International Journal of Language Academy
ISSN: 2342-0251
Volume 2/2 Summer
2014 p. 38/47
EXAMINING 8th GRADE STUDENTS’ READER SELFEFFICACY: SAMPLE OF NIGDE
8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi: Niğde İli
Örneği
Duygu UÇGUN1
Abstract
The aim of this study is to determine the reader self-efficacy level of the 8th grade students and to research it in terms of
different variables. The studies on self-efficacy has shown that the students’ being succesful in any subject is in
accordance with their self-efficacy perception. There are also studies proving that there is a positive correlation between
reading success and reading self-efficacy. For this reason, it’s important to determine students’ reader self-efficacy level in
terms of its bringing up existing situation. Besides, determining if the variables, of which influences on basic language
skills were proved through different studies, affect the reader self-efficacy will guide the studies and regulations on this
subject. This research was applied on 1389 students studying in 13 secondary schools in the city centre of Nigde in the
Fall Term of 2013-2014 school year. As data collection tool, Reader Self-Efficacy Scale, developed by Ulper, Yaylı and
Karakaya (2013) was used. In the five point Likert type scale are 36 items. It was ascertained that students’ reader selfefficacy level was high. In the search, it was found that the reader self-efficacy level, according to gender, was significantly
different in favor of girls, differentiated according to their like or dislike Turkish course in favor of those who like it, and
according to the number of the books read in the last month weighed against those who had not read any book at all.
According to the findings, for developing students’ reader self-efficacy level, some suggestions were made.
Key Words: Turkish education, reading, self-efficacy, reader self-efficacy.
Özet
Bu çalışmanın amacı, 8. sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlik düzeylerinin belirlenmesi ve bunun farklı değişkenler
açısından incelenmesidir. Öz yeterlik, eğitim sürecinde öğrenmeyi destekleyen bir etmendir. Öz yeterlik konusunda
yapılan araştırmalar, öğrencilerin herhangi bir konuda başarılı olmalarının, o konuda sahip oldukları öz yeterlik algısıyla
paralellik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Okuma öz yeterliği ile okuma başarısı arasında da pozitif ilişki olduğunu
gösteren araştırmalar vardır. Bu sebeple öğrencilerin okur öz yeterlik düzeylerinin belirlenmesi, mevcut durumu ortaya
koyması bakımından önemlidir. Ayrıca temel dil becerileri üzerindeki etkileri farklı çalışmalarla ortaya konulmuş
değişkenlerin okur öz yeterliğini etkileyip etkilemediğinin belirlenmesi de bu konuda yapılacak çalışma ve düzenlemelere
rehberlik edecektir. Tarama modelinde yapılandırılan bu araştırma, 2013-2014 eğitim-öğretim yılı güz yarıyılında Niğde il
merkezindeki on üç ortaokulda öğrenim gören toplam 1389 öğrenci üzerinde yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak Ülper,
Yaylı ve Karakaya (2013) tarafından geliştirilen Okur Öz Yeterlik Ölçeği kullanılmıştır. 5’li likert tipindeki ölçekte 36 madde
bulunmaktadır. Örnekleme giren öğrencilerin okur öz yeterliklerinin yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada
ayrıca öğrencilerin okur öz yeterlik düzeylerinin cinsiyete göre kızlar lehine anlamlı farklılık gösterdiği, Türkçe dersini
sevip sevmeme durumuna göre sevenler lehine farklılaştığı ve son bir ayda okunan kitap sayısına göre, hiç kitap
okumayanların aleyhine bir farklılık olduğu bulgulanmıştır. Araştırma bulgularına göre öğrencilerin okur öz yeterliklerini
geliştirmeye yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Türkçe eğitimi, okuma, öz yeterlik, okur öz yeterliği.
1
Yrd. Doç. Dr. Niğde Üniversitesi, e-posta: [email protected]
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi
39
Giriş
Okuma, bireyin çevresinde gelişen olayları anlamasını ve yeni bilgiler edinmesini sağlayan bir dil
becerisidir. Temel olarak belli bir metin dizgesini betimlemeyi amaçlayan (Onan, 2012) okuma
sırasında, ön bilgilerle metindeki bilgiler bütünleştirilir ve yeniden anlamlandırılır (Güneş, 2013). Bu
bakımdan fizyolojik, zihinsel ve ruhsal yönleri bulunan okuma, karmaşık bir süreçtir (Yıldız, 2013).
Birey, okuyarak içinde yaşadığı toplumla olan bağlarını güçlendirir. Okuma, bireyin dünyadaki diğer
kültürleri tanımasını da sağlar. Okur sayısının artması, toplumsal gelişmenin de göstergelerindendir.
