MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ
İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
2014-2015 GÜZ YARI YILI
INSA 498
YAPIMDA
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ
UYGULAMALARI
DOÇ.DR. İBRAHİM YİTMEN
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ
(BIM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ
Farklı disiplinlerle ortak çalışma alanı olan inşaat yapım sektörü,
anlık dikkatsizliklerin çok büyük ve geri dönülemez sorunlara sebep
olabilen, yapılan küçük hataların büyük tehditlere ve maddi manevi
zararlara neden olabileceği, her aşamasında disiplinler arası
iletişimde zorluklar ve kopukluklar yaşanan bir sektördür. Hal böyle
olunca sürekli gelişim, sistem kontrolü ve yönetim işleyişi
üzerindeki düzenlemeler kaçınılmaz olmaktadır. Bunun için
günümüze kadar birçok yöntem ve değişik tarzlar geliştirilmiş ve
denenmiştir. Çalışmanın bu bölümünde çözüme yönelik en yeni
yöntemlerden biri olan, disiplinler arası çalışma koşullarına göre
oluşturulmuş, meydana gelebilecek sorunları önceden görme yetisi
veren ve bu anlamda çözüme katkıda bulunabilecek bir sistem olan
Yapı Bilgi Modellemesi (YBM) ve işlevleri incelenmiştir. Çalışma
kapsamında sistemin tanımı yapılarak, YBM süreci, YBM’de
kullanılan bilgi türleri, kullanım alanları, hakkındaki yanılgılar ve
YBM sistemine geçişten bahsedilmiştir.
3
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
TANIM
YBM terimi için literatürde farklı açılardan birçok tanım
bulunmaktadır. YBM, bina (ya da bina projesi)’nin tamamını
oluşturan tüm yaşam döngüsü süreçlerini destekleyici yeterli bilgi
ve doğrudan bilgisayar uygulamalarından yorumlanabilen bir bilgi
modelidir diye tanımlanmaktadır.
YBM bir projenin tasarım aşamasından inşaat ve operasyon
aşamalarına kadar geçen süreçte kullanılan koordineli ve güvenilir
bilgi üzerine kurulu bütünleşik bir süreçtir.
YBM terimine yazılım tarafından bakıldığında, YBM ya da Yapı bilgi
sistemi (YBS) Autodesk'in bilgi teknolojilerini yapı sektörüne
uygulayarak geliştirdiği yapı tasarımı çözümlerine ve bu çözümlerle
oluşturulan sistemlere verdiği addır.
Model açısından bakıldığında da en basit şekliyle YBM bir yapıyı
çizgilerle değil yapı elemanlarıyla modelleme sistemidir diyebiliriz
4
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
TANIM
Bütün bu tanımlamaların ışığında YBM;
 Fikir aşamasından projenin bitirilip teslim aşamasına, hatta
teslimden sonra bile planlanan proje ömrü boyunca yapı
hakkında bilgi edinilebilecek,
 Her aşamasında yapılan değişikliklerin diğer disiplinlerce de
kolaylıkla algılanabileceği,
 Coğrafi bilgi sistemleri ile entegre edilerek çevresindeki nesneler
hakkında da bilgi edinilebilinecek yeni bir sistemdir.
5
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
TANIM
Son olarak YBM sistemini ve yazılımlarını şu şekilde anlatmak
uygun olacaktır. YBM aynı kaynaklarla daha fazla iş bitirilmesini
sağlayarak verimliliği artıran, tasarımı ve uygulamayı gerçekleştiren
mühendislerin düşünce tarzıyla oluşturulmuş bir sistem olduğu için
anlaşılması kolay olan, iyi iş akışları geliştiren ve verimsiz olanların
düzeltilmesine yardımcı olan, bütün paydaşların (müşteriler dahil)
yarar elde ettiği, proje ekibi içerisinde iletişimi ve koordinasyonu
kolaylaştırarak tasarımda hata riskini azaltan bir sistemdir.
6
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE SÜREÇ
YBM için süreç tanımlanmadan önce amaçlarından bahsetmek
çalışmaya katkı sağlayacaktır. Çünkü YBM bildiğimiz CAD
(Computer Aided Design) – BDT (Bilgisayar Destekli Tasarım)
sistemleriyle benzer yapıya sahip olmasına rağmen süreci
tamamen farklı bir modelleme sistemidir. Çünkü klasik BDT
sisteminde 2 boyuttan 3 boyut üretme süreci uygulanırken, YBM’de
3 boyuttan iki boyut elde etme imkânı sunulmaktadır.
7
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE SÜREÇ
BDT ve YBM’ye dayalı sistemin grafiksel
gösterimi
8
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE SÜREÇ
YBM, bir yapıyı çizgilerle ifade ederek tasarımcının ya da
kullanıcının hayal gücü nispetinde bilgiler veren BDT sisteminden
farklı olarak yapıyı gerçek yapı elemanlarıyla ifade ederek,
tasarımcı veya kullanıcının hayal gücünün gerçeğe uygun bir
modelini verir. Gerçeğe uygun bu model farklı iş kollarının (elektrik,
malzeme, betonarme, hafriyat vs.) birada çalıştığı inşaat sektörüne
ortak bir dil getirir. Amaç, birimler arası iletişim eksikliğinden, ya da
iletişimde kopukluk olmasa bile uzmanlık alanlarının farklı
olmasından dolayı ortaya çıkan anlaşmazlıkları üretime katılan ya
da katılacak birimlerin birbirlerini kolayca anlayabileceği bir dil
oluşturarak ortadan kaldırmaktır. Genel olarak bir YBM ile BDT
arasındaki farklılıkları Tablo 4.1’de görülebilir.
