25.03.2014
HAYVAN YETİŞTİRME VE
BESLEME DERSİ
KOYUN VE KEÇİLERDEN
ET, SÜT VE LİF
ÜRETİMİ
1
Türkiye Küçükbaş Hayvan Varlığı
(TÜİK, 2012)
KOYUN (Baş)
KEÇİ (Baş)
YILLAR
YERLİ
MERİNOS
KIL
ANKARA
1995
32 985 000
806 336
TOPLAM
33 791 336
2000
27 719 000
773 000
28 492 000
6 828 000
373 000
7 201 000
2005
24 551 972
752 353
25 304 325
6 284 498
232 966
6 517 464
2012
25.892.582
1 532 651
27 425 233
8 199 184
158 102
8 357 286
- 21.5
+ 90.1
- 18.8
- 2.4
- 77.9
- 8.3
1995-2012
Değişim (%)
8 397 000
714 000
TOPLAM
9 111 000
2
1
25.03.2014
Türkiye Kırmızı Et Üretimi
(TÜİK, 2012)
Tür
Üretim
Payı (%)
Miktarı (ton)
799 344
87
Koyun
97 334
11
Keçi
17 430
2
Manda
1 736
<1
Toplam
915 844
100
Sığır
3
Türkiye Süt Üretimi
(TÜİK, 2012)
Tür
Sığır
Koyun
Keçi
Yerli
Kültür
Melez
Yerli
Merinos
Kıl
Ankara
Manda
Toplam
Üretim Miktarı Pay
(ton)
(%)
1 256 673
8 554 402
6 166 762
973 619
33 388
367 208
2 211
7
49
36
6
<1
2
<1
46 989
17 401 252
<1
100
4
2
25.03.2014
Küçükbaş Hayvanlardan Lif Üretimi
(TÜİK, 2012)
KOYUN
YILLAR
1995
KEÇİ
Yerli Irk
Merinos Irkı
Kıl
Tiftik
koyunlardan
koyunlardan
Üretimi Üretimi
Yapağı
Yapağı Üretimi
(ton)
(ton)
Üretimi (ton)
(ton)
48 288
2 492
3 397
797
2000
40 706
2 435
2 697
421
2005
43 801
2 734
2 654
302
2012
46 392
4 788
3 570
200
- 3.9
+ 92.1
+ 5.1
- 74.9
1995-2012
Değişim (%)
5
Koyun ve Keçinin Evcilleştirilmesi
Tür
Evcilleştirme
zamanı
Evcilleştirme
bölgesi
Koyun
M.Ö. 9000-7000
Türkistan
Keçi
M.Ö. 7000-6000
Batı Asya
6
3
25.03.2014
KOYUN YETİŞTİRİCİLİĞİ
• Türkiye’de yaklaşık son 30 yılda koyun ve keçi
sayısında hızlı bir azalış yaşanmıştır. Bu durumun
nedenleri:
– Çoban ve aileden iş gücü teminindeki hızlı azalış,
– Yem ve su kaynaklarında hızlı azalış,
– Yem maliyetinin yüksek olması ve ürünlerin etkin
değerlendirilememesi (özellikle yetersiz fiyat),
– Yanlış tarım politikaları gibi.
7
KOYUN
Ovinae alt familyasının, Ovis cinsinin, Ovis aries türüne giren her yaştaki
hayvanlardır. Et, süt, yapağı, deri, kürk ve gübre gibi çok yönlü verimi ve
doğaya iyi uyum kabiliyeti ile kendini göstermiş bir çiftlik hayvanıdır.
Kuzu: Koyunun doğumdan 6. ay sonuna kadar olan erkek ve dişi yavrusudur.
Toklu: 7. ay başından 1 yaşına kadar erkek ve dişi genç koyunlardır.
Şişek: 1 yaşından 2 yaşına kadar olan erkek ve dişi genç koyunlardır.
Öğeç: 2 yaşından büyük ve kastre edilmiş erkek hayvanlardır.
Marya: 2 yaşından büyük, yetiştirme dışı kalan, sürüden atılan dişi koyundur.
Anaç Koyun: 2 yaşından büyük veya kuzulamış koyunlardır.
