I. Rekreasyon Araştırma Kongresi:
12–15 Nisan 2012, Kemer, Antalya,
Bütün hakları saklıdır
ISBN: 978-975-96260-3-7
Kamp Ve Pikniğe Dayalı Rekreasyon Gürültüsünün Değerlendirilmesi:
Yedigöller Milli Parkı Örneği
Özgür YERLİ1
H.Samet AŞIKKUTLU2
Zeki DEMİR1
Haldun MÜDERRİSOĞLU1
Düzce Üniversitesi,
Orman Fakültesi
2 Bozok Üniversitesi
Mühendislik Mimarlık Fakültesi
E-posta: [email protected]
1
ÖZ
Gürültü olgusu, günümüzde çevre sorunları arasında önemli bir madde olarak yer
almaktadır. Gürültü, doğrudan bir çevresel değerin bozulması sonucu ortaya çıkmamakta, ancak diğer çevresel değerleri algılamayı etkileyen, sağlık bozucu bir durum oluşturmaktadır. Rekreasyonel aktiviteler ise insanların dinlenmek, eğlenmek,
öğrenmek, yenilenmek için yaptıkları her türlü etkinliğe verilebilecek genel bir isimdir. Rekreasyon faaliyetinde bulunan kişiler, o faaliyetin özelliğine göre bazen gürültülü bazen de sessiz ortamlara ihtiyaç duymaktadırlar. Bu çalışmanın amacı
haftasonu zaman diliminde, piknik ve kampa dayalı rekreasyonel faaliyetlerin meydana getirdiği gürültü miktarının araştırılması ve bu miktarın farklı kentsel alan kullanımlarında ölçülen değerlerle karşılaştırılmasını kapsamaktadır. Bu amaca yönelik
belirlenen çalışma alanı olarak, Yedigöller Milli Park’ı dahilindeki 3 farklı kullanım
alanı seçilmiştir. Bunlar piknik alanı, kamp alanı ve restoran kullanımının olduğu
bölgelerdir. Her bölgede 15’er metre arayla 12 farklı noktada gürültü ölçümleri yapılmıştır. Ölçümler Svantek marka Svan 957 model gürültü ölçüm cihazı ile gerçekleştirilmiştir. Anlamlı farklılıkları ortaya koymak amacıyla, belirtilen alanlarda ölçülen
gürültü değerlerinin, kullanımlar ve uzaklıklar arası istatistiksel analizi yapılmıştır.
Sonuç olarak Yedigöller Milli Parkı’nda aynı alan kullanımlarında haftasonu zaman
diliminde farklı kullanımlar ve uzaklıklar arasında anlamlı farklılıklar gözlenmiştir..
Anahtar sözcükler: Gürültü, Rekreasyon, Kamp, Piknik, Yedigöller
GİRİŞ
Harmonik olmayan titreşimlerin bir araya gelmesine bağlı oluşan akustik olay
veya genellikle istenmeyen rahatsız edici sesler gürültü olarak tanımlanmaktadır (Yılmaz 2011). Bir başka tanıma göre; gürültü, fiziksel olarak gelişigüzel
yapılı ve birbiri ile uyumlu frekans bileşenleri olmayan ses düzenleridir. Bunlar
kısaca istenmeyen, rahatsız edici seslerdir (Türkiye’nin Çevre Sorunları 2003).
IULA (International Union of Local Authorities)’nın Çevre Terimleri Sözlüğü’nde ise gürültü kirliliği, “insanlar üzerinde olumsuz fizyolojik ve psikolojik
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
etkiler yaratan, arzu edilmeyen sesler” şeklinde tanımlanmıştır (Keleş ve Hamamcı 2002). Gürültü, insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz etkileyen, fizyolojik ve psikolojik dengeleri bozabilen, iş performansını azaltan,
çevrenin hoşluğunu ve sakinliğini yok ederek niteliğini değiştiren önemli bir
çevre kirliliği türüdür. Günümüzde çevre sorunları sıralanırken, gürültü bunların arasında önemli bir sorun olarak yer almaktadır. Gürültü, doğrudan bir
çevresel değerin bozulması sonucu ortaya çıkmamakta, ancak diğer çevresel
değerleri algılamayı etkileyen, sağlık bozucu bir durum oluşturmaktadır.
Mavruk’a (2005) göre, duyu organlarımızı ve sinir sistemimizi etkileyen istenmeyen ve gelişigüzel ses dalgalarının oluşturduğu gürültü sorunlarına insanın dayanma gücü sınırlıdır. Ayrıca aynı ses şiddetine ve kaynağına karşı, bireysel tepkiler farklılık gösterebilmektedir. Şöyle ki birisine sıkıcı gelen bir ses,
diğerine kabul edilebilir gelebilir. İnsanların gürültüye karşı duyarlılığı fizyolojik, psikolojik, sosyal ve kültürel faktörlere bağlıdır.
