BÖLÜM 5
BEBEKLİK ve YÜRÜME
ÇAĞINDAKİ FİZİKSEL
GELİŞİM
Vücut Gelişimi
• İlk iki yılda oluşan vücut büyüklüğünü
vücudun bölümlerini kas-yağ yapısı ve
iskelet gelişiminde yaşanan önemli
değişiklikleri tanımlayın.
Vücut Gelişimi
Boy ve kilo gelişimi diğer zamanlardansa
doğumdan sonraki ilk iki yılda çok büyüktür.
Vücut yağı ilk dokuz ayda hızla yerleşirken, kas
gelişimi daha yavaş ve zamanla olur.
Vücut Gelişimi
Çocuğun genel büyüklüğü arttıkça, vücut
parçaları farklı oranlarda büyür.
Bu değişiklikleri iki büyüme düzeni tanımlar:
Vücut Gelişimi
Sefalokaudal Proximodistal
eğilimler
eğilimler
Vücut Gelişimi
Bir çocuğun fiziksel olgunluğunu ölçmenin
en ideal yolu vücuttaki epifizlerin sayısını ve
kemiklerin gelişimini ölçen iskelet yaşı
yöntemini kullanmaktır.
Vücut Gelişimi
Doğumda, kafatasındaki kemikler fontanel
denilen altı boşluğa bölünmüştür ve bunlar
beynin büyümesiyle ihtiyaç duyulan kafatası
genişlemesini gerçekleştirirler.
Beyin Gelişimi
• Bebeklik ve yürüyen çocukluk
döneminde yaşanan beyin gelişimini,
beyin fonksiyonlarını ölçen yöntemleri
ve beynin potansiyelini desteklemek
için gerekli olan uygun uyarıcıları
açıklayın.
Beyin Gelişimi
Erken çağlardaki beyin gelişimi diğer
organların gelişiminden çok daha hızlıdır.
Nöronlar yerleştikten sonra, sinapslar oluşur
ve sinapsları geçerek diğer nöronlara mesaj
gönderen nörotransmitterlar bırakılır.
Beyin Gelişimi
Nadiren uyarılan nöronlar kısa bir süre
içinde sinapslarını kaybederler.
Bu sürecin adı sinapsların budanmasıdır.
Beyin Gelişimi
Miyelizasyondan sorumlu olan glial
hücreler yaşamın ikinci yılında hızla çoğalır ve
beyin gelişimine katkıda bulunur.
Beyin Gelişimi
Beyin korteksi en karmaşık beyin yapısıdır ve
beynin büyümesini durduracak son bölümdür.
Beynin her bir bölümü büyüyen bir çocukta
ihtiyaç duyulan kapasitelere göre büyür ancak
ön loblar beyin bölgesinin en uzun gelişim
sürecine sahip alanıdır.
Beyin Gelişimi
Beyin korteksinin yarımküreleri literalizasyon
denen bir süreçle uzmanlaşır.
Yaşamın ilk birkaç yılında, henüz birçok
alanın uzmanlığı belli değilken, beyin esnekliği
yüksek seviyededir.
Beyin Gelişimi
Hem kalıtım hem de deneyimler beynin
organize olmasında etkilidir.
Beynin uyarılması beynin hızla geliştiği hassas
dönemlerde çok önemlidir.
Beyin Gelişimi
Erken çağda, sıradan deneyimlerle maruz
kalınan uygun uyarıcılar deneyimler-sonucu
beklenen beyin gelişimini desteklemektedir.
Beyin Gelişimi
Belirli deneyimler sonucu oluşması beklenen
deneyime-bağımlı beyin gelişimi için hassas
döneme ait bir kanıt yoktur.
Beyin Gelişimi
Aslında, çevrede bulunan çocuğun
kapasitesine uygun olmayan uyarıcılar çocuğu
bunaltırken beynin var olan potansiyelinide
bastırır.
Beyin Gelişimi
• İlk iki yılda uyku ve uyanık olma
durumu nasıl değişir?
