26 Haziran
Dünya Uyuşturucu
Kullanımı ve Kaçakçılığı
ile Mücadele Günü
Madde Bağımlılığı ile ilgili bazı
kavramlar
O Uyuşturucu madde: Sakinleştirici ve uyarıcı
etkileri olan, giderek daha fazla alma isteği ve
alınmadığında yoksunluk belirtileri doğuran
kimyasal maddelerdir.
Madde Bağımlılığı
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre;
O Maddeyi elde etmeye ve kullanmaya yönelik
yoğun arzu ve ihtiyaç duyma,
O Kullanılan dozu arttırma eğilimi,
O Maddenin fiziksel ve psikolojik etkilerine
karşı yoğun hassasiyet ve bu etkileri arayış,
O Maddenin kişinin hayatındaki en önemli şey
haline gelmesi durumudur.
Madde Bağımlılığı ile ilgili bazı
kavramlar
O Tolerans: Kullanılan maddenin başlangıçtaki etkiyi
yaratmaması nedeniyle kullanılan madde miktarını
artırma ihtiyacının doğmasıdır.
O Entoksikasyon (Zehirlenme): Kullanılan maddenin
etkisinin ortaya çıkması ile uygunsuz yada
beklenmeyen davranışlar, psikolojik ve fiziksel
değişikliklerin görülmesidir. Bir tür sarhoşluk hali gibi.
O Yoksunluk: Belli bir süredir kullanılan uyuşturucu
maddenin azaltılması veya bırakılması ile ortaya çıkan
fiziksel ve ruhsal sorunlardır.
Yaygın Olarak Kullanılan
Uyuşturucu Maddeler
O Esrar: Hint keneviri bitkisinden elde edilir. Sarı ile
yeşilimtrak renktedir, zamanla kahverengiye dönüşebilir.
Tütüne veya tömbekiye karıştırılarak sigara veya nargile
şeklinde içilebilir. Bal, yağ, kek gibi yiyeceklerle
karıştırılarak da kullanılabilir. Plaka veya çubuklar
halinde satılır. Etkisi içildikten 10-15 dk sonra görülmeye
başlar ve 2-3 saat sürer.
Sokak isimleri: Ot, mal,
plaka, duman, gonca,
gubar, cigaralık, joint,
herb, marijuana, Mary
Jane, boom, aptal otu.
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O Extacy(Ekstazi): Metilen Dioxi Metamfetamin (MDMA)
türevinden yapılan sentetik kimyasal bir uyuşturucu
maddesidir. Genellikle tablet veya kapsül şeklinde ağızdan
alınır. Her renkte olabilir. Etkisi 20 dk. içerisinde başlar ve
4-6 saat sürer.
Sokak isimleri: pıt (pıt atmak),
ferrari, şirin baba, zoro,
güvercin, roket, butterfly, XTC,
Coro, Elmas, Ferrari, Fish,
Mercedes, Mitsubishi,
pokemon, zoro, yüzde 5, ying
yan, rolex.
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O Eroin: Yarı sentetik opiyet (afyondan elde edilen) grubu
bir uyuşturucudur. Saf haldeyken beyaz olup katkı
maddeleri konularak piyasada açık kahverengi bir toz
şeklinde satılır. Tütüne karıştırılarak, burna çekilerek,
buharını koklayarak veya damardan şırınga edilerek
kullanılır. Etkisi alındıktan kısa süre başlar ve 6-8 saat
sürer.
Sokak isimleri: Smack,
dope, junk, süprüntü,
cevher, kar, sır, beyaz
kelebek, mal, eyç (H),
charlie
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O Kokain: Coca (koka) ağacının yapraklarından elde
edilir. Beyaz renkli toz şeklinde bir maddedir. Genellikle
burundan çekilerek kullanılır. Etkisi alındıktan hemen
sonra görülmeye başlar ve 30-60 dk içerisinde kaybolur.
Sokak isimleri: kok, koko jamboo,
kola, pırlanta, otoban, beyaz ten,
pudra, toz şeker, burun açıcı,
blow, Charlie, baz, çilek, beyaz,
toz, free base, kaya, crack.
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O Bonzai: Üretiminde sıklıkla bonzai ağacının yaprakları
kullanılmaktadır. Esrara benzer etkilere neden olan
sentetik bir psikoaktif maddedir. Yaygın olarak sigara
şeklinde kullanılır. Pet şişe ve kova ile hazırlanan bir
düzenekle buharı solunabilir ve bu işleme kullanıcılar
arasında “kova”, “şaşal” veya “bong” denmektedir.
Sokak isimleri: Jamaican
Gold, spice, Jamaican gold
extreme, black magic,
black mamba, K2.
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O Amfetamin: Beyaz, kokusuz, tadı acı, kristalize bir
tozdur. Bazı hastalıkların tedavisinde ve iştah kesici olarak
da kullanılabilen sentetik ilaçlardır. Sigara içinde
içilebilir, buruna çekilebilir, ağızdan ya da enjeksiyon
yöntemiyle damardan alınabilir. Ağızdan alındıktan bir
saat sonra etkisi başlar ve 4-8 saat sürer.
Sokak isimleri: Göz
açtıran, kristal, crack,
buz (ice), speed, yedek
pilot.
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O LSD: Çavdar küfünde bulunan lysergic asitten üretilen
yarı sentetik ve çok kuvvetli bir uyuşturucudur. Beyaz,
tatsız ve kokusuz; sıvı veya toz formda olan LSD
genellikle yutarak veya dilin altına konulup emilerek
kullanılır. Yarım saat içinde etkisini gösterir ve bu etki
8-12 saat sürer. Kişinin gerçek algılarında bozulma
yaratarak, gerçek gibi gözüken ama gerçekte olmayan
imajları görmesine, sesleri duymasına ve dokunsal
duyumlar algılamasına yol açar.
O Sokak isimleri: Asit, büyük şef, trip, eski küpler, 25, zen,
şef, şahin, şeker topağı, cennet mavisi, mavi cennet.
YAYGIN OLARAK KULLANILAN UYUŞTURUCU MADDELER
O Uçucu Maddeler: Endüstriyel alanda kullanımı yaygın
olan, gaz veya sıvı formda bulunan maddelerdir (bali,
tiner, çakmak gazı, aseton vb.). Elde edilmesi kolay ve ucuz
olduğundan çocuk ve gençler arasında kullanımı en
yaygın olan maddelerdir. Torbanın içinden veya bir beze
emdirilerek maddenin solunması ile vücuda alınır. Etkisi
kısa sürede başlar ve sadece birkaç dakika sürer.
Yaygın Olarak Kullanılan Uyuşturucu
Maddeler
O Kötüye kullanılan ilaçlar: Aslında, doktor kontolünde
tedavi amacıyla belli miktar ve sürede kullanılan kimyasal
maddelerdir. Özellikle yeşil reçete (Diazem, Rivotril,
Akineton vb.) ve kırmızı reçete (Ritalin, Suboxone vb.) ile
satılan ilaçlardır. Kontrollü kullanıldığında bağımlılık
yapmazlar.
Sokak isimleri:
Roş1, Roş2,
papik.
Bağımlılık Döngüsü
Bir kereden bir şey
olmaz.
Bıraktım, bir daha
da başlamam.
Bir kereden başka
asla!
Ben bağımlı
olmam.
Artık bırakacağım.
Bırakmak
zorundayım.
İstersem bırakırım.
Bu meret
bırakılmaz ki…
Uyuşturucu Bağımlılığında İpucu
Olabilecek Belirtiler















El, yüz ve giysilerde boya ve lekeler,
Giysilerde ve nefeste maddenin kokusu,
Sarhoşluk hali, konuşma ve yürümede güçlük,
İştahsızlık, aşırı kilo kaybı
Kalp atışı, kan basıncı ve vücut ısısında artış,
Göz bebeklerinde küçülme/büyüme,
Gözlerde morluk ve çöküntü
Uykusuzluk yada aşırı uyuma
Ağızda kuruluk, burun akıntısı,
Bulantı, kusma, terleme, gözlerde kanlanma,
Kas ve eklem ağrıları, kramplar
Kalp rahatsızlıkları, yüksek tansiyon,
Ciltte renk değişikliği, kaşıntı, şırınga izleri
Aşırı halsizlik, yorgunluk, dikkat eksikliği, dalgınlık,
Hafızada farkedilir bir zayıflama,
Uyuşturucu Bağımlılığında İpucu
Olabilecek Belirtiler














Panik, huzursuzluk, kaygı hali, depresif ruh hali,
Arkadaş çevresini değiştirme,
İçine kapanma, yalnız kalma isteği,
Okul veya iş başarısında düşme, devamsızlık,
Öfkeli, saldırgan veya aşırı neşeli tavırlar
Şüphecilik, paranoya,
Halüsinasyon görme ve sanrılar,
Duygu donuklukları,
Yalan söyleme, hırsızlık yapmanın sürekli hale gelmesi,
Düşünsel faaliyetlerde gözle görülür bir gerileme,
Ailede uyumsuzluk, aile bireylerinden kopma, çatışma yaşama,
Geleceğe yönelik amaçların, beklentilerin ve planların azalması,
Toplumdaki inanç ve değerlere karşı çıkma,
Aşırı kayıtsızlık ve ilgisizlik.
Uyuşturucu Bağımlılığında Risk
Faktörleri:
 Arkadaş çevresinin madde kullanımı ile ilgili tutumları
 Arkadaş grubunun madde kullanması yada madde kullanan arkadaş











grubuna dahil olması
Ergenlik döneminin özelliklerinden kaynaklanan risk alma eğilimleri,
Aile bireylerinde uyuşturucu kullanan birinin varlığı,
Ebeveylerin sapkın davranışlara göstediği tolerans,
Ebeveynlerin çocuklarıyla sağlıklı iletişim kuramaması,
Aile bireyleri arasında sevgi ve güven bağının zayıflığı,
Baskıcı, eleştirel veya aşırı serbest ebeveyn tutumları,
Ebeveynlerin uygun olmayan disiplin yöntemleri,
Ebeveynlerin ilgisiz ve tutarsız tutumları,
Parçalanmış, boşanmış aileler,
Erken çocukluk döneminde öfkeli,sinirli olma, dürtüsellik,
İçe kapanıklık; duygu ve düşüncelerini ifade etmede güçlük çekme,
Uyuşturucu Bağımlılığında Risk
Faktörleri:
O Stresle başa çıkma ve sorun çözme becerilerinin yetersizliği,
O Özgüven eksikliği ve benlik saygısının düşük oluşu,
O Kendini kanıtlama ihtiyacı,
O Kişilik bozuklukları,
O Olumsuz yaşam deneyimleri (istismar, ihmal, şiddet vb.)
O Yüksek suç işleme oranı olan ortamlarda büyüme,
O Maddeye ulaşmanın kolay olduğu ortamlarda bulunma,
O Alkol, sigara kullanımı,
O Düşük veya yüksek sosyoekonomik düzey,
O Herşeye sahip olma, hayattan beklentinin olmayışı,
O Okul başarısızlığı,
O Genetik yüklülük, maddelere verilen fizyolojik tepkiler.
Uyuşturucu Bağımlılığında
Koruyucu Faktörler:
 Güçlü ve pozitif aile bağları,
 Destekleyici, anlayışlı, tutarlı ebeveyn tutumları,
 Ebeveynlerin çocuklarının arkadaşlarından ve neler yaptıklarından haberdar













olması,
Aile içi kuralların açık olması ve herkesin bunlara uyması,
Ailede huzur ve güven ortamı,
Kişinin duygu ve düşüncelerini ifade etme olanağının olması,
Çocuğa doğru model olma, doğru modellerin varlığı,
“Hayır” diyebilme iradesine sahip olma,
Sorun çözme becerilerinin gelişmiş olması,
Yüksek benlik saygısı ve özgüven,
Okulda başarılı olma; okul, kulüpler gibi kurumlarla kurulmuş güçlü bir bağ,
Uyuşturucu kullanımı ile ilgili doğru bilgilenme,
Güçlü akrabalık/komşuluk ilişkileri,
Uyumluluk, sorumluluk sahibi olma gibi kişilik özellikleri,
Kendini gerçekleştirme ihtiyacının karşılanması,
Kabul görme, sevilme, değer verildiğini hissetme.
Aile bireylerinden birinin uyuşturucu
kullandığını fark ettiğinizde;
 Kendinizi hazır hissetmeden onunla konuşmayın,
 Sakinleşmeyi bekleyin,
 Onun düşünce, yaşantı ve korkularını anlamaya çalışın,
 Öğüt verici, eleştirici veya öfkeli davranmayın,
 Yumuşak, samimi ve inandırıcı olun,
 Karşılaştırma veya genelleme yapmaktan kaçının,
 Onu etkilemeye çalışmayın (faydasız olacaktır),
 Önyargılı olmayın (“artık iflah olmaz” gibi.)
 Kendinizi veya başkasını suçlamayın,
 Yasaklayıcı, baskılayıcı tutum sergilemeyin,
 İsterse ve inanırsa düzelebileceğine inanın,
 Uzman yardımı alması için destekleyici bir yaklaşımla ikna
etmeye çalışın.
 Gerekirse siz de bir uzmandan yardım isteyin!
HAZIRLAYANLAR
ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
Basın ve Halkla İlişkiler Birimi
Nihan DÜNDAR
Fulya YENİGÜL
Mustafa İNAN
Download

Sunum için tıklayınız.... - Ankara İl Sağlık Müdürlüğü