Gürültünün insan üzerindeki etkilerini ise fizyolojik ve psikolojik rahatsızlıklar, sıkıntı, gerginlik, isteksizlik, huzursuzluk, yorgunluk, sözel iletişimin engellenmesi, işitme duyusunda çeşitli zararlar, kan basıncının yükselmesi, iş veriminin düşmesi, dikkat bozukluğu şeklinde sıralamak mümkündür (Güler ve
Çobanoğlu 1994; Uslu 1995; Avşar 1998; Aktaş 2002; Deveci 2004; Mavruk 2005;
Ener 2006; Kumbay 2006; Şahin 2007).
Rekreasyon, sağlıklı yaşamak ve verimli çalışmak için, insanın bozulan bütünlüğüne dilediği aktivitelerle yeniden erişmesi olayıdır (Akpınar 2001).
Rekreasyonel aktiviteler ise insanların dinlenmek, eğlenmek, öğrenmek, yenilenmek için yaptıkları her türlü etkinliğe verilebilecek genel bir isimdir. Ansiklopedik Çevre Sözlüğünde ise (2001) rekreasyon, insanların bedensel ve ruhsal
olarak dinlenme ve gelişme amaçlı faaliyetleri olarak tanımlanmaktadır. Buna
göre eylemli/etkin (yürüyüş, gezi, spor vb.) ve eylemsiz/edilgen (televizyon
izleme, piknik vb.) olarak iki gruba ayrılan rekreasyon faaliyetleri gerçekleştirildiği yerlere, gerçekleştirme şekillerine göre farklı sınıflandırılmalara tabi tutulmaktadır.
Akpınar (2001), rekreasyonu yapısal sınıflandırma (kapalı ve açık alan rekreasyonu), devinimsel/içeriksel sınıflandırma (aktif ve pasif rekreasyon), zamansal sınıflandırma (gün içi, haftalık ya da yıllık tatil, emeklilik), yerel sınıflandırma (kentsel veya kırsal) olmak üzere dört grupta incelemiştir. Cordes ve İbrahim (1999) yaptıkları çalışmada rekreasyonu halk rekreasyonu, ticari rekreasyon, şirket (firma) rekreasyonu, terepatik rekreasyon ve diğer rekreasyonel aktiviteler olmak üzere beş farklı grupta incelemiştir (Karaküçük ve Gürbüz 2007).
Serbest Bildiriler
Karaküçük (2005), rekreasyonun yaşa, zamana, mekana, sosyolojik içeriğine,
katılım sayısına göre sınıflanabileceğinden bahsetmiştir. Tribe (1995) yaptığı
çalışmada; rekreasyonel aktiviteleri evde yapılan rekreatif etkinlikler (müzik
dinlemek, tv izlemek, okumak, radyo dinlemek vb.), ev dışında yapılan
rekreatif etkinlikler (sportif faaliyetler, çeşitli hobiler, bahis ya da kumar, eğlenceli aktivitelere katılım vb.), seyahat ve turizm kapsamında yapılan rekreatif
etkinlikler (herhangi bir yere seyahat etmek, bir yerde konaklamak vb.) olmak
üzere üç grupta incelemiştir (Karaküçük ve Gürbüz 2007).
Rekreasyon, özellikleri gereği hareketlilik içerir ve iç itim ile oluşan eylemlerdir. Rekreasyonel faaliyetler isteğe bağlıdır, her yaş ve sosyal düzeyden bu tip
aktivitelere katılım gösterebilmektedir. Bununla beraber kişide yaşama gücü ve
isteğini arttırır, kişiye ruhsal doygunluk katar. Rekreasyonel faaliyetlerde maddi kazanç kaygısı yoktur ve bu faaliyetlerin bireyler üzerinde olumlu etkileri
vardır (Kurum 1992; Akpınar 2001; Koç 2006; Karaküçük ve Gürbüz 2007).