Bu yönüyle okuma, hem bireysel hem de toplumsal bakımdan önemli bir beceridir ve bu becerinin
geliştirilmesi amacıyla öğrencilerin okuma konusundaki yeterliklerinin belirlenmesi eğitimin öncelikli
hedeflerindendir. Okuma yeterliği için geçmişte okuma hızı ve doğru okuma becerisi yeterli
görülürken günümüzde öğrenme alanındaki yeniliklere paralel olarak öz düzenleme, öz yeterlik gibi
doğrudan gözlenemeyen ancak okuma performansı üzerinde etkili olan değişkenler de önem
kazanmıştır (Keskin ve Atmaca, 2014: s. 307).
Bandura (1994)’ya göre öz yeterlik, öğrencilerin bir görevi veya bir aktiviteyi tamamlamak ya da yeni
bir bilgi kazanmak için kendi kapasitelerine olan inançlarıdır. Bu inançlar, bireyin hem içinde
bulunduğu durumu hem de geleceğe ilişkin beklentilerini kapsamaktadır (Keskin ve Atmaca, 2014).
Pajares (1996: s. 5)’e göre öz yeterlik inançları bireylerin bir aktiviteye ne kadar güç harcayacaklarını,
bir engelin üstesinden gelirken ne kadar ısrarcı davranacaklarını ve kötü bir durumla
karşılaştıklarında ne kadar dirençli olacaklarını belirlemelerine yardımcı olur. Ayrıca bireylerin
seçimlerinde de etkili olan öz yeterlik inançları, onların bir görevi yerine getirirken taşıdıkları stres ve
kaygı miktarını da etkiler. Bandura (1994)’ ya göre öz yeterlik inançlarının geliştirilmesinde ustalık
deneyimleri (performans başarıları), dolaylı (gözleme dayalı) deneyimler, sosyal ikna ve bireyin kendi
psikolojik ve duygusal durumlarını algılaması olmak üzere dört ana kaynak önceliklidir.
Ustalık deneyimleri, yeterlik duygusunun oluşmasında en güçlü kaynaktır. Çünkü bunlar, öğrenciler
için bir görevi başarma konusunda sahip oldukları kapasiteyi ifade ederler (Bandura, 1994).
Öğrenciler, çevrelerindeki diğer öğrencileri gözlemleyerek de kendi kapasiteleri hakkında bilgi sahibi
olurlar (Schunk, 1987) ve bir görevi yapabilmeleri konusunda daha çok kendilerini ikna eden ve
düşündüklerini doğrulayan bilgiyi alırlar (Schunk, 1989). Toplumdaki bireylerin özellikle zor şartlar
altındaki birinin kapasitesi konusunda şüphelerini açıklamalarındansa onun kapasitesine olan
itimatlarını ifade etmeleri bir yeterlik duygusunun oluşmasını ve devam etmesini daha kolay hâle
getirir. Duygusal durumlar da genellikle kişisel yeterliğin oluşmasında etkilidir (Bandura, 1994).
Birey, davranışını gerçekleştirmeden önce, öz-yeterlik düzeyine bağlı olarak, davranışla ilgili iyimser
ya da kötümser düşüncelere sahip olmaktadır; bu da bireyin davranışa hazırlanmasını etkilemektedir
(Maskan, 2010). Bireyler, kapasitelerini psikolojik durumlarına bağlı kalarak değerlendirirler ve
güçlük içeren aktivitelerdeki yetersiz fiziksel kapasitelerinin belirtileri olarak acı, ağrı ve
yorgunluklarını sebep olarak gösterebilirler (Wood ve Bandura, 1989).
Motivasyonun düzenlenmesinde anahtar rol oynadığı ifade edilen öz yeterlik (Bandura, 1991), aslında
motivasyonal bir süreçtir ve motivasyonal süreçler çocukların yeni bilgi ve becerileri kazanmalarında
ve bunları değişik durumlara transfer etmelerinde etkilidir (Dweck, 1986). Öğrenme aktivitesinin
başlangıcında öğrenciler, öğrenme amacının yanı sıra öz yeterlik duygusuna da sahiptir (Zimmerman,
2000). Öğrenenlerin öz yeterliği, öğrenmeyi destekler ve motivasyonlarının sürekliliğini sağlar
(Schunk, 2003). Bu bakımdan öz yeterlik, eğitimsel süreçte temel etmenlerden biridir (Sohrabi,
Mohammadi ve Aghdam, 2013). Öz yeterlik inançları karar verme ve karmaşık öğrenme süreçlerinde
de güçlü bir etkiye sahiptir (Wood ve Bandura, 1989). Öğrenme ve motivasyonda öğrenci öz
yeterliklerinin etkisini inceleyen birçok araştırma (Boufford-Bouchard, 1990; Zimmerman, Bandura,
Martinez-Pons, 1992; Zimmerman, Bandura, 1994, Schunk, 2003) bulunmaktadır. Bu çalışmalar, farklı derece ve yetenek düzeylerine göre- öğrenci öz yeterliğinin başarı üzerinde doğrudan ya da
dolayı etkili olduğunu göstermektedir (Dinhter, Dochy ve Segers, 2010). Epçapan ve Demirel (2011:
124)’e göre öz yeterlik algısı ile yüksek veya düşük başarı arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır.