9
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE SÜREÇ
Tablo 4.1 3B modelleme açısından YBM ile BDT arasındaki farklılıklar
Ortak bir dil oluşturmak, bütün birimlerin uzmanlık alanları farklı olduğundan çok
kolay olmamakla birlikte ancak gerçeğe benzer yapı elemanlarının modelde yer
almasıyla mümkün olabilir. Bu nedenle YBM süreci parametrik modellemeyi
10
sisteme entegre etmiştir.
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
PARAMETRİK MODELLEME
Modelleme yaklaşımları inşaat sektöründe tasarım aşamasında
kullanılmaktadır. Bilgisayar yazılımlarının gelişmesiyle modeller
daha kolay oluşturulabilmektedir. Kullanılan bilgisayar yazılımın
özelliğine göre değişik modelleme türleri kullanılabilir.
Bir araştırmada, YBM’nin bir metot olduğu, bir teknoloji olmadığı ve
etkin bir şekilde kullanılması için teknolojiden destek alması
gerektiği vurgulanmıştır. Bu teknolojiler, bilgisayar destekli tasarım
(BDT), nesne yönelimli BDT ve parametrik yapı modelidir.
11
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
PARAMETRİK MODELLEME
YBM, parametrik modellemeyi esas almıştır. Burada parametrik
terimi ile anlatılmak istenen kısaca, modeli oluşturan tüm
nesnelerin birbirleri ile ilişki içerisinde olmalarıdır. Açıklamadan da
anlaşılacağı üzere programlama aslında nesne tabanlı bir
programlama olup, işlevlerini nesnelerin işlevi üzerine kurmuştur.
Bir sistem bileşeni üzerinde yapılan her değişiklik parametrik
modelleme sayesinde diğer ilgili sistem bileşenleri tarafından
algılanır. Yapılan bir tasarımda, plan üzerindeki bir duvarı hareket
ettirdiğimizde çıktı alacağımız belgelerde olan cepheler, kesitler ve
diğer ilgili görsellerde bu değişiklik anında güncellenir. Tasarım
ekibi tarafından belirli bir aşamaya getirilen model yükleniciye
gönderilebilir.
12
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
PARAMETRİK MODELLEME
Yüklenici bu modelde ne yapacağını anlayabilir. Kullanıcı ayrıca bu
model ile malzeme tüketimi ve gerçek zamanlı malzeme kullanım
miktarını ayırt edebilir. Yani bu duvar örneğinde yüklenici, duvarı ne
kadarlık bir alçıpan ve izolasyon ile inşa edebileceğini söyleyebilir.
Sonuç olarak kullanıcılar YBM’yi bir tesisi ve projede olan malzeme
ve mobilyaları zamanlayarak çevresindeki tüm bilgileri yönetmek ve
idare etmek için kullanabilir. Anlatılmak istenen, modelde yapılacak
bir değişikliğin diğer çıktılarda da eş zamanlı değişiklik
oluşturacağını ve bu değişiklikle malzeme değişiklikleri de
izlenebileceğidir. Güncellenen bu değişiklikler aslında yapı
elemanlarının akıllı nesneler gibi davranması anlamına
gelmektedir.
13
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
AKILLI NESNELER
Modellemede kullanılan nesneler, yazılımların özelliğine göre hazır
olabilir veya kullanıcı bu nesneyi baştan da yaratabilir. Burada
önemli olan nesnelerin nasıl ifade edildikleridir. Bir yapı çizgilerle de
ifade edilebilir, yapı elemanlarıyla da ifade edilebilir. Esası
nesnelere dayanan YBS’nin en büyük avantajı nesnelerini yapı
elemanları olarak tanımlaması ve nesneler arasında bir bağ
oluşturarak kendisinin ne olduğunu bilen akıllı nesneleri meydana
getirebilmesidir. Akıllı nesneler kullanıcının isteğine bağlı olarak
programlanabilir. Programlama sonucu, kullanıcı tarafından girilen
uygunsuz bir bilgiyi tanır ve kullanıcıya uyarı verir. Örneğin
programlanmış bir merdiven için rıht yüksekliği uygunsuz bir değer
girildiğinde kullanıcıya akıllı bir nesne gibi hemen bir geri bildirimde
bulunabilir. Kullanıcı bu uyarıyı gördükten sonra merdiven rıht
değerini, olması gereken 5.0 cm ile 27.5 cm arasında
güncelleyebilir. Böylece olası hesap hatalarını engellenebilir.
14
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
AKILLI NESNELER
Bir çalışmada akıllı nesnelerin, kendilerinin ne olduğunu da
bildikleri için modelleme işlemini kısaltmada yardımcı olabileceğini
vurgulayarak modelde duvara monte edilmiş bir pencere, duvar
hareket ettirildiğinde onunla birlikte hareket edeceği ve tekrar
pencerenin taşınmasına gerek kalmayacağı belirtilmiştir.
Modelde duvarın yerini değiştirdiğimizde duvar üzerindeki
elemanların da teker teker yerlerinin değiştirilmesine gerek
kalmadan, akıllı nesne gibi davranan elemanların kendisinin ne
olduğunu ve duvardaki konumunu da bilerek, duvarla birlikte
eşzamanlı yeri değişmektedir.
15
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
VERİTABANI
Günümüzde yönetme işi bütün sektörlerin öncelikli konusu haline
gelmiştir. Çünkü iyi bir yönetim anlayışına sahip kurum ya da
kuruluşlar, olası hatalardan ve bunu getireceği külfetlerden
(maliyet, zaman vs.) kurtulacaktır. İnşaat sektöründe, binaların
yapımından başlayarak yaşam döngüleri boyunca yönetimi, bilgi
teknolojilerinin katkısıyla çok daha kolay ve etkin biçimde
gerçekleştirilebilir. Bu ancak bütün gelişme ve değişikliklerin kayıt
altında tutulmasıyla mümkün oalcaktır. Günümüzde bilgisayar
teknolojilerinin kullanımının artması, veritabanı oluşturmaya yönelik
büyük kolaylık sağlamıştır. Bilgisayar ortamında tasarlanan
projelenin bilgileri veritabanında saklanır.
