İSG 5003 İş ve Sağlık İlişkisinde
Temel Kavramlar
Güz 2014
Prof.Dr.O.Alp ERGÖR
DEÜ Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı AD
DEÜ İş Sağlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi – İSAMER
DEÜ Hastanesi Çalışan Sağlığı Birimi
[email protected]
412 4001
412 3020
19 Kasım
Çalışma Yaşamı ve Sağlık İlişkisi
Çalışma İlişkileri
Çalışma Koşulları
Çalışma Ortamı
SAĞLIK
Yaşanan Çevre
Bireysel Özellikler
Toplumsal Özellikler
Çalışma Ortamı
fiziksel
kimyasal
biyolojik
ergonomik
psikososyal
Çalışma Koşulları
Süre
Ücret
Vardiya
Gece
Çalışma İlişkileri
Örgütlenme
İş güvencesi
İstihdam biçimi
Fiziksel risk etmenleri
•
•
•
•
•
•
Sıcaklık
– Yüksek
– Düşük
Gürültü
Radyasyon
– İonizan
– Nonionizan
Basınç
– Yüksek basınç
– Düşük basınç
Titreşim
…
Fiziksel etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:
1.
2.
3.
Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler
•
Hammadde, ara ürün, atıklar
•
Alet, makine, sistemler
•
Çalışan – üretim aracı etkileşimi
Çalışma ortamından kaynaklanan öğeler
•
Dış ortam (uv, sıcak, soğuk), yüksekte çalışma,
yüksek/alçak basınçta çalışma
Çevre ile ilişkili etmenler
Organizmaya giriş:
– Solunum
– Deri
– Sindirim
Korunma
• Mühendislik önlemleri
– Alet, makine, sistemlerin tasarımı
• Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme
• Destek hizmetleri
• Yerine koyma, yalıtım
• Koşulların (süre) düzenlenmesi
• Kişisel koruyucular
• Ortam ve çalışan izlemi
Alice Hamilton (1869-1970)
Epidemiyolog, endüstriel –toksikoloji ve hijyen
“… the first American physician to devote her life to the practice of industrial
medicine."
http://www.cdc.gov/niosh/hamilton/hamhist.htmla
Kimyasallar
Çoklu kimyasal
karşılaşma
Yeni ürünler
Dizel partikülleri
EU27 167 000 / YIL
İŞE BAĞLI ÖLÜM!
%95
MESLEK HASTALIKLARI
%47
Tehlikeli kimyasallarla
karşılaşma
NANO partiküller
MMMF
Allerjenler
Epoxy reçineleri
ht tp: //osha.europa.eu
•
•
•
•
Metaller
Solventler
Gazlar
Pestisidler
Kimyasal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:
1.
2.
3.
Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler
•
Hammadde, ara ürün, atıklar
•
Makine, sistemler
Çalışma ortamından kaynaklanan öğeler
Çevre ile ilişkili etmenler
Organizmaya giriş:
– Solunum
– Deri
– Sindirim
Korunma
• Mühendislik önlemleri
– Makine, sistemlerin tasarımı
• Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme
• Yerine koyma, yalıtım
• Koşulların (süre) düzenlenmesi
• Kişisel koruyucular
• Bakım-onarım (destek hizmetleri)
• Ortam ve çalışan izlemi
Ergonomik etmenler
• Ağır kaldırma
• Yineleyici hareketler
• Uzanma, çekme, dönme vb hareketler
• Uzun süre ya da yoğun odaklanma,
hızlı algılama gerektiren durumlar
• Çalışma sürecinde duruş/konum
• …
Ergonomik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Alet, makine, sistemler
Çalışma ortamının özellikleri
•
İzlem, gözlem, üretim sürecinin tasarımı
•
Makine, sistemlerin konumlandırılması
Görev tanımı
İş yükü
Çalışma süresi
…
Korunma
• Mühendislik önlemleri
– Tasarım, yapılandırma, …
• Koşulların (süre, görev tanımları vb) düzenlenmesi
• Bakım-onarım (destek hizmetleri)
• Ortam ve çalışan izlemi
ERGONOMİK RİSK FAKTÖRLERİ:
Ergonomi çalışan insanları kişi, makine, işin talepleri ve çalışma
yöntemleri arasındaki karmaşık ilişkiyi anlamaya yönelik olarak
inceleyen çalışma alanıdır.
Bütün işler doğası ne olursa olsun insan üzerinde mental ve
fiziksel stres yapar.
Eğer stres aşırı ise, hata, kaza, travma ve/veya sağlıkta kötüleşme
durumları ortaya çıkar.
Dr.H Baydur
•
•
Ergonomi çalışma çevresindeki stresleri ve insanların
bu streslerle uyumunu konu edinir.