Öz yeterlik algısı yüksek öğrencilerin, başarıya ulaşmak için daha ısrarcı olduklarını ve buna bağlı
olarak daha yüksek akademik başarı elde ettiklerini ortaya koyan araştırmalar vardır (Zimmerman,
1995). Sohrabi ve diğerleri (2013) de yüksek kapasiteye sahip olduklarına inanan öğrencilerin, daha
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
40
40
Duygu UÇGUN
40
fazla akademik başarı elde ettiklerini ve bu inançlarının, öğrenme konusundaki amaçlarının
yükselmesini
de etkilediğini belirtmektedirler.
40
Collins (1982)’e göre öz yeterliğin yetenekleri kullanmaya da önemli katkısı vardır. Bu bağlamda dil
becerileri ile öz yeterlik arasındaki ilişkiyi açıklayan araştırmalar da yapılmıştır (McCarthy, Meier ve
Rinderer, 1985; Shell, Murphy ve Bruning, 1989; Schunk ve Swartz, 1993). Pajares (2003)’e göre
öğrencilerin yazma kapasitelerine olan inançları onların hem okulda ortaya koydukları yazma
ürünlerini hem de yazma motivasyonlarını etkilemektedir. Mills, Pajares ve Herron (2006) da
araştırmalarında öğrencilerin Fransızca okur öz yeterlikleri ve okuma becerileri arasında pozitif bir
ilişki bulunduğu sonucuna ulaşmışlardır. Buna göre okur öz yeterliğinin belirlenmesinin, ana dili
eğitiminde okuma becerisini geliştirmek için yapılabilecekler çalışmalara katkı sağlayacağı
düşünülmekte ve araştırma, bu bakımdan önemli görülmektedir.
Araştırmanın Amacı
Bu çalışmanın amacı, 8. sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlik düzeylerinin tespit edilmesidir. Bu amaç
doğrultusunda aşağıdaki alt problemlere de cevap aranmıştır:
1.
8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri cinsiyetlerine göre anlamlı bir farklılık göstermekte
midir?
2.
8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri Türkçe dersini sevip sevmeme durumlarına göre
anlamlı bir farklılık göstermekte midir?
3.
8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri son bir ayda okudukları kitap sayısına göre anlamlı
bir farklılık göstermekte midir?
Yöntem
Araştırma, tarama modelinde yapılandırılmıştır. Tarama modelleri, geçmişteki ya da şu andaki bir
durumu var olduğu biçimiyle betimlemeyi amaçlayan bir araştırma yaklaşımıdır (Karasar, 1999). İlgili
birimlerden ölçek uygulama izni alındıktan sonra Niğde il merkezindeki orta okullar gezilerek rehber
öğretmenlere ölçek formları dağıtılmış ve ölçeğin uygulanmasına ilişkin bilgi verilmiştir. Ölçeğin
cevaplanma süresi ortalama 15 dakikadır.
Evren ve Örneklem
Araştırmanın hedef evreni Türkiye’deki 8. Sınıf öğrencileri, örneklemi ise zaman ve maliyet
bakımından ulaşılabilir evrenin tamamını kapsayan Niğde ili merkez ilçeye bağlı toplam on üç
ortaokulda 2013-2014 eğitim-öğretim yılı güz döneminde 8. sınıflarda öğrenim gören 1389 öğrencinin
tamamıdır. Örneklemi oluşturan 1389 öğrencinin 699’u kız (%50.3), 690’ı erkektir (%49.6).
Veri Toplama Aracı
Veri toplama aracı olarak Ülper, Yaylı ve Karakaya (2013) tarafından geliştirilen Okur Öz Yeterlik
Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör
analizi yapılmış ve bunun sonucunda ölçeğin tek boyuttan oluştuğu ortaya konulmuştur. Ölçeğin
güvenirliğini belirlemek için ise Cronbach Alfa güvenirlik değeri hesaplanmıştır. Analiz sonucunda
ölçeğin bütününe ait iç tutarlılık katsayı 0,948 olarak bulunmuştur. Aynı özelliği ölçen 36 maddeden
oluşan ölçek, 5’li likert tipindedir.
Ölçeğin Geçerliğine ve Güvenilirliğine İlişkin Bulgular
Araştırma için Ülper, Yaylı ve Karakaya (2013) tarafından geliştirilen Okur Öz Yeterlik Ölçeği’nin bu
örneklemde geçerliğini tespit etmek amacıyla faktör analizi yapılmasına karar verilmiştir. Ölçeğin
öncelikli olarak, faktör analizine uygun olup olmadığını anlamak amacıyla KMO ve Barlett testi
yapılmıştır. Bu kapsamda KMO testi ölçüm sonucunun .50 ve daha üstü, Barlett küresellik testi
sonucunun da istatistiksel olarak anlamlı olması gerekmektedir (Jeong, 2004). Bu çalışma sonucunda
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi
41
KMO testi sonucu .97, Barlett küresellik testi de (P<0.01) anlamlı bulunmuş ve ölçeğe faktör analizi
yapılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Faktör analizine ilişkin yamaç eğrisi grafiği ve temel bileşenler analizi sonucunda döndürülmüş faktör
yük değeri incelendiğinde ölçeğin bu çalışmada üç faktörlü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ölçeğin
faktör boyutlarının toplamı ölçeğin %47’sini açıklamaktadır. Bu sonuca göre ölçeğin geçerli olduğu
söylenebilmektedir.