Koç: 2 yaşından büyük veya aşımda kullanılmakta olan erkek koyunlardır.
8
4
25.03.2014
Türkiye’de Koyun/Keçi Yetiştiriciliğinde
Üretim Sistemleri
• Entansif Sistem
• Ekstansif Sistem
– Küçük aile işletmelerinde koyun/keçi üretimi
– Yerleşik köy sürülerinde koyun/keçi üretimi
– Yayla sisteminde koyun/keçi üretimi
– Göçer sistemde koyun/keçi üretimi
9
Koyunlarda üreme özellikleri
Özellik
Erkek
Dişi
Pubertas (Ergenlik) çağı (ay)
5-6
6-10
Damızlık çağı (erken gelişen ırklar)
7-10
7-10
Damızlık çağı (geç gelişen ırklar)
16-18
16-18
İki kızgınlık arası süre (gün)
-
14-19
Davranışsal kızgınlık süresi (saat)
-
24-48
En uygun çiftleştirme zamanı
-
Kızgınlığın baş. 12
saat sonra
Ortalama gebelik süresi (gün)
-
152
10
5
25.03.2014
KOYUN IRKLARI
Koyun ırklarının sınıflandırılmasında en yaygın olarak
verim yönü, kuyruk yapısı ve lif örtüsü dikkate
alınmaktadır.
DÜNYA KOYUN IRKLARI (Verim yönlerine göre)
1) Yapağı Koyunları
Bu koyun ırkları esas olarak yapağı üretimi yönünde
ıslah edilmişlerdir.
• Merinos ve Rambouillet
11
MERİNOS
12
6
25.03.2014
RAMBOUILLET
13
2) Yapağı-Et Koyunları
• Pamuklu dokuma ve yapay lif kullanımının artması ve
koyunlardan et üretiminin önem kazanması
nedeniyle yapağı önemini kaybetmiş ve buna bağlı
olarak yapağı-et ve et-yapağı koyunları geliştirilmiştir.
• Alman Yapağı Et merinosu (AYEM) ve Corriedale
koyun ırkları gibi.
14
7
25.03.2014
ALMAN YAPAĞI – ET MERİNOSU
15
CORRIEDALE
16
8
25.03.2014
3) Et Koyunları
• Bu koyun ırkları esas olarak et üretimi yönünde ıslah
edilmişlerdir.
• Dünyadaki etçi koyun ırkları esas olarak İngiltere
orijinlidir.
• İngiltere’de etçi koyun ırkları üç ana gruba ayrılırlar:
- Siyah başlı ve kısa yapağılı: Southdown, Suffolk,
Hampshire Down ve Dorset Down
- Beyaz başlı ve uzun yapağılı: Leicester, Lincoln ve
Border Leicester
- Dağ koyunları: Welsh Dağ koyunu
17
SOUTHDOWN
18
9
25.03.2014
SUFFOLK
19
HAMPSHIRE DOWN
20
10
25.03.2014
LINCOLN
21
LEICESTER
22
11
25.03.2014
BORDER LEICESTER
23
• Fransa
- Ile de France: Leicester X Fransa Merinosu
melezlemesi ile geliştirilmiştir
ILE DE FRANCE
24
12
25.03.2014
4) Süt Koyunları
• Bu koyun ırkları esas olarak süt üretimi yönünde ıslah
edilmişlerdir.
• Doğu Friz: Kuzey Almanya’nın Marsh adı verilen kıyı
bölgesinde geliştirilmiştir.
• Langhe: Kuzey İtalya’da sığır yetiştiriciliğine uygun
olmayan çalılık ve taşlık arazilerde yetiştirilmektedir.
• Romanov: Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerinde
yetiştirilmektedir. Döl verimi de çok yüksektir.
25
DOĞU FRIZ
26
13
25.03.2014
LANGHE
27
ROMANOV
28
14
25.03.2014
5) Kürk Koyunları
• Bu koyun ırkları esas olarak kürk üretimi amacıyla
ıslah edilmişlerdir
• Karagül:Türkistan, Özbekistan, Afganistan, İran ve
Pakistan.
- Yeni doğan kuzuların postlarından Astragan adı
verilen kürk elde edilmektedir.
