü; peki fiyatlar bu seviyede kalabilir mi?
 Düşük fiyatlar arama ve üretim harcamalarını kısmaya başladı;
bu durumun gelecekte arza önemli etkileri görülecektir
 Azalan nakit akışı, zaman içinde Kuzey Amerika ve Brezilya’nın
küresel arz artışının lokomotifi olmalarını engelleyebilir
 Mevcut petrol fiyatları, petrol ithalatçısı ülkelere bir nebze rahatlık
sağlayarak talebin ve GSYİH’nın artmasını sağlayabilir
 Bu durum aynı zamanda bir çoğu yatırım sıkıntıları yaşayan Orta
Doğu’daki düşük maliyetli petrol üreticilerine de ihtiyacı artırabilir
© OECD/IEA 2014
Doğal gaz birinci yakıt olma yolunda;
LNG’nin rolü ise önem kazanıyor
LNG arzının ana bölgesel kaynakları
mkm 600
Diğer
Batı Afrika
500
Kuzey Afrika
Rusya
400
Doğu Afrika
300
200
Diğer
Kuzey Afrika
Avustralya
Batı Afrika
ABD & Kanada
Avustralya
Güneydoğu Asya
100
Orta Doğu
Orta Doğu
2012
2040
Küresel doğal gaz ticaretinde LNG’nın payı neredeyse sayıları üç kat artan
sıvılaştırma tesisleri ile birlikte artıyor: LNG daha esnek ve güvenli bir doğal gaz
piyasasına katkıda bulunurken, fiyatlara ancak sınırlı bir düşüş getirebiliyor
© OECD/IEA 2014
Küresel kömür talebinin artışı
yavaşlıyor
Bölgeye göre küresel kömür talebi
Mtke 7 000
Dünya
6 000
Diğer
5 000
Hindistan
4 000
Çin'in kömür talep artışında yavaşlama
3 000
Çin
2 000
1 000
1980
Hindistan: 2020'de en
2005:
ABD'de
en yüksek kömür talebi
1987: Avrupa'da en yüksek
talebi
büyükkömür
2. kömür
tüketicisi
1990
2000
2010
2020
ABD
Avrupa
2040
Hindistan
2030
Küresel kömür talebinin artışı, daha sıkı çevre politikaları ile yavaşlıyor;
bu durum, yüksek verimli santrallerin ve karbon yakalama ve depolama (CCS)
teknolojilerinin kömürün geleceği için arz ettiği önemi gözler önüne seriyor
© OECD/IEA 2014
Devreden almalar elektrik sektöründeki
yatırım zorluklarını artırıyor
Kaynağa göre elektrik kapasitesi, 2013-2040
GW 12 000
10 000
Yenilenebilir
8 000
Nükleer
6 000
Petrol
Doğal Gaz
4 000
Kömür
Devreden Almalar İlaveler
2 000
2013
2040
Sınırlı talep artışına rağmen, devreden almaların yerini doldurmak ve karbon
yoğunluğunu azaltmak amacıyla kapasite eklemelerinin
1/3’ü OECD ülkelerinde gerçekleşiyor
© OECD/IEA 2014
Yenilenebilir kaynaklar kömürün yerini alarak
önde gelen elektrik kaynağı oluyor
7 000
210
6 000
180
5 000
150
4 000
120
3 000
90
2 000
60
1 000
30
2013 2020 2030 2040
milyar Amerikan doları (2013)
TWs
Yenilenebilir kaynaklı elektrik üretimi ve sübvansiyonlar
Hidroelektrik
Üretim
Rüzgar ve Solar PV
Üretim
Sübvansiyonlar
(sağ eksen)
2013 2020 2030 2040
Yenilenebilir kaynaklar küresel elektrik talep artışının yarısını karşılıyor;
maliyetlerin azalması ve yüksek maliyetli taahhütlerin sona ermesiyle rüzgar ve solar
PV sübvansiyonları 2030’dan itibaren azalmaya başlıyor
© OECD/IEA 2014
Nükleer kapasite % 60 artıyor ancak bir
nükleer rönesansı ufukta görünmüyor
Önemli bölgelerde net kapasite değişimi, 2013-2040
Çin
Hindistan
Rusya
ABD
Japonya
Avrupa Birliği
-20
0
20
40
60
80
100
120
140
GW
2040 yılına dek büyüyen nükleer kapasite sayesinde 4 yıllık cari emisyonlara tekabül
eden CO2 emisyonu engellenmiş, ülkelerin enerji güvenliği ve
enerji ticaret dengesi iyileştirilmiş olacak
© OECD/IEA 2014
Nükleer enerji: Kamuoyunun kaygılarına
kulak verilmeli ve değerlendirmeye alınmalı
Nükleer enerji kapasitesinde devreden almalar
1990-2040
2010 2013 2020
2030
2040
50
1971-2040
1971-2012
350 bin ton
705
Bugünkü
kapasitenin % 38’i
2040 yılına dek
devreden alınacak
GW
150
ABD
Japonya
Çin
Japonya
100
200
Avrupa Birliği
Avrupa Birliği
ABD
Rusya
Hindistan
2000
Kanada
1990
Kullanılan nükleer yakıt
1971-2040: 705 bin ton
Kore
Diğer
Diğer
Önemli sorular, santrallerin işletimi, hizmetten çıkarmalar ve sökmeler ile atıkların
yönetimi olarak öne çıkıyor; 2040 yılına dek takriben 200 reaktör hizmetten çıkarılacak
ve kullanılacak yakıt miktarı iki katına yükselecek
© OECD/IEA 2014
2°C hedefi için Paris son şans mı?
Yıllık ortalama düşük-karbon
yatırımı, 2014-2040
% 100
2012-2040
% 75
% 50
1900-2012
% 25
Ana Senaryoya göre ulaşılan eşiğin payı
Trilyon ABD doları (2013)
2°C ~ 2300 Gt
için Dünya CO2 eşiği
2.0
1.5
CCS
1.0
Nükleer
Yenilenebilir
Verimlilik
0.5
2013
Ana Senaryo
2°C
hedefi için
2100 yılına kadar ulaşılması gereken CO2 salınım eşiğine 2040 yılında ulaşılıyor;
Düşük-karbon yatırımlarının dört kat artırılabilmesi için Paris’te güçlü bir mesaj
verilmesi şart
© OECD/IEA 2014
Fırtınalı bir enerji geleceğine doğru
seyretmek
 Jeopolitik ve piyasa belirsizlikleri enerji güvenliğini küresel
gündemin üst sıralarına taşıyacak
 Orta Doğu’daki volatilite kısa vadede yatırımlara yönelik endişeler
yaratıyor ve gelecekteki petrol arzında sıkıntılara işaret ediyor
 Nükleer enerji, enerji güvenliği ve karbon azaltımında önemli bir
rol oynayabilir, ancak finansman ve kamuoyunun endişeleri
önemli sorunlar olarak öne çıkıyor
 2015 yılında Paris’te ciddi bir uluslararası anlaşma olmadığı
takdirde dünya 2°C hedefinin oldukça üstünde bir küresel ısınma
ile karşı karşıya kalacak
 Türkiye’nin 2015’te ev sahipliğini yapacağı G-20 zirvesi küresel
enerji sorunlarının çözümü için önemli bir fırsat sunmaktadır
© OECD/IEA 2014
www.worldenergyoutlook.org
email: [email protected]
© OECD/IEA 2014
Download

London 12 November 2014