Ölçeğin güvenilirliğine ilişkin bulgular için Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmış ve ölçeğin
tamamında Cronbach alfa değeri .93 olarak bulunmuştur. Likert tipi bir ölçekte .80’den 1’e kadar
olan aralık “yüksek derecede güvenilir” şeklinde değerlendirilmektedir (Kayış, 2010; Tavşancıl, 2010).
Bu sonuca göre ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğu söylenebilmektedir.
Verilerin Çözümlenmesi ve Analizi
Toplanan verilerin çözümlenmesine geçilmeden önce ölçeklere birer sıra numarası verilmiştir.
Değerlendirmeler 1389 ölçek üzerinden yapılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, öğrencilerin verdikleri
yanıtların puanlarını hesaplamak amacıyla da ölçekte yer alan olumlu maddelerde “Asla
Katılmıyorum” 1, “Katılmıyorum” 2, “Kararsızım” 3, “Katılıyorum” 4, “Tamamen Katılıyorum” 5 puan
almaktadır. Ölçekten alınabilecek en düşük puan 36, en yüksek puan ise 180’dir. Çözümlemeler
sonucunda problem cümlesi için elde edilen bulgular, 1.00-1.79 Asla Katılmıyorum, 1.80-2.59
Katılmıyorum, 2.60-3.39 Kararsızım, 3.40-4.19 Katılıyorum, 4.20-5.00 Tamamen Katılıyorum
aralıkları temel alınarak yorumlanmıştır.
Alt problemlere ilişkin bulgular, bağımsız t testi (independent sample t test) ve tek yönlü varyans
analizi (one way anowa) ile testi edilmiştir.
Bulgular
Problem cümlesine (8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri ne düzeydedir?) ilişkin olarak ölçekten
ortalama 4.09 puan alındığı bulgulanmıştır. Bu da “katılıyorum” düzeyindedir ve örnekleme giren
öğrencilerin okur öz yeterliklerinin yüksek düzeyde olduğu söylenebilmektedir.
Araştırmanın birinci alt problem cümlesine (8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri cinsiyetlerine
göre anlamlı bir farklılık göstermekte midir?) ilişkin bulgular Tablo 1’de verilmiştir:
Tablo 1: 8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterliklerinin cinsiyete göre durumunu gösteren
bağımsız t testi sonuçları.
Cinsiyet
n
x
s
Kız
699
4,17
,55
Erkek
690
3,99
,59
t
P
5,719
,000*
Tablo 1’e göre kız öğrencilerin okur öz yeterlik düzeyleri erkek öğrencilere göre anlamlı bir farklılık
göstermektedir.
Araştırmanın ikinci alt problem cümlesine (8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri Türkçe dersini
sevip sevmeme durumuna göre anlamlı bir farklılık göstermekte midir?) ilişkin bulgular Tablo 2’de
verilmiştir:
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
42
42
Duygu UÇGUN
42
Tablo 2: 8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterliklerinin Türkçe dersini sevip sevmeme durumunu
gösteren
bağımsız t testi sonuçları.
42
Durum
n
x
S
Severim
1262
4,10
,56
Sevmem
127
3,90
,67
t
p
3,636
,000*
Tablo 2’ye göre öğrencilerin okur öz yeterlikleri ile Türkçe dersini sevip sevmeme durumları arasında
anlamlı fark bulunmaktadır (*P<.0.05). Sonuç, Türkçe dersini sevenler lehine anlamlı çıkmıştır.
Araştırmanın üçüncü alt problem cümlesine (8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri son bir ayda
okudukları kitap sayısına göre anlamlı bir farklılık göstermekte midir?) ilişkin bulgular Tablo 3’te
verilmiştir:
Tablo 3: 8. Sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlikleri son bir ayda okudukları kitap sayısına göre
farklılığını gösteren tek yönlü varyans analizi (one way ANOVA) Sonuçları.
Karelerin
Toplamı
sd
Karelerin
Ortalaması
12,004
4
3,001
Grupiçi
446,410
1385
,322
Toplam
458,414
1389
Grup
Gruplararası
F
9,311
P
Farkın Kaynağı
(Scheffe)
,000*
Hiç-1/2
Hiç-3/4
Hiç-6/5
Hiç-6 ve üstü
Tablo 3’e göre okur öz yeterliği ile son bir ayda okunan kitap sayısı arasında anlamlı farklılık
bulunmaktadır (*P<.0.05). Farkın kaynağını belirlemek amacıyla yapılan Scheffe testine ilişkin
sonuçlardan durumun hepsinde de hiç kitap okumayanların aleyhine olduğu anlaşılmaktadır.