- Renk büyük çoğunlukla siyahtır ve düşük oranda
kahve rengi ve gri renkli kuzularda vardır.
- Bu ırk Türkiye’de de vardır.
29
KARAGÜL
30
15
25.03.2014
TÜRKİYE KOYUN IRKLARI
• Türkiye koyun ırkları için en uygun sınıflandırma
yöntemi kuyruk yapısına göre olanıdır.
• Buna göre; Türkiye’de yerli koyun ırkları yağlı ve
yağsız ince uzun kuyruklu olmak üzere iki ana gruba
ayrılmaktadır.
• Ayrıca lokal ve melez koyun ırkları da bulunmaktadır.
31
Yağlı kuyruklu koyun ırkları:
• Karamanlar: Karamanlar içinde üç ana ırk vardır.
Bunlar: Akkaraman,Morkaraman ve Güney Karaman
ırklarıdır.
• Dağlıç
• İvesi
32
16
25.03.2014
AKKARAMAN
Erkek
Cidago Yüksekliği (cm) 73
Doğum Ağ.(Kg)
4.7
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
62
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Dişi
65
4.4
50
240
İç Anadolu
Kombine
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Dişi
50-60
140
2.2
Yapağı İnceliği (µ)
Damızlık Yaşı (Ay)
Kuzu Verimi
29.42
16-18
1.233
MORKARAMAN
Erkek
Cidago Yüksekliği(cm) 75
Doğum Ağ.(Kg)
3.9
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
50-90
G.C.A.A. (g)
192
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Yağlı Kuyruklu
Yağlı Kuyruklu
Dişi
68
3.5
40-60
-
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Dişi
60
126
1.5-2
34.92
Doğu Anadolu
Kombine (Et)
Damızlık Yaşı (Ay)
Kuzu Verimi
18
1 34
17
25.03.2014
GÜNEY KARAMAN
Cidago Yüksekliği(cm)
Doğum Ağ.(Kg)
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Erkek
68
4.2
52
275
Dişi
63
3.6
37
-
Antalya, Mersin,
Hatay, Gaziantep
Kombine
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Damızlık Yaşı (Ay)
Dişi
25-30
2.7
18
Kuzu Verimi
1
DAĞLIÇ
Erkek
Cidago Yüksekliği(cm) 67
Doğum Ağ.(Kg)
3.5
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
53
G.C.A.A. (g)
241
Dişi
63
3.5
46
-
Yağlı Kuyruklu
Yağlı Kuyruklu
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Dişi
57
75-105
2.3
30.28
Yayılma Alanı
İç Batı Anadolu Damızlık Yaşı (Ay)
18
Verim Yönü
Kombine
1
Kuzu Verimi
35
36
18
25.03.2014
Yağlı Kuyruklu
İVESİ
Erkek
Dişi
Cidago Yüksekliği(cm) 66
65
Doğum Ağ.(Kg)
4.6
4.4
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
74
50
G.C.A.A. (g)
264
Yayılma Alanı
Güney Doğu An.
Verim Yönü
Kombine (Süt)
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Damızlık Yaşı (Ay)
Kuzu Verimi
Dişi
172
185
2.5
33.40
18
37
1.1
Yağsız ince kuyruklu koyun ırkları:
•
•
•
•
Kıvırcık
Karayaka
Sakız
İmroz (Gökçeada)
38
19
25.03.2014
KIVIRCIK
Cidago Yüksekliği (cm)
Doğum Ağ.(Kg)
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Erkek Dişi
69
64
4
3.7
60-70 45-55
263
Trakya,Marmara
Kombine (Et )
Yağsız İnce Uzun Kuyruklu
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Damızlık Yaşı (Ay)
Kuzu Verimi
Dişi
83
180
1.5
32.24
16-18
39
1.2
Yağsız İnce Uzun Kuyruklu
KARAYAKA
Erkek
Cidago Yüksekliği (cm) 66
Doğum Ağ.(Kg)
3.5
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
55
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Dişi
62
3.2
40
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
220
Yapağı İnceliği (µ)
Orta Karadeniz Damızlık Yaşı (Ay)
Kombine (Et)
Kuzu Verimi
Dişi
40-50
100-160
2-3.5
41.37
18
1.1
40
20
25.03.2014
SAKIZ
Erkek
Cidago Yüksekliği (cm)
Doğum Ağ.(Kg)
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Yarım Yağlı Kuyruklu
Dişi
75
73
3.2
3
70
50
242
İzmir ili ve çev.
