Elektrikte İş ve İşçi Güvenliği
66
Kadri BALLI
GİRİŞ
EMO BİLİM SAYI:21
Elk.Müh.
elektrik çarpmasına maruz kalabilirsiniz.
Elektrik çarpmaları ;
Elektrikle Yapılan Çalışmalarda İş Kazaları,
Güvenlik Önlemleri ve İlk Yardım Uygulamaları.
Endüstriyel gelişmelere paralel olarak elektrik
enerjisinin insan yaşamındaki yeri her gün biraz
daha artmaktadır. Günlük yaşantımız içinde,
elektrikli cihazlarla adeta birlikte yaşamaktayız.
Bu sebeple, elektrikle ilgili meydana
gelebilecek kazaların önlenmesine ilişkin
güvenlik tedbirleri, olası pek çok kazanın önüne
geçilmesine yardımcı olacaktır. Bunlara bağlı
olarak, herhangi bir elektrik çarpması
durumunda yapılacak bilinçli ilk yardım
uygulamaları da, kazazedenin hayatta
kalmasını sağlayabilecektir.
Solunum ve kalp durması gibi olaylar meydana
getirebilir.
Elektrik ve Elektrikten
Kaynaklanan İş Kazalarına İlişkin
Genel Bilgiler
Orta ölçekli konutlarda kullanılan elektrik
Özellikle, göğüs bölgesinden geçem
akım, göğüs kaslarında kramplar oluşturabilir ve
solunum durabilir. “ 25 mA’den büyük akımlar”
kalp kaslarının uyarılması ve kalpte elektrik
dengesinin bozularak durmasına yol açabilir. Zararsız küçük akım çarpmalarında da
korku sebebiyle düşme, çarpma gibi mekanik
nedenlerle kazalar meydana gelebilmektedir.
230 Volttur. Sanayi, büyük ölçekli konutlar ve
benzeri uygulamalarda ise 230 / 400 Volt
alternatif akım (AC) kullanılmaktadır. Altenatif akım, 15 Volt ’ un üzerinde çarpılma
hissi verir fakat tahribat yapmaz. 20 Volt ‘ un
üzerinde ise tehlike arzetmeye başlar. Ancak 42
Volt ‘ un üzerindeki AC gerilim risk taşımaktadır.
Elektrik enerjisinin tehlikesi, yalıtım
özelliğinin bozularak makinelerin şaselerine
temas etmesi veya herhangi bir canlının
elektrik enerjisi taşımakta olan bir iletkene veya
iletkenin koparak canlıya dokunması ile oluşur.
Kuruyken iletken olmayan tahta, plastik
gibi maddeler ıslanınca iletken hale gelirler. Su
ve nem elektriği iletir.
Elektrik enerjisi bir tel, kablo veya diğer
iletken malzemeler aracılığıyla en az dirençli
yolu tercih ederek bir yerden başka bir yere
akar. Eğer vücudunuz bu yolu sağlarsa, bir
Şok, bilinç kaybı,
Çeşitli derecelerde yanıklar,
Kırıklar, kasılma ve kramplar,
Böbreklerin çalışmasının bozulması
Sinir felci, solunum merkezinin felci,
Elektrik çarpmalarında ;
Vücuttan geçen akımın şiddeti,
Akımın geçtiği yol,
Akıma maruz kalma süresi,
Vücut direnci, önemlidir.
İnsanın hissedebileceği akım, 0,01mA ’
den başlamakta ve 15-25mA ’ e kadar büyük
bir tehlike oluşturmamaktadır. (I.Bölge)
50mA’e kadar (II. Bölge) olan akımlarda
30 saniyeden sonra bilinç kaybı, 3-4 dakika
içinde de solunum ve kalp durması ile ölüm
meydana gelebilir. Yapay solunum ve kapalı
kalp masajı ile kazalının hayata döndürülmesi
mümkündür.
Elektrikle Yapılan Çalışmalarda İş
Kazalarını Oluşturan Genel Etkenler
III. ve IV. Bölgelerde ise, akciğer ödemi,
bilinç kaybı, yanıklar, ark sebebi ile oluşan
tehlikeli yanıklar, böbrek arızaları gibi ciddi
sonuçlar meydana gelir (100 – 200mA.)
Makine veya aletlerin çıplak metal
Ağustos’2008
Elektrikte İş ve İşçi Güvenliği
kısımlarının topraklanmamış ya da gerekli
yalıtımın yapılmamış olması.
Topraklamanın düzenli kontrol
edilememesi sonucu, topraklaması yapılmış
olduğu bilinen makine veya aletlerin, zaman
süreci içerisinde veya dış etkenler nedeniyle
topraklamasının bozulması veya zayıflaması. Çalışanlara “ İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği “
konularında gerekli bilgilerin verilmemesi ve
bu konuda sürekli olarak uyarılmamaları veya
çalışanların işyerinde konulan bu kurallara
uymamaları.