Tartışma ve Sonuç
8. sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlik düzeylerini belirlemek ve bunu farklı değişkenler açısından
incelemek amacıyla yapılan bu çalışmada öğrencilerin okur öz yeterliklerinin yüksek düzeyde olduğu
tespit edilmiştir. Öğrencilerin sınava hazırlık çalışmalarının bu dönemde hız kazandığı, bunun da
okuduğunu anlama becerileri ve okur öz yeterlik algıları üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir.
Yılmaz, Yiğit ve Kaşarcı (2012)’ya göre de 8. sınıf öğrencilerinin öz yeterlik puan ortalamaları 6 ve 7.
sınıftakilere anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuş ve bunda öğrencilerin edindikleri bilgi birikimi
ve deneyimlerinin etkili olduğu ifade edilmiştir.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre öğrencilerin okur öz yeterlik düzeyleri, cinsiyete göre, kızlar
lehine anlamlı farklılık göstermektedir. Arslan (2013), okuma becerisiyle ilgili toplam 54 çalışma
incelemiş ve bunların 36’sında (%69,2) elde edilen bulguların kız öğrenciler lehine farklılaştığını tespit
etmiştir. Birçok araştırmada (Sallabaş, 2008; Balcı, 2009; Başaran ve Ateş, 2009; İşeri, 2010;
Epçapan, 2012; Mete, 2012) kız öğrencilerin erkeklere göre okumaya yönelik daha olumlu tutum
sergiledikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Ünal (2012), okuduğunu anlama sınavlarında kız öğrencilerin
daha başarılı olduklarını tespit etmiştir. Köseoğlu (2011)’na göre 7. sınıf öğrencilerinin okuduklarını
anlama düzeyleri, kız öğrenciler lehine farklılaşmaktadır. Gündemir (2002) de çalışmasında 8. sınıf
öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerinin gelişim düzeyini incelemiş ve kız öğrencilerin
erkeklere oranla daha başarılı olduğunu bulgulamıştır. Yaman ve Süğümlü (2010)’ye göre kız
öğrenciler, okuma planı hazırlama konusunda erkek öğrencilere göre daha çok çaba sarf etmektedir.
Karatay (2010), kız öğrencilerin okuma stratejileri konusundaki bilişsel farkındalık düzeylerinin
erkeklere göre daha yüksek olduğunu belirtmektedir.
Piercey (2013), kız ve erkeklerin okuma öz yeterlik düzeylerinin benzer olduğunu, Swalaner ve Taube
(2007) erkeklerin kızlardan daha yüksek okuma öz yeterliğine sahip olduğunu bulgulamıştır. Ancak
okuma öz yeterlik algılarının incelenmesine yönelik çoğu araştırmada kızların erkeklerden daha
yüksek okuma öz yeterliğine sahip oldukları tespit edilmiştir (Wentzel, 1996; Wigfield ve Guthrie,
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi
43
1997; Wigfield ve diğerleri, 1997; Baker ve Wigfield, 1999). Smith, Smith, Gilmore ve Jamesen (2012)’a
göre okuma başarısı ve okumadan zevk alma konusunda kızlar erkeklerden daha yüksek oranda
performans sergilemektedir ve kızların okuma öz yeterliği, erkeklerden daha yüksektir. Meece, Glienke
ve Burg (2006)’a göre kızlar okuma yeteneklerine erkeklerden daha fazla güvenmektedirler. Anılan
araştırma bulguları, eldeki araştırmanın bulgularıyla paralellik göstermektedir. Özellikle yaş durumu
bakımından erkeklerin akranlarıyla daha fazla zaman geçirmeyi tercih etmeleri ve kızların erkeklere
göre daha duygusal ve içe kapanık bir yapıda olmaları sebebiyle okumaya daha fazla zaman
ayırdıkları bunun da okur öz yeterliklerini artıran bir durum olduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu
durumun ortaya çıkmasında okuma becerisi bakımından kızların erkeklere göre daha başarılı
olmalarının da etkili olduğu söylenebilir. Eccles, Adler ve Meece (1984) ise cinsiyet değişkeni
bakımından ortaya çıkan bu farklılığın sebeplerinden birinin okumanın daha çok kadına özgü bir
akademik alan olarak görülmesi olabileceğini belirtmektedir.
Araştırmanın diğer bir bulgusu, öğrencilerin okur öz yeterliklerinin Türkçe dersini sevenler lehine
farklılaştığını ortaya koymaktadır. Piercey (2013)’e göre okuma performansının en önemli göstergesi
okuma öz yeterliğidir ve bu da ilginin sonuçlarıyla paralellik gösterir. Eldeki araştırma bulgusu, bu
tespiti destekler niteliktedir. Ayrıca geçmişteki akademik başarı ve başarısızlıklar, öz yeterliğin ortaya
çıkmasındaki etkilerine göre kaygı uyandırır. Eğer başarısızlıklar, yeterlik duygusunu zayıflatırsa
öğrenciler, eğitsel istekleri hakkında kaygı duymaya başlarlar (Bandura, 1993). Düşük kaygı düzeyi ve
yüksek motivasyon ise yeterlik algısının artmasına zemin hazırlamaktadır (Bandura, 1997’den akt.