Süt ve Döl
Dişi
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Damızlık Yaşı (Ay)
Kuzu Verimi
180-200
190
2
28.09
8-9
41
2
Yağsız İnce Uzun Kuyruklu
İMROZ (GÖKÇEADA)
Erkek
Cidago Yüksekliği (cm) Doğum Ağ.(Kg)
3.8
Dişi
61
3.7
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
55
191
48
-
Verim Yönü
Kombine
Gökçeada, Çanakkale,
Kuzey batı anadolu
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Dişi
121
204
Yapağı Ver.(Kg)
Yapağı İnceliği (µ)
Damızlık Yaşı (Ay)
2.2
33.88
16
Kuzu Verimi
1.2
42
21
25.03.2014
• Lokal ırklar:
– Karagül: Tokat ili ve çevresi
– Tuj: Kars ili ve çevresi
– Hemşin: Artvin ve Rize illeri
– Herik: Amasya ili ve çevresi
– Çine Çaparı: Aydın ili
– Norduz: Van’ın Gürpınar ilçesi ve Norduz bölgesi
– Acıpayam: Denizli, Afyon, Isparta, Antalya
– Polatlı: İç Anadolu Bölgesi
– Pırlak: Batı Akdeniz Bölgesinin kuzeyi
– Karya: Aydın, İzmir, Manisa, Uşak, Denizli
– Bafra: Orta Karadeniz Bölgesi
43
• Melez genotipler:
– Orta Anadolu Merinosu: Alman Et Merinosu (%80) X
Akkaraman (% 20).
– Malya: AYEM (% 30-35) X Akkaraman(% 65-70). Yağlı
kuyruklu fakat kuyruk büyüklüğü Akkaramandan daha
küçük.
– Karacabey Merinosu: Alman Yapağı Et Merinosu
(AYEM) X Kıvırcık (> % 90 AYEM genotipine sahiptir).
Yağsız ince kuyruklu.
– Tahirova: Doğu Friz (%75) X Kıvırcık (% 25). Yağsız ince
kuyruklu.
– Ramlıç: Rambouillet (% 65-70) X Dağlıç (% 30-35).
44
22
25.03.2014
KEÇİ ÜRETİMİ
KEÇİNİN BİYOLOJİK AVANTAJLARI
1) Keçiler, farklı iklim koşullarında (çok sıcak ve soğuk)
kolaylıkla yetiştirilebilmektedirler.
2) Diğer çiftlik hayvanlarının değerlendiremedikleri
çevrelerde (özellikle yüksek tepe ve dağlık) bulunan
yem kaynaklarından daha iyi yararlanmaktadırlar.
3) Diğer çiftlik hayvanlarına göre kaba yemleri daha iyi
sindirebilmektedirler.
4) Ev içi artıkları daha iyi değerlendirebilmektedirler.
5) Basit ve ucuz maliyetli barınaklarda yetiştirilebilirler.
45
Dolayısıyla:
1) Orman içi ve kenarında yerleşmiş ve yeterli tarım
arazisi bulunmayan ailelerin en önemli veya tek
geçim kaynağıdırlar.
2) Büyük yerleşim yerlerinin yakınında bulunan düşük
gelirli yetiştiricilerin süt, et ve lif ihtiyaçlarını
karşılarlar.
3) Fakir ve gelişmekte olan ülkelerde çok önemli bir
besin ve geçim kaynağıdırlar.
4) Özellikle gelişmiş ülkelerde endüstriye önemli
düzeyde katkı yapmaktadırlar.
46
23
25.03.2014
KEÇİ
Caprinae alt familyasının, Capra cinsinin, Capra hircus türüne giren her
yaştaki hayvanlardır.
Oğlak: Doğumdan 6. ay sonuna kadar olan erkek ve dişi yavru keçilerdir.
Çepiç: 7. ay başından 1 yaşına kadar olan erkek ve dişi genç keçilerdir.
