3. dönem
Konu 3
ismi mevsul
Mevsul ne arkadaş ben ömrümde böyle bir şey duymadım
Diyorsa içinden bir ses, ona söyle her şey yoluna girecek.
Sevgili arkadaşlar paniğe hiç gerek yok. Olay temel olarak şundan
ibaret. Biz konuşurken fark etmesek de her zaman en kolay ve en
az kelime ile harcanacak yolu seçeriz. Beynimiz buna
programlanmıştır. (Erkeklerin öyle en azından)
İşte bu temel güdümüz nedeniyle cümleleri birleştirme, normalde
iki ayrı cümle ile söylenecek iki, üç, dört ayrı eylemi tek bir
cümlede birleştirerek işimizi kolaylaştırma yolu bize öğretilmiş.
Ör:
Ali geldi. Ali dün bize geldi.
Şimdi muhatabımıza bir bilgi vereceğiz. Bu ali denen arkadaşın
bize geldiği olsun.
Bir Ali var biliyor musun. O bize geldi. O aynı zamanda dün de bize
gelmişti, demek ne kadar beyin ve kelime yorucu değil mi?
İşte dilimizi kullanırken bu ve bunun gibi muhtemel yüzlerce
kalabalık kelimeden kurtulmak için biz Türkler yan cümlecik
dediğimiz şeyi, Araplar da ism-i mevsulleri bulmuşlar.
Özel ismi mevsuller
Çoğul
İkil
‫الذين‬
‫اللذان الل َذين‬
‫اللتان اللتني الاليت اللوايت الالئي‬
Tekil
‫الذي‬
‫اليت‬
Müzekker
müennes
Hayırdır sizin ne özelliğiniz var? Diye altısına da sorduk.
Altı popüler cevap arıyoruz çıkmazsa mühim değil.
Evet yanıldınız bunun tek bir cevabı var. Çünkü bu
ismi mevsuller kişiye özel geliyor. Tekil-müzekkermüennes nasıl sipariş verdiyseniz o şekilde
kapınıza kadar geliyor.
Diğerleri yok. Sadece iki tane ismi mevsul var özel olmayan.
O da süperْ‫ َمن‬ve kardeşi sel‫َما‬
Darda kalan herkesin yardımına koşarlar.
Süper‫ من‬insanlara sel‫ ما‬ise ağaçta kalmış
kedilerin imdadına yetişir.
Pardon, kendimi kaptırmışım bir an. ‫ من‬akıllı varlıklara ‫ما‬
ise akılsızlara gelir demek isteyecektim tam ki içerden
bir ses bana şöyle seslendi.
Ey fani! Her zaman öyle olacak diye bir kural yok.
Genelde böyle olur fakat olmadığı zaman yanlış deyip
soruyu kaçırma.
Haklısın içimdeki ses dedim ben de. Fakat bunu
arkadaşlarımın da duyması lazım deyip buraya yazdım.
Unutma arkadaş! Dilin bütün cümle kurallarının istisnası
olabilir.
ِ
‫اْنهىْاهللْعنه‬
‫رْم‬
‫نْهج‬
‫رْم‬
‫هاج‬
‫الم‬
َ َ َ َ
ُ
Şu örnek hadise bakalım.
Gayet bir örnek oldu gördüğünüz gibi iki ismi mevsul bir arada kullanılmış.
Dikkat kesilelim şimdi. Peygamberimiz bir kural koyuyor. Kurallar bütün insanları kapsar.
Dolayısıyla bir özel durum yoktur. Bütün insanlar için geçerli olacak bir şey söylediği için
bir eyleme dayalı tanımlama yapıyor.
Muhacir Allah’ın yasakladıklarını (şey) terk eden kimsedir (kişi) .
Bu şeyi yapan herkes budur kalıbına uyabilen bütün cümleler ismi mevsuller (bağlama
isimleri) için çalışma alanıdır.
Dönüş zamiri (Âid zamiri)
Hatırlayalım. İsm-i mevsul birleştirme isimleriydi. Farklı iki olayı
bir öğe haline getiriyordu. Şimdi leyla ile mecnun’u düşünelim.
Mecnun istediği kadar çöllere düşsün, yansın, kavrulsun leyla’dan
karşılık bulamazsa arada bir bağ olabilir miydi? Hayır.
İşte her türlü ilişkinin olmazsa olmazı karşılık zorunluluğu bu
isimlerde de söz konusudur. ‫ ما من الذي‬bir cümlenin başına
geldiğinde bağlanması için cümleden ona giden açık ya da gizli bir
zamirin olması gerekir.
‫جاء من عرفته‬
Görünüşte ne kadar zor dedirten bir soruya bakalım.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sıla cümlesi şibh-i
cümledir.
a. ‫مشيْالمرأةْالعجوزْفيْالرصيفْالذيْنظفه‬
b. ‫سرنيْخلقْالطفلْالذيْيلعبْفيْالحديقة‬
c. ‫اريدْقراءةْالروايةْالتيْعندك‬
d. ‫سلمتْعلىْالفتىْالذيْيلعبْامامْالمدرسة‬
e. ‫كوتْالفتاةْالمالبسْالتيْغسلتها‬
1. Önce sıla cümlelerini
bulacağız. Altlarını
çizelim.
Şimdi bize kalan farklı
olanı bulmak.
Bakıyorum. A ve B
mazi, D ve E muzari
fiil.
D ve E seçenekleri ikisi
de aynı kelime. Bunlar
kesinlikle olamaz.
Bu arkadaş bize cümleden sorduğuna göre a ve b seçeneklerindeki zamir
farklılıkları benim ilgi alanıma giremez. Ben cümlelik yapısına bakıyorum ve C
seçeneğinin diğerlerinden farklı bir cümle olduğunu görüyorum. İşaretleyip
yoluma devam ediyorum.
Öyleyse soruyu anladıktan sonra hangisi farklıdır’a çeviriyorum.
Farkı fiyatı. Gerisi çocuk oyuncağı.
Sıradaki konumuz
illetli fiiller
Download

3 dönem ünite 3 ismi mevsuller