16
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
VERİTABANI
YBM’de kullanıcılar standart çizim faaliyetlerini üç boyutlu bir model
ile etkileşim içinde gerçekleştirerek veritabanı oluştururlar. Planda
yapılan bütün değişiklikler veritabanlarına aktarılır. Böylece
çalışmanın ilerlemesi oranında veritabanı büyür. Aynı zamanda
bütün bilgiler aynı veritabanında derlendiği için bilgiler tutarlıdır.
Örneğin plan, görünüş, perspeftif, kesit, metraj vs. YBM’de aynı
modelin bir parçasını oluşturmakta, farklı bir sonuç ortaya
çıkmamaktadır. Tüm proje bilgileri aynı veritabanında oldukları ve
birbiri ile ilişkili oldukları için birinde yapılacak bir değişiklik eş
zamanlı olarak diğerine de otomatik olarak aktarılır. Örneğin, YBM
yazılımlarından bir tanesi olan Allplan tarafından, plan üzerinde
yapılan pencere boşluğunun konum değişikliği otomatik olarak
algılanır ve pencerenin de başka bir işlem yapmadan komum
değişikliği yapılmış olur.
17
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
MERKEZİ BİLGİ SAKLANIMI
İnşaat sektöründe kullanılan sistemler, disiplinler arası bir çalışmayı
gerektirir. Özellikle YBM çok fazla uzmanlık alanından destek alır.
Önceki bölümlerde bahsettiğimiz gibi YBM bütün bu paydaşların
ortak olarak anlayabileceği bir dil oluşturmayı hedeflediği için bu
paydaşların aynı ve güncel bilgiye ulaşmasını sağlamalıdır. Çünkü
model çalışmada belirtildiği gibi mimarlar, mühendisler,
müteahhitler, mal sahipleri vs. birlikteliği ile oluşturulmuş bilgiden
ibarettir. Projenin herhangi bir safhasında muhtemel çelişkilerin
önüne bu sayede geçilmiş olunur. Katılımcı projedeki konumuna
göre modelde bir aksaklık gördüğünde müdahale edebilir ve
uygulamada oluşacak bir olası kriz ortamını yok etmiş olur.
18
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
MERKEZİ BİLGİ SAKLANIMI
Modelden de anlaşılacağı
gibi, YBM bütün disiplinlerin
projeye özgü bilgilerini tek bir
merkezde saklar. Bu da
iletişimde ortak bir dil
kullanmayı gerektirir.
YBM ile paydaşlar arası
bilgi alışverişi
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
19
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
Bilginin katmanlı da olsa tek bir yapıda bulunması, her tür proje
verisine tek bir kaynaktan erişimi kolaylaştırmakta ve proje ile ilgili
tahminleri sürekli kontrol etmeyi mümkün kılmaktadır. Amaç ters
gidebilecek ve maliyetleri yükseltebilecek olasılıkları ortadan
kaldırmaktır. Binanın inşa edilebilirliği ile ilgili doğru tahminlerde
bulunabilmek, elemanların nasıl bir araya gelebileceğini
öngörebilmek, tolerans aralıklarını hesaplamak çok önemlidir. Bu
da yapıda kullanılacak nesnelerin bilgilerini doğru yorumlamakla
sağlanabilir. Her nesne varlığı itibari ile birden çok çeşitte bilgi
içerebilmektedirler. Farklı nesneler de farklı çeşitte bilgi içerebilirler.
Bunlar, grafik bilgi, grafik olmayan bilgi, link bilgisi ve harici bilgidir.
Nesne tabanlı yaklaşım ile çalışan YBM yazılımları yukarıdaki
bilgileri kullanır.
20
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
GRAFİK BİLGİ
Bilgi, bütün yönetim ve işletim sistemlerinde kullanılan, depolanan,
gizlenen bir varlıktır. Yönetim bilgi sistemi, stratejik bilgi sistemi,
pazarlama bilgi sistemi, coğrafi bilgi sistemi vs. gibi daha birçok
bilgi sistemi, önceki bölümlerde bahsettiğimiz gibi şirketlerde
yönetme işinin öncelikli konu haline gelmesiyle ortaya çıkmıştır.
İnşaat sektöründe kullanılan bilgi sistemleri, bilgisayar kullanımının
da artmasıyla birlikte sadece sözel bilgi olmaktan çıkmıştır.
Çalışmanın bu bölümünde YBM bilgi bileşenlerinden olan grafik
bilgi bileşeni incelenmiştir. Grafik bilgi projeyi temsil eden, metrik
değerleri koruyan bir 3 boyutlu (3B) modeldir. 3B bu modelden 2
boyutlu (2B) benzetimlerin elde edilmesi YBM yazılımlarının
sağladığı bir kolaylıktır. Şekil 3.6’da grafik bilgiyi temsil eden 3B
model ve grafik bilginin sağladığı kolaylıkları örnek olarak
görebileceğimiz bir benzetim bulunmaktadır.
21
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
GRAFİK BİLGİ
Grafik bilgi kapsamında sanal bina
22
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
GRAFİK BİLGİ
BDT sürecinde planlama ve 2B uygulamadaki en büyük problem
proje verilerinin doğru olmayan çizimlerle görselleştirilmesidir
(şeytan detaylarda saklıdır). Tam olarak görselleştirilmezse,
anlaşılmazsa ve iletişim kurulamazsa, anlaşma metninde düzgün
sunulamazsa sonuç olarak yapım sürecinde problemler çıkabilir
*31+. YBM yazılımlarının sağladığı kolaylık sayesinde 3B model
üzerinden çok basit bir şekilde kesitleri, cepheleri, detayları,
planları görebilir, metrajı hesaplattırabilir, istediğimiz zaman
animasyonlar üretebiliriz. Bu sayede uygulama aşamasında ortaya
çıkan güncellemeleri plana kolayca uygulanıp, istenilen çıktıları
otomatik olarak alabiliriz. YBM sisteminin bu kolaylığı, gerçek yapı
elemanlarıyla
modellenmesinden
ileri
gelmektedir.
