Araflt›rma | Research Article
doi:10.2399/tahd.08.070
Türk Aile Hek Derg 2008; 12(2): 70-74
www.turkailehekderg.org
Ayd›n ilindeki ilkokul çocuklar›nda
hipertansiyon prevalans› ve iliflkili faktörler
Prevalence of hypertension and related factors in primary school students in Ayd›n
Araflt›rma
Güzel Diflcigil1, Ayvaz Aydo¤du2, Okay Baflak3, Ayfer Gemalmaz1, F. Serdar Gürel1
Özet
Summary
Amaç: Çal›flmam›z›n amac›, Ayd›n ili, ilkokul çocuklar›nda, hiper-
Objective: The aim of this study was to describe the current
tansiyon prevalans›n› ve iliflkili faktörleri belirlemektir.
prevalence of hypertension and predicting factors in primary
Yöntem: Ayd›n ilinde ilkö¤retim ça¤› 1- 5. s›n›flar›nda ö¤renim
school children living in Ayd›n.
gören ve rasgele örneklem yöntemiyle seçilen çocuklar›n, kan ba-
Methods: A representative sample of primary school children in
s›nc›, boy ve kilo ölçümleri standart protokoller izlenerek yap›ld›.
Aydin, attending 1st to 5th grades were randomly chosen and
Vücut kitle indeksi (VKI) kg/m2 formülü kullanarak hesapland›. Ço-
their blood pressure, height and weight measurements were
cuklar için cinsiyet, yafl ve boy esas al›narak haz›rlanan “Çocuklar-
obtained. Body mass index (BMI) was calculated by using kg/m2
da Hipertansiyon Çal›flma Grubu Raporu (Childhood Hypertension
formula. “Childhood Hypertension Task Force Report” tables
Task Force Report)” kriterleri izlenerek, normal ve yüksek kan ba-
were used to classify normal and high blood pressure and
s›nc› s›n›flamas›, 2000 y›l› “Centres for Disease Control (CDC
“Centres for Disease Control (CDC 2000)” charts were used to
2000)” ölçütleri esas al›narak VKI persantilleri saptand› ve normal,
identify BMI percentiles normal, overweight, obese classifica-
kilolu, obez s›n›flamas› yap›ld›.
tion.
Bulgular: Yafllar› 6-11 aras›nda de¤iflen, Ayd›n ili, ilkö¤retim ça¤›
Results: A total of 826 primary school age children between 6-11
çocuklar›nda hipertansiyon prevalans›n› yans›tmak üzere rasgele
years old were included in the study. Prevalence of hypertension
yöntemle seçilen 826 çocuk çal›flmaya al›nd›; hipertansiyon preva-
in primary school children in Aydin was 17.8%. Girls, overweight
lans› %17.8 olarak saptand›. K›z olmak, kilolu veya obez olmak ve
and obese children and children of higher educated mothers were
yüksek e¤itimli anne çocu¤u olmak çocukluk ça¤›nda hipertansi-
found to be associated with hypertension. BMI percentiles were
yon ile iliflkili bulunan faktörlerdi. VKI persantilleri ile hem sistolik,
positively correlated with systolic and diastolic blood pressure.
hem diyastolik kan bas›nc› aras›nda pozitif korelasyon vard›.
Conclusions: Our results reveal that childhood hypertension
Sonuç: Çal›flmam›z›n sonuçlar›, çocukluk ça¤›nda görülen hiper-
remains as an important child health issue and it is associated with
tansiyonun, önemli bir sa¤l›k sorunu haline geldi¤ini ve obezite ile
overweight. Early identification of children with hypertension is
yak›ndan iliflkili oldu¤unu göstermektedir. Çocukluk ça¤›nda, hi-
possible by a routine blood pressure monitoring in paediatric well-
pertansiyonun erken tan›nmas› için rutin çocuk muayenelerinde
child visits and blood pressure monitoring in children are yet to be
kan bas›nc› ölçümü yap›lmas›n›n önemi, üzerinde durulmas› gere-
in need of emphasizing its importance. Primary care physicians
ken bir konudur. Bu konuda öncelikle hekimler olmak üzere tüm
and health care providers carry an important responsibility on this
birinci basamak çal›flanlar›na büyük sorumluluk düflmektedir.
issue.