Kentsel mekânların aşırı gürültülü, kalabalık ve doğal yaşantıdan uzak nitelikte olması, kentli bireyleri daha sessiz ve doğa ile iç içe rekreasyonel aktivitelere (piknik, kamp vb.) yöneltmektedir. Bu konu ile ilgili olarak; Uslu ve Ayaşlıgil
(2007) yaptıkları çalışmada kentsel yaşantıdaki olumsuzluklara (gürültü, trafik,
stres vb.) değinmişler ve kent ormanlarının kentte yaşayan bireyler için
rekreasyonel anlamda önemini vurgulamışlardır. Ancak doğal alanlarda kullanımdaki bu artışın, yaban hayatına olumsuz etkileri olabilmektedir. Örneğin;
Newsome vd. (2002) yaptıkları çalışmada, korunan alanlarda, artan ekoturizm
ve rekreasyon taleplerinin önemli bir tehdit olduğunu belirtmişlerdir.
Rekreasyonel kullanımın gürültü üzerine etkisi kapsamında birçok çalışma
yürütülmüştür. Örneğin; Ünver (2008) yaptığı çalışmada; Çorlu İlçesinin trafik
ve rekreasyonel kullanım kaynaklı gürültü kirliliğinin ve gürültü ölçüm değerlerinin zamansal dağılımlarını belirlemiştir. Müderrisoğlu vd. (2005) Abant
Tabiat Parkında yaptıkları çalışmada, Rekreasyonel Fırsat Dağımı (ROS) yöntemini kullanarak oluşturdukları olanak sınıfı bölgelerinde kullanıcı memnuniyetindeki farklılıkları ortaya koymuşlardır. Bu çalışma ile olanak sınıfları kapsamında “gürültü ve yüksek sesli insanlar”ın, kullanıcı memnuniyetini olumsuz
etkilediklerini saptamışlardır.
Rekreasyon faaliyetinde bulunan kişiler, o faaliyetin özelliğine göre bazen gürültülü bazen de sessiz ortamlara ihtiyaç duymaktadırlar. Bu çalışmanın
amacı, piknik ve kampa dayalı rekreasyonel faaliyetlerin meydana getirdiği
gürültü miktarının araştırılması ve bu miktarın farklı kentsel alan kullanımlarında ölçülen değerlerle karşılaştırılmasıdır.
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
MATERYAL VE YÖNTEM
Materyal
Haftasonu zaman diliminde, piknik ve kampa dayalı rekreasyonel faaliyetlerin
meydana getirdiği gürültü miktarının araştırılması amacına yönelik belirlenen
çalışma alanı olarak, Yedigöller Milli Parkı dahilinde üç farklı kullanım alanı
seçilmiştir. Yedigöller Milli Parkı’nın rekreasyonel kullanım tipi açısından kullanıcılara fazla seçenek sunması ve Batı Karadeniz Bölgesindeki önemli rekreasyon alanlarından biri olması bu bölgenin çalışma alanı olarak seçilmesinin en
önemli sebeplerindendir. Farklı rekreasyonel kullanım tiplerindeki gürültü
miktarlarının irdelenmesi amacıyla piknik alanı, kamp alanı ve restoran kullanımının olduğu bölgeler bu araştırmanın inceleme ve analizlerin yapıldığı örnek çalışma alanlarıdır.
Bolu ile Zonguldak sınırları arasında, Yedigöller Yaban Hayatı Geliştirme Sahası merkezinde yer alan 2019 hektar büyüklüğündeki Yedigöller yöresi, Orman Kanununun 25. maddesi gereğince 29 Nisan 1965 tarihinde milli park olarak ayrılmıştır (Anonim 2012a; Beşkardeş 2009). Yedigöller Milli Parkı, adını
içinde bulunan ve aralarında 50 – 60 m yükselti farkı olan 7 adet heyelan gölünden almaktadır. Bunlar; Sazlı göl (5.274 m²), İnce göl (1.167 m²), Nazlı göl
(10.746 m²), Kuru göl, Derin göl (13.687 m²), Büyük göl (19.917 m²) ve Serin göl
(1.207 m2)’dür. Alanın en yüksek yeri Eğrikiriş Tepe (1.489 m), en alçak yeri
Kirazçatı (500 m)’dır. Alanda bulunan dereler Yedigöller deresi, Köyyeri deresi
ve kuzey sınırından geçen Göl deredir. Tüm bu dereler Karadere’ye birleşmektedir (Beşkardeş 2009).
Şekil 1’de Yedigöller Yerleşim Planı ve Şekil 2’de Derin Göl ’e ait bir görüntü
verilmiştir.
