PROF. DR. YASEMİN IŞIKTAÇ
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI




Özel düzenlemelere bağlı çocuk ve genç işçiler:
Deniz taşıma işlerinde çalışan gençler
Profesyonel sporcu olan gençler
Kültürel, sanatsal reklam ve faaliyetlerde çalışan çocuk ve
gençler
 Çocuk ve genç işçi kavramı:
 18 yaşından küçük üşçiler, çocuk ve genç işçiler olmak
üzere ikiye ayrılmaktadır. iş kanununa göre, 15 yaşını
doldurmamış olanlara çocuk işçi, 15 yaşını doldurup henüz
18 yaşını doldurmamış olanlara genç işçi denilmektedir.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 18 yaşını dolduranlar sendika kurma hakkına, 16 yaşını
dolduranlar sendika üyesi olma hakkına sahiptirler ve 16 yaşını
dolduran çocuklar yetişkinlerle aynı asgari ücret talep etme
hakkına da sahip olurlar.
 Iş güvenliği ve çocuk istismarı kavramı, çocuk işçiliği ile birlikte
önemle üzerinde durumlası gereken kavramlardır.
 Çocukların iş güvenliği açısından haklarını korumaya yönelik
hükümlerin amacı, küçüklein sömürülmelerine ve azilmelerine
engel olmak ve onların beden, ruh sağlıklarını tehdit eden
tehlikelere karşı korumaktır.
 Çocuk iş gücünün istismarı ise, 18 yaşını doldurmamış
küçüklerin ekonomik veya eğitsel amaçlarla ya da yalnızca
başıboş kalmalarını önlemek için sağlıklarını tehlikeye atan
bedensel, duygusal, toplumsal ve ahlaki gelişmelerini engelleyen
eğitimlerini aksatan işlerde çalıştırılmasıdır.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Çocuk istismarını çocuk çalışmasından ayıran unsurlar:
 Yapılan işin insan onuruna aykırı olması (dilencilik, fahişelik,