BDT
sistemlerinde de benzer işlem uygulanmasına karşın, tasarımı
sadece çizgilerle ifade edilmesinden dolayı olası tadilat
planlamalarında tasarım süresini ve iş yükünü artırır. Buna rağmen
hata riski YBM sistemlerine göre daha fazladır.
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
23
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
GRAFİK OLMAYAN BİLGİ
Grafik bilgilerin yanı sıra YBM bileşenlerinden bir tanesi de grafik
olmayan bilgilerdir. Grafik olmayan bilgiler, model ile ilgili işlevsel,
yapısal veya maliyet gibi alfasayısal yani karakterlerden oluşan
verilerdir. Bu veriler yazılımlara parametrik bir arayüzle girilir. Veri
olarak malzeme adı, adedi, akustik değer, yanıcılık, ısı geçirgenliği,
enerji sınıfı, maliyet bilgileri vs. girilir. Modelle olan bağlantısı,
modelde veya tablolarda yapılan bir değişikliğin birbirini
etkilemesini sağlamaktadır. Grafik olmayan bilgileri gösteren
parametreler listesinin bir örneği görülmektedir.
24
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
GRAFİK OLMAYAN BİLGİ
Grafik olmayan parametreler
25
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
LİNK BİLGİSİ
Bilgisayar uygulamalarında kullanılan başka bir yöntem de
komutlarla yönlendirme yöntemidir. Yönlendirme, komutlar
sayesinde bir dosyaya tıklandığında istenilen veriye ulaşma
anlamına gelmektedir. Link bilgisi modelin doğrudan bir parçası
olmamakla birlikte görünen veya görünmeyen bağlantılarla modele
bağlıdır. Görünen bağlantılara örnek olarak, tıklandığında pencere
veya dosya açan linkler örnek verilebilir. Görünmez linkler ise
metraj tabloları gibi tabloları modele bağlayan linkler olabilmektedir.
Şekilde bir YBM yazılımındaki metraj ile kat planı arasındaki link
ilişkisi anlatmaktadır.
26
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
LİNK BİLGİSİ
Metraj tablosu ile kat planı arasındaki link ilişkisi
27
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ’NDE KULLANILAN BİLGİ TÜRLERİ
HARİCİ BİLGİ
İsminden anlaşılacağı gibi bu bilgi türü YBM’den bağımsız bir bilgi
türüdür. Bu bilgi türü inşaat takvimi, üreticinin malzeme ve ürünlerle
ilgili spesifikasyonları, aksesuarlar ve web sayfaları olabilir. Harici
bilgi sayesinde kullanıcının ya da üçüncü kişilerin en son ve en
güncel bilgiye ulaşımı sağlanabilmektedir. Bu yolla lojistik
planlamaya da destek olabilir. Şekil bir objeye tanımlanmış harici
web sitesi örneğidir.
Objeye tanımlanmış harici web sayfası linki
28
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
YBM aşağıdaki amaçlar için kullanılabilir:
 Görselleştirme: 3B kaplamalar kolayca oluşturulabilir.
 Üretim/İşyeri Çizimleri: Çeşitli yapı sistemleri için iş yeri
çizimlerini oluşturmak kolaydır. Örneğin, model tamamladıktan
sonra metal levha boru tesisatı çizimleri kolayca oluşturulabilir.
 Otomatik Üretim: Teknolojik açıdan gelişmiş tedarikçileri içeren
projelerde, YBM dosyalarından elde edilen veriler sayısal
kontrollü imalat malezemesine girdi olarak kullanılabilir.
 Yönetmeliğe ilişkin değerlendirmeler: İtfaiye ve diğer yetkililer bu
modeli yapı projelerinin kendileri ile ilgili kısımlarını gözden
geçirmeleri için kullanabilirler.
 Adli Analiz: YBM, potansiyel arızaları, sızıntıları, tahliye planlarını
gibi unsurları grafiksel olarak göstermeye kolayca adapte
edilebilir.
29
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
YBM aşağıdaki amaçlar için kullanılabilir:
 Tesis Yönetimi: Tesis yönetimi bölümleri YBM’yi tadilat, mekan planlama
ve bakım onarım işlemleri için kullanabilir.
 Maliyet Hesabı: YBM yazılımları maliyet hesabı özelliği ile
oluşturulmuştur. Modelde herhangi bir değişiklik yapıldığında malzeme
miktarları otomatik olarak algılanır ve değiştirilir.
 Yapım Süreci: YBM modeli malzeme siparişi, imalat ve bütün bina
ürünleri için teslimat programları oluşturmada etkin olarak kullanılabilir.
 Uyuşmazlık, Müdahale ve Çakışma araştırması: YBM modelleri 3B
mekanda ölçekli olarak üretilmektedir. Bütün büyük sistemler etkileşim
için görsel olarak kontrol edilebilmelidir. Bu süreçte çelik kirişler, kanallar
ve duvarlar ile boru sisteminin kesişmesi kontrol edilebilir.
 Acil Durum Yönetimi: Acil durumlarda planlama ve tahliye açısından
büyük kolaylık sağlaması da YBM’nin kullanım alanlarına dahil edilebilir.
30
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
YBM’nin sadece binanın yapım aşamasında kullanılacak bir sistem
olmadığını yukarıdaki örneklerden görebiliyoruz. YBM, tasarım
aşamasından projelendirme aşamasına, yapım aşamasından
işletim sürecine kadar üretimin ve işletimin her anından yaralanan
ve bu aşamaların ilerleyişinde her aşamada yararlanılabilen bir
sistemdir. Sisteme veri girişi veya değiştirilmesi kullanılan Yapı Bilgi
Modellemesi yazılımlarının özelliğine bağlı olarak mümkündür.