Seis: 1 yaşından 2 yaşına kadar olan erkek keçilerdir.
Gezdan: 1 yaşından 2 yaşına kadar olan dişi keçilerdir.
Anaç keçi: 2 yaşından büyük veya yavrulamış dişi keçilerdir.
Teke: 2 yaşından büyük veya aşımla kullanılan erkek keçilerdir.
Erkeç: 2 yaşından büyük ve kastre edilmiş (enenmiş) erkek keçilerdir.
47
Türkiye’de Koyun/Keçi Yetiştiriciliğinde
Üretim Sistemleri
• Entansif Sistem
• Ekstansif Sistem
– Küçük aile işletmelerinde koyun/keçi üretimi
– Yerleşik köy sürülerinde koyun/keçi üretimi
– Yayla sisteminde koyun/keçi üretimi
– Göçer sistemde koyun/keçi üretimi
48
24
25.03.2014
Keçilerde üreme özellikleri
Özellik
Erkek
Dişi
Pubertas (Ergenlik) çağı (ay)
3-5
3-5
Damızlık çağı (erken gelişen ırklar)
10-12
6-9
Damızlık çağı (geç gelişen ırklar)
18
18
İki kızgınlık arası süre (gün)
-
18-22
Davranışsal kızgınlık süresi (saat)
-
36-48
En uygun çiftleştirme zamanı
-
Kızgınlık baş.2436 saat sonra
Ortalama gebelik süresi (gün)
-
150-154
49
DÜNYA KEÇİ IRKLARI
AVRUPA KEÇİ IRKLARI
– İsviçre
– Fransa
– Almanya
50
25
25.03.2014
İsviçre Keçi Irkları:
- Dünya’da süt keçisi ırkı ve tipi geliştirmede en çok
yararlanılan ırklardır.
- Sütçülük özellikleri öndedir, erken gelişirler ve döl
verimleri yüksektir.
- Bu ırklar önem sırasına göre; Saanen, Toggenburg,
Alpin, Appenzel, Grison, Werzasca ve Wallis’tir.
51
SAANEN
52
26
25.03.2014
TOGGENBURG
53
ALPİN
54
27
25.03.2014
Saanen:
• Avrupa keçi ırkları arasında en önemlisi Saanen keçi
ırkıdır. Çünkü diğer keçi ırklarına göre dünyanın diğer
ülkelerindeki uyumu daha yüksektir.
• Bu ırkta laktasyon süresi ortalama 280 gün, laktasyon
süt miktarı ise 700 kg’ın üzerindedir.
• 1960’lı yılların başında Türkiye’ye de getirilmiş ve
yerli ırklarla melezlemelerde yararlanılmıştır
• Türkiye’de düşük miktarlarda saf olarak ta
yetiştirilmektedir.
55
Fransa Keçi Irkları
• Fransız Saaneni,
• Fransız Alpini
• Puatu ırklarıdır.
Ayrıca bir çok karışık ırk ve tip vardır.
Almanya Keçi Irkları
• Beyaz Alman Asil
• Alaca Alman Asil keçileri
56
28
25.03.2014
Akdeniz Keçi Irkları
İspanya: Murcia-Granada
Malta:Malta
Nubya: Nubya keçileridir.
Asya Keçi Irkları
Esas olarak Keşmir, Jamunapari ve Ma Tou keçileridir.
Afrika Keçi Irkları
Esas olarak Boer ve Batı Afrika Keçi ırkları
57
BOER
58
29
25.03.2014
TÜRKİYE KEÇİ IRKLARI
Yerli Keçi Irkları:
• Kıl, Ankara ve Kilis keçisi
Lokal Irklar:
• Norduz: Van Norduz bölgesi.
• Honamlı: Akdeniz-İç Anadolu geçiş bölgelerinin
yüksek kesimleri.
• Gürcü ve Abaza keçileri:Ardahan, Artvin, Posof.
59
Melez Keçi Genotipleri:
• Malta melezleri: Batı Anadolu sahil kesimlerinde ve
buraya yakın şehirlerde.
• Saanen melezleri: Esas olarak Trakya, Marmara, ve
Batı Anadolu sahil şeridi.