Ergonominin amacı fabrika ve ofislerin, mobilyaların,
donanımın, araç gerecin ve iş taleplerinin insan
boyutları, yetenekleri, beklentileri ile uyum içerisinde
olmasını sağlamaktır.
Dr.H Baydur
İşin insana uygun hale getirilmesi: ???
-Çalışma ortamının olumsuz fizik koşullarının etkisiz hale
getirilmesi ya da bunu etkisiz hale getirecek önlemlerin alınması.
-Çalışma sürecinin insanın bedensel ve mental yeteneklerine
uygun hale getirilmesi.
-Araç gereç tasarımını kullanıma daha elverişli hale
gelmelerini sağlayacak biçimde geliştirmek.
-İş yeri ortamının ya da günlük yaşama ortamının kendisine en
uygun, duruma getirme
Dr.H Baydur
-Çalışma koşullarını, saatlerini, biçimini insana en uygun
hale getirme
-İş temposuna, çalışma saatlerine ve monotonluğa bağlı
olarak oluşabilecek zorlanmaların engellenmesi ya da en aza
indirilmesi
-Gerek iş gerek ev ve gerekse diğer etkinlikler sırasında
yaşama ve çalışma kalitesini yükseltecek düzenek, ve
düzeltmeleri yapmak
Bütün bu etkinlikler sırasında güvenliğini ve sağlığını
tehlikeye düşürecek tehlikeleri ortadan kaldırabilecek önlemleri
almak.
Dr.H Baydur
İŞLE İLGİLİ KAS İSKELET SİSTEMİ HASTALIKLARI VE BİRİKİMSEL ZEDELENME
1. Patogenezlerinde mekanik ve fizyolojik süreçleri birlikte bulundurur.
2. Bunların gelişmesi için haftalar, aylar ve yıllar gerekmektedir.
3. İyileşme için haftalar, aylar, yıllar gerekmektedir ve bazı durumlarda tam
iyileşme sağlanamaz.
4. Semptomları sıklıkla nonspesifik, kötü lokalize ve epizodiktir.
5. Sıklıkla bildirilmez. 1
Dr.H Baydur
GÖRSEL ARAÇLARLA İLGİLİ SORUNLAR:
Bilgisayarlar ile çalışma, bu araçların digital verilerinden
ekranlarıyla yararlanmak için tüm çalışma süresince kullanıldığı
büro işlerini kapsar: Türlü yönetim birimleri, planlama
çalışmaları, bankalar, kitaplıklar, bilgi bankaları vb. gibi birçok
çalışma alanı vardır.
Akut sağlık bozukluğu: Sırt, boyun, baş ve üst ekstremitelerde
ani ağrı ve kramplar.
Kronik sağlık bozukluğu: Göz kaslarında yorgunluk, bulanık
görme, gözlerde irritasyon, ….
Dr.H Baydur
DURUŞ, AĞIRLIK KALDIRMA VE MESLEKİ BEL VE SIRT
AĞRILARI:
Duruş biçimi ve ağırlık kaldırma gibi çeşitli işlerin mesleki bel
ve sırt ağrılarına neden olduğu ve bunun kişinin işten
kalmasının yanı sıra bireysel ve toplumsal gelir kayıplarında da
oldukça etkili olduğu bilinmektedir.
Dr.H Baydur
Bel ağrısı gelişimiyle ilişkili mesleki risk faktörleri:
1. Elle zorlu çalışma: ağır yüklerin kaldırılması, çekilmesi ve
itilmesi
2. Kötü gövde duruşu: fleksiyon, lateral bükülme, aksiyal
kıvrılma, uzun süreli oturma
3. Total vücut vibrasyonu (vibrasyonlu bir sandalye ya da
platfromdan)
4. Yinelenen ya da uzun süreli olarak yukarıdaki risk
faktörlerinden herhangi birisinin etkisinde kalma
5. İşle ilişkili psikolojik ya da psikososyal stres
6. Düşme ve kayma
Dr.H Baydur
Psikososyal Tehlikeler
Etmenler:
–
–
–
–
–
Stres
Yalıtılmış çalışma
Vardiya ya da gece çalışması
Uzun süreli çalışma
Zaman dilimi değişimi vb
Psiko-sosyal etmenlerle çalışma
yaşamında karşılaşma:
1.
2.
3.
4.
5.
Üretim süreçleri ve içerik
İşin örgütlenmesi
Çalışma yaşamındaki ilişkiler ve konum/rol
Toplumsal yaşam ve çevre
Olaylara – yaşanmışlıklara bağlı etmenler
ÖRNEKLER
Vardiyalı Çalışma ve Tanımlanan (Çalışılan) Etkileri
Uyku bozuklukları
Kaza
Metabolizma ve endokrin
bozukluklar
Odaklanma – algı bozuklukları
Üreme sağlığı sorunları
Toplumsal işlev bozuklukları
Genel morbidite – sağlık nedeniyle
işten kalma
Kanser (kolon ve meme) ???