Anahtar sözcükler: Hipertansiyon, çocuk, obezite, prevalans.
Key words: Hypertension, child, obesity, prevalence.
1) Adnan
Menderes Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Yard. Doç. Dr., Ayd›n
Menderes Üniversitesi T›p Fakültesi Çocuk Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› Anabilim Dal›, Çocuk Kardiyolojisi Bilim Dal›, Çocuk Kardiyolojisi Uzman›, Yard. Doç. Dr., Ayd›n
3) Adnan Menderes Üniversitesi T›p Fakültesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Prof. Dr., Ayd›n
2) Adnan
70
2008 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2008 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
alp-damar hastal›klar›, eriflkinlerde en s›k görülen ölüm nedenidir. Kardiyovasküler risk faktörlerinin varl›¤›, uzun dönemde, eriflkinlikteki
morbidite ve mortalite riskini art›rmaktad›r.1
K
Çal›flmam›z›n amac›, Ayd›n ilinde yaflayan 6-11 yafl
aras› ilkö¤retim ça¤› çocuklar›nda hipertansiyon prevalans›n› ve hipertansiyon ile iliflkili faktörleri belirlemektir.
Yöntem
Çal›flma projesinin yürürlü¤e konmas› için, etik kurulun onay› ve Milli E¤itim Bakanl›¤›’n›n izni al›nm›flt›r.
Çal›flma, kesitsel, prospektif ve Ayd›n il merkezi ilkö¤retim ça¤› çocuklar›n› yans›tmak üzere planland›. Örneklem büyüklü¤ü, %5 hipertansiyon prevalans›, d=0.05,
%95 güven aral›¤› esas al›narak hesapland›.8 Hesaplanan
örneklem büyüklü¤ü 820 olarak belirlendi, %10 oran›nda
yedek liste ile birlikte 900 ö¤renciye ulafl›lmas› planland›.
Örneklem seçimi üç aflamada gerçeklefltirildi. Birinci aflamada, Ayd›n Milli E¤itim Müdürlü¤ü kay›tlar›ndan elde
edilen bilgiler arac›l›¤› ile tüm il merkezinde bulunan
okullar, düflük, orta ve yüksek sosyo-ekonomik çevre
gruplar›na ayr›ld›. ‹kinci aflamada, her bölgeden, nüfuslar›yla orant›l› olarak rasgele yöntemle toplam 7 okul seçildi. Üçüncü aflamada, rasgele yöntemle seçilen 900 çocu¤un velilerine ayd›nlat›lm›fl onam formu gönderildi. Çal›flma, Ocak-Haziran 2005 tarihleri aras›nda gerçeklefltirildi.
Kan Bas›nc›, Boy ve Kilo Ölçümleri
Kan bas›nc› ölçümünde, her çocuk için yafl ve kol
uzunlu¤una uygun manflon ve cival› sfigmomanometre
Hipertansiyon s›n›flamas›, çocuklar için yafl, cinsiyet
ve boy persantillerine göre haz›rlanan “Çocuklarda Hipertansiyon Çal›flma Grubu Raporu (Childhood Hypertension Task Force Report)” ölçütleri izlenerek yap›ld›.9
Sistolik ve/veya diyastolik kan bas›nc›, üç ölçüm ortalamas› 95 persantil ve üzerinde olanlar hipertansif olarak
de¤erlendirildi.