Demir, 2013).
Araştırmada okur öz yeterlik düzeyinin hiç kitap okumayan öğrencilerin aleyhine bir farklılaştığı
bulgulanmıştır. Başka bir ifadeyle öğrencilerin okudukları kitap sayısı arttıkça öz yeterlikleri de
yükselmektedir. Wigfield ve Guthrie (1997)’a göre okuma öz yeterliği, okuma miktarıyla orantılıdır.
Eldeki araştırma bulgusuna göre okunan her kitabın bireyin okuma becerisine katkı sağladığı, birey
için bu durumun bir anlamda ustalık deneyimi sayılması gerektiği düşünülmektedir. Yeterlik
duygusunun oluşmasındaki başlıca kaynak da ustalık deneyimleridir (Bandura, 1997’den akt.
Palmer, 2006). Bu bakımdan eldeki araştırma bulgusunun öz yeterliğin teorik yapısıyla uyumlu
olduğu söylenebilir.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre aşağıdaki öneriler geliştirilmiştir:
1.
Erkek öğrencilerin okur öz yeterliklerinin artırılabilmesi için yaş grubu özelliklerine uygun
konularda yazılmış kitapları okumalarına yönelik eğitim ortamları oluşturulabilir.
2.
Anne ve babalar, okuma konusunda çocuğun örnek aldığı başlıca kişilerdir. Dolayısıyla anne
ve babaların düzenli kitap okuyarak, evde kitaplık oluşturarak, süreli yayınları takip ederek
çocuğu okumaya özendirmeleri gerekir. Böylece çocuğun daha fazla okuyacağı, bunun da
okur öz yeterlik düzeyini pozitif yönde etkileyeceği düşünülmektedir.
3.
Türkçe öğretmenlerinin öğrencileri derse isteklendirecek etkinlikler düzenlemeleri,
öğrencilerin dersi sevmelerine katkı sağlayabilir. Öğrencilerin dersi sevmesi de okur öz
yeterliğinin gelişmesinde etkili olacaktır. Bu sebeple öğrencilerin ilgisini çekecek nitelikte (sınıf
ve okul panolarında okumaya özendirici yazılara yer verilebilir, anne ve babaların da
katılacağı kitap okuma veya okunan kitapları tartışma günleri düzenlenebilir, öğrenciler belli
bir sürede okudukları sayfa sayısına göre ödüllendirilebilir vb.) etkinlikler yapılabilir.
Kaynaklar
Arslan, A. (2013). Okuma Becerisi İle İlgili Makalelerde Cinsiyet Değişkeni. Uluslararası Türkçe
Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2 (2), 251-265.
Baker, L., & Wigfield, A. (1999). Dimensions of children’s motivation for reading and their relations to
reading
achievement.
Reading
Research
Quarterly,
34,
452-477.
https://www.msu.edu/~dwong/CEP991/CEP991Resources/Baker%26WigfieldMotivRdng.pdf adresinden elde edildi.
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
44
44
Duygu UÇGUN
44
Balcı,
44 A. (2009). İlköğretim 8. Sınıf Öğrencilerinin Okuma Alışkanlık ve İlgileri Üzerine Bir Araştırma.
Yayımlanmamış doktora tezi. YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edildi. (Tez no:
228411).
Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of self-regulation. Organizational Behavior and Human
Decision
Processes,
50,
248-287.
http://www.uky.edu/~eushe2/Bandura/Bandura1991OBHDP.pdf adresinden elde edildi.
Bandura, A. (1993). Perceived Self-Efficacy in Cognitive Development and Functioning. Educational
Psychologist, 28 (2), 117-148.
Bandura, A. (1994). Self-efficacy. V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of human behavior. Vol. 4,
pp.
71-81).
New
York:
Academic
Press.
http://www.uky.edu/~eushe2/Bandura/Bandura1994EHB.pdf adresinden elde edildi.
Başaran, M. ve Ateş, S. (2009). İlköğretim Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Okumaya İlişkin Tutumlarının
İncelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29 (1), 73-92.
Boufford-Bouchard, T. (1990). Influence of self-efficacy on performance in a cognitive task. The
Journal of Cognitive Psychology, 130 (3), 353-363.
Collins, J. L. (March,1982). Self-efficacy and ability in achievement behavior. Paper presented at the
meeting of the American Educational Research Association, New York.
Demir, T. (2013). İlköğretim Öğrencilerinin Yaratıcı Yazma Becerileri ile Yazma Özyeterlik Algısı İlişkisi
Üzerine Bir Çalışma. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2 (1), 84-114.
Dinhter, M., Dochy, F. & Segers, M. (2010). Factors affecting students’ self-efficacy in higher
education. Educational Research Review, 6 (2011), 95-108.
