GELİŞİM
PSİKOLOJİSİNDE
KURAMLAR VE
ARAŞTIRMA
YÖNTEMLERİ
1.PSİKOLOJİ BİLİMİNİN DOĞASI
Hazırlayan
Tuba YAZICIOĞLU
Psikoloji, insan davranışı altında
yatan temel nedenleri bulmaya
yarayan bilimdir (Cüceloğlu, 22).
Bireyin psikoloji biliminin temel
kavramlarını bilmesinin getireceği
yararları iki grupta toplayabiliriz.
1- Kendi davranışlarının
nedenlerini daha iyi anlamaya
dayanan yararlar;
2- Toplum olarak daha sağlıklı ve
demokratik bir düzen oluşturmayı
kolaylaştıran yararlar. (age, 24)
2.YAKLAŞIM TÜRLERİ
2.1. NÖROBİYOLOJİK YAKLAŞIM
Her davranışın temelinde son derece
karmaşık sinirsel süreçler yer alır.
Beyinde
oluşan
sinirsel
süreçler
belirli bir düzen izleyerek kaslara
geçer ve gözlenebilen davranışlar
halinde dışa yansır (age,26).
Davranışı
nörobiyolojik
süreçlerle
açıklayanlar, kişinin salgı bezlerinin
çalışmasını, kanın kimyasal yapısını ve
bireyin beslenme düzenini( sigara ve
kahve) de açıklamalarına temel etken
olarak alırlar.
2.2. DAVRANIŞSAL YAKLAŞIM
Amerikalı psikolog James B. Watson 1920’lerde, zihinde olup biten
düşünce ve duygularla hiç ilgilenmeden, bireyin gözlenebilen
davranışlarını incelemeyi amaçlayan davranışsal yaklaşımı önerdi.
Davranışsal
yaklaşım,
yaklaşım
bireyin
(behavioral)
gözlenebilen
ve
dolayısıyla, ölçülebilen davranışlarını
incelemeyi psikolojinin tek bilimsel
yöntemi olarak savunur. Bu görüşe
göre içebakış, düşünce ve duygu gibi,
deneğin kendisinden başka kimsenin
gözlemesine
olguyu
Davranışsal
olanak
vermeyen
içerdiğinden,
yöntem
ise,
bir
özneldi.
herkesin
gözleyebildiği bir olguyu içerdiğinden,
nesneldir.
Davranışsal yaklaşım, uyarıcıdavranış (U-T) psikolojisi olarak
da bilinir. Uyarıcının cinsi, şiddeti
ve tekrarı ile davranışın türü,
kuvveti ve frekansı arasındaki
ilişkiyi inceler. Organizmanın
içinde olup biten biyolojik veya
bilişsel süreçlerle ilgilenmez.
Amacı çevredeki uyarıcı
koşullarla, ortaya çıkan davranış
arasındaki ilişkiyi incelemektir.
2.3. BİLİŞSEL
YAKLAŞIM
Bilişsel (cognitive) psikologlar insanı, edilgen (pasif)
bir yaratık olarak değil, algılayan, uyarıcıları işleyen,
anlamlandıran etken (aktif) bir sistem olarak görürler.
Onlara göre, insanı diğer canlılardan ayıran en belirgin
özellik,
insanın
gelen
uyarıcıları
anlamlandırabilme yeteneğidir.
işleyebilme,
Bilişsel oluşumlar deyince akla algılama, bellek ve düşünme gibi
zihinsel faaliyetler gelir.
Bilişsel psikoloji organizmanın içinde yer alan bilişsel süreçlerin
türü ve yapısıyla, gözlenebilen davranışların türü ve özellikleri
arasındaki ilişkiyi araştırır. Bunu yaparken deneysel yöntemler
kullanmaya özellikle dikkat eder. Bireyin dış dünyayı nasıl
içselleştirip, ‘iç dünya’ olarak temsil ettiğini anlamaya çalışır.
2.4. PSİKOANALİTİK
YAKLAŞIM
Psikoanalitik yaklaşımın kurucusudur.
Bu
yaklaşım
her
bireyin
kendi
geçmişini inceleyen “vaka çalışmaları”
yöntemini kullanır. Ona göre insanın
doğuştan getirdiği iki temel kuvvetli
eğilimi
vardır:
saldırganlık.
Bu
cinsellik
iki
temel
ve
eğilim
insanoğlunun bir toplum içinde uyumlu
yaşamasını zorlaştırdığından, cinsellik
ve saldırganlık davranışları, ana baba,
öğretmen
gibi
çocuğun
sosyalleşmesinde önemli rol oynayan
kişilerce çocukluktan itibaren sürekli
baskı altında tutulur ve cezalandırılır.
2.5. FENOMENOLOJİK
YAKLAŞIM
Bireyin davranışlarını anlayabilmek için onun kendine özgü algılayışını
ve yaşantısını bilmemiz gerektiğini savunur. Bireyin davranışını
biçimlendiren en önemli etken onun kendini ve çevreyi o andaki
anlamlandırış biçimi başka bir deyişle bireyin o andaki fenomenidir.
Bu yaklaşım bireyin öznel yaşantısına önem verir, onun dışında başka
hiçbir veri tanımaz. İnsanı anlayabilmek için onun yaşamında neyin
anlamlı olduğunu neyi gerçekleştirmeyi çalıştığını anlamamız gerekir.
Fenomenolojik yaklaşım, esas felsefesini Husserl‘ de bulur. sayılar,
geometrik figürler gibi matematiksel fikirlerin, yani zihinsel olguların
doğasını araştıran Husserl, bunları sübjektif psişik durumlar olarak
niteleyen deneysel psikolojinin açıklamalarını yeterli bulmamış ve
hocası Brentano'nun 'niyetlilik' kavramına odaklaşmıştır. bu kavram,
insanın dünyayla ilişkisini ifade etmektedir.
3. BİLİMSEL
PSİKOLOJİNİN
KAPSAMI
PSİKOLOJİNİN TANIMI
İnsan
davranışları
nın altında
yatan
nedenleri
inceler.
PSİKOLOJİNİN ALANLARI
4- ARAŞTIRMA
YÖNTEM VE
TEKNİKLERİ
Bilimi diğer uğraşı dallarından ayıran en belirgin özellik, kullandığı yöntemdir.
Bilimsel yöntem, verileri toplayışı ve analiz edişi yönünden diğer bilgi edinme
yöntemlerinden
ayrılır.
sıralayabiliriz.
a) Düzenlidir
b) Veriye dayanır
c) Nesneldir
d) Analitiktir
e) Tekrar edilebilir (age, 41)
Bilimsel yöntemi ayırt edici özellikleri şöyle
4.1. Deneysel Yöntem
Deneysel yöntemin en belirgin
özelliği, deney yoluyla değişkenler
arasındaki ilişkileri keşfetme
çabasıdır. Değişkenler gözlenebilen
ve farklı değerler alabilen özellikler
olarak tanımlanır. Deneysel yöntem
konuya belirli bir yaklaşım tutumunu
belirtir ve kullanılan değişkenler
bağımlı ve bağımsız değişken olmak
üzere iki grupta toplanır.
4.2. Gözlem Yöntemi
Bu yöntem, belirli bir davranış
olayını etkilemeden olduğu gibi
gözleyerek daha iyi anlamak
için kullanılır. Gözlem yöntemi
bir bilimim ilk gelişim
aşamalarında daha sık
kullanılır. Son derece yoruma
açık bir yöntemdir.
4.3. Tarama Yöntemi
İncelenmek istenen olayı doğrudan gözleme
olanağı olmadığı zamanlarda soru listesi
aracılığıyla ve mülakat yöntemi ile, dolaylı
bir biçimde gözlemlemede bulunulur. Bu
yöntem
Pazar
araştırmalarında,
siyasal
oyların dağılımının belirlenmesinde, kamuoyu
yoklamalarında sık sık kullanılır.
Soruların
içeriği, soruluş biçimi, sıralanması, birbiriyle
ilişkisi, soruları soran kişinin sorma biçimi ve
soruyu cevaplayan kişi ile ilişkisi göz önüne
alınması gereken önemli yönlerdir.
4.4. Test Yöntemi
Önceden
koşulları
belirlenmiş
durumlar
yaratarak, bireylerin bu koşullar içinde nasıl
davrandığını gözlemek için kullanılan araç
veya aygıta, test adı verilir.
Örnek bir test
4.5. Vaka Tarihçesi Yöntemi
Bireyin geçmişinde yer alan olayları, betimsel bir
biçimde yansıtan ‘bireysel hikaye’ ye
denir.
Çoğunlukla
geçmişteki
söylenmesi yoluyla oluşturulur.
vaka tarihçesi
olayların
hatırlanıp
5. SONUÇ OLARAK BİREY VE TOPLUM DÜZEYİNDE PSİKOLOJİ
BİLİMİNİN FAYDALARI
Psikoloji alanını inceleyen ve psikolojinin temel kavram ve süreçlerini
öğrenen birey kendi davranış, düşünce ve duygularını daha iyi anlama
olanağını bulur ve bunların altında yatan nedenleri araştırı ve anlar.
Bireyler kendi davranışları üzerinde daha düzenli gözlemler yapabilirler.
Kalıp yargıları eleştirebilir ve onların arkasına sığınmaz, gerçekçi
çözümler üretir (aged, 47)
Kendini daha iyi tanıyan birey çevresini de mutlu eder ve onları daha iyi
anlar.
Bireyin ve grubun psikolojisini bilen kişi iyi yönetici olmaya adaydır.
• GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE KURAMSAL BAKIŞ
A.
B.
C.
D.
PSİKANALİTİK YAKLAŞIM
GELİŞİMDE ÖĞRENME TEMELLİ YAKLAŞIM
BİLİŞSEL GELİŞİMDE YAKLAŞIM
EKOLOLOJİK SİSTEM YAKLAŞIMI
Teşekkürler…
Download

PowerPoint Sunusu