Birçok katılımcının değişik formatlardaki girdilerinin bulunduğu ve
bu girdilerin proje ilerleyişine bağlı olarak sürekli revize edildiği bu
sistem dinamik bir sistemdir.
31
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
YBM’nin kullanım alanlarını başlıca beş başlıkta incelemek
mümkündür.
I. Tasarım sürecinde kullanım
II. Yapısal/Çevresel analizlerde kullanım
III. Bina yapım sürecinde kullanım
IV. Bina işletiminde kullanım
V. CBS kapsmında kullanımı
32
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
I. TASARIM SÜRECINDE KULLANIM
Tasarım süreci mimarların aktif rol oynadığı süreçtir. Taslakların
oluşturulup daha sonra inşaat mühendisleri ve diğer birimlerden de
geri bildirim alınarak proje tasarlanır. Başlangıçta bazı temel kararların
alınması gereklidir. Yapı Bilgi Modellemesi yazılımlarının proje
üzerindeki güncellemelere karşı işlem kolaylığından önceki
bölümlerde bahsetmiştik. Ancak hayati kararların değişmesi sonucu bu
tür sistemlerden yararlanılabileceği düşünülmemelidir. Dolayısıyla
YBM yazılımlarından süreçlerde bize yardımcı olmalarını bekleyebiliriz
ancak verilen hayati kararların sonraki süreçleri etkilediğini de
düşünürsek yanlış kararı düzeltmesini bekleyemeyiz. YBM yazılımları
bu süreçte konsept tasarımı – şematik model oluşumu ile istenilen
metraj hesaplarının ve toplam bina yüzeyi ve mahal büyüklüklerini
hızlı bir şekilde hesaplayabilesini, tasarım modeliyle de bina ile ilgili
boyutlar, temel yapısal elemanlar, kat yükseklikleri gibi tüm ana
bileşenleri içerir.
33
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
i. Fiziksel Tasarım Modeli
Bu model yapının geometrisini, dış görünüşlerini ve hacmini incelemek
için oluşturulur. Büyük ölçekli fiziksel modeller tente gibi bireysel bina
bileşenlerini incelemek için oluşturulmuştur. Şekil bu modellerin
bazılarını göstermektedir. Mikro düzeydeki yinelemeli sürece örnek
olarak, tenteler yapıyla ilişki içinde fiziksel olarak modellendi, daha
sonra gün ışığı özellikleri ve kendi performanslarını test etmek için gün
ışığı ve enerji modelleri sayısal olarak yeniden oluşturuldu.
Şekil. Fiziksel tasarım modeli
34
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
ii. Sayısal Tasarım Modeli
Bu model müşteri ve mal sahipleriyle iletişime yönelik kullanılan
yapının 3B açık ve net gösterimidir. Genellikle, bü tür modellerin daha
basit hali ön tasarım aşamasında kullanılır ve daha sağlam kaplamalar
daha sıklıkla sunum malzemesi olarak kullanılır.
Şekil. Sayısal tasarım modeli
35
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
Aşağıda örnekleri verilen yapısal/çevresel analizlerde kullanılan
yazılımların yanı sıra bir YBM yazılımı Autocad, SketchUp,
Microstation, TurboCad, Revit, 3Dsmax, Cinema4D, Rhinoceros,
İdeCAD, eQuest vb gibi analiz programları ile de veri alışverişi
yapılabilmektedir.
i. Yapısal Analiz
YBM yazılımları diğer yazılımlarla ortak bir veri standardı olan IFC dili
ile alışveriş yaparak gerekli yapısal analizleri yapabilirler. Projenin
uygulanmasına gerek olmadan elde edilen bu tür veri hem bina yapı
hem de özellikle işletim sürecinde maliyet ve zaman açısından önemli
fayda sağlayacaktır.
36
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
Autodesk Revit Structure™ ve ETABS™ yazılımları arasında veri alışverişi
37
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
i. Yapısal Analiz
Mimari modelleme veya strüktürel modelleme yazılımı ile oluşturulan
taşıyıcı sisteme ait olan bilgi statik hesaplayıcı yazılıma aktarılır.
Yazılımı kullanan inşaat mühendisi modeli analiz eder ve taşıyıcı
elemanlar için doğru boyutları seçer ve gerektiği takdirde taşıyıcının
konumuna müdahele ederek veriyi tekrar modelleme yazılımına geri
gönderir.
38
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
i. Yapısal Analiz
Graphisoft ArchiCAD™ ve ETABS™ yazılımları arasında IFC üzerinden veri alışverişi
39
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Enerji Analizi
Enerji analizi genellikle bir binanın ısıtma, soğutma ve
havalandırma (HVAC) ile ilgili ihtiyaçlarını ele almaktadır. Bina
yapım sürecinden önce gerçekleştirilen bu analizler daha sonra
geri dönülmez bir aşamaya gelinmeden kararları sınamaya
yardımcı olur. Binanın enerji performasına ait veriler elde etmek
için YBM yazılımlarından elde edilen IFC verisinin enerji analizi
yapan
yazılımlara(EnergyPlus™)
transferi
mümkün
olabilmektedir. Bu transfer şimdilik ara çeviriciler vasıtasıyla
gerçekleşmektedir. IFC’de yer alan geometrik veri, HVAC
donanımı ve sistem tanımlamaları kullanılarak enerji
simulasyonları gerçekleştirilebilmektedir.