Çalışanların elektrik enerjisi hakkında
gerekli eğitim, bilgi ve deneyime sahip
olmamaları. Bunun sonucu olarak, kendilerine aşırı
güven duymaları ve elektriğe karşı gerekli
dikkat ve özeni göstermemeleri. Çalışanların gerekli talimatları almadan
veya görevleri dışında elektrik arızalarına
müdahale etmeleri.
Elektrikle Yapılan Çalışmalarda İş
Kazalarına Karşı Alınması Gereken
Önlemler :
Bir takım maddelerin yapısından dolayı,
işlenmesi esnasında oluşan statik elektrik
yüklerinin sebep olduğu kıvılcımların yarattığı
patlama ve yangın tehlikeler. Atelyelerde bulunan elektrikli makinelerin
ayrı ayrı durdurma tertibatından başka,
atelyedeki veya kısımdaki elektrikli tüm makineleri tamamen durduracak bir ana şalter
( kesici ) bulunmalıdır.
Eletrik panolarının ön kısımlarında,
gerektiğinde panoya müdahaleyi güçleştirecek alet ve malzemeler
bırakılmamalıdır.
Makinelerin çalıştırma düğmeleri yeşil,
durdurma düğmeleri kırmızı renkte olmalıdır.
Kollu ve çevirmeli şalterlerde ise çalıştırma
için “1” , durdurma için “0” gibi etiketler
bulunmalıdır. Sanayi tipi makinalar üzerinde
mutlak surette kırmızı renkte acil durdurma
butonları bulunmalıdır. Makinelerin kumanda panelleri, rahat
ulaşılabilecek yerlerde olmalıdır.
Elektrikli el aletlerinin kullanılması
gereken yerlerde, yeterli sayıda priz
bulunmalıdır. Bu prizlerin yeterince
bulunmaması durumunda, el aletlerinin fişleri sökülmekte, kablolar düz olarak
bağlanmaktadır. Bu da çeşitli kazalara yol
açabilmektedir.
Elektrik kabloları düzgün bir şekilde
döşenmiş olmalı, kırık fiş ve prizler tamir
edilmeli, sigortalar kapalı dolap içerisinde
bulundurulmalıdır.
Islak, nemli ve tozlu yerlerde kullanılacak
elektrikli aletler ve malzemeler bu amaca
uygun yapıda olmalıdır.
Sigortalar daima tehlikeli ortamın
dışında bulundurulmalıdır.
Değiştirilebilir telli sigortalara
gerektiğinden fazla tel sarılmamalı, uygun
çapta ve özellikte malzeme kullanılmalıdır. Yıpratıcı etkisi olan buhar ve dumana açık
metal parçalar, koruyucu boya ya da dayanıklı
malzemeler kullanılarak korozyona karşı
korunmalıdır.
Statik elektriğe karşı gerekli
önlemler alınarak elektrik yükü dengelenmeli,
dolayısıyle olabilecek ark ve kıvılcımların
önüne geçilmelidir.
Yanıcı ve patlayıcı sıvıların konulduğu
bütün depolar ve boru donatımları
statik elektriğe karşı topraklanmalıdır.
Depoların bu tür sıvılarla doldurulması veya
boşaltılmasında, araç ile depo arasına
topraklama hattı bağlantısı yapılmalıdır.
Arızalanan herhangi bir elektrikli
teçhizatı kendiniz tamir etmeye çalışmayın.
Elektrik işini bu konuda eğitilmiş ve deneyim
kazanmış elektrikçiye bırakın. Mevcut tesisatta tadilat yapmadan önce proje
mühendisi ile görüşün ve yapacağınız tadilat
için görüş alınız.
Çeşitli cihazların veya lambaların enerji
kablolarının fişini prize takmadan önce bu
teçhizat veya lambayı kapatın, izolasyonunda
hasar olup olmadığını, kablonun dolaşarak
düğümlenip düğümlenmediğini gözden
geçirin. Kabloların duya, prize veya el
aletlerine giriş yerlerinde yıpranma olup
olmadığını kontrol ederek güvenli bir şekilde
bağlandığından emin olun.
Makineyi çalıştırmadan önce, kontrol
67
Elektrikte İş ve İşçi Güvenliği
68
kalemi ile elektrik kaçağı olup olmadığını kontrol
ediniz. Kaçak olan aletleri ve makineleri tamir ettirmeden asla kullanmayınız.
Kordonu yıpranmış el aletlerini veya
zedelenmiş uzatma kablolarını kullanmayın.
Bir el aletini çalıştırmaya başlamadan önce ayar
anahtarları ve benzeri teçhizatı üzerinde bırakmayın.