Serbest Bildiriler
Şekil 1. Yedigöller Yerleşim Planı
Şekil 2. Derin Göl
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
Milli Park içinde bir idare ve hizmet binası ile ziyaretçi tanıtım merkezi, bir
kır gazinosu, bir hidroelektrik santral, 2 misafirhane, 6 bungalov (dinlenme evi),
2 bekçi kulübesi ve bir adet Jandarma binası bulunmaktadır. Ayrıca çadırlar,
arabalar ve piknik için de birer alan ayrılmıştır. Yedigöller Milli Parkı yıllık
ortalama olarak 30.000 kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Ziyaretler günü
birlik olduğu gibi, çadır, bungalov ve misafirhanenin kiralanması şeklinde de
gerçekleşmektedir (Beşkardeş 2009). Şekil 3’te Yedigöller Milli Parkı’nda çadırlı
konaklamaya ilişkin bir örnek görülmektedir.
Şekil 3. Yedigöller Milli Parkı’nda çadırlı konaklamaya ilişkin bir örnek
Çalışmanın ortaya konmasında temel olan gürültü ölçümlerini gerçekleştirmede kullanılan materyal, Svantek marka Svan 957 model gürültü ölçüm cihazıdır. Gürültü ölçüm cihazının kalibrasyonu ise yine Svantek firmasına ait SV30
model kalibratör ile gerçekleştirilmiştir. Gürültü ölçüm cihazı ve kalibratör Şekil
4’te görülmektedir.
Serbest Bildiriler
Şekil 4. Gürültü ölçüm cihazı ve kalibratörü
Yazılı materyallerin, çizelgelerin ve sunumların hazırlanması, mevcut yazılı
malzemelerin düzenlenmesi ve işlenmesinde Microsoft Office paket programı,
gürültü değerleri arasında anlamsal farklılığın bulunup bulunmadığına dair
istatistiksel analizin yapılması amacıyla SPSS 15.0, başta fotoğraf olmak üzere
görsel öğelerin hazırlanması ve düzenlenmesinde Adobe Photoshop 7.0 programları kullanılmıştır. Bunların dışında çeşitli tez, bilimsel makale, kitap, popüler dergi, günlük siyasi gazeteler, internet verileri ve fotoğraflar da kullanılan
materyaller arasındadır.
Yöntem
Çalışmanın yöntemi öncelikli olarak Yedigöller Milli Parkı dahilinde bulunan
piknik alanı, kamp alanı ve restoran kullanımının olduğu bölgelerde yapılmış
olan gürültü ölçümlerine dayanmaktadır. Gürültü ölçümleri bu alanlarda
30.10.2011 tarihinde, 15’er metre arayla 12 farklı noktada yapılmıştır. Ölçümler
gerçekleştirilirken, mikrofon yer seviyesinden en az 1.2-1.5 m yüksekte olacak
şekilde konumlandırılmış, mikrofonun üzerine rüzgarlık takılmıştır. Çalışma
süresince yapılan gürültü ölçümleri her bir nokta için 1 dk olarak belirlenmiştir.
Bir dakikalık ölçüm sonucunda Leq (eşdeğer gürültü seviyesi) değeri dikkate
alınmıştır.
Anlamlı farklılıkları ortaya koymak amacıyla, belirtilen alanlarda ölçülen gürültü değerlerinin, kullanımlar ve uzaklıklar arası istatistiksel analizi yapılmıştır. Gürültünün rekreasyonel kullanım tipi ve uzaklık ile olan ilişkisini belirlemek için MANOVA, rekreasyonel kullanım tiplerinin ve uzaklıkların detaylı
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
olarak açıklanabilmesi için TUKEY Testinden yararlanılmıştır. Ayrıca elde edilen gürültü miktarları, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği’ndeki bazı tablolar ve farklı kentsel alan kullanımlarında ölçülen
değerlerle karşılaştırılarak tartışılmıştır.
BULGULAR
Yedigöller Milli Parkı dahilinde bulunan piknik alanı, kamp alanı ve restoran
kullanımının olduğu bölgelerde haftasonu yapılmış olan gürültü ölçüm sonuçları ve noktaların, kullanım alanına olan uzaklıkları Tablo 1’de verilmiştir.
Tablo 1. Piknik alanı, kamp alanı ve restoran bölgesindeki haftasonu gürültü değerleri
Uzaklık
(m)
0-15
16-30
31-45
46-60
Kamp Alanı
Ölçüm no
Gürültü dB
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
57.0
53.6
51.8
53.3
56.3
49.7
47.3
47.3
46.5
41.6
49.3
51.0
Piknik Alanı
Ölçüm no
Gürültü dB
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
60.1
56.8
56.1
52.1
54.6
56.4
49.4
54.0
55.8
48.4
46.4
55.4
Restoran
Ölçüm no
Gürültü dB
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
33.2
32.5
36.6
27.2
26.4
30.5
28.1
28.7
33.5
42.4
27.1
31.8
Gürültü ile rekreasyonel kullanım tipi ve ölçüm uzaklığın ilişkini ortaya
koymak amacıyla uygulanan MANOVA Testi sonuçları Tablo 2’de görülmektedir.