Boy ölçümü ayakkab›s›z, kilo ölçümü de sadece hafif
giysilerle yap›ld›. Vücut kitle indeksi (VKI) a¤›rl›k (kg) /
boy (m) formülü ile hesapland›. Kilolu ve obez tan›mlar›nda, “Centres for Disease Control (CDC 2000)” ölçütleri esas al›nd›; VKI persantil tablolar›na göre 85 persantil ve üzeri kilolu, 95 persantil ve üzeri ise obez olarak tan›mland›.10 Yafla ve cinsiyete göre boy ve a¤›rl›k persantilleri ise Türk çocuklar› için haz›rlanm›fl büyüme e¤rileri ile tan›mland›.11
Araflt›rma
Günümüzde, çocuklukta ve ergenlikteki hipertansiyon prevalans› giderek artmakta olup, bu art›fl daha önce
kabul edildi¤i gibi sekonder de¤il, primer hipertansiyon
lehinedir. Bu durumdan, son dönemde, tüm yafl gruplar›nda oldu¤u gibi çocukluk ça¤›nda da art›fl gösteren
obezite sorumlu tutulmaktad›r.2-4 Hipertansiyon, obezite
ve etnik faktör iliflkisini inceleyen pek çok çal›flma mevcuttur.3,5,6 Ülkemizde ise yak›n zamanda Ankara’da, çocuklarda metabolik sendrom prevalans›n› saptamak için
yap›lan bir çal›flma, o bölge çocuklar›nda hipertansiyon
ve obezite s›kl›¤› ile ilgili bilgi vermektedir.7 Ancak Akdeniz yaflam tarz›n›n daha yayg›n olarak benimsendi¤i,
Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaflayan çocuklarda hipertansiyon prevalans› ve iliflkili faktörleri belirlemeye yönelik kapsaml› bir çal›flma henüz yay›nlanmam›flt›r.
kullan›ld›. ‹lk ölçüm 10 dakika dinlenme sonras›, izleyen
ölçümler 15 dakika aral›klarla olmak üzere toplam 3 ölçüm
yap›ld› ve analizlerde üç ölçümün ortalamas› kullan›ld›.
‹statistiksel Analiz
Demografik özellikler için tan›mlay›c› istatistiklerin
yan› s›ra cinsiyet, ana-baba e¤itim durumu, sosyo-ekonomik durum, obezite gibi özellikler ile hipertansiyon iliflkisini belirlemek için ki-kare testi ve lojistik regresyon
analizi kullan›ld›. Sistolik ve diyastolik kan bas›nc› de¤erleri ile VKI persantilleri aras›ndaki iliflki Pearson korelasyon testi ile de¤erlendirildi.
Bulgular
Toplam 900 ö¤renci hipertansiyon aç›s›ndan tarand›.
Tarama s›ras›nda kalp hastal›¤› saptanan 2, ergenli¤e giren 38, kay›tlar› eksik bulunan 34 ö¤renci çal›flma d›fl› b›rak›ld›. Yafl aral›¤› 6-11 olan toplam 826 ö¤renci çal›flmaya al›nd›.
Ortalama yafl 8.9±1.5 idi. Çocuklar›n büyük ço¤unlu¤u okul öncesi dönemde anneleri taraf›ndan bak›lm›fl
(n=675, %81.7), ancak 266’s› (%32.2) ilkokul öncesi anas›n›f›na gitmiflti. Di¤er dikkat çekici bir durum da büyük
ço¤unlu¤unun (n=701, % 84.9) kan bas›nçlar›n›n ilk kez
ölçülmesiydi. Tarama sonuçlar› ve di¤er demografik
özellikler Tablo 1’de verilmifltir.