40
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Enerji Analizi
Bir IFC verisinin EnergyPlus™ yazılımına dönüştürülmesi
41
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Enerji Analizi
Enerji modeli
42
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Enerji Analizi
Modelden elde edilen enerji verileri
43
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Işık Analizi
Işık analizi bir binanın doğal ışık alma, yapay ışıklandırma,
binanın kendi ve diğer yapılarla kütlesel ilişkileri sonucu oluşan
gölge ilişkilerini algılamak ve daha iyi analiz etmek için
kullanılır. Bu ilişkileri modellerken bina dışı etmenlerden
topoğrafya, bina yönlenmesi ve diğer binaların konumları gibi
parametreler de hesaplamalara dahil edilir. Şekil’de gün ışığı
analizi yapılmış bir model gösterilmektedir. Modeldeki birden
fazla katmanlar ışık yoğunluğunu göstermektedir. Modeldeki
eşyalar da analizi etkilemektedir. 3Dsmax Design gibi
programlar, gün ışığı analizi için kullanılabilir.
44
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Işık Analizi
Gün ışığı analizi
45
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Akustik Analizi
YBM sisteminin sağladığı bir yarar da akustik analiz yapabilen
yazılımlarla veri alışverişi yapabilmesidir. Bu yazılımların
çalışma prensibi, 3B geometrik modelin şekli ve üretimde
kullanılacak malzeme özelliklerine göre inceleyip analiz ederek
yapının akustik performansı hakkında sayısal ve görsel
verilerle benzetimlerini üretme şeklindedir. Şekil 3.18 bu
sistemin Odeon™ yazılımı ile gösterilmesi örneğidir. Bunun
yanında ESTARA yazılımına da akustik analizi yaptırılabilir.
46
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
II. YAPISAL/ÇEVRESEL ANALİZLERDE KULLANIM
ii. Akustik Analizi
Odeon™ oda akustik yazılımı kullanılarak analiz
47
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
III. BİNA YAPIM SÜRESİNDE KULLANIM
YBM’nin en önemli faydalarından bir tanesi birimler arası ortak bir
dil kullanması ve iletişimde oluşabilecek muhtemel hataları süreç
içerisinde minimize etmesidir.
Proje katılımcıları arası iyi bir iletişime imkan vermesi, ilave
giderleri azaltması, güvenlik ile ilgili kararların alınması, makine ve
teçhizatın geliş gidiş zamanları ile ilgili planlamalar yapılması
açısından YBM sistemi sürece katkıda bulunmaktadır. Tüm
bunların etkin ve verimli bir şekilde gerçekleşmesi proje ile ilgili
giderlerin ve takvimin öngörüldüğü gibi gerçekleşmesini
sağlayacaktır. Modelden gelen veri yapılabilirlik analizlerinin
gerçekleşmesini sağlar. Modeli meydana getiren elemanlar miktar
bilgileri içerebilir ve bu bilgilerden bir maliyet veritabanı
oluşturulabilir. Dolayısıyla, fazla ve zamansız malzeme
kullanımının önüne geçilerek, şantiye ortamındaki düzensizlikleri
ve atık miktarını da minimize eder. İstenildiği anda yazılımların da
yardımıyla üç boyutlu görüntülere bakılarak şantiye içindeki anlık
karar vermelere de yardımcı olabilir.
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
48
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
III. BİNA YAPIM SÜRESİNDE KULLANIM
Yapı Bilgi Modellemede, aynı amacı paylaşan katılımcıların birbiri
ile bilgi paylaşması hem kendilerinin hem de projenin başarısı için
önemli görülmektedir. Bu paylaşım birbiri ile çelişen mimari ve
mühendislik bilgilerinin algılanmasını da kolaylaştıracaktır.
Birbiri ile sorunlu olabilecek elemanları önceden görme, önlem
alma ve yapılacakları tanımlamak önemlidir. YBM ne kadar detaylı
oluşturulmuşsa bu tip çelişkili kısımları bütüncül olarak algılamak
daha kolaylaşacaktır. Bu modelden hangi elemanın hangisinden
sonra gelmesi gerektiği anlaşılabilir. Proje ile ilgili iş takvimi kimi
zaman modeldeki geometrik veri ile eşleştirilebilmekte ve bina
yapım sürecine yönelik simulasyonlar hazırlanabilmektedir. Zaman
öğesini de içine alan bu sunumlar 4B modelleme olarak da
nitelendirilmektedir.
49
INSA 498 YAPIMDA BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ UYGULAMALARI
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
III. BİNA YAPIM SÜRESİNDE KULLANIM
Bir yapının iş akışı yönetim
sistemi ile ilişkilendirilen
animasyonu
50
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
III. BİNA İŞLETİMİNDE KULLANIM
Bir yapının yapılmasından çok işletilmesi günümüzde önemli
hal almıştır. Büyük alışveriş merkezleri, gökdelen yapıları,
rezidanslar gibi içerisinde büyük kitleleri barındırabilecek
yapıların en az yapısal özellikleri kadar işletilmesi de aranan
özellikleri arasında yerini almıştır.
YBM sisteminin bir büyük avantajı da veri tabanı oluşturmayı
teşvik etmesidir. Bu sayede kullanıcıların binadaki herhangi bir
bakım onarım faaliyeti sırasında elektrik, su, doğalgaz gibi
tesisatların nereden geçtiğini modelden öğrenebilmeleri olası
tadilat kazalarını da önler. Sistem dinamik bir sistem olduğu için
işletim aşamasındaki yapı üzerinde yapılan değişikliklerin
model üzerinde de yapılması daha sonraki zamanlarda da
kullanılmasına yardımcı olabilir. Acil durumlardaki en yakın
çıkış noktaları gibi hayati konular da modelden belirlenebilir.
51
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
III. COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ KAPSAMINDA KULLANIMI
Tesis yönetimi bağlamında, CBS farklı ölçekte tesislerin
yönetimi için sahipleri ve yöneticilerince kullanılmaktadır. CBS
verileri konum, zaman ve tanımlayıcı bilgiler gerektiren çok
değişik sorulara yanıt vermek için kullanılabilir. Örneğin;
 Bölümlere göre çalışan başına düşen ortalama alan (m²) nedir?
