BİLİM TARİHİ
VE
FELSEFESİ
Metin ÖZKARAL
1/17
Bilim;
doğruyu ve bilgiyi araştırma,
bilgi edinme ve
bilgiyi düzenleme süreci,
evreni anlama
ve tanımlama gayretleri
olarak
ifade edilebilir.
2/17
Doğa / Fen Bilimleri
Fizik
Kimya
Matematik
Biyoloji
Tıp
Sosyal Bilimler
Sosyoloji
Tarih
İktisat
Yönetim
Siyaset
3/17

Antik Yunan MÖ 756 - MÖ 146

İslam Düşüncesi (610-1210)


Ortaçağ (350-1453)
Reform ve Rönesans (15. 16. yy)

19. yüzyıl ve sonrası
4/17
Kavram; Liberalizm
(Kavramsal çerçeve ve kuramsal çerçeve ayrımı)



Olgu; Liberalizmin yükselmesi
Hipotez; Liberal değerlerin arttığı bölgelerde
ortalama ömür süresi uzar.

Bilimsel Tez; Bireysel özgürlük ve yaşam kalitesi
arasında bir ilişki vardır.

Kuram; Toplumsal gerçekliği açıklamaya çalışan
paralel bilgiler bütünü. (Özgürlük kuramları)

5/17
Kavram; Avrupa Birliği ve Tam Üyelik
(Kavramsal çerçeve ve kuramsal çerçeve ayrımı)





Olgu; Türkiye’nin AB’ne Üyelik Süreci
Hipotez; Türkiye, AB üyeliği öncesi ve sonrası da
Batılılaşma hareketleri ile kamu yönetimini
dönüştürmüştür.
Bilimsel Tez; Türkiye çağdaşlaşma hareketleri altında
çözümü Batı dünyasında aramaktadır.
Kuram; Toplumsal gerçekliği açıklamaya çalışan paralel
bilgiler bütünü. (Avrupalılaşma kuramları)

6/17
Tümdengelim: Aristo’nun gerçeğe ulaşma anlayışına
dayanmaktadır. Bilinen iki öncülden hareket ederek,
zihnin zorunlu olarak bir sonuç çıkarmasıdır.
Örnek:
 Tüm gezegenler güneş etrafında döner. (Temel önerme)
 Dünya bir gezegendir. (Özel önerme)
 Bu nedenle dünya güneş etrafında döner. (Sonuç)

Bu yaklaşım araştırma veya gözlemi ihmal ettiği ve
sadece zihinsel eksersize dayandığı için çoğu kez yetersiz
kalmaktadır.
7/17
Tümevarım: Tek tek olaylardan hareket ederek veya
sınırlı sayıda deneyimle kazanılan bilgilere dayanarak,
benzer olayların tümüne ilişkin genellemelere
ulaşmaktır.
Örnek:
 Altın, bakır, kurşun vb. biçimlendirilebilir.
 Altın, bakır, kurşun vb. metaldir.
 Öyleyse bütün metaller biçimlendirilebilir.
Burada önermelerden birinin yanlış olması halinde
tüm süreç hatalı olmaktadır.
8/17

Thomas Kuhn paradigma kavramını kullanmıştır.
Kısaca paradigma, bakış açısıdır.
Yeni paradigma, ortaya çıktıktan sonra, önceki
paradigmayı benimseyen bilim topluluğu tarafından
tepkiyle karşılanır.
Geçerli paradigmanın yerini bir diğerinin alması
“devrim”dir.
Bu, aynı zamanda bilimsel gelişme sürecidir.
9/17
KLASİK
KLASİK BİLİM
BİLİM ANLAYIŞI
ANLAYIŞI
KLASİK BİLİM ANLAYIŞI
•
•
•
•
•
•
•
•
•