Dweck, C. S. (1986). Motivational Processes Affecting Learning. American Psychologist, 41 (10), 10401048.
Eccles, J., Adler, T., & Meece, J. L. (1984). Sex differences in achievement: A test of alternate theories.
Journal
of
Personality
and
Social
Psychology,
46,
26-43.
http://www.rcgd.isr.umich.edu/garp/articles/eccles84h.pdf adresinden elde edilmiştir.
Epçapan, C. (2012). Ortaokul Öğrencilerinin Eleştirel Okuma Becerileri ile Okumaya İlişkin Tutumları
Arasındaki İlişki. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and
History of Turkish or Turkic, 7 (4-II), 1711-1726.
Epçapan, C. ve Demirel, Ö. (2011). Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı Ölçeğinin Geçerlik ve
Güvenirlik Çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4 (16), 120-128.
Gündemir, Y. (2002). İlköğretim Sekizinci Sınıf Öğrencilerinin Okuduğunu Anlama Becerilerinin
Gelişimlerinin Ölçülmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. YÖK Ulusal Tez Merkezi veri
tabanından elde edildi. (Tez no: 113155).
Güneş, F. (2013). Türkçe öğretimi -yaklaşımlar ve modeller. Ankara: Pegem Akademi.
İşeri, K. (2010). İlköğretim İkinci Kademe Öğrencilerinin Okuma Tutumlarının İncelenmesi,
Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(2), 468-487.
Jeong, J. (2004). Analysis Of The Factors And The Roles Of Hrd In Organizational Learning Styles As
Identified By Key Informants At Selected Corporations In The Republic Of Korea. (Unpublished
PhD Thesis) Texas A&M University. Major Subject: Educational Human Resource
Development, America.
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi
45
Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Karatay, H. (2010). İlköğretim Öğrencilerinin Okuduğunu Kavrama ile İlgili Bilişsel Farkındalıkları.
Türklük Bilimi Araştırmaları, XXVII, 457-475.
Kayış, A. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. (Ş. Kalaycı Ed.). Ankara: Asil
Yayın Dağıtım.
Keskin, H. K. ve Atmaca, T. (2014). Okur Öz Algısı Ölçeği-2’nin Türkçeye Uyarlanması. İlköğretim
Online, 13 (1), 306-318. ilkogretim-online.org.tr/vol13say1/v13s1m21.docx adresinden elde
edildi.
Köseoğlu, E. (2011). İlköğretim 7. Sınıf Öğrencilerinin Okuduğunu Anlama Düzeylerinin Çeşitli
Değişkenler Açısından İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. YÖK Ulusal Tez
Merkezi veri tabanından elde edildi. (Tez no: 289699).
Maskan, A. (2010). Fizik ve Matematik Öğretmen Adaylarının Fiziğe Karşı Özyeterlik İnançlarının
Değerlendirilmesi, Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, XXIII (1), 31-42.
McCarthy, P., Meier, S. & Rinderer, R. (1985). Self-efficacy and writing. College Composition and
Communication, 36, 465-471.
Meece, J. L., Glienke, B. B., & Burg, S. (2006). Gender and motivation. Journal of School Psychology,
44,
351-373.
http://www.numyspace.co.uk/~unn_tsmc4/prac/labs/fear_success/fearofsuccess1.pdf
adresinden elde edilmiştir.
Mete, G. (2012). İlköğretim 8. Sınıf Öğrencilerinin Okuma Alışkanlığı Üzerine Bir Araştırma (Malatya
İli Örneği). Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1 (1), 43-66.
Naseri, M. & Zaferanieh, E. (2012). The Relationship Between Reading Self-efficacy Beliefs, Reading
Strategy Use and Reading Comprehension Level of Iranian EFL Learners. World Journal of
Education, 2 (2), 64-75.
Onan, B. (2012). Dil eğitiminin temel kavramları. Ankara: Nobel Yayınları.
Pajares, F. (1996). Current Directions in Self-efficacy Research. M. Maehr & P. R. Pintrich, (Ed.),
Advances in motivation and achievement. 10, 1-49. Greenwich, CT: JAI Press.
Pajares, F. (2003). Self-efficacy beliefs, motivation, and achievement in writing: a review of the
literature. Reading&Writing Quarterly, 19, 139-158.
Palmer, D. H. (2006). Sources of self-efficacy in a science methods course for primary teachere
education students. Research in Science Education, 36, 337-353.
Piercey, R. R. (2013). Reading Self-Efficacy in Early Adolescence: Which Measure Works Best? Theses
and Dissertations--Educational, School, and Counseling Psychology. Paper10. Lexington,
Kentucky
http://sites.education.uky.edu/motivation/files/2013/09/Piercey_Dissertation_71813.pdf
adresinden elde edildi.
Sallabaş, M. E. (2008). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okumaya yönelik tutumları ve okuduğunu
anlama becerileri arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9 (16), 141–155.