 Gelecek ay denetlenmesi gereken yangın söndürücüler nerededir?
 Engelliler için kaç tane tuvalet kabini vardır ve buraya en uzak
odadan katedilmesi gereken mesafe nedir?
 Gelecek altı ayda kafeterya olarak hizmet verebilecek kiralık alanlar
hangileridir?
 Bir bölgeyi besleyen ana hattı (su, elektrik, doğalgaz vb.) devre dışı
bırakmak için hangi vanaları kapatmak gerekir ve hangi binaları
etkiler?
52
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİNİN KULLANIM ALANLARI
III. COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ KAPSAMINDA KULLANIMI
Ayrıca acil durumlar açısından bakıldığında;
 Model üzerinden bir binanın bütün ayrıntılarının görülebilmesi,
 Güvenlik açısından bir sorun oluştuğunda (yangın, doğal afet vs.)
acil çıkış kapılarının odalara ya da birimlere olan uzaklığı,
 Engelliler için acil durumlarda yapıyı terk ediş yollarının en kısa
olanı ve
 Deprem durumunda toplanma alanlarına olan en kısa mesafenin
belirlenmesi gibi bilgilerin modelde görsel olarak görülebilmesi ve
planlama yapmayı kolaylaştırması yapının yönetiminde büyük
kolaylık sağlayacaktır.
53
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
Her yenilikte oluşabilecek bazı önyargılar, yanılgıları doğurabilir.
YBM’de de önyargılardan doğan bu tür yanılgılar mevcuttur. Bu
yanılgılar şunlardır ;
I. Üretkenlik kaybı endişesi,
II. Verimlilik
III. İş akışları
IV. Yararlılık
V. Risk
54
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
I. Üretkenlik Kaybı Endişesi
Tasarım aşamasında çok fazla mesai yapılacağı, bu yüzden zaman
ve maddi kaybın çok fazla olacağı düşüncesine kapılan şirketler bu
aşamada birinci yanılgıya düşmektedir. YBM kullanan şirketlerin
tasarım aşamasında çok fazla mesai harcadıkları kabul edilen bir
gerçekliktir. Özellikle ilk eğitim döneminde kullanılacak YBM
yazılımlarının şirket sistemine adapte edilmesi sırasında zaman
kaybı çok fazla olabilir. Ancak e-harita™ web sayfasında belirtildiği
gibi, Revit platformu uygulama anketine göre, Revit tabanlı
programların ilk eğitim dönemi içindeki ortalama üretkenlik kaybı
%25 – 50 arasındadır. Ancak bu mesailer daha sonraki süreçlerde
üretkenlik artışı sayesinde hızla telafi edilebilmektedir. Diğer eğitim
araçlarıyla elde ettikleri üretkenlik düzeylerine eğitim aşamasının
tamamlanmasının ardından üç dört ay gibi kısa bir sürede
ulaşmışlardır. Ankete katılanların yarısından fazlası %50 üzerinde,
%20’ye yakını ise %100 ün üzerinde üretkenlik artışı elde ettiklerini
söylemektedirler.
55
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
I. Üretkenlik Kaybı Endişesi
YBM yazılımı kullanan bir mimarlık şirketi kıyaslama tablosu
56
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
II. Verimlilik
Bu bölümde mevcut BDT araçlarını rahatça kullanabilen tasarımcıların
YBM yazılımlarına, dolayısıyla YBM’ye geçişte geleneksel BDT
yazılımlarında elde ettikleri verime erişememe endişesine cevap
aranmaktadır. YBM yazılımları özellikle de yapı projelerini dikkate
alarak oluşturuldukları için öğrenimi daha kolaydır. Tasarımcının
düşünceleriyle paralel işleyişe sahip olduğundan daha fazla pratiğe
erişilebilir. Amerika’nın köklü şirketlerinden GASAI, YBM
yazılımlarından biri olan Revit Structure yazılımını ilk çıktığı 2005
yılından itibaren kullanmaya başlamıştır. Kısa bir eğitim sürecinden
sonra projelerinde uygulayarak normalde üç haftada yapılabilecek bir
işi üç günde yaparak projenin büyük bir kısmını tamamlamayı
başarmıştır. Elde ettiğimiz bu bilgi ışığında YBM verimlilik açısından
da yanılgıyı önleyebilir.
57
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
III. İş Akışları
İş akışından kastedilen, nihai sonucu elde etmek için geçirilen
süreçler ve bu süreçlerin hızlarıdır. YBM yeni bir sistem olduğu için
süreç büyük ölçüde değişeceğinden doğal olarak iş akışlarını da
etkileyecektir. Bu etki, tasarımcının daha yakından bakıp, incelemek
istediği tasarımının detaylarını çizmesini gerektirmeyecek, YBM’nin bir
parçası olan yazılımları sayesinde bu çizimler kolayca görülebilecektir.
Teknik ressamlar da çizim kurallarına dikkat etmek ile zamanlarını
geçireceklerine parçaların inşa ediliş biçimlerine yoğunlaşarak yapının
karmaşıklıktan kurtulmasına yardımcı olabileceklerdir.
58
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
IV. Yararlılık
YBM sisteminin tasarımcıya değil, sadece yüklenici ve malzeme
sahiplerine getirisi olacağını düşünenler başka bir yanılgıya daha
düşmektedirler. Burada bütün paydaşlar kazanç elde etmektedirler.
Tasarımcılar için, çizim yöntemlerinden kaynaklanan iş tekrarını
önleyici yönde faydasının yanında yüksek değerli tasarıma
odaklanmasına da katkıda bulunmaktadır. “Ölçemediğinize değer
biçemezsiniz ve onu yönetemezsiniz” prensibi ile tasarımdan sonraki
hesaplamalarda yükleniciye maliyet kontrollü devir yapılmasına
yardımcı olur. Lojistik planlaması açısından da YBM sistemi olumlu
sonuçlar doğurur. Yüklenici de malzemeciden alacağı malzeme
miktarını, ne zaman alması gerektiğini “minimum depo” prensibine
göre hatasız elde etme imkânını bulacaktır. Bu süreçte yapının tüm
aşamasında düzen ve standart sağlanacağı için bütün paydaşlar yarar
sağlayabilmektedir.