İş stresi
İş yükü – iş kontrolü dengesi // BOZULMA!
Huzursuzluk
Davranış bozuklukları
Saldırganlık
Duyarsızlık
!?
Uyku bozuklukları
Dikkat azalması
Biyolojik bulgular
Kas – iskelet sistemi bulguları
…
* Fotoğraflardaki çalışma alanlarında
olası psikososyal etmen ne olabilir?
* Nasıl bir koruma statejisi
düşünürsünüz?
DEÜH ÇSB
Psikososyal Risk Etmenlerine Yönelik
Koruma Önlemleri
•
•
•
•
İş yükünün azaltılması ?
İş kontrolünün artırılması ?
Olası sonuçların – sağlık kayıtlarının izlenmesi
Çıktılar, mekanizmalar ve etkileşimlerin
irdelenmesi (İGU-İyHekimi, Kurul …)
• Koşul, ilişkiler ve ortamın izlenmesi
• Toplumsal dinamiklerin etkisi
• …
Örnekler:
Çalışma yaşamından risk etmenleri …
A Ergör
A Ergör
UNIVERSIADE 2005 - İzmir
A Ergör
A Ergör
A Ergör
A Ergör
A Ergör
2014 - Ali Bülbül
DEÜH ÇSB
DEÜH ÇSB
DEÜH ÇSB
DEÜH ÇSB
DEÜH ÇSB
A Ergör
A Ergör
http://7sabah.com/?part=newsadvance&inc=newsadvance&id=5954&template=false&print=true
A Ergör
T Durmaz
T Durmaz
A Ergör
A Ergör
A Ergör
B Kılıç
A Ergör
A Ergör
A Ergör
A Ergör
A Ergör
A Ergör
Ş Uzman
T Durmaz
T Durmaz
T Durmaz
T Durmaz
B Kılıç
B Kılıç
B Kılıç
B Kılıç
B Kılıç
Tehlikeler (risk etmenleri) ile ilgili korunmasavaşım süreçlerinde göz önüne alınması
gereken İSAGÜ uygulamaları
• Ortam izlemi
• Çalışanın izlemi
• Değerlendirme
• Girişim
• Eğitim
• Düzenleme
• …
Ev ödevi:
İzleyen 4 slaytta görünen işyerlerinde,
verilen bilgilerden de yararlanarak
sağlığı etkileyeceğini düşündüğünüz
etmenleri belirleyin, gruplayın ve
19 Kasım dersinde teslim edin.
•
•
•
Mobilya boya-cila atölyesi
2 çıraklarla birlikte toplam 6 çalışan var
Fotoğrafta görülen çocuk 15 yaşında ve 6 aydır bu işyerinde çırak olarak çalışıyor. Çırak genel olarak zımpara işine yardım ediyor, getirgötür ve temizlik işlerini üstleniyor, malzemeleri taşıyor. Haftada 1 kez Çarşamba günleri çıraklık okuluna devam ediyor.
* Gözlediğiniz ergonomik risk etmenleri hakkında kısaca bilgi veriniz. (Temel özellikleri, sık kullanıldıkları iş kolları,
organizmaya girişi, olası sonuçları, korunma yöntemleri,vb.)
A Ergör
ÖNERİLER
•
DEÜH Çalışan Sağlığı Birimi … Birim için ayrılan ofis toplam 12 metrekare… 5 kişi bu alanda raporlama, risk değerlendirme toplantıları
gibi çalışmaları yürütmek zorunda…
* Gözlediğiniz ergonomik risk etmenleri hakkında kısaca bilgi veriniz. (Temel özellikleri, sık kullanıldıkları iş kolları,
organizmaya girişi, olası sonuçları, korunma yöntemleri,vb.)
DEÜH ÇSB
•
Ameliyathane
•
4 kişilik ekip dışında zaman zaman giren çıkanlar da var…
* Gözlediğiniz ergonomik ve biyolojik risk etmenleri hakkında kısaca bilgi veriniz. (Temel özellikleri, sık kullanıldıkları iş
kolları, organizmaya girişi, olası sonuçları, korunma yöntemleri,vb.)
•
•
•
•
1.
2.
Künk üretimi
Özel sektör
İşyeri hekimi çalışıyor ve işyeri sağlık birimi var
Sendika yok
Fotoğraf ve veriler ışığında size sunulan kesiti “çalışma yaşamının temel bileşenleri” açısından
değerlendirin.
Gözlediğiniz fiziksel etmenleri çok kısaca açıklayın. (Temel özellikleri, sık kullanıldıkları iş kolları, organizmayla
karşılaşma yolu-alınma yolu, olası sonuçları, korunma yöntemleri,vb.)
B Kılıç
TEŞEKKÜRLER
Download

Çalışma yaşamında sağlığı etkileyecek risk etmenleri nelerdir?