Tarama sonucunda, 147 çocukta hipertansiyon saptand›. Ayd›n il merkezinde 6-11 yafl aras› çocuklarda, hipertansiyon prevalans› %17.8 olarak belirlendi. Tek de-
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 12 | Say› 2 | 2008
71
Tablo 1. Tüm çocuklar›n demografik özellikleri ve
tarama sonuçlar›
Yafl (y›l)*
Sistolik Kan Bas›nc› (mmHg)*
Kan Bas›nc›
Normal
n= 679 (%82.2)
Kan Bas›nc›
Yüksek
n=147 (%17.8)
71.9 ± 6.1
VKI persantili (%)*
48.9 ± 29.7
Cinsiyet
Boy persantili (%)*
46.5 ± 30.2
Erkek
353 (85.5)
60 (14.5)
A¤›rl›k persantili (%)*
45.3 ± 29.0
K›z
326 (78.9)
87 (21.1)*
Kardefl say›s›*
2.3 ± 1.4
< 8 y›l
467 (84.6)
85 (15.4)
Erkek
413 (50)
≥ 8 y›l
43 (84.6)
45 (28.5)*
K›z
413 (50)
Anne ≥ 8 y›l
Evet
207 (77.8)
59 (22.2)
158 (19.0)
Baba ≥ 8 y›l
Hay›r
471 (84.6)
86 (15.4)
231 (28.0)
<%75
512 (85.5)
88 (14.7)
≥%75
167 (73.9)
59 (26.1)
Anne-evhan›m›
630 (76.3)
55 (6.7)
Kardefl durumu
(n. %)
Tek çocuk
90 (10.9)
≥ 4 kardefl
158 (19.1)
Sosyo-ekonomik durum
(n. %)
Düflük
178 (21.5)
Orta
474 (57.4)
Yüksek
174 (21.1)
VKI persantili
Normal (> %85)
80 (9.7)
Obez (≥ %95)
51 (6.2)
Boy persantili
(n. %)
≥ %75
265 (32.1)
< %74
561 (67.9)
≥ %75
< %74
AD
AD
VKI persantili
Normal (>%85)
595 (86.2)
96 (13.8)
Kilolu (%85-%94)
51 (63.8)
29 (36.2)*
Obez (%95)
29 (56.9)
22 (43.1)*
Düflük
143 (80.3)
35 (19.7)
Orta
409 (86.3)
65 (13.7)
Yüksek
127 (73.0)
47 (27.0)
< 0.001
Sosyo-ekonomik düzey
AD
(n. %)
695 (84.1)
Kilolu (%85 -%94)
A¤›rl›k persantili
0.017
A¤›rl›k persantili
(n. %)
Baba-iflsiz
0.013
Okul öncesi e¤itim
(n. %)
Ebeveyn meslek
p
de¤eri
Anne e¤itimi
(n. %)
Ebeveyn e¤itim durumu
Araflt›rma
8.9 ± 1.5
111.6 ± 9.8
Diyastolik Kan Bas›nc› (mmHg)*
Cinsiyet
(n. %)
226 (27.4)
600 (72.6)
* Ortalama + standard sapma olarak belirtilmifltir.
VK‹: Vücut kitle indeksi
¤iflkenli analiz sonuçlar›na göre cinsiyet, anne e¤itimi,
anaokulu deneyimi, sosyo-ekonomik durum, VK‹ ve
a¤›rl›k persantilleri ile hipertansiyonun iliflkili oldu¤u belirlendi. Sonuçlar, lojistik regresyon analizi ile de¤erlendirildi¤inde, k›zlarda, yüksek e¤itimli anne çocuklar›nda,
kilolu ve obez olanlarda hipertansiyon s›kl›¤›n›n daha
yüksek oldu¤u saptand›. Yüksek e¤itimli anne çocuklar›
aras›nda kilolu olma ve obezite oran› daha yüksekti (x2
=17.95, p< 0.001). Hipertansiyon ve iliflkili bulunan faktörler ile ilgili ayr›nt›l› bilgi Tablo 2’de verilmifltir.
Çocuklar›n %15.9’u (n=131) kilolu veya obez idi.
VK‹ persantil s›n›flamas› ve cinsiyet aras›nda anlaml› bir
iliflki yoktu. VKI persantili, sistolik kan bas›nc› ile pozitif, yafl ile negatif korelasyon (r = - 0.093, p=0.008) gösteriyordu.
72
Tablo 2. Lojistik regresyon analizi sonuçlar›na göre çocuklarda
hipertansiyon ile iliflkili bulunan faktörler
AD: Anlaml› De¤il; VK‹: Vücut kitle indeksi
Tart›flma
Bu çal›flma, Ayd›n il merkezinde, ilkokul ça¤› çocuklar›nda hipertansiyon prevalans›n› ve çocukluk ça¤›nda
görülen hipertansiyon ile iliflkili faktörleri belirlemek
amac›yla yap›lm›flt›r. Çal›flmam›z›n sonuçlar›, 6-11 yafl
aras› ilkokul çocuklar›nda hipertansiyon prevalans›n›n
%17.8 oldu¤unu, k›z çocuklar›n, yüksek e¤itimli anne
çocuklar›n›n, kilolu ve obez çocuklar›n, hipertansiyon
aç›s›ndan daha fazla risk tafl›d›¤›n› göstermektedir. Çocuklar›n büyük ço¤unlu¤unun, kan bas›nc›n›n daha önce
hiç ölçülmemifl olmas› da dikkat çekici bir bulgu olarak
karfl›m›za ç›kmaktad›r.