59
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ HAKKINDAKİ YANILGILAR
V. Risk
Klasik yöntemlerle çalışan şirketler, YBM ile çalışmaya
başladıklarında zaman ve maliyet riski oluşacağı önyargısına sahip
olmalarından dolayı bir yanılgı içerisine düşmektedirler. Üretim
sürecinin yapım aşamasında proje verilerinden ya da yanlış
anlaşılmalardan kaynaklanan hatalar, çok ciddi miktarda maddiyat, iş
gücü, zaman, disiplin ve konsantre kayıplarına sebep olabileceği
tecrübeler ile sabitlenmiştir. YBM, süreçlerden en çok tasarım
aşamasına ağırlık verdiği için bu aşamada oluşabilecek hataları
yazılımlarının üç boyutlu görüntü verebilmesi sayesinde önceden
görme, düzeltme işlemlerini iş fiilen başlamadan yapabilmektedir.
Çoğu risk bu sistemle iş yapım aşaması başlamadan yok edilmiş
olarak, daha sağlıklı ve risksiz yapılar meydana getirilebilmektedir.
Tutarlı ve hesaplanabilir inşaat projesi bilgilerine dayalı otomatik
doküman koordinasyonu ve daha açık proje iletişimi sayesinde YBM,
tasarım kararlarının, performans ve maliyet tahminlerinin ve inşaat
planlamasının daha iyi olmasını sağlar.
60
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
İNŞAAT ŞİRKETLERİNİN YAPI BİLGİ MODELLEME SİSTEMİNE
GEÇİŞ SÜRECİ
Geleneksel iki boyutlu tasarımdan üç boyutlu tasarıma geçiş çok
kolay olmamakla birlikte, süreçlerin doğru kontrol edilmesi ve
sürekli eğitim ile üstesinden gelinemeyecek bir durum değildir. Yeni
bir sisteme geçişte içgüdüsel olarak doğal direnci bu sisteme
geçişte de görebiliyoruz. YBM’ye geçişteki en büyük strateji
uygulamanın şirket içi resmi bir uygulama olması gerekliliğidir.
Bununla birlikte kullanılan eski sistemden birden vazgeçmek doğru
değildir. Yeni sistemin eğitim aşamasında bu iki sistemi iç içe
kullanmak gerektiği tavsiye edilmektedir. Yeni bir çalışma düzenine
alışıncaya kadar bu şekilde devam edilmeli ve değişime karşı
bulunan doğal direnç kırılıncaya kadar her iki sistem de
kullanılmalıdır.
61
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
İNŞAAT ŞİRKETLERİNİN YAPI BİLGİ MODELLEME SİSTEMİNE
GEÇİŞ SÜRECİ
Başlangıç için sistemin kolayca anlaşılabilmesi açısından şirketin
daha önceden klasik yöntemle yaptığı bir projeyi bir de bu sistemle
yapmaları uygun olacaktır. Benzer uygulamaların seçilmesi de
YBM’nin avantajlarını ortaya çıkartabilir. Önceki uygulamaya göre
zaman kazanımı, maddi kazanç ve müşteriye sunum gibi bilgileri
kıyaslama yoluyla bu sistemin avantaj ve dezavantajları
belirlenebilir.
YBM’nin işleyişe getirmiş olduğu en büyük değişiklik aslında
tasarım aşamasında harcanan süreyi artırmak olmuştur. Ancak, bu
süreçte bütün tahminlerin model üzerinden yapılabilmesi daha
sonraki iş aşamalarının daha düzenli ve hatasız olmasına katkıda
bulunmaktadır. İki boyutlu tasarımdaki dökümantasyon fazlalığı
bilgi karmaşasına sebep olmaktayken, YBM yazılımlarının çok
kolay oluşturulması şirketlerin alışık olduğu durumdan farklı
olduğundan gereksiz döküman üretmelerine bile sebep olabilir.
62
YAPI BİLGİ MODELLEMESİ (YBM)
İNŞAAT ŞİRKETLERİNİN YAPI BİLGİ MODELLEME SİSTEMİNE
GEÇİŞ SÜRECİ
Tasarım sürecinin uzun olmasını göz önüne alındığında şirketler bu
süreci gereksiz masraf olarak görebilirler ancak sonraki aşamaları
düşünüldüğünde yapılan masrafın gereksiz olmadığı gözlenebilir.
Ayrıca geleneksel BDT yazılımlarını kullananlar, yeni YBM
yazılımlaırnın kolayca öğrenilebileceğini, eğitimin gereksiz zaman ve
maddi kayıp olacağını düşünen şirketler bu durumdan kurtulmalıdırlar.
Çünkü geleneksel BDT kullanıcıları bu programı da iki boyutlu
programları kullandığı gibi kullanmaya çalışacaklardır ve uyumsuz,
kötü sonuçlar elde edeceklerdir. Elde ettiği bütün sonuçları alışık
oldukları BDT programları ile kıyaslayacaklardır. Bu da büyük
yanılgılara, kötü sonuçlara, zaman ve para kaybına sebep olacaktır.
Bir diğer avantajı da müşterinin yapı içerisinde model üzerinden üç
boyutlu gezinebilme imkânı sunmasıdır. Bu gösterim müşteriye daha
kolay ulaşılması açısından çok önemlidir *44]. Yapılar içerisindeki
görsel ve sözel olarak bütün bilgilerin görülebilmesi, müsteri
memnuniyetini artıracağı gibi şirketin rekabet avantajı elde etmesine
de yardımcı olacaktır.
63
Download

ınsa 498 bolum 4