El aletini, fişi prizde takılı iken asla ayarlamaya çalışmayın. Ucunu veya ağzını değiştirmeye
kalkışmayın.
Kullanım esnasında kablonun korunmuş
olduğundan emin olun. Kabloyu karşıdan karşıya ana
yollardan , kapı ve pencere içlerinden geçirmekten
kaçının. Eğer bu zorunluysa, gerekli koruma önlemlerini alın veya olabildiğince yukarıdan ve emniyetli
bir seviyeden geçirin.
Eğer kullanırken elektrikli teçhizatın herhangi
bir parçasında bir hata oluşursa, veya duman, yanık
kokusu gibi anormal bir durum hissederseniz derhal
enerjiyi kesiniz ve elektrikçiye haber veriniz.
Mecbur kalmadıkça enerji altında çalışmayınız.
Elektrik devresinde çalışmaya başlamadan önce
enerjiyi kesiniz. Çalışırken sizden habersiz enerji verilmemesi için tüm önlemleri alınız.
Yüksek gerilim hatlarının altında veya yakınında
çalışma zorunluluğu varsa, bu hatlara yanlışlıkla
dokunulmaması için her türlü güvenlik önlemi
alınmalıdır.
Elektrikle Yapılan Çalışmalarda İnsan
Faktörleri ve Ergonomik
Önlemler
Çalışanlar işe alındıklarında ve iş başı süresince
iyi bir teknik düzeye kadar eğitilmelidir. Uyarı levhalarının konulduğu yerlerin uygun bir
şekilde seçilmesine, unutkanlık faktörü göz önünde
tutularak talimatnamelerin kısa ve öz oluşuna ve çift
güvenlik sistemine büyük ölçüde önem verilmelidir.
Güvenlik malzemeleri ve el aletleri, yapımına
özgü işlerde kullanılmalı,
Alçak gerilim eldiveni, yüksek gerilim
şebekelerindeki çalışmalarda kullanılmamalıdır.
Elektrik kontrol kalemi tornovida yerine
kullanılmamalı.
Kanaması varsa, kanamayı durduracak önlemi
alınız.
EMO BİLİM SAYI:21
Belli bir işi öğrenmiş ve bunu uzun bir süre
uygulamış insanlar, yaptıkları hareketlerin belli bir
sonuçlarının olmasını beklerler.
Yukarıya ve aşağıya doğru hareket ettirilerek
çalışan bir elektrikli makine şalterinin, yukarıya doğru
hareket ettirilmesinde makinenin çalışması, aşağıya
doğru hareket ettirilmesinde de makinenin durması
beklentisi vardır.
Ancak, farklı uygulamalarda, bazı anahtarları
yukarıya doğru, bazılarını ise aşağıya doğru hareket
ettirmek zorunda kalırız. Elektriğin bir anda kesildiği
düşünülürse, hangi anahtarın açık, hangisinin
kapalı olduğu kestirilemeyeceğinden, elektriğin
tekrar gelmesi sırasında istenmeyen durumlar
oluşabilecektir.
Bu nedenle, tüm makina tasarımlarında gerekli
elektriksel önlemler alınmalıdır. İnsan alışkanlık ve
beklentileri dikkate alınmak suretiyle, buna bağlı
kazalar da önlenebilir.
Elektrik Çarpmasında Neler Yapılmalı
Elektriğe çarpılmış birini gördüğünüz
zaman derhal şalteri kapatınız veya en uygun şekilde
elektriği kesiniz.
Şalterin yerini bulamadığınız takdirde kuru bir
tahta veya plastik parçası ile elektrikli teli
kazazededen ayırınız.
Kazazede baygın ise derhal ambulans çağırınız.
İLK YARDIM UYGULAMALARI
İlk yardım uygulayacak kişilerin daha önce bu
konuda eğitim almış olmaları gerekmektedir.
Kazazedenin nefes alıp almadığını kontrol ediniz. Solunumu durmuş ise, ambulans gelinceye kadar
yapay solunum uygulayınız.
Kalbinin çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz.
Eğer solunumla birlikte kalp de durmuşsa yapay
solunumu ve kapalı kalp masajını birlikte yapınız.
Ağızdan ağıza yapay solunum uygulayınız.
Solunum yollarının açılması ilk üç dakika içinde
yapılmalıdır, beyin daha fazla oksijensizliğe
dayanamaz. Elektrik çarpması sonucunda, dolaşım
sistemindeki kanın çeşitli nedenlerle azalması ve
hücrelere yeterli oksijenin gelmemesi sonucu ka-
Ağustos’2008
Elektrikte İş ve İşçi Güvenliği
soluğunu kazazedenin burnundan vererek
uygulamayı sürdürür. Her soluk vermede kaŞokun Belirtileri ;
zazedenin göğüs kafesinin şişmesi ve inmesi
Kaza yerinde sessiz, sakin, hiç hareket takip edilmelidir.
etmeyen bir kazazedenin bilinci yerinde
Başlangıçta 8-10 soluk verilir. Sonra heolmayabilir.
men kazazedenin boynunun yan tarafından
Deri soğuktur vesoluktur,
şah damarına parmakla basınç yapılarak
Soğuk ve yapışkan bir terleme görülür,
kalp atışları kontrol edilir.