Çocukluk ça¤›nda mevcut olan kardiyovasküler risk
faktörleri büyük ölçüde eriflkin ça¤a aktar›lmaktad›r.12
Önemli risk faktörlerinden biri olan obezitenin, hipertansiyon ile iliflkisi gösterilmifltir.13 Kardiyovasküler riskler ve aterosklerotik de¤iflikliklerin çocukluktan eriflkinli¤e kadar incelendi¤i, kapsaml› bir çal›flma olan Bogalusa Kalp Çal›flmas›’nda, 5-10 yafl aras›nda, kilolu olan çocuklar›n %60’›n›n, (hipertansiyon gibi) bir kardiyovasküler risk faktörü tafl›d›¤› saptanm›flt›r.1 Bizim çal›flmam›z›n
sonuçlar› da obezite ile çocukluk ça¤› hipertansiyonunun
do¤rudan iliflkisinin varl›¤›n› desteklemektedir.
Diflcigil G ve ark. | Ayd›n ilindeki ilkokul çocuklar›nda hipertansiyon prevalans›
Hipertansiyon ile cinsiyet aras›nda bir iliflki bulunmad›¤›na dair araflt›rmalar olsa da obezitenin k›zlar› daha
çok etkiledi¤i bilinmektedir.1 Bizim çal›flmam›zda ise cinsiyet ile VKI persantil s›n›flamas› aras›nda bir iliflki bulunmamakla birlikte k›zlarda hipertansiyon s›kl›¤› daha
yüksekti.
Sosyo-ekonomik durum ile ilgili geliflmifl ve geliflmekte olan ülkelerden farkl› sonuçlar bildirilmektedir.
Geliflmifl ülkelerde düflük sosyo-ekonomik durum bir
risk olarak bildirilirken, geliflmekte olan ülkelerde yüksek
sosyo-ekonomik düzey ile obezite ve hipertansiyon aras›nda iliflki kurulmaktad›r.17-19 Biz çal›flmam›zda sosyoekonomik durum ile hipertansiyon aras›nda bir iliflki saptamad›k ancak yüksek e¤itim düzeyine sahip anne çocuklar›nda hipertansiyon daha yüksek oranda görülmekteydi. Bu sonuç yüksek e¤itimli anne çocuklar›nda obezitenin de daha yüksek oranda görülmesi ile aç›klanabilir.
Üç yafl›n üzerindeki tüm çocuklarda, rutin sa¤l›kl› çocuk izleminde kan bas›nc›n›n ölçülmesi önerilmektedir.9
Sa¤l›kl› çocuk izleminde, birinci basama¤a önemli rol
düflmektedir. Ancak birinci basamak hekimlerinin, eriflkin hipertansiyonunun aksine, çocuklarda hipertansiyona
gerekli önemi vermedi¤i ve tan› ve yönetim için yeterince çaba göstermedikleri bildirilmektedir.1,20 Buna ek ola-
rak birinci basamak hemflirelerinin ço¤unlu¤unun “çocukluk ça¤›nda obeziteden koruma rehberleri”nden haberdar olmalar›na ra¤men yafla göre VKI hesaplamas›n›
kullanmad›klar› ve risk grubundaki çocuklar› yeterince
izlemedikleri bildirilmektedir.21 Biz de çal›flmam›zda, 611 yafl aral›¤›ndaki çocuklar›n büyük ço¤unlu¤unun ilk
kez kan bas›nc› ölçümlerinin yap›ld›¤›n› saptad›k. Bu sonuç, bize, çocuklar›n herhangi bir sa¤l›k sorunu veya sa¤l›kl› çocuk izlemi için sa¤l›k kurulufluna baflvurduklar›nda kan bas›nçlar›n›n kontrol edilmedi¤ini göstermektedir: Çocuk sa¤l›¤› polikliniklerinde ve okul revirlerinde
hipertansiyonu tan›mak için yeni stratejiler gelifltirilmeli
ve uygulanmal›d›r.