•
•
•
•

•

•
•

•
•
•
Büyük
ölçüde,A.A.Comte’
Comte’
kurduğu
pozitivizmin
Büyük ölçüde,
unun
kurduğu
pozitivizmin
bilim
anlayışına
karşılıkkarşılık
gelir. gelir.
bilim
anlayışına
İçinde yaşadığımız
ortalarına
kadar
tartışmasız
İçinde
yaşadığımızyüzyılın
yüzyılın
ortalarına
kadar
etkin olmuştur.
tartışmasız
etkin olmuştur.
Comte pozitivizminden
sonra
yeni
pozitivizm,
bilimsel
Comte
pozitivizminden
sonra
yeni
pozitivizm,
pozitivizm
veya mantıkçı
pozitivizm
adıyla
bilinenadıyla
grup
bilimsel
pozitivizm
veya
mantıkçı
pozitivizm
bu anlayışı temsil ederler.
bilinen grup bu anlayışı temsil ederler.
Büyük ölçüde, A. Comte’ un
kurduğu bilim anlayışına
1- Bilim
Bilim bize
bağımsız,
gerçek
bir bir
karşılık
gelir.
1bizeinsandan
insandan
bağımsız,
gerçek
dünya hakkında bilgi verir.
dünya hakkında bilgi verir.
Bilimsel yöntem
aynıdır.
Bilimsel
yöntemtek
tekveve
aynıdır.
Bilimlerin bir
sözsöz
edilebilir.
Bilimlerin
birbirliğinden
birliğinden
edilebilir.
Bilimsel
bilgi,
tarihsel
süreç
içinde
artarak
biriken
Bilimsel bilgi, tarihsel süreç içinde
artarak
(kümülatif)
bilgidir. bilgidir.
biriken
(kümülatif)
Bilim düzgün,
birbir
ilerleme
süreci
sergiler.
Bilim
düzgün,doğrusal
doğrusal
ilerleme
süreci
sergiler.
Bilimsel bilgi olgularla ilgilidir.
Bilimsel
bilginesnel
olgularla
ilgilidir.
Bilimsel bilgi
(objektif)
bilgidir.
Bilimsel
bilgi
nesnel
(objektif)
bilgidir.
Bilimsel bilgi mantıklı, tutarlı bilgidir.
Bilimsel
bilgi
mantıklı,
tutarlı
bilgidir.
Bilimsel bilgi, bilimsel eleştiri sonucu
elde edilir,
eleştiricidir.
Bilimsel
bilgi, bilimsel eleştiri sonucu elde
edilir,
eleştiricidir.
Bilimsel
bilgi, herkese açık (toplumsal) ve
iletilebilirbilgi,
(intersubjektif)
bilgidir.
Bilimsel
herkese açık
(toplumsal) ve
iletilebilir
(intersubjektif)
bilgidir.
Bilim genelleyicidir.
Bilim
genelleyicidir.
Bilimsel
bilgi “bilimsel yöntem” denen özel bir
yönteme dayanılarak
eldeyöntem”
edilir. denen özel bir
Bilimsel
bilgi “bilimsel
yönteme
dayanılarak
elde edilir.
Bilimsel bilgi
öndeyi imkanı
verir.
Bilimsel
bilgi
öndeyi
imkanı
verir.
Bilimsel bilgi birikerek ilerleyen
(kümülatif)
bilgidir. bilgi birikerek ilerleyen (kümülatif)
Bilimsel
bilgidir.
İçinde yaşadığımız yüzyılın
ortalarına kadar tartışmasız
etkin olmuştur.
MODERN
MODERN BİLİM
BİLİM ANLAYIŞI
ANLAYIŞI
(KLASİK
(KLASİK GÖRÜŞE
GÖRÜŞE ELEŞTİRİ)
ELEŞTİRİ)



Klasik görüş bilime büyük önem vermiş,
sihirli bir güç olarak görmüştür.
Bilimsel bilgi, diğer bilgi türleri gibi yalnızca
bir bilgi türüdür. Diğerlerinden daha üstün
değildir. Bilim sonsuz evreni tümüyle hiçbir
zaman açıklayamaz.
Bilimsel bilgi, diğer bilgi
türleri gibi yalnızca bir bilgi
türüdür. Diğerlerinden
daha üstün değildir. Bilim
sonsuz evreni tümüyle
Bilimin bilim adamından bağımsız,
hiçbir
zaman
açıklayamaz.
nesnel
bir yapısı
ve gerçekliği
olduğu
Bilimin düzgün (doğrusal) bir ilerleme
gösterdiği, birikimsel bir süreç izlediği
görüşü yanlıştır.
Bilim, doğrusal değil, paradigmalarla gelişme
görülür.
görüşü yanlıştır.
Bilimi bilim yapan; bilim adamlarının
oluşturduğu bilim topluluğudur. Bunların
ortak dilleri, değerleri ve eğitim tarzları
vardır; psikolojilerinden, içinde bulundukları
sosyolojik ve kültürel özelliklerden asla
soyutlanamaz.

Bilimlerin birbirlerine indirgenebilecek
bir yapıda oldukları ve son tahlilde bir
büyük bilimin parçaları olabilecekleri
görüşü yanlıştır.
Gerçekliğin farklı boyutları vardır ve farklı
bilimlerle açıklanabilir.
KLASİK
KLASİK BİLİM
BİLİM ANLAYIŞI
ANLAYIŞI
KLASİK BİLİM ANLAYIŞI
Bilim bize insandan
•
bağımsız, gerçek bir
dünya hakkında bilgi
•
verir.
Bilimsel
yöntem
tek
1- Bilim
Bilim
bize
bağımsız,
gerçek
bir ve
• • 1bizeinsandan
insandan
bağımsız,
gerçek
bir
dünya hakkında bilgi verir.
dünya hakkındaaynıdır.
bilgi verir.
Bilimsel yöntem
aynıdır.
•
Bilimsel
yöntemtek
tekveve
aynıdır.
Bilimlerin
bir
birliğinden
edilebilir.
••
Bilimlerin
bir
birliğinden
edilebilir.
Bilimlerin birsözsöz
birliğinden
Bilimsel
bilgi,
tarihsel
süreç
içinde
artarak
biriken
•
Bilimsel bilgi, tarihsel süreç içinde
artarak
(kümülatif)
bilgidir.
söz
edilebilir.
biriken
(kümülatif)
bilgidir.
Bilim düzgün,
birbir
ilerleme
süreci
sergiler.
•
düzgün,doğrusal
doğrusal
ilerleme
süreci
• Bilim
Bilimsel
bilgi,
tarihsel
sergiler.
Bilimsel bilgi olgularla ilgilidir.
•
Bilimsel
bilginesnel
olgularla
ilgilidir.
Bilimsel
bilgi
(objektif)
bilgidir.
süreç
içinde
artarak
•
Bilimsel
bilgi
nesnel
(objektif)
bilgidir.
Bilimsel bilgi mantıklı, tutarlı bilgidir.
biriken
bilgidir.
•
Bilimsel
bilgi
mantıklı,
tutarlı
bilgidir.
Bilimsel bilgi, bilimsel eleştiri sonucu
elde edilir,
eleştiricidir.
•
Bilimsel
bilgi, bilimsel eleştiri sonucu elde
• edilir,
Bilim
düzgün, doğrusal
eleştiricidir.
Bilimsel
bilgi, herkese açık (toplumsal) ve
iletilebilir
(intersubjektif)
bilgidir.
•
Bilimsel
bilgi,
herkese açık
(toplumsal)
bir
ilerleme
sürecive
iletilebilir
(intersubjektif)
bilgidir.
Bilim genelleyicidir.
sergiler.
•
Bilim
genelleyicidir.
Bilimsel
bilgi “bilimsel yöntem” denen özel bir
•


•
Büyük
ölçüde,A.A.Comte’
Comte’
kurduğu
pozitivizmin
Büyük ölçüde,
unun
kurduğu
pozitivizmin
bilim
anlayışına
karşılıkkarşılık
gelir. gelir.
bilim
anlayışına
İçinde yaşadığımız
ortalarına
kadar
tartışmasız
İçinde
yaşadığımızyüzyılın
yüzyılın
ortalarına
kadar
etkin olmuştur.
tartışmasız
etkin olmuştur.
Comte pozitivizminden
sonra
yeni
pozitivizm,
bilimsel
Comte
pozitivizminden
sonra
yeni
pozitivizm,
pozitivizm
veya mantıkçı
pozitivizm
adıyla
bilinenadıyla
grup
bilimsel
pozitivizm
veya
mantıkçı
pozitivizm
bu anlayışı temsil ederler.
bilinen grup bu anlayışı temsil ederler.
MODERN
MODERN BİLİM
BİLİM ANLAYIŞI
ANLAYIŞI
(KLASİK
(KLASİK GÖRÜŞE
GÖRÜŞE ELEŞTİRİ)
ELEŞTİRİ)





görüş bilime büyük önem vermiş,
sihirliBilimin
bir güç olarak görmüştür.
•Klasik
düzgün
Bilimsel bilgi, diğer bilgi türleri gibi yalnızca
birüstün
bir bilgi (doğrusal)
türüdür. Diğerlerinden daha
değildir. Bilim sonsuz evreni tümüyle hiçbir
zaman
açıklayamaz. gösterdiği,
ilerleme
birikimsel bir süreç
Bilimin düzgün (doğrusal) bir ilerleme
gösterdiği,
birikimsel bir
süreç izlediği
görüşü
görüşüizlediği
yanlıştır.
Bilim, doğrusal
değil, paradigmalarla gelişme
yanlıştır.
görülür.










•

•
•
yönteme dayanılarak
eldeyöntem”
edilir. denen özel bir
Bilimsel
bilgi “bilimsel
yönteme
dayanılarak
elde edilir.
Bilimsel bilgi
öndeyi imkanı
verir.
Bilimsel
bilgi
öndeyi
imkanı
verir.
Bilimsel bilgi birikerek ilerleyen
(kümülatif)
bilgidir. bilgi birikerek ilerleyen (kümülatif)
Bilimsel
bilgidir.

Bilimin bilim adamından bağımsız,
nesnel bir yapısı ve gerçekliği olduğu
görüşü yanlıştır.
Bilimi bilim yapan; bilim adamlarının
oluşturduğu bilim topluluğudur. Bunların
ortak dilleri, değerleri ve eğitim tarzları
vardır; psikolojilerinden, içinde bulundukları
sosyolojik ve kültürel özelliklerden asla
soyutlanamaz.
Bilim, doğrusal değil,
paradigmalarla
gelişme görülür.
Bilimlerin birbirlerine indirgenebilecek
bir yapıda oldukları ve son tahlilde bir
büyük bilimin parçaları olabilecekleri
görüşü yanlıştır.
Gerçekliğin farklı boyutları vardır ve farklı
bilimlerle açıklanabilir.
KLASİK
KLASİK BİLİM
BİLİM ANLAYIŞI
ANLAYIŞI
KLASİK BİLİM ANLAYIŞI
•
•
•
•
•
••
•
•
•
•

•
•
•
•

•

•
•

•
•
Büyük
ölçüde,A.A.Comte’
Comte’
kurduğu
pozitivizmin
Büyük ölçüde,
unun
kurduğu
pozitivizmin
bilim
anlayışına
karşılıkkarşılık
gelir. gelir.
bilim
anlayışına
•
Bilimsel bilgi olgularla
İçinde yaşadığımız
ortalarına
kadar
tartışmasız
İçinde
yaşadığımızyüzyılın
yüzyılın
ortalarına
kadar
ilgilidir.
etkin olmuştur.
tartışmasız
etkin olmuştur.
Comte pozitivizminden
sonra
yeni
pozitivizm,
bilimsel
Comte
pozitivizminden
sonra
yeni
pozitivizm,
pozitivizm
veya mantıkçı
pozitivizm
adıyla
bilinenadıyla
grup
bilimsel
pozitivizm
veya
mantıkçı
pozitivizm
bu anlayışı temsil ederler.
bilinen
grup bu anlayışı
ederler.
Bilimsel
bilgi temsil
nesnel
(objektif)
bilgidir.
1- Bilim
Bilim bize
bağımsız,
gerçek
bir bir
1bizeinsandan
insandan
bağımsız,
gerçek
dünya hakkında bilgi verir.
dünya hakkında bilgi verir.
Bilimsel yöntem
aynıdır.
Bilimsel
yöntemtek
tekveve
aynıdır.
Bilimlerin bir
sözsöz
edilebilir.
Bilimlerin
birbirliğinden
birliğinden
edilebilir.
Bilimsel
bilgi,
tarihsel
süreç
içinde
artarak
biriken
Bilimsel bilgi, tarihsel süreç içinde
artarak
(kümülatif)
bilgidir. bilgidir.
biriken
(kümülatif)
Bilim düzgün,
birbir
ilerleme
süreci
sergiler.
Bilim
düzgün,doğrusal
doğrusal
ilerleme
süreci
sergiler.
Bilimsel bilgi olgularla ilgilidir.
Bilimsel
bilginesnel
olgularla
ilgilidir.
Bilimsel bilgi
(objektif)
bilgidir.
Bilimsel
bilgi
nesnel
(objektif)
bilgidir.
Bilimsel bilgi mantıklı, tutarlı bilgidir.
Bilimsel
bilgi
mantıklı,
tutarlı
bilgidir.
Bilimsel bilgi, bilimsel eleştiri sonucu
elde edilir,
eleştiricidir.
Bilimsel
bilgi, bilimsel eleştiri sonucu elde
edilir,
eleştiricidir.
Bilimsel
bilgi, herkese açık (toplumsal) ve
iletilebilirbilgi,
(intersubjektif)
bilgidir.
Bilimsel
herkese açık
(toplumsal) ve
iletilebilir
(intersubjektif)
bilgidir.
Bilim genelleyicidir.
Bilim
genelleyicidir.
Bilimsel
bilgi “bilimsel yöntem” denen özel bir
yönteme dayanılarak
eldeyöntem”
edilir. denen özel bir
Bilimsel
bilgi “bilimsel
yönteme
dayanılarak
elde edilir.
Bilimsel bilgi
öndeyi imkanı
verir.
Bilimsel
bilgi
öndeyi
imkanı
verir.
Bilimsel bilgi birikerek ilerleyen
(kümülatif)
bilgidir. bilgi birikerek ilerleyen (kümülatif)
Bilimsel
MODERN
MODERN BİLİM
BİLİM ANLAYIŞI
ANLAYIŞI
(KLASİK
(KLASİK GÖRÜŞE
GÖRÜŞE ELEŞTİRİ)
ELEŞTİRİ)


Bilimsel bilgi mantıklı, tutarlı
bilgidir.

Bilimsel bilgi, bilimsel eleştiri
sonucu elde edilir, eleştiricidir.
•
bilgidir.
Bilim genelleyicidir.