Beyin Gelişimi
Bebeklerin değişen düzenleri genel olarak
beyin gelişiminden etkilenmektedir; ancak,
sosyal çevrede bu durum üzerinde rol oynar.
Beyin Gelişimi
İlk iki yıl içerisinde uyku ve uyanık olma
periyotları sayıca azalır ancak süre bakımından
uzar ve gece-gündüz takvimine uymaya başlar.
Erken Dönemdeki Fiziksel Gelişim Üzerine Etkiler
• Kalıtımın, besinin, aile etkisinin ve
uyarıcıların fiziksel gelişimi etkilediğini
gösteren kanıtları açıklayın.
Erken Dönemdeki Fiziksel Gelişim Üzerine Etkiler
İkizler ve evlatlık edinilen çocuklar
üzerinde yapılan çalışmalar kalıtımın vücut
büyüklüğünde ve fiziksel gelişim oranında
etkili olduğunu göstermektedir.
Erken Dönemdeki Fiziksel Gelişim Üzerine Etkiler
Anne sütü bebeklerin büyümesi için idealdir.
Emzirme dünyanın fakir olan bölgelerinde
bebekleri besinsiz kalmaktan ve ölümlerden
korumaktadır.
Erken Dönemdeki Fiziksel Gelişim Üzerine Etkiler
Marasmus ve protein malnutrisyonu,
besinsizlikten kaynaklanan sindirim sistemi ile
ilgili hastalıktır.
Bu hastalıklar gelişmekte olan ülkelerde
görülmektedir ve uzun sürdüğü takdirde
kalıcı olacak şekilde fiziksel büyümeyi ve beyin
gelişimine zarar verebilir.
Erken Dönemdeki Fiziksel Gelişim Üzerine Etkiler
Büyüme geriliği de normal fiziksel büyüme
üzerinde rol oynayan ailenin önemini ortaya
çıkarmaktadır.
Öğrenme Kapasiteleri
• Bebeklerin öğrenme kapasitelerini,
bunların hangi durumlarda oluştuğunu
ve her birinin değerini açıklayınız.
Öğrenme Kapasiteleri
Klasik
Koşullanma
Bebeklerin günlük
hayatta birlikte ortaya
çıkan durumlar arasında
bağlantı kurabilme
becerisine bağlıdır.
Koşulsuz Uyarıcı
- Koşullu Uyarıcı
Birlikte azda olsa anlam
ifade ediyorsa, bebekler
kolaylıkla klasik olarak
koşullandırılabilirler
Öğrenme Kapasiteleri
Edimsel Koşullanmada ise bebekler
çevrelerini yönetir ve hareketleri sonrasında
oluşan pekiştireç veya ceza o davranışın
tekrarlanıp tekrarlanmama ihtimalini değiştirir.
Öğrenme Kapasiteleri
Alışkanlık ve geri çağırım doğumda, insan
beyninin yeniliklerden etkilenmeye ayarlanmış
olduğunu gösterir.
Öğrenme Kapasiteleri
Yenidoğanlar, yetişkinlerin mimiklerini
ve el hareketlerini taklit etme becerisinede
sahiptirler.
Öğrenme Kapasiteleri
Taklit güçlü bir öğrenme yöntemidir ve
anne-bebek ilişkisini etkiler.
Bilim adamları ayna nöronlar denilen özel
hücrelerin olduğunu ve bunların bu
kapasiteleri etkilediğini bulmuştur.
Öğrenme Kapasiteleri
Ancak yenidoğanların taklit becerisinin
kendiliğinden olup olmadığı hâlâ tartışma
konusudur.
Motor Gelişimi
• İlk iki yılda gerçekleşen motor
gelişimini ve bu gelişimi etkileyen
faktörleri açıklayınız.
Motor Gelişimi
Motor gelişiminin dinamik sistemler teorisine
göre, bebeklerin yeni bir motor becerisi
elde etmek için zaten var olan beceriler ile
karmaşık hareket sistemlerini bir araya
getirmeleri gerekmektedir.
Motor Gelişimi
Her bir yeni beceri, merkezi sinir sisteminin;
vücudun hareket sınırının, çocuğun hedefi ve
çevresel desteklerin ortak bir ürünüdür.
Motor Gelişimi
Yetimhanelerde büyüyen çocuklar üzerinde
yapılan çalışmalarla gösterildiği gibi, hareket
imkânları ve uyarıcı, çevre motor gelişimini
önemli derecede etkilemektedir.
Motor Gelişimi
Kültürel değerler ve çocuk yetiştirme
yöntemleri motor becerilerinin ortaya çıkışını
ve gelişimini etkilemektedir.
Motor Gelişimi
İlk yıl boyunca, bebekler erişme ve tutma
becerilerini mükemmelleştirirler.
Zayıf olarak koordine edilmiş olan ilk-erişme
giderek azalır.
Motor Gelişimi
Yavaş yavaş erişme daha kıvrak ve doğru
olur ve acemice yapılan dirsek tutuşu ilk yılın
sonunda kendini kıskaç tutuşuna bırakır.
Algısal Gelişim
• Bebeklik süresince, işitmede; derinlik,
örüntü, nesne ve duyularası algıda
neler değişir?
Algısal Gelişim
Bebekler sesleri, karmaşıklığı giderek artan
örüntüler içerisinde organize ederler ve ilk
yılın ortalarından itibaren kendi ana diline
karşı daha hassas olurlar.
Algısal Gelişim
Etkileyici bir istatistiksel öğrenme
kapasitesine sahiplerdir.
Bu kapasite ile duyduğu benzer sesleri daha
sonra anlam yüklemek üzere fark ederler.
Algısal Gelişim
Göz ve beyin korteksindeki görme
merkezlerinin hızla olgunlaşması, ilk birkaç ay
içerisinde odaklanma, renkleri fark etme ve
görme netliğini desteklemektedir.
Algısal Gelişim
Derinlik algısı üzerine yapılan çalışmalar,
ilk olarak harekete tepkinin geliştiğini
göstermektedir.
Algısal Gelişim
Daha sonrasında iki gözü de kullanma
hassasiyet ve devamında da resimsel derinlik
ipuçlarını yakalama becerisi gelişir.
Algısal Gelişim
Emekleme deneyimi derinlik algısını ve üçboyutu anlamayı geliştirir; ancak bebekler her
bir vücut pozisyonu için düşmekten nasıl
korunması gerektiğini kendisi öğrenmek
zorundadır.
Algısal Gelişim
Zıtlığa duyarlılık, bebeklerin erken dönemdeki
örüntü tercihleri ile alakalıdır.
Algısal Gelişim
Yenidoğanlar resimlere ve basit yüz
çizimlerine bakmayı tercih ederler. Ancak bu
durumun doğuştan gelip gelmediği hâlâ
tartışma konusudur.
5. aydan itibarende duygusal ifadeleri anlamlı
bütünler olarak algılarlar.
Algısal Gelişim
Doğumda, büyüklük ve şekil sabitliği,
bebeklerin nesnelerden uyumlu bir dünya
kurmalarına yardımcı olur.
Algısal Gelişim
En baştan itibaren bebekler duyulararası
algı becerisine sahiplerdir – duyu organlarından
gelen farklı bilgilerin birleştirilmesi gibi
Duyusal algı özelliklerinin (genel bir algı,
ritim, yoğunluk gibi) tespiti duyular arası
eşleşmelerin tespitinde yardımcı olmaktadır.
Algısal Gelişim
• Gibson’ın algısal gelişim için kullandığı
ayrımlaşma teorisini açıklayınız.
Algısal Gelişim
Ayrımlaşma teorisine göre algısal gelişim
sürekli değişen dünyada, değişmeyen
özellikleri tespit etmek ile alakalıdır.
Algısal Gelişim
Algısal farklılaşma ise zorlukların keşfedilmesi
ile yönlendirilir. Bu zorluklarda uyarıcının
bireye sunduğu hareket ihtimalleridir.
Download

Bölüm 5