Nabız zayıftır ve hızlıdır.
Eğer kalp durmuş ise hemen kapalı
Solunum hızlanmıştır.
kalp masajı uygulamasına başlanır.
Kazazedenin göğüs kısmının yan
Şok Durumunu Önlemek için ;
tarafına diz çökülür. Göğüs kemiğinin tam
Uygun bir yere sırtüstü yatırınız.
orta kısmına, iki el üst üste konarak, göğüs
Az hareket ettirmeye çalışınız.
kafesini 2,5-3cm. esnetecek bir güç ile pres
Beynin kan dolaşımını kolaylaştırmak
yapılır. Pres, yani kapalı kalp masajı temposu
için başta kanama yoksa, başı aşağı getirip,
“1001, 1002, 1003 ....” diye sayılarak 1015
ayak ucunu yukarı kaldırınız.
kadar devam ettirilir.
Yakasını, kemerini, gömleğini
Tek ilk yardımcı “ 2 nefes, 15 pres”
gevşetiniz.
Solunum yolu tıkanıklığı varsa giderin- şeklinde uygulama yapar. İki ilk yardımcı
varsa, biri yapay solunum yapar ve bir nefes
iz.
verir, diğeri kalp atışları yoksa 5 pres yapar
Gerekirse yapay solunum ve kapalı
“bir nefes 5 pres”.
kalp masajı yapınız Kanaması varsa,
Şah damarı, kalp presi yapmadan önce
kanamayı durduracak önlemi alınız.
Soluk almakta güçlük çekiyorsa baş ve kontrol edilmeli, kalp atmıyorsa kapalı kalp
masajı yapılmalıdır.
göğüs kısmını hafifçe yükseltiniz.
10 yaşına kadar çocuklara uygulama “1
Eğer kalp fonksiyonları iyi değilse veya nefes, 5 pres” şeklinde yapılır. Kalp presi tek
yoksa, yapay solunumla birlikte kapalı kalp
el ile uygulanır.
masajına da başlanmalıdır.
Günümüzde, yapay solunum ve
kapalı kalp masajı uygulamaları ile bir çok
kazazedenin yeniden hayata döndürülmesi
Yapay Solunum ve Kapalı Kalp
mümkün olmaktadır.
zazede şoka girebilir.
ŞEKİL 1
ŞEKİL 2
ŞEKİL 3
Masajı
ŞEKİL 4
ŞEKİL 5
69
Elektrik çarpması nedeniyle solunum
durmuşsa boğulma da olabilir. Bu durumda
öncelikle ağızda takma diş ve yiyecek maddesi gibi yabancı cisimler varsa çıkarınız.
Boyunu çene yere dik olacak şekilde arkaya
bükünüz. Çeneyi açarak, kazazedenin dilini
öne çekiniz.
Burun kanatları baş ve işaret
parmakları ile sıkıştırılır. İlk yardımı yapan kişi
derin bir soluk alır, ağzını kazazedenin ağzı
üzerine sıkıca kapatıp nefesini kazazedenin
akciğerine gönderir. Kazazedenin göğüs
kafesi şişer, ilk yardımcı doğrulur ve tekrar
derin bir soluk alarak bu uygulamayı devam
ettirir.
Her 2-3 saniyede bir soluk verilmelidir. Eğer ağızda veya dişlerde herhangi bir
yara, kanama varsa, çene ucu ağzı kapatacak şekilde yukarı kaldırılır, ilk yardımcı
İLK YARDIM ÇANTASI
Aşağıdakilerin İlkyardım Çantası içinde
bulunması önerilmektedir.
1 adet küt uçlu Makas
3 çift Lateks Eldiven
5 adet 5 x 5 cm. Gazlı Bez
5 adet 10 x 10 cm. Gazlı Bez
2 adet 2m x 10 cm. Rulo Sargı Bezi
1 adet üçgen Bandaj
2 adet ağzı kapanabilir Plastik Poşet
2 adet Çengelli İğne
Temel Yaşam Desteği Bilgi Formu
1 adet Suni Solunum Ağızlığı
Satın aldığınız çantanın içinde bu
elemanların eksiksiz olarak bulunmasına
dikkat ediniz ya da eksik olanları kendiniz
tamamlayınız.
Download

Elektrikte İş ve İşçi Güvenliği Kadri BALLI Elk.Müh. Elektrik