•
Klasik görüş bilime büyük önem vermiş,
Bilimin
bilimgörmüştür.
adamından
sihirli
bir güç olarak
bağımsız,
nesnel
bir gibi
yapısı
ve
Bilimsel bilgi, diğer bilgi türleri
yalnızca
bir bilgi
türüdür. Diğerlerinden
daha üstün
gerçekliği
olduğu görüşü
değildir. Bilim sonsuz evreni tümüyle hiçbir
yanlıştır.
zaman açıklayamaz.
Bilimi bilim yapan; bilim
adamlarının
oluşturduğu
bilim
Bilimin
düzgün (doğrusal)
bir ilerleme
gösterdiği,
birikimsel
bir
süreç
izlediği
topluluğudur. Bunların ortak
görüşü yanlıştır.
dilleri,
değerleri ve eğitim tarzları
Bilim, doğrusal değil, paradigmalarla gelişme
vardır; psikolojilerinden, içinde
görülür.
bulundukları sosyolojik ve kültürel
özelliklerden
asla soyutlanamaz.
Bilimin
bilim adamından
bağımsız,
nesnel bir yapısı ve gerçekliği olduğu
görüşü yanlıştır.
•Bilimi bilim
Bilimlerin
birbirlerine
yapan; bilim
adamlarının
oluşturduğu
bilim topluluğudur.
Bunların
indirgenebilecek
birtarzları
yapıda
ortak dilleri, değerleri ve eğitim
oldukları
ve son
tahlilde
bir
vardır;
psikolojilerinden,
içinde
bulundukları
sosyolojik
ve
kültürel
özelliklerden
asla
büyük bilimin parçaları
soyutlanamaz.
olabilecekleri görüşü yanlıştır.
Gerçekliğin
farklı boyutları
vardır
Bilimlerin
birbirlerine
indirgenebilecek
bir
yapıda
oldukları
ve
son
tahlilde
bir
ve farklı bilimlerle açıklanabilir.
büyük bilimin parçaları olabilecekleri
görüşü yanlıştır.
Gerçekliğin farklı boyutları vardır ve farklı
bilimlerle açıklanabilir.
Postmodern Bilim Anlayışı
 Süreç
 Savlar
Toplamı
13/17
NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA
 Nicel
Araştırma: Fizik, kimya, biyoloji,
mühendislik gibi doğa bilimleri alanlarında
yapılan araştırmalar gözlem ve ölçmeye
dayanmaktadır. Gözlem ve ölçmelerin
istenildiğinde tekrarlanabildiği
araştırmalara “nicel araştırma” denir.
 Aristo
Yaklaşımı
14/17
NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA
 Nitel
Araştırma: İnsan ve grup
davranışlarını “niçin”ini anlamaya yönelik
araştırmalara nitel araştırma denir.
 Felsefe
ve yorum ön plandadır.
 Eflatun
Yaklaşımı
15/17
Nicel Araştırmalar
Nitel Araştırmalar
Gerçeklik nesneldir.
Gerçeklik oluşturulur.
Asıl olan yöntemdir.
Asıl olan çalışılan durumdur.
Genelleme
Derinlemesine betimleme
Tahmin - Tespit
Yorumlama
Nedensellik ilişkisini açıklama
Aktörlerin bakış açısını anlama
Denence ile başlar.
Denence ile biter.
Deney, değiştirme ve kontrol
Kendi bütünlüğü içinde ve doğal
Herkesçe kabul edilmiş veri toplama araçları
Araştırmacının kendisinin oluşturduğu veri
toplama aracı
Parçaların incelenmesi
Örüntülerin ortaya çıkarılması
Uzlaşma ve norm arayışı
Çokluluk ve farklılık arayışı
Verinin sayısal göstergelere indirgenmesi
Verinin, bütün derinlik ve zenginliği içinde
betimlenmesi
KARMA YAKLAŞIM
Bu yaklaşımın temel ilkesi; araştırmacı farklı
strateji, yöntem ve yaklaşımları (nitel –nicel)
kullanarak çoklu veriler toplamalı şeklinde ifade
edilmektedir.
Karma yaklaşımın kullanılması sürecinde hem
nicel hem de nitel yaklaşımın tüm özellikleriyle
derinlemesine bilinip bu süreçte aktif olarak işe
koşulması gerekmektedir.
17/17
Download

"BİLİM TARİHİ VE FELSEFESİ " Sunumu