Schunk, D. H. (1987). Peer models and children's behavioral change. Review of Educational Research,
57, 149-174.
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
46
46
Duygu UÇGUN
46
Schunk,
D. H. (1989). Self-efficacy and achievement behaviors. Educational Psychology Review,1,17346
208.
http://libres.uncg.edu/ir/uncg/f/D_Schunk_Self_1989.pdf?origin=publication_detail
adresinden elde edildi.
Schunk, D. H. (2003). Self-efficacy for reading and writing: Influence of modeling, goal setting, and
self-evaluation. Reading and Writing Quarterly, 19 (2), 159-172.
Schunk, D. H. & Swartz, C. W. (1993). Goals and progress feedback: Effects on self-efficacy and
writing achievement. Contemporary Educational Psychology, 18, 337-354.
Shell, D. F., Murphy, C. C. & Bruning, R. H. (1989). Self-efficacy and outcome expectancy
mechanisms in reading and writing achievement. Journal of Educational Psychology, 81, 91100.
Smith, J. K., Smith, L. F., Gilmore, A., & Jameson, M. (2012). Students’ perceptions of reading ability,
enjoyment of reading and reading achievement. Learning and Individual Differences, 22, 202206.
Sohrabi, R., Mohammadi, A. & Aghdam, G. A. (2013). Effectiveness of group counseling with problem
solving approach on educational self-efficacy improving. Procedia-Social and Behavioral
Sciences, 84 (2013), 1782-1784.
Swalander, L., & Taube, K. (2007). Influences of family based prerequisites, reading attitude, and selfregulation on reading ability. Contemporary Educational Psychology, 32, 206-230.
Tavşancıl, E. (2010). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Ülper, H., Yaylı, D. ve Karakaya, İ. (2013). Okur özyeterlik ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran
Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14 (1), 85-100.
Ünal, M. (2012). 6. sınıf öğrencilerinin okuma tutumlarının okuduğunu anlamaya olan etkisi.
Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edildi. (Tez
no: 308759).
Wentzel, K. R. (1996). Social and academic motivation in middle school: Concurrent and long-term
relations
to
academic
effort.
Journal
of
Early
Adolescence,
16,
390-406.
http://jea.sagepub.com/content/16/4/390.full.pdf+html adresinden elde edildi.
Wigfield, A., & Guthrie, J. T. (1997). Relations of children’s’ motivation for reading to the amount and
breadth of their reading.
Journal of Educational Psychology, 89,
420-432.
http://www.cori.umd.edu/research-publications/1997-wigfield-guthrie.pdf adresinden elde
edildi.
Wigfield, A., Eccles, J. S., Yoon, K. S., Harold, R. D., Arbreton, A. J. A., Freedman-Doan, C., &
Blumenfeld, P. C. (1997). Change in children’s competence beliefs and subjective task values
across the elementary school years: A 3-year study. Journal of Educational Psychology, 89,
451-469.
Wood, R., & Bandura, A. (1989). Social cognitive theory of organizational management. Academy of
Management
Review,
14
(3),
361-384.
http://www.uky.edu/~eushe2/Bandura/Bandura1989AMR adresinden elde edildi.
Yaman, H. ve Süğümlü, Ü. (2010). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin ders dışı kitap okuma
alışkanlıkları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18 (1), 291-306.
Yıldız, C. (2013). Okuma ve Anlama Öğretimi. C. Yıldız (Ed.), 4. Baskı, Yeni Öğretim Programına Göre
Kuramdan Uygulamaya Türkçe Öğretimi içerisinde. (ss. 115-160). Ankara: Pegem Akademi.
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi
47
Yılmaz, E., Yiğit, R. ve Kaşarcı, İ. (2012). İlköğretim öğrencilerinin özyeterlilik düzeylerinin akademik
başarı ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Dergisi, 12 (23), 371-388.
Zimmerman, B., J. (1995). Self-Efficacy and Educational Development. A. Bandura (Ed.),Self- Efficacy
in Changing Societies. (pp. 202-231). Cambridge University Press.
http://keperawatan.unsoed.ac.id/sites/default/files/Download/%5BAlbert_Bandura%5D_Sel
f-Efficacy_in_Changing_Societi(BookFi.org)%20-%20Copy.pdf#page=219 adresinden elde
edildi.
Zimmerman, B. J. (2000). Attaining self-regulation: A social cognitive perspective. M. Boekaerts, P. R.
Pintrich, & M. Zeidner (Ed.), Handbook of self-regulation. (pp. 13-39). San Diego: Academic
Press.
Zimmerman, B. J., Bandura, A. & Martinez-Pons, M. (1992). Self-motivation for academic attainment:
The role of self-efficacy beliefs and personal goal setting. American Educational Journal, 29,
663-676.
Zimmerman, B. J. & Bandura, A. (1994). Impact of self-regulatory influences on writing course
attainment. American Education Research Journal, 31, 845-862.
International Journal of Language Academy
Volume 2/2 Summer 2014 p. 38/47
Download

8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin İncelenmesi