Birinci basamak sa¤l›k kurulufllar›, toplumun kolay
ulaflabildi¤i ve genifl kitlelere hizmet verebilen kurulufllard›r ve koruyucu hekimlik, birinci basamak hekiminin
en önemli görevidir. Çocukluk ça¤›nda, kardiyovasküler
risk faktörlerine yönelik etkin koruma, eriflkin ça¤da ortaya ç›kmas› öngörülen hastal›k riskini azaltacakt›r. Bu
nedenle, birinci basamak hekimleri, çocukluk ça¤›nda hipertansiyon ve obeziteden korumaya yönelik disiplinler
aras› iflbirli¤inin sa¤lanmas› için öncülük etmeli ve erken
tan› için önerilen rutin uygulamalar› gerçeklefltirmelidir.
Araflt›rma
Çocuklardaki hipertansiyon prevalans› için 4.5% ile
23.9% gibi genifl bir aral›k bildirilmifltir.3,7,13,14 Kilolu ve
obez olman›n hipertansiyon ile iliflkisi bilinmektedir. Bunun yan› s›ra hipertansiyon mevcut olmasa dahi kilolu ve
obez çocuklarda, 50 persantilin alt›nda kan bas›nc› de¤erlerinin de normal çocuklardan daha düflük oranda oldu¤u bildirilmektedir.15 Hipertansiyon, obezite ve etnik
gruplar›n iliflkisini inceleyen bir çal›flmada obezite ve kilolu olman›n hipertansiyon için etnik kökenden daha
güçlü bir gösterge oldu¤u bildirilmifltir.3 Ülkemizde,
hastaneye baflvuran obez çocuklarda yap›lan bir çal›flmada hipertansiyon s›kl›¤› %37 olarak bildirilmifltir.16 Bu
çal›flmada bildirilen hipertansiyon s›kl›¤›, bizim çal›flmam›zda saptad›¤›m›z prevalanstan oldukça yüksektir. Bu
farkl›l›k, çal›flman›n sadece obez çocuklarda yap›lmas› ile
birlikte hastaneye bir sa¤l›k sorunu nedeniyle baflvuran
hastalarda yap›lm›fl olmas› ile aç›klanabilir. Bizim çal›flmam›z ise herhangi bir sa¤l›k sorunu olmayan, toplum
içinde yaflayan çocuklardaki hipertansiyon prevalans›n›
yans›tmaktad›r.
Sonuç olarak, bu çal›flma, hipertansiyonun önemli bir
çocuk sa¤l›¤› sorunu olarak karfl›m›za ç›kt›¤›n› ve çocuklarda kan bas›nc› izleminin halen vurgulanmas› gereken
bir öneme sahip oldu¤unu göstermektedir.
Teflekkür
Dr. Nil Tekin ile Dr. Nazl› fiensoy’a tarama
s›ras›ndaki, Prof. Dr. Ferah Sönmez’e hipertansiyon
tan›s›yla yönlendirilen çocuklar›n tedavisindeki katk›lar›ndan dolay› teflekkür ederiz.
Kaynaklar
1.
Berenson GS, Srnivasan SR. For the Bogalusa Heart Study Group.
Cardiovascular risk factors in youth with implications for aging: the
Bogalusa Heart Study. Neurobiol Aging 2005; 26: 303-7.
2.
Crawford D. Population strategies to prevent obesity. BMJ 2002; 325:
728-9.
3.
Sorof JM, Lai D, Turner J, Poffenberger T, Portman RJ. Overweight,
ethnicity, and the prevalence of hypertension in school-aged children.
Pediatrics 2004; 113: 475-82.
4.
Flynn JT, Alderman MH. Characteristics of children with primary hypertension seen at a referral center. Pediatr Nephrol 2005; 20: 961-6.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 12 | Say› 2 | 2008
73
5.
6.
Rosner B, Prineas R, Daniels SR, Loggie J. Blood pressure differences
14. King CA, Meadows BB, Engelke MK, Swanson M. Prevalence of elevat-
between blacks and whites in relation to body size among US children and
ed body mass index and blood pressure in a rural school-aged population:
adolescents. Am J Epidemiol 2000; 151: 1007-19.
implications for school nurses. J Sch Health 2006; 76: 145-9.
Fredriks AM, Van Buuren S, Sing RA, Wit JM, Verloove-Vanhorick SP.
15. Schiel R, Beltschicow W, Kramer G, Stein G. Overweight, obesity and
Alarming prevalences of overweight and obesity for children of Turkish,
elevated blood pressure in children and adolescents. Eur J Med Res 2006;
Moroccan and Dutch origin in The Netherlands according to interna-
11: 97-101.
tional standards. Acta Paediatr 2005; 94: 496-8.
7.
Agirbasli M, Cakir S, Ozme S, Gonenc C. Metabolic syndrome in
16. Atabek MW, Pirgon O, Kurtoglu S. Prevalence of metabolic syndrome in
obese Turkish children and adolescents. Diabetes Res Clin Pract 2006; 72:
Turkish children and adolescents. Metabolism 2006; 55: 1002-6.
8.
studies. Geneva, WHO, 1991.
9.
17. Costa RF, Cintra Ide P, Fisberg M. Prevalence of overweight and obesi-
National High Blood Pressure Education Program Working Group on
ty in school children of Santos City, Brazil. Arq Bras Endocrinol Metabol
Hypertension Control in children and adolescents. Update on the 1987
2006; 50: 60-7.
Task Force Report on High Blood Pressure in children and adolescents a
Araflt›rma
315-21.
WHO. Lwanga SK, Lemeshow S. Sample size determination in health
18. Deckelbaum RJ, Williams CL. Childhood obesity: the health issue. Obes
Working Group Report from the National High Blood Pressure
Res 2001; 9 Suppl 4: 239S-243S.
Education Program. Pediatrics 1996; 98: 649-58.
10. http://www.cdc.gov/nchs/about/major/nhanes/growthcharts/clinical_
19. De Onis M, Blossner M. Prevalence and trends of overweight among
preschool children in developing countries. Am J Clin Nutr 2000; 72:
charts.htm eriflim tarihi 29. 09. 2006.
1032-9.
11. Neyzi O, Gunoz H. Büyüme ve Geliflme Bozukluklar›. Pediatri’de. Ed.
Neyzi O, Ertugrul T. 2. bask›. ‹stanbul, Nobel Tip Kitabevi, 1993; 69-102.
20. Falkner B, Gidding SS, Garnica GR, Wiltrout SA, West D, Rappaport
EB. The relationship of body mass index and blood pressure in primary
12. Sorof J, Daniels S. Obesity hypertension in children: a problem of epi-
care pediatric patients. J Pediatr 2006; 148: 195-200.
demic proportions. Hypertension 2002; 40: 441-7.
13. Lopez-Capape M, Alonso M, Colino E, Mustieles C, Corbaton J, Barrio
21. Larsen L, Mandleco B, Williams M, Tiedeman M. Childhood obesity:
R Frequency of the metabolic syndrome in obese Spanish pediatric pop-
Prevention practices of nurse practitioners. J Am Acad Nurse Pract 2006;
ulation. Eur J Endocrinol 2006;155: 313-9.
18: 70-9.
Gelifl tarihi: 20.02.2007
Kabul tarihi: 25.11.2007
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Dr. Güzel Diflcigil
Adnen Menderes Üniversitesi T›p Fakültesi
Aile Hekimli¤ Anabilim Dal›
09100 Ayd›n
Tel: (0256) 219 71 88
e-posta: gü[email protected]
74
Diflcigil G ve ark. | Ayd›n ilindeki ilkokul çocuklar›nda hipertansiyon prevalans›
Download

buradan ulaşabilirsiniz.