köle gibi çalıştırma)
Yapılan işin aşağılayıcı olması
Çocuğun çok erken yaşlarda ve / veya uzun çalıştırılması
Çocukların fiziksel yapılarına, duygusal yapılarına ve olgunlaşma
düzeylerine uygun olmayan işlerde çalıştırılmaları
Tehlikeli ortamlarda ve işlerde çalıştırılmaları
Işe başlama saatlerinin çok erken olması
Gece çalıştırılmaları
Yaşlarına uygun spor, eğlence gibi ihtiyaçlarının karşılanmaması
Haftasonu ve bayramlarda çalıştırılmaları, yıllık izin
kullandırılmamaları
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Çocuk ve genç işçileri koruyucu haklar:
 Normal ve hafif işlerde çalışma yaşı (iş kanununa göre
15 yaşını doldurmamış çocukların çalışması yasaktır.
 istisna: 14 yaşını doldurmuş ve gelişimlerini
tamamlamış çocukların, eğitimlerini aksatmayacak
şekilde çalıştırılmalarına izin vermektedir. Hafif işler,
yerine getirilmesi sırasında çocukların güvenliklerine,
sağlıklarına zararlı etki ihtimali olmayan okula
devamını ve mesleki eğitimini etkilemeyecek işler
kastedilmektedir. Ilköğretimin bitirilmesi zorunludur!
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Iş kanunu’na göre yer altı ve su altı işlerde çalıştırılma yaşı
18’dir. Kadınlar bu işlerde çalıştırılamaz (kablo döşeme,
maden ocakları, kanalizasyon, tünel imşaatı gibi yer altı ve
su altında çalışma)
 Yukarıda sayılan işler dışındaki ağır ve tehlikeli işlerde
çalıştırılmaları için küçüklerin 16 yaşını doldurmuş
olmaları gerekir. Ayrıca bu konuda meslek ve uzmanlık
veen bir okulu bitirmiş olmaları, bu işi meslek edinmeleri,
işverenin genç işçinin sağlık ve güvenliğini sağlayacak
tedbirler alması, işin edinilen mesleğe uygun olması
gerekmektedir. (ağır ve tehlikeli işler yönetmeliği’nde
yanında Gİ ibaresi buluna işler)
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Çocuk işçilerin sağlık ve iş güvenliği bakımından
korunma hakları:
 Işverenler tarafından çocuk işçilere yönelik risk
değerlendirmesi yapılmalıdır
 Sağlık yoklaması yapılmalıdır
 Çocuk ve genç işçiler kendilerine uygun bir işe
yerleştirilmeli ve korunmalıdırlar
 Çocuk ve genç işçilerin ana babaları eğitilmelidir.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Çocuk ve genç işçilerin çalışma koşulları bakımından
korunma hakları:
 Normal iş süresi: okula devam eden çocukların iş süreleri
eğitim saatleri dışında olmak üzere günde en fazla 2 saat ve
haftada 10 saat olabilir. Ilköğretimi tamamlamamış
olanların çalıştırılması yasak olduğu için buradaki okul,
ilköğretimden sonra çocuğun devam ettiği okuldur.
 Ilköğretimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların
çalışma süresigünde 7 saat ve haftada 35 saatten fazla
olamaz.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Fazla çalışma: iş kanununa ilişkin fazla çalışma
yönetmeliği, 18 yaşını doldurmamış işçilerin fazla
çalıştırılamayacağını düzenlemiştir. (m.8/a)
 Dinlenme hakkı: ara dinlenmeleri, gece döneminde
dinlenme, yıllık ücretli izin, hafta tatili, ulusal bayram,
genel tatil günlerinde dinlenme
 Kimlik hakları: çocuk işçilerin korunması bakımından
doğum kayıtları ve doğruluğu çok önemlidir. Kamu ve özel
kuruluşları iş verecekleri kişiden nüfus cüzdanı istemek ve
nüfusa kayıtlı olmadıklarını anladıkları kişilerin tam ve
açık adreslerini nüfus idaresinde bildirmek
durumundadırlar.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Çocuk ve genç işçilerin işyerinde şiddete karşı korunma
hakları: işyerinde şiddet çocukların fiziksel ve psikolojik
sağlığını bozacağı gibi, iş kazalarına uğramalarına da sebep
olabilir. Işveren tarafından çocuk ve gençlere yöneltilen şiddet,
yetkinin kötü kullanılması ve iş güvenliği ihlaline sebep olur.
Türk hukukunda işyerlerinde çocuk ve gençlere yönelik şiddeti
doğrudan yasaklayan bir düzenleme yoktur.
 Hatta ceza kanunu bile işeyrinde şiddete belli sınırlar dahilinde
izin vermektedir. Bu maddeye göre, idaresi altında bulunan
büyütmek, okutmak, bakmak, muhafaza etmek veya bir meslek
veya sanat öğretmekle yükümlü olduğu kişi üzerinde sahibi
bulunduğu terbiye hakkından doğan disiplin yetkisini kötüye
kullanan kişiye 1 yıla kadar hapis cezası verilir. (TCK.m.232/II)
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Disiplin adı altında “şiddete izin vermek” çocuk hakları
sözleşmesine aykırıdır. szöleşmeye göre devlet çocuğu het
rür şiddete karşı koruyacak, şiddeti önleyece ve bu tür
davranışlara maruz kalan çocukların tedavisini amaçlayan
sosyal programlar hazırlayacaktır.
 Çocuk ve genç işçilerin sosyal güvenlik hakları:
 Türk hukukunda işçilerin sosyal güvenlik haklarına ilişkin
hükümler 5510 sayılı sosyal sigortalar ve genel sağlık
sigortası kanunu’nda yer almaktadır. kanunda asgari şart
nulunmamaktadır dolayısıyla çocuklar da bu kapsamda
değerlendirilecektir. Ancak adı geçen kanun çocuk işçiler
bakımından bir sınırlama getirmiştir.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 38/2.m. gereği, bu kanunun uygulanmasında 18
yaşından önce malulluk, yaşlılık ve ölüm sigortalarına
tabi olanların sigortalılık süresi 18 yaşını doldurdukları
günde başlamış sayılır. bu tarihten önce ödenmiş olan
primler prim ödeme gün sayıları hesabına dahil
değildir.
 Çalışmaya başladıkları günden itibaren sigortalı
sayılacak çocukların ödedikleri primlerin uzun vadeli
sigortalardan yararlanma açısından dikkate
alınmaması anayasaya, çocuk hakları sözleşmesine
açıkça aykırıdır.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Çocuk ve genç işçilerin sendikal hakları:
 Uluslararası tüm sözleşmelerde işçilere sendikal haklar
tanınmuştır. bunlar sendika kurma, sendikaya üye olma,
sendikadan çıkma hak ve özgürlükleridir.
 Sendikalar kanunu, çocuk ve genç işçilerin sendikal
haklarına sınırlamalar getirmiştir. 5.madde gereği, sendika
kurabilmek için fiil ehliyetine sahip olmak gerekir. Kişilerin
fiil ehliyetine sahip olabilmeleri için ayırt etme gücü sahibi
olmaları ve kısıtlanmamış olmaları gerekmektedir. MK.
Gereği normal erginlik 18 yaşında kazanıldığı için çalışan
çocuklar sendika kurma hakkından
yararlanamayacaklardır.
ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN HAKLARI
 Sendikalar kanunu m.20 gereği, 16 yaşını doldurmuş
olup da bu kanuna göre işçi sayılanlar, işçi
sendikalarına üye olabilirler. 16 yaşını doldurmamış
olanların üyelikleri kanuni temsilcilerinin yasal iznine
tabidir.
 Aynı kanunun 14.maddesinde ise, 16 yaşını
doldurmamış olanlar sendika genel kurulunda oy
kullanamaz ve delege olamazlar.
ÇOCUĞUN İHMAL VE
İSTİSMARDAN KORUNMA HAKKI
Download

çocuk hukuku – 11