Tablo 2. Gürültü ile rekreasyonel kullanım tipi ve uzaklık ilişkisi
Kaynak
F
Önem
Düzeltilmiş Model
24,771
,000
Kesişim
5343,752
,000
Kullanım Tipi
125,593
,000
Uzaklık
3,754
,024
Kullanım tipi * Uzaklık
1,671
,171
a R2 = ,919 (Düzeltilmiş R2= ,882)
*p<0,05
Tablo 2’ye göre gürültü ile kullanım tipi arasında anlamlı fark görülmektedir.
Kamp alanı, piknik alanı ve restoran gibi üç farklı rekreasyonel kullanım tipinde
ölçülen gürültü miktarları farklılıklar göstermektedir. Bu alanlarda gürültü
miktarları arasındaki farklılık, rekreasyonel kullanım tiplerinin farklı olmasından kaynaklanmaktadır.
Serbest Bildiriler
Tablo 2, uzaklık açısından incelendiğinde ise benzer şekilde gürültü ile uzaklık
arasında anlamlı fark olduğu görülmektedir. Gürültü miktarları uzaklığa bağlı
olarak değişmektedir.
Rekreasyonel kullanım tipi ve uzaklık bir arada değerlendirildiğinde ise, bütün kullanımlarda gürültünün değişimi açısından fark gözlenmediği görülmektedir.
Rekreasyonel kullanım tiplerinin ve uzaklıkların detaylı olarak açıklanabilmesi için TUKEY Testinden yararlanılmıştır. Test sonuçları Tablo 3 ve Tablo 4’te
görülmektedir.
Tablo 3. Rekreasyonel kullanım tipleri ve gürültü ilişkisi
Aritmetik
Kullanım Tipi
Ortalama Farkı
Piknik
-3,4000
Kamp
Restoran
18,8917(*)
Kamp
3,4000
Piknik
Restoran
22,2917(*)
Kamp
-18,8917(*)
Restoran
Piknik
-22,2917(*)
Önemi
,084
,000
,084
,000
,000
,000
*p<0,05
Tablo 3’e göre, rekreasyonel kullanım tiplerinden kamp alanı ile piknik ve
restoran kullanımlarındaki gürültü miktarının karşılaştırılması sonucunda,
kamp alanındaki gürültü miktarı piknik alanındaki gürültü miktarından az
olmasına rağmen bu fark istatistiki olarak açıklanamamaktadır. Kamp alanındaki gürültü miktarı, restoran kullanımındaki gürültüden ise fazladır ve tabloda bu farkın anlamlı olduğu görülmektedir.
Piknik alanındaki gürültü miktarı kamp alanındaki gürültü miktarlarından
fazla olmasına rağmen bu fark istatistiki olarak açıklanamamaktadır. Piknik
alanının gürültü miktarı restoran kullanımındaki gürültü miktarından da fazladır ve aradaki fark istatistiki olarak anlamlıdır.
Restoran kullanımdaki gürültü miktarı kamp ve piknik alanındaki gürültü
miktarlarından azdır ve bu fark tabloda, istatistiki olarak anlamlı bulunmuştur.
Yani restoran kullanımı en az gürültülü alandır.
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
Tablo 4. Uzaklık ve gürültü ilişkisi
Uzaklık (m)
0-15
16-30
31-45
46-60
16-30
31-45
46-60
0-15
31-45
46-60
0-15
16-30
46-60
0-15
16-30
31-45
Aritmetik
Ortalama Farkı
3,4667
5,2333(*)
4,9222(*)
-3,4667
1,7667
1,4556
-5,2333(*)
-1,7667
-,3111
-4,9222(*)
-1,4556
,3111
Önemi
,223
,030
,045
,223
,745
,839
,030
,745
,998
,045
,839
,998
*p<0,05
Tablo 4’e göre rekreasyonel kullanım alanlarına en yakın olan 0-15 metre grubundaki noktalardan ölçülen tüm gürültü miktarları diğer nokta gruplarından
fazladır. Ancak 0-15 metre grubundaki noktalara en yakın grup olan 16-30 metre grubundaki noktalar ile arasında olan far istatistiki olarak açıklanamamaktadır. Bu gruplardan 31-45 metre ve 46-60 metre grubundaki noktalarla arasındaki
gürültü farkı anlamlı olarak gözlenmektedir.
16-30 metre grubundaki noktalardan ölçülen gürültü değerleri, 0-15 metre
grubundakilerden az, 31-45 metre ve 46-60 metre grubundakilerden fazla olmasına rağmen bunların hiçbiri arasındaki fark istatistiki olarak açıklanamamıştır.
31-45 metre grubundaki noktalardan ölçülen gürültü değerleri diğer tüm
gruplardaki noktalardan ölçülen gürültü değerlerinden düşük olmasına rağmen
sadece 0-15 metre grubundaki noktalardan ölçülen değerlerle arasındaki farkın
anlamlı olduğu görülmüştür. 16-30 metre ve 46-60 metre grubundaki noktalardan elde edilen gürültü değerleri ile arasındaki fark istatistiki olarak açıklanamamaktadır.
46-60 metre gubundaki noktalardan ölçülen gürültü değerleri 0-15 metre ve
16-30 metre grubundaki noktalardan elde edilen değerlerden düşük, 31-45 metre grubundaki noktalarda ölçülen gürültü değerlerinden ise yüksek çıkmıştır.
Buna rağmen sadece 0-15 metre grubunda yer alan noktalardaki gürültü değerleri ile arasındaki fark anlamlı görülmektedir. 16-30 metre ve 31-45 metre gruplarındaki noktalarda ölçülen gürültü değerleri ile arasındaki fark istatistiki olarak açıklanamamaktadır.
Serbest Bildiriler
SONUÇ VE ÖNERİLER
Yapılan gürültü ölçümleri ve analizlere göre rekreasyonel kullanım tipi ve
uzaklık parametrelerinin, ayrı ayrı değerlendirilmesi sonucunda gürültü ile
ilişkili olduğu görülmüştür. Rekreasyonel kullanım tipi ve uzaklık parametresi
bir arada incelendiğinde ise gürültü ile aralarında bir ilişkiye rastlanmamıştır.
Rekreasyonel kullanım tipleri kendi aralarında değerlendirildiğinde ise en
fazla gürültülü kullanım tipinin piknik, en az gürültülü kullanım tipinin ise
restoran olduğu görülmüştür. Restoran kullanımı, piknik ve kamp kullanımına
göre daha kentsel bir yapıda olmasına karşın en az gürültünün bu kullanımda
gözlenmesi, bu çalışmanın çarpıcı sonuçlarındandır. Piknik ve kamp gibi kırsal
rekreasyon kullanımlarında gürültü miktarlarının fazla çıkması hem alanı
ziyaret eden kişileri hem de faunayı tehdit eden bir durum olarak
değerlendirilebilmektedir.
Analiz sonuçları uzaklık parametresine göre değerlendirildiğinde birbirine
yakın nokta grupları arasında anlamlı farklılıkların gözlenmediği dikkat
çekmektedir. 30 metreden sonra gürültü miktarları anlamlı olarak
değişmektedir. Bu noktadan hareketle kırsal rekreasyon kullanım tipleri ve
uzaklıkları belirlenirken, 30 metre bulgusu belirleyici bir rol üstlenebilecektir.
Manning (2007), kullanıcı deneyimi kalitesi başlığı altında, ziyaretçi
kaynaklı gürültü için toplumsal norm eğrisini oluşturmuş, buna göre kullanım
alanlarında 48 dB’ye kadar olan gürültü düzeyi için “kabul edilebilir”
tanımlamasını ortaya koymuştur. Buna ilişkin eğri Şekil 5’te verilmiştir.
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
Şekil 5. Ziyaretçi kaynaklı gürültü için toplumsal norm eğrisi (Manning 2007)
Manning (2007)’in oluşturduğu bu eğri, Yedigöller Milli Parkı açısından
değerlendirildiğinde, piknik ve kamp alanlarının haftasonu zaman dilimlerinde
kabul edilebilir gürültü değerlerini aşmaktadır. Restoran kullanımı ise kabul
edilebilir sınırlar dahilinde gürültü miktarına sahiptir.
Ülkemizde gürültü ile ilgili yasal çerçeve; 11 Aralık 1986 tarihli 19380
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Gürültü Kontrol Yönetmeliği” ile oluşmuş,
27 Nisan 2011 tarihli ve 27917 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe
giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” ile en
güncel halini almıştır. Günümüzde, kırsal rekreasyon faaliyetlerindeki gürültü
sınırlarını tarif eden, yönetmeliklerce belirlenmiş herhangi bir yasal mevzuat
bulunmamaktadır. Fakat Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği’nde geçen ve kentsel alanlar için tanımlanmış olan “karayolu
çevresel gürültü sınır değerleri” tablosunun incelenmesi ve Yedigöller Milli
Parkı’ndan elde edilen gürültü değerleri ile karşılaştırmasının yapılması anlamlı
olacaktır (Tablo 5).
Tablo 5. Tablo 5. Karayolu çevresel gürültü sınır değerleri (ÇGDYY 2011)
Planlanan/Yenilenmiş/Onarılmış yollar
Alanlar
Lgündüz
Lakşam
Lgece
Lgündüz
(dBA)
(dBA)
(dBA)
(dBA)
Gürültüye hassas
kullanımlardan eğitim,
kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp
yerlerinin ağırlıklı
55
olduğu alanlar
60
50
65
Ticari yapılar ile
gürültüye hassas
kullanımların birlikte
bulunduğu alanlardan 63
58
53
68
konutların yoğun
olarak bulunduğu
alanlar
Ticari yapılar ile
gürültüye hassas
kullanımların birlikte
bulunduğu alanlardan 65
60
55
70
işyerlerinin yoğun
olarak bulunduğu
alanlar
Endüstriyel alanlar
67
62
57
72
Mevcut yollar
Lakşam
Lgece
(dBA)
(dBA)
60
55
63
58
65
60
67
62
Tabloya göre çalışma alanına en uygun tanımlama, “gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin ağırlıklı
Serbest Bildiriler
olduğu alanlar” olmak üzere ilk satırda yer almaktadır. Bu tip alanlardaki gündüz gürültü sınırının, onarılmış/yenilenmiş yollarda 60 dB olduğu görülmektedir. Bu değerlere göre çalışma alanında yapılan gürültü ölçümlerinde, piknik
alanında yalnızca bir noktada bu değerin aşıldığı göze çarpmaktadır. Piknik
alanındaki ölçümlerin neredeyse tamamında, kamp alanındaki ölçümlerin ise
yaklaşık olarak yarısında sınıra yaklaşıldığı görülmektedir.
Sonuç olarak rekreasyonel kullanım tiplerinin birbirlerinden farklı alanlarda
ve
aralarında
tampon
bölgeler
oluşturularak
konumlandırılmaları
gerekmektedir. Özellikle kamp ve piknik alanları birbirlerine yakın
konumlandırılmamalıdır. Çünkü her kullanım için ihtiyaç duyulan alanlar ve
diğer rekreatif faktörler farklı özellikler taşımaktadır.
Kırsal rekreasyon kullanım tipleri ve bu tipler içindeki birimlerin uzaklıkları
belirlenirken, gürültünün olumsuz etkilerinin hissedilmemesi amacıyla 30
metre mesafelerde yerleştirilmesine özen gösterilmelidir.
Kullanıcı yoğunluğunun artması sonucu, insan faaliyetleriyle oluşan gürültünün, hissedilen gürültü miktarını arttırdığı bilinmektedir (Şanlı 1998; Lüleci
2000; Özyonar ve Peker 2008). Bu noktadan hareketle kullanıcı yoğunluğunun
artmaması için alanın taşıma kapasitesi dikkate alınmalı, buna uygun yoğunlukta kullanıcının ziyaretine izin verilmeli ve interdisipliner bir çalışma sonucu
oluşturulmuş alanın uzun vadeli kırsal peyzaj planlaması kararları hayata geçirilmelidir.
KAYNAKÇA
Ansiklopedik Çevre Sözlüğü,(2001). Türkiye Çevre Sorunları Vakfı Yayını, Ankara.
Akpınar, N. (2001). Rekreasyon Kaynakları (Basılmamış Ders Notları): Ankara Üniversitesi Ziraat
Fakültesi
Aktaş Y. (2002). Kent İçi Alanlarda Bitki Kullanımı İle Gürültü Kontrolü (İstanbul, Maslak –
Zincirlikuyu Hattı Örneğinde) (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul
Üniversitesi Orman Fakültesi
Avşar, Y. (1998). Yıldız Teknik Üniversitesi Merkez Kampüsü ve Civarının Gürültü Haritasının
Çıkartılması. (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi.
Beşkardeş, V. (2009). Bolu-Yedigöller Yaban Hayatı Koruma ve Geliştirme Sahasında Yaban Hayatı
Yönetimi (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi.
ÇGDYY (2011). Çevresel Gürültünün Denetimi ve Yönetimi Yönetmeliği.
Deveci, S. (2004). Edirne İlinde Gürültü Düzeylerinin Belirlenerek Gürültü Haritalarının
Oluşturulması (Basılmamış Tıpta Uzmanlık Tezi). Edirne: Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi
Ener, G. (2006). Köprülü Kavşakların Çevresel Trafik Gürültüsü Seviyelerine Etkilerinin İncelenmesi
(Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi.
