Modül 2: Su Bütçesi, Baskılar ve Etkiler, Önemli Su
Yönetimi Konuları, İzleme, Karakterizasyon Raporu
Hidromorfolojik izleme
Alexei Iarochevitch
Antalya
15 Ocak 2015
İçerik:
Hidromorfolojik parametreler
Hidromorfolojik değerlendirme protokolü
Araştırma süreçleri (5 adım)
Hidromorfolojik değerlendirme örnekleri
Beyin fırtınası
Hidromorfolojik parametreler
Nehirler
Sınır aşan sular
1. devamlılık
2. hidroloji
3. morfoloji
1. morfoloji
Göller
Kıyı suları
1. hidroloji
2. morfoloji
1. morfoloji
Sıklık
tüm su kütlesi kategorileri için:
 Süreklilik – 6 yılda bir
 Hidroloji – sürekli (nehirler); ayda 1 (göller)
 Morfoloji – 6 yılda bir
 İzleme bu aralıkları geçmeyecek sıklıkta gerçekleştirilmelidir.
 Daha uzun aralıklar gerekçelendirilmelidir.
Nehir sürekliliği
 Çok kolay
 Baraj/ bend/ rampa (gibi boylamsal kesintiler)
envanteri
 Balık geçitleri/ kaldıraçları/ yakala-taşı araçlarının
varlığı ya da yokluğu
 Dip tarama ve membadan mansapa sediman
transferinin varlığı ya da yokluğu
Nehir hidrolojisi
Su akışının miktar ve dinamikleri
su seviyesi (H, cm)
 manuel istasyon (günde 2 kez)
 otomatik istasyon (sürekli)
deşarj (Q, m3/s)
 istasyonun sabit tipi Q=f (H)
 geçici istasyon (örneklem alırken ölçüm yapabilme)
 hidrolojik hesaplamalar
Nehir morfolojisi
 Nehir yatağı, sahil, civar alan, taşkın yatağı (değişiklik,
yapı, alt tabaka)
 EN 14614 Su Kalitesi – Nehirlerin hidromorfolojik
özelliklerinin değerlendirilmesi için rehber standart
 EN 15843:2010 Su Kalitesi – Nehir hidromorfolojisi
üzerindeki modifikasyonların derecesini belirlemek için
rehber standart
 Sıklık – 6 yılda bir ya da ciddi bir taşkının ardından
Reut Nehri, Moldova
Nehir kanalı
HİDROMORFOLOJİK DEĞERLENDİRME PROTOKOLÜ
Hidromorfolojik araştırmanın belkemiği araştırma birimidir (SU). Araştırma
birimi eşit uzunlukta 5 alt araştırma (SSU) birimine ayrılmıştır.
Araştırmalar bu beş alt araştırma biriminde yürütülür.
Hidromorfolojik araştırmada kullanılan araştırma birim (SU) ve alt-birimlerinin (SSU) uzunlukları
Kanal genişliği
SU uzunluğu
SSU uzunluğu
Küçük nehir
< 10m
200m
40m
Ortalama nehir
10-30m
500m
100m
Büyük nehir
> 30m
1000m
200m
ARAŞTIRMA PROSEDÜRÜ
Araştırma prosedürü beş farklı adımdam oluşur:
1. Verinin derlenmesi
2. İhlaller kapsamında araştırma birimlerinin tanımlanması
3. Harita bazlı parametrelerin değerlendirilmesi
4. Saha çalışması
5. Değerlendirme ve sunum
Adım 1. Verinin derlenmesi
 Mevcut planın tanımı için 1:10.000 ya da 1:25.000lik toporafik haritalar
 Kıvrımları kıyaslayabilmek için geçmiş haritalar. Tercihen askeri ya da
daha eski haritalar
 GIS veritabanı katmanları ya da taşkın yatağı ve su tutma alanındaki
arazi kullanımı analizi
 Jeolojik haritalar (1:50.000)
 Arazi kullanımı ve taşkın yatağı ve civar bölgedeki vejetasyonun tahmini
için hava fotoğrafları ve/veya vejetasyon haritaları
 Su çekimi, rezervuar yönetimi ile ilgili diğer materyaller
Adım 2. İhlaller kapsamında araştırma birimlerinin tanımlanması
 Örnek bölgeler seçilmeli ve araştırma birimi ve alt birimlerinin
tam lokasyonu araştırma haritasından belirlenmelidir
 Bu çalışmanın temeli değerlendirmeden önce
gerçekleştirilen nehirlerin su kütleleri (ihlaller) içine
belirlemesidir.
 Araştırılması gereken birimlerin lokasyonları topografik harita
üzerinde işaretlenmeli ve farklı araştırma birimi ya da alt
biriminin kesin sınırları çizilmelidir.
Adım 3. Harita bazlı parametrelerin değerlendirilmesi
 Harita bazlı parametreler su tutma alanı parametreleri ve kanal
modifikasyonları ile ilgili parametreleri içerir. Ayrıca, nehir vadisi
formu ile ilgili parametreler ve harita ve hava fotoğrafları da arazi
kullanımı ve taşkın yatağı yapısının değerlendirmesine yardımcı
olabilir.
 Sonuçlar daha sonra sahada kontrol edilebilir. Sonuçlar
araştırma formuna kaydedilir.
 Bazı durumlarda harita bazlı parametrelerin değerlendirmeleri
uzman kararları ile yer değiştirebilir. Bu harita verisi olmadığında
gerçekleşir.
Adım 4. Saha çalışması
 Saha çalışmaları harita üzerinde belirtiliği gibi araştırma birimlerinde
gerçekleştirilmelidir.
Parametre tanımları (ve farklı özellikleri gösteren fotoğraflar)
değerlendirmenin kalitesini artırmak için sahaya götürülmelidir.
 Araştırma formları sahada tamamlanmalıdır ve her türlü harita
araştırma parametresi mümkün olan her zaman kontrol edilmelidir.
 Saha çalışması su yapıları boyunca yürüyerek gerçekleştirilmelidir.
İçinden geçilemeyecek kadar büyük nehirler ve kanallar için, tekneyle,
zaman zaman da tekneden inerek gerçekleştirilir.
Parametre tanımı - örnek
2.1 Yatak elemanları
Bu parametre, yatap elemanlarının toplam sayısını veriri. Eğer nehir, yatak
elelmanlarının tanımlanması için çok büyükse, bu parametre değerlendirmeden
çıkarılır. Herbir yapının büyüklüğü (derinlik ya da uzunluk) kanal genişliğinin en az
1/3’ü kadar olmalıdır (burada bu büyüklük araştımanın yapıldığı sırada, yapının
bulunduğu noktada sağ ve sol sahil arasındaki mesafe olarak tanımlanır).
 Çubuklar Ortalama su seviyesinden taşmayan yatak-yükü/sediman artışı örn.
işaret çubukları, kanal kesişim noktası çubukları, kanal ortası çubukları
 Adalar Çubuklardan oldukça uzun ve neredeyse komşu taşkın yatağıyla aynı
seviyede. Dolayısıyla çok nadiren taşkına uğrar ve yaşlı ağaçlar barındırırlar.
Suyun önüne çekilen set sistemleri nedeniyle oluşmuş adalar da kaydedilir çünkü
nasıl oluştuklarıyla ilgli kesin bir bilgi bulunamayabilir.
 Kumluk/ivinti yeri Kumluklar, iri taneli sedimanın birikimiyle oluşmuş sığ taşkın
sırtlarıdır. Su yüzeyi önemli ölçüde bozulmuştur, memba doğru dalgacıklar
oluşur. İvinti yeri, nehir yatağından çıkıntı yapmış olan sabit kayalardır ve bu
alanda hızlı bir akış oluştururlar.
Adım 5. Değerlendirme
Morfoloji parametreleri dört kategoriye ayrılır:
1. Kanal formu,
2. İç akıntı özellikleri
3. Sahil / civar bölge ve
4. Taşkın yatağı parametreleri
Her bir parametre 1 ile 5 arasında, 1 ‘en iyi’ ve 5 ‘en kötü’ olmak üzere puan verir.
Her bir parametrenin puanın araştırma birimi için ortalaması alınır, (eğer
değerlendirme alt araştırma birimi tarafından yürütüldüyse) ve bu dört kategorinin
her birindeki araştırma birimi parametre değerlerinin de araştırma birimine bir
kategori puanı vermek üzere ortalamaları alınır.
Parametre değerlendirme örnekleri
Parametre 2.3'ün değerlendirilme tablosu - genişlik varyasyonları
Genişlik varyasyonu
Puan
Çok düşük (1.00-1.10)
5
Düşük (1.11-1.25)
4
Orta (1.26-1.50)
3
Yüksek (1.51-2.00)
2
Çok yüksek (>2.00)
1
SAHA PROTOKOLÜ
23
Hidromorfolojik
değerlendirme
Uzh nehri, Ukrayna
Sizin görüşünüz?
Slovakya
 49.000 km2
 Ekip: 2 uzman + yerel uzmanlar (1-2)
 4 yıl
Ukrayna (Tisza havzası)
 12.800 km2
 Ekip: 4 uzman + yerel mühendisler (2-3)
 4 mevsim (3 hafta yaz - güz)
Türkiye
 783.562 km2
 ???
Sizin görüşünüz?
Mevzuat
 Su Yasasında değişiklik – Hidromorfolojik izlemeyi
‘yasallaştırmak’ için
 İkincil eylemler (ulusal rehberlik, standartlar vb.)
Sorumlu kurum (kurumsal düzenlemeler, koordinasyon
Uzman yetiştirme, ekiplerin oluşturulması
Finans
Ekipman (saha çalışma istasyonu, telemetre, ölçü aletleri +
su akım ve deşarj ölçüm cihazları, dip ve askıda katı madde
örneklemleri)
Teşekkürler
Ubort’ GAP,
nehri, 2010
Ukrayna Bismil,
Beyaz Rusya sınırı
Download

Hidromorfolojik izleme