60
30
25.03.2014
ANKARA KEÇİSİ
Erkek
Cidago Yüksekliği (cm) 66
Doğum Ağ.(Kg)
2.7
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
45
G.C.A.A. (g)
110
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Dişi
51
2.5
35
-
Lak. Süt Ver. (Kg)
Tiftik Verimi (Kg)
Lüle Uzunluğu (cm)
Tiftik İnceliği (µ)
Ankara ve çev. Damızlık Yaşı (Ay)
Tiftik
Oğlak Verimi
Dişi
25-50
2.8
15
31.31
18
1.1 61
KIL KEÇİSİ
Erkek Dişi
Cidago Yüksekliği (cm)
Doğum Ağ.(Kg)
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
69
3.4
2.5
45-90 40-65
160
Tüm Türkiye
Kombine
Dişi
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Üst Kaba kıl/Keşmir(g)
98
183
410/46
Üst Kaba kıl/Keşmir İnceliği (µ) 84.34/16.59
Damızlık Yaşı (Ay)
Oğlak Verimi
18-20
1.1 62
31
25.03.2014
KİLİS KEÇİSİ
Erkek
Cidago Yüksekliği (cm) 70
Doğum Ağ.(Kg)
3
Ergin Canlı Ağ. (Kg)
60
G.C.A.A. (g)
Yayılma Alanı
Verim Yönü
Dişi
67
2.8
40
Lak. Süt Ver. (Kg)
Lak.Süresi (Gün)
Kıl Verimi (g)
Damızlık Yaşı (Ay)
Kilis ve çevresi Oğlak Verimi
Kombine (Süt)
Dişi
217
227
550
16
1.4
63
Türkiye’de Ziraat Fakültelerinde Geliştirilen
Melez Keçi Genotipleri
64
32
25.03.2014
Koyun ve Keçilerden Süt Üretimi
• Koyun/keçide meme bezi, iki lobdan ve iki meme
ucundan oluşur.
• Koyun/keçilerde süt üretimi mevsime bağlılık
göstermektedir.
• Koyun/keçi sütü esas olarak özel ürünlere (peynir ve
dondurma gibi) işlenmektedir.
• Koyunlarda süt verimi laktasyonun yaklaşık 10.
haftasında, keçilerde ise 8-12 haftasında pik
yapmaktadır. Bu aşamadan sonra ise kademeli olarak
düşüş başlamaktadır.
65
Koyun ve Keçilerden Et Üretimi
• Gelişmiş ülkelerde koyun/keçi eti üretim sistemleri
esas olarak kuzu/oğlak eti üretimini amaçlayan
entansif sistemlerdir.
• Türkiye’de keçi eti esas olarak yerel tüketilmektedir
(özellikle kırsal alanlarda).
• Gelişmiş ülkelerde keçi eti tüketim modelleri farklılık
göstermektedir. Örneğin;
– İspanya= 6-7 kg karkas ağırlığındaki (Cabritos)
oğlaklar çok yüksek fiyata pazarlanırlar.
– Fransa= 10-15 kg canlı ağırlıkta süt oğlağı (Chevon)
(Tüketim esas olarak paskalya döneminde).
66
33
25.03.2014
Koyun ve Keçilerden Lif Üretimi
• Deride, dermis katında, primer ve sekonder olmak
üzere lif üreten iki farklı folikül tipi bulunmaktadır.
• Primer foliküllerden genellikle uzun ve kaba üst lifler
üretilirken, sekonder foliküllerden genellikle kısa ve
ince alt lifler üretilmektedir.
67
Tür/ırk
Folikül tipi
Lif tipi
Lif çapı
farkı
Döküm
Koyun
(esas olarak yapağı
koyunları-Merinos)
Primer folikül
Sekonder folikül
Yapağı
Yapağı
Çok az
Yok
Ankara Keçisi
Primer folikül
Sekonder folikül
Tiftik
Tiftik
Çok az
Yok
Diğer keçi ırkları
(Sütçü, etçi,
kombine, keşmir)
Primer folikül
Sekonder folikül
Keçi üst kaba kılı Çok yüksek Çok düşük düzeyde
Keşmir
Çok belirgin (Bahar)
68
34
25.03.2014
DAMIZLIK SEÇİMİ
Döl Verimi Bakımından Damızlık Seçimi
• Kuzu eti üretim sistemlerinde kuzu satışları en önemli
geliri oluşturur.