I. Rekreasyon Araştırma Kongresi
Güler, Ç. ve Çobanoğlu, Z. (1994). Gürültü, Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi, No:19, T.C. Sağlık
Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara.
Karaküçük, S. ve Gürbüz, B. (2007). Rekreasyon ve Kent(li)leşme, Gazi Kitabevi, Ankara.
Karaküçük, S. (2005). Rekreasyon: Boş Zamanları Değerlendirme, Gazi Kitabevi, Ankara.
Keleş, R. ve Hamamcı, C, (2002). Çevrebilim, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara.
Koç, Y. (2006). İmrahor Vadisi’nin Rekreasyn Potansiyelinin Saptanması.(Basılmamış Yüksek Lisans
Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi.
Kumbay, A. (2006). İstanbul Tarihi Yarımada Kentsel Mekanların Gürültü Denetimi Açısından
İncelenmesi; Değerlendirmeler ve Öneriler (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Yıldız
Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.
Kurum, E. (1992). Beynam Muhafaza Ormanı ve Yakın Çevresinin Ankara Kenti Rekreasyon Sistemi
Açısından Koruma, Kullanım ve Planlama İlkelerinin Saptanması Üzerinde Bir Araştırma
(Basılmamış Doktora Tezi).Ankara: Ankara Üniversitesi. Peyzaj Mimarlıgı ABD, Ankara.
Manning, R.E. (2007). Parks and Carrying Capacity Commons Without Tragedy, Washington.
Lüleci, E. (2000). İzmir’in Bornova İlçe Merkezinde Gürültü Düzeyleri Belirlenerek Gürültü
Haritalarının Oluşturulması, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
(Basılmamış Tıpta Uzmanlık Tezi): İzmir.
Mavruk, A. (2005). Yüreğir ve Seyhan (Adana) İlçelerinde Ana Arterlerdeki Toz ve Gürültü Dağılım
Haritalarının Hazırlanması. (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Adana: Çukurova
Üniversitesi Mühendislik Fakültesi.
Müderrisoğlu, H., Yerli, Ö., Turan, A., Duru, N. 2005. ROS (Rekreasyonel Fırsat Dağılımı) Yöntemi
ile Abant Tabiat Parkı’nda Kullanıcı Memnuniyetinin Belirlenmesi. Agri Tarım Bilimleri
Dergisi, 11 (4) 397-405.
Newsome, D., Moore, S.A., Dowling, R.K. (2002). Natural Area Tourism: Ecology, Impacts and
Management, Cleveland, UK: Channel View Publications.
Özyonar, F. ve Peker İ. (2008). Sivas Kent Merkezindeki Çevresel Gürültü Kirliliğinin Araştırılması,
Ekoloji Dergisi, 18:69, sf 70-75.
Şahin, G.Y. (2007). Trabzon Havalimanı Gürültüsü ve İnsan Üzerindeki Etkileri. (Basılmamış
Yüksek Lisans Tezi). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi.
Şanlı, A. (1998). Yoğun Bir Turistik Sahil Şeridi Olan Kuşadası’nda Gürültü Kirliliği ve İyileştirme
Önerileri, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Bilimleri Anabilim Dalı
(Basılmamış Yüksek Lisans Tezi): İzmir.
Türkiye’nin Çevre Sorunları, (2003). Türkiye Çevre Vakfı Yayını, Ankara.
Uslu, C. (1995). Adana Kenti’nde Gürültü Kirliliği Üzerine Bir Araştırma.(Basılmamış Yüksek Lisans
Tezi). Adana: Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi.
Uslu, Ş. ve Ayaşlıgil, T. (2007). Kent Ormanlarının Rekreasyonel Amaçlı Kullanımı Ve İstanbul İli
Örneğinde İrdelenmesi. YTÜ Mim. Fak. E-Dergisi. Cilt 2, Sayı 4. Pp: 213-236.
İNTERNET KAYNAKÇASI
(1)Anonim,
2012a:
http://www.milliparklar.gov.tr/DKMP/AnaSayfa/dogaKorumaHaber/10-0213/Milli_Parklar.aspx?sflang=tr 07.02.2012
Serbest Bildiriler
(2)Yılmaz, F. (2011). Otoyol Gürültüsü, İnsan Sağlığına Etkileri ve Korunma,
http://www.dunya.com/otoyol-gurultusu-insan-sagligina-etkileri-vekorunma_110319_haber.html
08.01.2012
Download

Yedigöller Milli Parkı Örneği