• Koyun sütü üretimi içinde sürüde düzenli bir üremenin
sağlanması gerekmektedir.
• Kuzu sayısının artırılmasında genetik ve çevresel ıslah
yolları vardır.
• Döl veriminin kalıtım derecesi düşüktür .
• Fakat :
1) Erkek ve dişi damızlıkların seçiminde ikiz ve üçüz
doğmuş kuzulara öncelik verilmesi döl veriminin
iyileştirilmesinde düşükde olsa katkı sağlar.
69
2) Çiftleşme mevsimi uzun olan koyunların döllerine
ağırlık verilmeli.
3) Erken yaşta cinsi olgunluğa ulaşan ve doğdukları yıl
damızlıkta
kullanılabilecek
kuzular
damızlığa
ayrılmalı. Bu kuzuların genellikle döl verimleri de
yüksek olmaktadır.
4) Döl verimi bakımından koçların seçimi çok önemlidir.
Kızlarının döl verimi ve dolaylı olarak kendi
özelliklerine (testis ve sperma özellikleri gibi) göre de
seçilebilirler.
70
35
25.03.2014
• Koyunlarda
döl
veriminin
çevresel
olarak
iyileştirilmesinde şunlar uygulanabilir:
• Flushing uygulaması
• Normal aşım döneminde eksogen hormon
uygulaması (süper ovulasyon)
• Yılda 1, 2 yılda 3 kuzulatma uygulamaları (aşım
mevsimi dışında eksogen hormon uygulaması)
• Foto periyodik kontrol
71
Gelişme ve Et Verimi Bakımından Damızlık Seçimi
•
•
•
•
Doğum ağırlığı
Sütten kesim ağırlığı
6.ay ve 1.yıl canlı ağırlıkları
Bu dönemler arasındaki gelişme hızı (günlük canlı
ağırlık artışı)
• Bu dönemlerdeki yem tüketimi (yem değerlendirme
etkenliği)
72
36
25.03.2014
Süt Verimi Bakımından Damızlık Seçimi
• Damızlık koçların seçiminde dişi akrabalarının
verimlerinden yararlanmak isabeti artırmaktadır
(esas olarak kızlarının).
• Dişilerin seçiminde kendi ve yine akrabalarının süt
verimlerinden yararlanılmalıdır.
• Bir hayvanın süt verimi hakkındaki en kesin bilgi
kontrol sağımları ile elde edilmektedir.
73
Yapağı Verimi Bakımından Damızlık Seçimi
•
•
•
•
•
•
•
Kirli ve temiz yapağı ağırlığı
Lif çapı
Uzunluk
Mukavemet ve elastikiyet
Renk
Tek özellik için kitle seleksiyonu
Birden fazla özellik için indeks modeli
74
37
25.03.2014
KAYNAKLAR
• Ertuğrul, M. 1996. Küçükbaş Hayvan Yetiştirme Uygulamaları. II.
Baskı. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları: 1446, Yardımcı
Ders Kitabı: 426, ISBN: 975-482-324-3, Ankara.
• Domestic Animal Genetic Resources in Turkey. Ministry of Food,
Agriculture and Livestock, General Directorate of Agricultural
Research and Policy, 2011, Ankara.
• Kaymakçı, M. 2006. İleri Koyun Yetiştiriciliği. İzmir İli Damızlık KoyunKeçi Yetiştiricileri Birliği Yayınları No:1, İzmir.
• Kaymakçı, M. 2006. Keçi Yetiştiriciliği. İzmir İli Damızlık Koyun-Keçi
Yetiştiricileri Birliği Yayınları No:2, İzmir.
• Pehlivan, E. 2007. Türkiye’de Hayvansal Lifler Üzerine Yapılan
Çalışmaların Değerlendirilmesi. A.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü,
Zootekni A.B.D., Dönem Projesi.
75
38
Download

KOYUNVE KEÇİ ÜRETİMİ - Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi