DERLEME
Kanser Tedavisinde
Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp
Memet IŞIK,a,b
Fatih AKÇAYb,c
Aile Hekimliği AD,
Akupunktur ve Tamamlayıcı
Tıp Yöntemleri Uygulama ve
Araştırma Merkezi,
c
Tıbbi Biyokimya AD,
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi,
Erzurum
a
b
Yazışma Adresi/Correspondence:
Memet IŞIK
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi,
Aile Hekimliği AD,
Akupunktur ve Tamamlayıcı
Tıp Yöntemleri Uygulama ve
Araştırma Merkezi,
Erzurum, TÜRKİYE
[email protected]
ÖZET Bilim dünyasının kanser konusunda sahip olduğu bilgiler, çok yoğun emek ve maliyet gerektiren çalışmaların sonucudur. Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp modern kanser tedavilerinin yanı
sıra kullanılabilecek tedavileri kapsamaktadır ve günümüz modern tıbbına entegre edilerek kullanılabilir. Bu alanda yapılacak çalışmaların da aynen konvansiyonel kanser tedavilerinde olduğu gibi
çok sıkı bilimsel metotlara uygun olarak yapılması önemlidir. Entegratif oncoloji (bütünleştirici
onkoloji) konvansiyonel tıbbi uygulamalarla birlikte tamamlayıcı ve alternatif kanser tedavi yöntemlerinin de kullanıldığı bilimsel temellere dayanarak gelişmekte olan bir disiplindir ve modern
bilimin disiplini ile geleneksel iyileştirme yöntemlerindeki bilgeliğini birleştirir. Bu alanda çok
ciddi çalışmalar yapılmakta ve her geçen gün yeni ürünlerin kanser tedavisinde etkisi olabileceğine dair yayınlar yapılmaktadır. Özellikle bitkilerden elde edilen çeşitli drogların tümörler üzerinde farklı etki mekanizmaları ile antitümör etkisi olduğu gösterilmektedir. Hekimlerin
fitoterapötiklere bakış açısını değiştirmeyi amaçlayan; çok sınırlı sayfa sayısı ile kısıtlanan bu yazıda önemli bazı doğal ürünlerin ve entegratif tıp yöntemlerinin kanser tedavisindeki etkinliği konusunda yapılan çalışmalara değinilmiş, hacimli bir kitap cildine dahi sığması mümkün olmayan bu
konu sınırlı sayfalarda özetlenmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Şifalı bitkiler; bütünleyici tıp; fitoterapi; laminarya
ABSTRACT The present knowledge about the cancer in the scientific world is the result of very intensive labor and high cost studies. Complementary and alternative modalities can be integrated into
the contemporary modern medical treatments. It is very important to follow the strict scientific
methods which are applied to in the modern medical studies in the studies related to complementary and medicine. Integrative oncology is an emerging discipline which combines the discipline
of modern science with the wisdom of traditional healing. In this field very important studies are
being carried out and many publications appeared about the cancer treatment in the scientific
world. It is also shown that some drugs which are extracted from different medicinal herbs, have
anticancer effects via different mechanisms. In this paper, we are intended to change the physicians’
perspectives about the phyto-therapeutics. The subject is so wide that even is not possible to cover
in a text book volume. Some important natural products and integrative medicine modalities which
were claimed to be effective in cancer treatment are discussed in these limited pages.
Key Words: Medicinal plants; integrative medicine; phytotherapy; laminaria
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2):28-36
Copyright © 2014 by Türkiye Klinikleri
28
ıp tarihi açısından bakıldığında, 20.yüzyıl kanser tedavisinde bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Kanser patofizyolojisini anlama, kanser gelişimini önleyici tedbirler alma ve tedavi etme konusunda 20. yüzyılda yeni bir
çığır açılmıştır. Kanser konusunda yapılan ilk araştırmalarda kanserin tek bir sebepten kaynaklanan bir hastalık olmadığı, birçok sebeple gelişen ve çok çeşitli organ
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
ve sistemleri tutabilen hastalıklar grubu olduğu anlaşılmıştır. Bugün kansere neden olan etmenleri saptama,
daha etkili önleyici yöntemler geliştirme ve tedavi şekilleri bulma konusundaki bilimsel araştırmalar devam
etmektedir.1 Kanser konusunda şu anda bilim dünyasının sahip olduğu bilgiler, çok yoğun emek gerektiren bu
çalışmaların sonucudur.
Bilim insanları araştırmak istedikleri konuda bilimsel bir soru sorarlar, sonra da bu soruya cevap bulabilmek için uygun araştırma yöntemlerini kullanarak
araştırmalarını yapar, elde ettikleri verileri toplayıp,
uygun bilimsel yöntemlerle ve istatistiksel analizlerle değerlendirip yorumlarlar. Sonuçta ulaşılan sonuç uygulanabilir bir çözüm ise genel uygulamaya sunulur. Burada
önemli olan alternatif ve tamamlayıcı tıp yöntemleri konusunda yapılacak çalışmaların da aynen konvansiyonel
tıp yöntemlerinde kullanılan çok sıkı bilimsel metotlara
uygun olarak yapılmasıdır. Entegratif oncoloji (bütünleştirici onkoloji) konvansiyonel tıbbi uygulamaların dayandığı bilimsel temellere dayanarak gelişmekte olan bir
yaklaşımdır. Entegratif onkoloji modern bilimin disiplini ile geleneksel iyileştirme yöntemlerindeki bilgeliğini birleştirir. Bilimsel temellere bağlı kalarak
gelişmekte olan bu uzmanlık, tamamlayıcı ve alternatif
tıp yöntemlerini günümüz modern tıbbına uyarlayarak
birlikte kullanır. Buradaki amaç verilen tedavinin etkinliğini artırmak, semptomları kontrol altına almak,
hastanın stresini azaltmak ve acılarını hafifletmektir. Bu
yaklaşım Amerikan Kanser Birliği ve Amerikan Ulusal
Sağlık Teşkilatı tarafından da desteklenmektedir.1
Kanserli hastaların en büyük dileği, tabii ki kanserlerinin hiçbir zaman tekrarlamadan kaybolması, sağlıklarının kansere yakalanmadan önceki durumuna geri
dönmesidir. Uygulanan modern tedavilerle günümüzde
bu bazen mümkün olabilmektedir. Fakat maalesef, günümüzde uygulanan modern kanser tedavi yöntemleri
mükemmellikten uzaktır, birçok kanser türü için tedavi
başarı oranı düşüktür ve geçici veya kalıcı ciddi yan etkileri vardır. Bilimsel temellere dayalı yapılan bazı çalışmalarında sağlıklı bir diyet ve fiziksel olarak aktif
olmanın meme, prostat ve kolon kanseri gibi bazı kanser
türlerinin rekürensini azalttığı, keten tohumunun prostat kanserinin büyümesini yavaşlattığı gösterilmiştir.2,3
Yapılan fiziksel aktivite arttıkça, aktivite yoğunluğuna
bağlı olarak kanser rekürens olasılığı azalmıştır.2
2009 yılında yayımlanan ve 23153 katılımcıyla yapılan Potsdam çalışmasında, araştırmacılar, sigara kullanma, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite ve diyetten oluşan
dört parametrenin katılımcıların yaşam süreleri üzerinTurkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
Memet IŞIK ve ark.
deki etkisini araştırdılar. Bu dört parametreden herhangi
birisinin olumlu yönde değiştirilmesinin majör kronik
hastalıklara yakalanma olasılığını %50 oranında, hepsinin olumlu yönde değiştirilmesinin majör kronik hastalıklara yakalanma olasılığını %80 oranında ve diyabet
riskini ise %93 oranında azalttığı görüldü.4 Ciddi bir hastalığı olduğu için hastaneye yatırılan her on hastadan
yaklaşık olarak sekizi düzenli egzersiz yapma, sağlıklı
beslenme ve sigara içmeme ile önlenebilecek hastalıklardır.5 Bu çalışma sonuçları sağlıklı beslenme ve sağlıklı
bir yaşam tarzına sahip olmanın bütün kronik hastalıkları azalttığı gibi kanser riskini de azalttığını göstermektedir. En iyi tedavinin hastalığa yakalanmama olduğunu
kabul edecek olursak, kanser konusunda da en etkili tedavinin sağlıklı yaşam alışkanlıklarına sahip olmakla
kansere yakalanmama olduğunu söyleyebiliriz.
Genel kabullerin aksine, genlerimiz bizim gelecekteki sağlığımızı belirlemiyor. Genlerimiz bizim, olasılıkla, bazı hastalıklara yakalanma risklerimizi belirliyor.
Huntington hastalığı, orak hücreli anemi veya kistik fibröz gibi bir genetik mutasyon sonucu oluşmadıktan
sonra, genlerimiz gelecekte hangi hastalıklara yakalanacağımızı yüzde yüz belirleyemez.5 Sağlıklı bir yaşam için
uygun hayat tarzı değişiklikleri yapılarak ve sağlıklı beslenerek genetik olarak yatkın olduğumuz hastalıklara
yakalanmamak için gen ekspresyonumuzun olumlu
yönde değişmesini bile sağlayabiliriz.6-8 Özellikle yeme
ve egzersiz alışkanlıklarımız başta olmak üzere yaşam
tarzımızı değiştirerek, tanı konulduktan sonra bile gen
ekspresyonumuzu değiştirebilir; buna bağlı olarak da
hastalıklarımızın progresini değiştirebilir ve rekürensini
önleyebiliriz. Bellarmine Üniversitesi, Louisville, Kentucky’de yapılan bir araştırmada düzenli egzersiz yapmanın, düşük yağlı ve zengin lifli gıdalarla beslenmenin
meme kanseri rekürensi olasılığını azalttığı saptanmıştır.9
FİTOTERAPÖTİKLER (ŞİFALI BİTKİLER)
Amerika’da yaşayan Kızılderililer cilt kanserleri ve veneral siğillerin tedavisinde kullandıkları; mayapple diye adlandırılan Podophyllum peltatumdan elde ettikleri bir
ekstre araştırıldığında antikanser ajanların atası kabul edilen podofillotoksin içerdiği görülmüştür. Ayrıca Madagaskar ve Asya’nın birçok bölgesinde hipoglisemik ajan
olarak kullanılan ve ülkemizde de pervane çiçeği olarak
bilinen Catharanthus roseus çiçeği, 1958 yılında, araştırıldığında çok kuvvetli sitotoksik özelliği olan vinblastin
ve vinkristin içerdiği bulunmuştur. Bu ajanlar birçok kanser tipinin tedavisinde başarıyla kullanılmıştır.10 Geleneksel halk tababetinden kaynaklanan buluşlar, 1960
29
Memet IŞIK ve ark.
yılında Amerikan Ulusal Kanser Enstitüsünün (NCI), yeni
antitümör ajanların saptanması amacıyla bir araştırma
başlatmasına sebep olmuştur.10,11 1960 yılında başlayan bu
çalışmada, 1982 yılına kadar, 35 bin bitkinin, L1210 ve
P388 fare lösemi hücre hattı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu yoğun çalışma sonucunda paclitaxel (Taxol) bulunmuştur. 1985 yılında yine NCI tarafından başlatılan
yeni bir çalışmada bitki, hayvan ve mikroorganizmalardan elde edilen ekstrelerin akciğer, kolon, deri, böbrek,
yumurtalık, beyin, meme ve prostat kanseri ve lösemileri
de içeren 60 insan kanser hücre hattını üzerindeki etkileri
araştırılmıştır. Yoğun emek ve mali kaynak gerektiren bu
çalışmalar sonucunda 1960 yılı sonlarında keşfedilen vinblastin ve vinkristinin çocukluk çağı lösemileri, testis teratomu, Hodgkin hastalığı ve birçok kanser türünde uzun
dönem remisyon ve kür sağladığı bulunmuştur. Ayrıca bu
ilaçlardan vinorelbin, vindesin ve etoposid gibi farklı analoglar da geliştirilerek, kanser türüne göre özelleştirilmiş
ve etkileri artırılmıştır. Etoposid testis teratomları ve
küçük hücreli akciğer kanserlerinin tedavisinde, teniposid
ise çocuklarda görülen akut lenfosittik lösemi ve nöroblastoma tedavisinde, yetişkinlerde de non-Hodgkin lenfoma ve beyin tümörlerinde kullanılmaya başlanmıştır.10,12
Sonraki yıllarda keşfedilen ve refrakter meme kanser ve
over kanserleri tedavisinde kullanılan Taxol, 2000 yılında
1,5 milyar Amerikan dolarından fazla satılmıştır ve satışları da gittikçe artmaktadır.13,14
Günümüzde antikanser ilaçların yaklaşık %50’si
doğal ürünler veya yapısal olarak doğal ürünlerden elde
edilen kimyasallardan oluşmaktadır. Sadece Taxol, Bristol-Mayers Squibb Şirketi’ne yıllık yaklaşık 2 milyar
dolar ciro sağlamaktadır. Günümüzde Taxol’dan 50 defa
daha fazla sitotoksik aktivitesi olan yeni doğal ürünler
keşfedilmiştir.10
Günümüzde kanser tedavisinde faydalı olabileceği
gösterilmiş fitofarmasötiklerin sayısı bir yazıda ele alınamayacak kadar çok fazladır. Bu yazıda, örnek kabilinde birkaç fitoterapötiğe ve çalışmaya yer verilecektir.
Laminaria Japonica: Asya-Pasifik bölgesinde yetişen kahverengi bir deniz otundan elde edilen ve fucoidan olarak adlandırılan bir ekstrenin bazı kanser
hücrelerinde apopitoza neden olduğu bildirilmiştir. Yapılan bir çalışmada dişi sıçanlara meme kanseri yapan
karsinojen bir madde enjekte edilmiştir. Sıçanların yarısı standart bir diyetle beslenirken diğer yarısına aynı
standart diyete ilave olarak fucoidan içeren kahverengi
deniz otu verilmiş ve 26 hafta boyunca takip edilmiştelerdir. Fucoidan ile beslenen gruptaki sıçanların
%63’ünde kanser gelişirken sadece standart diyetle bes-
30
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
lenen gruptaki sıçanların %76’sında kanser gelişmiştir.
Ayrıca standart diyetle beslenen grupta ortalama kanser
gelişme süresi 11 hafta olurken fucoidan grubunda bu
süre 19 hafta olmuştur. Bu sonuçlar fucoidanın hem kanserden korumada hem de kanserin gelişimini geciktirmede etkili olduğunu göstermiştir.15-17 Başka bir
çalışmada ise sarkoma hücreleri implante edilen sıçanlarda fucoidanin %61,9-95,2 oranında kanser gelişimini
engellediği gösterilmiştir.18,19 Ayrıca kemoterapiye cevap
vermeyen bir grup akciğer kanseri olan sıçanda fucoidan
çok kuvvetli bir antitümör aktivitesi göstermiştir.
Honokiol (Magnolia officianalis): Honokiol, Magnolia familyasına ait bir ağacın kabuklarından, tomumlarından ve yapraklarından elde edilen bir lignan’ dır ve
magnolol, 4-O-methylhonokial ve obovatol gibi biyoaktif maddeler ihtiva eder. Antidepresan, anksiyolitik, antiemetik, analjezik, antibakteriyal, antitümörigenik,
antitrombotik, nöroprotektif, nörotrofik ve serotonergic
etkileri olduğu gösterilmiştir. Melenoma, sarkoma, myeloma, lösemi, mesane, akciğer, prostat, oral skuamöz
hücre karsinomuna ve kolon kanseri hücrelerinde apoptotik etki yaptığı gösterilmiştir. Honokiolun etki mekanizması ile ilgili literatürde birçok yayın mevcuttur.20-24
AHCC (Activated Hexose Correlate Compound):
Japonya’da yetişen birkaç mantarın karışımından hazırlanmış olan özel bir karışımdır. Yapılan hayvan ve insan
çalışmalarında AHCC’nin bazı karaciğer, prostat, over,
meme kanseri ve multipl myelomu önlemede etkili olabileceği gösterilmiştir.25,26 1995 yılında yapılan bir çalışmada günlük alınan 3 g AHCC’nin prostat kanseri, over
kanseri, multipl myelom ve meme kanser olan hastalarda
tümör belirteçlerini önemli derecede azalttığı göstermiştir.27 Aynı çalışmada 11 hastadan 6’sında tam remisyon sağlandığı, 9’unda da natürel killer (NK) hücre
aktivitesinde belirgin artış olduğu vurgulanmaktadır.
Modified Citrus Pectin (MCP): Greyfurt gibi turunçgillerde bulunan şekerin daha kısa zincirlere modifiye edilmiş halidir. Bir çalışmada insan meme kanseri
veya kolon kanseri hücreleri enjekte edilmiş farelerin
içme sularına MCP karıştırılmıştır. Bütün hayvanlarda
MCP’nin tümör gelişimini, metastazı ve angiogenesizi
azalttığı görülmüştür.26 MCP ile beslenen farelerde gelişen meme kanseri volümü kontrol grubundaki farelerde
gelişen tümör volümünün 1/3’ü kadardı ve MCP grubundaki farelerin hiçbirinde akciğer metastazı görülmezken kontrol grubundaki farelerin %66’sında akciğer
metastazı görülmüştür. Bu çalışmada kolon kanseri hücreleri enjekte edilen farelerde de benzer sonuçlar görülmüştür: MCP ile tedavi edilen gruptaki farelerde
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
görülen tümör volümü kontrol grubundaki tümör volümünün yarsı kadardı. Konrtol grubundaki farelerin tamamında lenf bezi metastazı, %60’ında karaciğer
metastazı görülürken MCP ile tedavi edilen gruptaki farelerin sadece %25’inde lenf bezi metastazı görülmüştür,
fakat hiçbirinde karaciğer metastazı görülmemiştir.28
Benzer sonuçlar insan prostat kanseri hücreleri enjekte
edilmiş farelerde de gözlemlenmiştir. MCP ile tedavi edilmeyen gruptaki 16 fareden 15’inde 30 gün içinde akciğer
metastazı görülmüştür. MCP ile tedavi edilen gruptaki 14
fareden sadece 7 tanesinde (%50) akciğer metastazı görülmüştür. Ayrıca kontrol grubundaki farelerin yarısından fazlasında lenf bezi tümörü görülürken MCP
grubundaki farelerin sadece %13’ünde lenf bezi metastazı görülmüştür.29
Dimethoxy benzoquinone (DMBQ): Filizlenen buğdayda doğal olarak bulunan bir maddedir ve ilk defa Dr.
Albert Szent-Györgyi (1937 yılında C vitaminini keşfettiği
için Nobel Ödülü kazanmıştır) tarafından kanser tedavisinde etkili olabileceği fikri Proceedings of the National
Academy of Sciences’da (USA), 1960 yılında yayınlanan
bir yazıda ileri sürülmüştür. Dr. Hidvegi (Macaristan)
1989 yılında Dr. Györgyi’nin çalışmasını devam ettirmiş
ve buğday filizinin ekmek mayası ile özel bir fermantasyonu sonucu bugünkü ticari formu elde ederek Avemar
adıyla patent almıştır. 1996 yılından beri Avemar’ın kullanıldığı yüzden fazla çalışma yapılmıştır ve Avemar’ın
kanser tedavisinde yardımcı tedavi olarak kullanılabileceği birçok çalışmada gösterilmiştir. Primer kolorektal
kanseri olan 170 hasta ile yapılan bir kontrollü çalışmada,
hastalar, cerrahi sonrası standart kemoterapi grubu ve
aynı tedavi protokolüne ilave olarak da günde bir defa, 9
g Avemar kullanan grup olarak iki gruba ayrılmışlardır.
Avemar alan gruptaki hastaların sadece %3’ünde rekürens
olurken diğer gruptaki hastalarda %17 rekürens olmuştur. Avemar grubundaki hastalarda %67 daha az metastaz
ve %62 daha az ölüm olmuştur.30 Avamar ile ilgili yapılmış ve prestijli dergilerde yayımlanmış birçok çalışma varıdır (http:// www.avemarresearch.com/TOC.html).
Astragalus (Astragalus membranaceus): Baklagillere
benzeyen bir Çin bitkisidir. Kökleri fitoterapide kullanılır. Birçok kanser türünde etkili olabileceğine dair birçok ciddi yayın var.31-33
Yeşil çay (Camellia sinensis): Antioksidan içerdiği
için yeşil çayın çeşitli kanserler karşı koruyucu etkisi olabileceğine ilişkin çalışmalar vardır.34-37
Boğa dikeni (Milk thistle, Silybum marianum): Hayvan ve in vivo hücre kültürü çalışmalarında kanser tedavisi ve önlemesinde etkili olabileceği bildirilmiştir.38-40
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
Memet IŞIK ve ark.
Pokeweed (Amerika n üzümü, Phy tola cca americana): Antiviral etkisi de olan, antitümör etkisi yapılan
çalışmalarda gösterilmiş bir bitkidir.41 42
Graviola: İlk defa 1976 yılında Amerikan Ulusal
Kanser Enstitüsü tarafından çalışılan Amazonlarda yetişen bir bitkiden elde edilen üründür. Yapılan bir çalışmada kolon kanseri hücreleri üzerinde selektif olarak
etki ettiği ve bu etkinin adriamycinden 10 000 kat daha
fazla olduğu gösterilmiştir.43
Rabdosia rubescens (Isodon rubescens): Özellikle
özafagus kanserinde etkili olabileceği şeklinde yayınlar
olan bir Çin bitkisidir. Bu bitkinin anti kanser etkisi birçok çalışmada gösterilmiştir.44,45
Zerdeçal (Turmeric, Curcuma longa, Curcuma domestica ): Antioksidan aktivitesi olan zerdeçalın antikanser etkisi olduğu birçok çalışmada gösterilmiştir.46-48
Huş ağacı (White Birch, Betula pendula): Huş ağacının kabukları, yaprakları ve sürgünleri geleneksel olarak çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Son
yıllarda yapılan çalışmalarda antikanser etkisi olduğu
gösterilmiştir.49-51
BİYOLOJİK TEMELLİ ÜRÜNLER
Laktoferrin: Laktoferrin bir demir bağlayıcı proteindir, ağız sütünde (kolostrum) bol miktarda bulunur ve
yenidoğanın enfeksiyonlara karşı ilk immünolojik savunmasını sağlar. Laktoferrin DNA üzerinde etki ederek
immün cevabı başlatacak özel strandların aktivasyonunu
sağladığı ve enfeksiyon ajanına karşı olduğu gibi birçok
maligniteye karşı da etkili olduğu bildirilmiştir.52,53
ZİHİN, BEDEN VE RUHSAL TEDAVİ YÖNTEMLERİ
Bu başlık altında aşağıda değindiğimiz tedavi yöntemleri
dışında Amerika veya Avrupa’da uygulanan birçok farklı
tedavi yaklaşımları da vardır, fakat sınırlı sayfa sayısı nedeniyle, ülkemizde en çok bilinen tedavi yöntemlerine
yer verilmiştir.
Aromaterapi: PubMed’de “aromatherapy” ve “cancer” yazılarak yapılan aramada, bu anahtar kelimeleri ihtiva eden 82 yayın olduğu görüldü. Bu yayınların sadece
13 tanesi 2000 yılından sonra yapılmıştır. Bu yayınlar
arasında aromaterapinin kanser tedavisinde veya profilaksisinde etkili olduğunu destekleyen bilimsel bir kanıt
yoktur. Fakat bazı çalışmalarda aromaterapi ve aromaterapi masajının kısa dönemde kanser hastalarında anksiyete, depresyon, gerilim ve ağrıları azalttığı, hastanın
immün sistemi üzerinde olumlu etkisi olduğu gösteril-
31
Memet IŞIK ve ark.
miştir.54-58 Fakat bazı çalışmalarda bu kısa süreli olumlu
etkilerde aromaterapiden kaynaklanmıyor olabileceği
ihtimali bildirilmiştir.59
Ayurveda: Geleneksel Hint sağlık bilimi olarak
kabul edebileceğimiz ayurveda kendine özgün temelleri
olan bir sağlık sistemidir. Ayurvedik tıpta tedavi aracı
olarak genellikle bitkiler veya diğer doğal ürünler kullanılır. Kullanılan bitkilerin birçoğunun sitotoksik etkisi
olduğu yapılan kontrollü çalışmalarda da gösterilmiş olmasına rağmen Amerikan Kanser Birliği ayurvedanın bilimsel olarak kanser tedavisinde etkili olduğu sonucuna
ulaşamadıkları, fakat kullanılan bazı ürünlerin potansiyel terapötik etkisi olabileceğini bildirmiştir.1,60-62
Biyoenerji: Tamamlayıcı bir tedavi yöntemi olan ve
psikoterapi, gevşeme, biofeedback ve kas gerginliğini
azaltmak için kullanılabilen hafif dokunma (touch therapy) tedavisi gibi teknikleri kapsayan biyoenerji, biyologların hücresel enerji anlamında kullandıkları
biyoenerji ile karıştırılmamalıdır. Her ne kadar Amerikan Kanser Birliği bilimsel kanıtların biyoenerjinin kanser tedavisinde etkili olduğunu göstermediğini bildirse
de bazı kanserli hastalar biyoenerjinin kendilerini
rahatlattığını bildirmişlerdir.1 Ayrıca biofeedback ve
gevşeme teknikleri öğretilen hastalarda kanser kemoterapisinin bazı yan etkilerinin azaldığı da gösterilmiştir.63
Spritüel Şifa (Maneviyat ve Dua): Spiratuel şifa (faith
healing) ilahi bir güçle kuvvetli irtibatı olan bazı mübarek
insanların veya kutsal yerlerin hastaların iyileşmesi üzerinde etkili olduğu şeklindeki inançtan köken almaktadır.
Her ne kadar spritüel şifa vericilerin kanserli hastalar üzerinde stresi azaltma, zihinlerini yatıştırma, anksiyetelerini
hafifletme, ağrılarını azaltma ve yaşam arzularını artırma
gibi olumlu etkileri olabilse de kanseri iyileştirme konusunda olumlu etkileri olduğunu bilimsel verilerle desteklememektedir.1,64 Yapılan bilimsel çalışmalarda maneviyatın ve bir yaratıcı veya ilahi bir güce dua etmenin kanserli
insanların yaşam kalitesi üzerinde önemli etkilerinin olduğunu göstermiştir, fakat kanseri iyileştireceğine dair her
hangi bir kanıta ulaşılamamıştır.1,65-67
Holistak Tıp (Bütüncül Tıp): Holistik tıp vücudun
fiziksel, zihinsel, duygusal ve ruhsal komponentlerinin
kişinin genel sağlığı ve iyilik hali üzerinde nasıl etkili olduğuna odaklanır. Vücudun bir kısmının veya zihnin
düzgün işlev göstermediğinde kişinin bütün fonksiyonlarını etkilediğine inanılır. Holistik tıp kişinin tamamına
odaklanır, sadece bir hastalığa veya bir organın düzgün
çalışmadığına odaklanmaz.1,68 Elimizdeki veriler holistik
yaklaşımın, konvansiyonel tıp yöntemleri ile birlikte kullanılmadığında kanser tedavisi veya profilaksisi üzerinde
32
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
bir olumlu bir etkisinin olduğunu desteklememektedir.1
Fakat, daha önce de belirttiğimiz gibi; bütüncül tıp uygulamaları kapsamında değerlendirilebilecek sağlıklı beslenme, fiziksel olarak aktif olma, sigara kullanmama ve
stres yönetiminde bilinçli olma gibi sağlıklı hayat tarzı
değişikliklerinin çeşitli kanserlerin önlenmesinde ve rekürensinde etkili olabileceği bilinmektedir.2,3,9
Hipnoz: Hipnoz, Amerikan Ulusal Sağlık Teşkilatı
(NIH) tarafından araştırılan ve muhtemel faydaları olabileceği kanaatine varılan birkaç relaksasyon tekniğinden
biridir. Hipnozun, standart tıbbi bakımla birlikte kullanıldığında kronik ağrıyı azaltabileceği kanısına varılmıştır. Ayrıca hipnoz kanser dolayısı ile duyulan korku ve
anksiyeteyi azaltabileceği de gösterilmiştir. Fakat elimizdeki bilimsel kanıtlar hipnozun kanser gelişimi ve progresi
üzerinde etkili olabileceğini desteklememektedir.1,69
Meditasyon: Meditasyon, Amerikan Ulusal Sağlık
Teşkilatı (NIH) tarafından araştırılan ve muhtemel faydaları olabileceği kanaatine varılan birkaç relaksasyon
tekniğinden biridir. Meditasyonun kronik ağrı ve uyku
problemleri üzerinde etkili olabileceği bulunmuştur.
Amerika’da bazı kanser tedavi merkezlerinde standart
kanser tedavileri ile birlikte uygulanmaktadır. Fakat elimizde bilimsel veriler meditasyonun kanserin gelişimi
ve ilerlemesi üzerinde herhangi bir etkisi olduğunu desteklememektedir. Kanserli hastaların yaşam kalitelerini
artırmakta kullanılabilir.1,70
Yoga : Yoga, belli pozisyonda durma, nefes egzersizleri ve meditasyonu kapsayan bir tür aerobik olmayan
egzersizdir. Yoganın kanser ağrılarını azalttığı ve hastayı
rahatlattığına dair yayınlar vardır, fakat kanser üzerinde
bir etkisi olduğuna dair kanıt yoktur.1,69,71,72
Psikoterapi: Hekimin hastayı etkilemek için kullandığı söz veya davranışa dayalı psikolojik yöntemlerin
bütününe psikoterapi denir.73 Psikoterapide amaç insanların düşünme, algılama ve davranış şekillerini değiştirmektir. Bilimsel araştırmalar psikoterapinin kanser hastalarının yaşam kalitesini; anksiyetelerini azaltarak ve
eğer hastada depresyon gelişmiş ise, depresyon üzerinde
olumlu etkiler yaparak yükseltebileceğini ve kanser ile
baş etmede hastalara yardımcı olabileceğini göstermektedir. Fakat psikoterapinin kanserli hastaların yaşam süre
uzattığına dair elimizde bilimsel bir veri yoktur.1,74,75
MANUEL, FİZİKSEL DOKUNMA VE
ENERJİ TEDAVİLERİ
Bu bölümde daha çok Asya ülkelerinden köken alan
akupresör (acuppressure), şiatsu (shiatsu), masaj ve Feldenkrais Metodu veya Alexander Tekniği de denilen
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
vücut üzerinde yapılan uygulamalara (bodywork), şiropraktis (chiropractic) ve kanser tedavisi için vücut üzerine uygulanan çeşitli merhemlere değinilecektir.
Akupressör: Geleneksel Çin tedavi yöntemlerinden
birisi olan akupunktur prensipleri doğrultusunda vücut
üzerinki akupunktur noktalarına iğne batırarak değil de
parmaklar veya diğer vücut kısımları ile basınç uygulama
suretiyle uygulanmaktadır. Akupressör uygulamalarında, vücutta bozulan enerji akışını düzenlemek ve dengelemek için germe hareketleri ve masajda kullanılabilir.
Şiatsu, Japoncada “parmakla yapılan basınç” anlamındadır. Şiatsuda amaç qi denilen hayat enerjisi akışını dengeleyerek vücudun kendi kendini iyileştirme
potansiyelini artırmak, genel sağlık durumunu iyileştirmektir. Elimizdeki bilimsel verileri bu tür tedavilerin
kanser tedavisinde etkili olabileceklerini desteklememektedir, fakat bazı hastalarda yaşam kalitesini artırmak
için kullanılabilir.1 Akupressörün kemoterapi nedeniyle
oluşan bulantının giderilmesinde etkili olabileceğini gösteren çalışmalar vardır.76-78
Akup unkt ur: Akupunktur Geleneksel Çin Tıbbında kullanılan başlıca yöntemlerden biridir. Çok ince
ve farklı uzunluktaki iğnelerin vücut üzerindeki belirli
enerji noktalarına batırılarak enerji dolaşımını düzenlemek prensibine dayanır. Elimizdeki bilimsel veriler
akupunkturun kanser tedavisinde etkili olabileceğini
desteklememektedir, fakat akupunkturun kemoterapi
sonrasında olabilecek bulantının tedavisinde etkili olabileceği bildirilmiştir.1,77,79 Ayrıca kanser ağrılarının hafifletilmesinde akupunktur faydalı olabileceğini
gösteren çalışmalar olmasına rağmen aksini iddia eden
yayınlar da vardır.79-82 Kansere bağlı gelişen yorgunluğun tedavisinde akupunkturun olumlu etkisi gösterilememiştir.83
Bodywork: Bodywork diye ifade edilen teknikler
vücuda dokunarak, el ile vücut üzerinde çalışarak (manipulation) yapılan terapötik yaklaşımları kapsar. Feldenkrais Metodu veya Alexander Tekniği de denilen
vücut üzerinde yapılan uygulamalara (bodywork) ve şi-
1.
2.
American Cancer Society. American Cancer
Society complete guide to complementary &
alternative cancer therapies. 2nd ed. Atlanta,
Ga.: American Cancer Society; 2009. p.890.
Memet IŞIK ve ark.
ropraktis (chiropractic) bu gruba giren tedavi yaklaşımlarıdır. Elimizdeki bilimsel veriler bu tür tedavilerin
kanser tedavisinde etkili olabileceğini desteklememektedir, fakat hastaların yaşam kalitesini artırabilir.1
DİĞER YÖNTEMLER
Kanser Merhemleri: Özellikle cilt kanserlerinin tedavisinde kullanılan ve çok farklı formüllerle oluşturulan kanser merhemleri, kanserli dokunun üzerine
sarılarak uygulanmaktadır. Bu merhemler dâhili tümörler için de; organın bulunduğu bölge üzerine uygulanarak kullanılabilmektedir. Bazen 10’dan fazla farklı
madde karıştırılarak yapılmaktadır. Karışımın içinde genellikle zeytinyağı, balmumu, çam katranı, kan otu, dimetil sulfoksid, kuş otu, karakafes otu, çeşitli mantarlar,
bitkiler, yağlar ve kimyasallar karıştırılarak hazırlanır.
Elimizdeki bilimsel verilerin bu tür merhemlerin kanser tedavisinde etkili olabileceğini desteklememektedir,
hatta cilt üzerinde yaralara, yanıklara ve kalıcı sakatlıklara sebep olabilecekleri konusunda da yayınlar mevcuttur.1,84
Isı tedavisi (Heat therapy): Hipertermi ve termoterapi olarak da bilinmektedir. Isı tedavisinde vücudun
belli bir veya tamamını ısıya maruz bırakmak şeklinde
uygulanmaktadır. Ayrıca 2-4-dinitrofenol gibi kimyasalların enjeksiyonu ile de yapılabilmektedir. Alternatif
tedavi metodu olarak kullanılan ısı tedavisi konvansiyonel tedavilerde, klinik ortamda yapılan ısı tedavisinden
farklıdır. Bölgesel ısı tedavisi bazı kanser türlerinin tedavisinde, konvansiyonel tedavi metotlarıyla da araştırılmaktadır. Sadece ısı tedavisi şeklinde uygulanabileceği
gibi, radyasyon veya kemoterapi ile birlikte uygulanabilmektedir. Etkinliği klinik olarak gösterilememiş 2-4dinitrofenol gibi maddelerin lokal injeksiyonu ile
intrasellüler hipertermi oluşturarak kanserli hücreleri
öldürme amaçlayan yapılan tedavi girişimleri ölümlere
bile sebep olmuştur.85 Elimizde bilimsel veriler bu tedavinin kanser tedavisinde etkili olduğunu desteklememektedir.1
KAYNAKLAR
3.
Ballard-Barbash R, Friedenreich CM, Courneya KS, Siddiqi SM, McTiernan A, Alfano
CM. Physical activity, biomarkers, and disease
outcomes in cancer survivors: a systematic re-
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
view. J Natl Cancer Inst 2012;104(11):815-40.
Demark-Wahnefried W, Price DT, Polascik TJ,
Robertson CN, Anderson EE, Paulson DF, et al.
Pilot study of dietary fat restriction and flaxseed
supplementation in men with prostate cancer before surgery: exploring the effects on hormonal
levels, prostate-specific antigen, and histopathologic features. Urology 2001;58(1):47-52.
4.
Heidemann C, Boeing H, Pischon T, Nöthlings
U, Joost HG, Schulze MB. Association of a diabetes risk score with risk of myocardial infarction, stroke, specific types of cancer, and
mortality: a prospective study in the European
Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC)-Potsdam cohort. Eur J Epidemiol
2009;24(6):281-8.
33
Memet IŞIK ve ark.
5.
6.
7.
8.
9.
Katz DL. Disease-proof: the remarkable truth
about what makes us well. New York: Penquin Group; 2013.
Ornish D, Magbanua MJ, Weidner G, Weinberg V, Kemp C, Green C, et al. Changes in
prostate gene expression in men undergoing
an intensive nutrition and lifestyle intervention.
Proc Natl Acad Sci U S A 2008;105(24):836974.
de Mello VD, Kolehmainen M, Pulkkinen L,
Schwab U, Mager U, Laaksonen DE, et al.
Downregulation of genes involved in NFkappaB activation in peripheral blood mononuclear
cells after weight loss is associated with the improvement of insulin sensitivity in individuals
with the metabolic syndrome: the GENOBIN
study. Diabetologia 2008;51(11):2060-7.
Kolehmainen M, Salopuro T, Schwab US,
Kekalainen J, Kallio P, Laaksonen DE, et al.
Weight reduction modulates expression of
genes involved in extracellular matrix and cell
death: the GENOBIN study. Int J Obes (Lond)
2008;32(2):292-303.
Davies NJ, Batehup L, Thomas R. The role of
diet and physical activity in breast, colorectal,
and prostate cancer survivorship: a review of
the literature. Br J Cancer 2011;105 Suppl
1:S52-73.
10. Mann J. Natural products in cancer
chemotherapy: past, present and future. Nat
Rev Cancer 2002;2(2):143-8.
11. Zubrod CG. Origins and development of
chemotherapy research at the National Cancer Institute. Cancer Treat Rep 1984;68(1):919.
12. Fahy J. Modifications in the "upper" velbenamine part of the Vinca alkaloids have major
implications for tubulin interacting activities.
Curr Pharm Des 2001;7(13):1181-97.
13. Goodman J, Walsh V. The Story of Taxol.
Cambridge, UK: Cambridge Univ. Press;
2001.
14. Tansey EM. The Story of Taxol: Nature and
Politics in the Pursuit of An Anti-Cancer Drug
(review). Perspect Biol Med 2003;46(2):3057.
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
18. Chertkov KS, Davydova SA, Nesterova TA,
Zviagintseva TN, Eliakova LA. [Efficiency of
polysaccharide translam for early treatment of
acute radiation illness]. Radiats Biol Radioecol
1999;39(5):572-7.
19. Csanaky G, Vass JA, Ocsovszki I, Milosevits
J, Szomor A, Schmelczer M. Changes in adhesion molecule expression and function in Bcell chronic lymphocytic leukaemia after in
vitro interferon-alpha stimulation. Eur J
Haematol 1995;54(1):27-33.
20. Chen XR, Lu R, Dan HX, Liao G, Zhou M, Li
XY, et al. Honokiol: a promising small molecular weight natural agent for the growth inhibition of oral squamous cell carcinoma cells.
Int J Oral Sci 2011;3(1):34-42.
21. Shigemura K, Arbiser JL, Sun SY, Zayzafoon
M, Johnstone PA, Fujisawa M, et al. Honokiol,
a natural plant product, inhibits the bone
metastatic growth of human prostate cancer
cells. Cancer 2007;109(7):1279-89.
22. Ishitsuka K, Hideshima T, Hamasaki M, Raje
N, Kumar S, Hideshima H, et al. Honokiol
overcomes conventional drug resistance in
human multiple myeloma by induction of caspase-dependent and -independent apoptosis.
Blood 2005;106(5):1794-800.
23. Battle TE, Arbiser J, Frank DA. The natural
product honokiol induces caspase-dependent
apoptosis in B-cell chronic lymphocytic
leukemia
(B-CLL)
cells.
Blood
2005;106(2):690-7.
24. Bai X, Cerimele F, Ushio-Fukai M, Waqas M,
Campbell PM, Govindarajan B, et al. Honokiol,
a small molecular weight natural product, inhibits angiogenesis in vitro and tumor growth
in vivo. J Biol Chem 2003;278(37):35501-7.
25. Kitade H. 33rd Congress of the European Society for Surgical Research1998. p. 74.
26. Team HSIR. Today's Greatest Alternative
Medicines. Baltimore, USA: Health Sciences
Institure Research Team; 2011.
27. Ghoneum M, Wimbley M, Salem F, McKlain
A, Attallah N, Gill G. Immunomodulatory and
anticancer effects of active hemicellulose
compound (AHCC). Int J Immunotherapy
1995;11(1):23-8.
31. McCulloch M, See C, Shu XJ, Broffman M,
Kramer A, Fan WY, et al. Astragalus-based
Chinese herbs and platinum-based
chemotherapy for advanced non-small-cell
lung cancer: meta-analysis of randomized trials. J Clin Oncol 2006;24(3):419-30.
32. Cui R1, He J, Wang B, Zhang F, Chen G, Yin
S, et al. Suppressive effect of Astragalus
membranaceus Bunge on chemical hepatocarcinogenesis in rats. Cancer Chemother
Pharmacol 2003;51(1):75-80.
33. Lau BH, Ruckle HC, Botolazzo T, Lui PD. Chinese medicinal herbs inhibit growth of murine
renal cell carcinoma. Cancer Biother 1994;9
(2):153-61.
34. Baliga MS, Meleth S, Katiyar SK. Growth inhibitory and antimetastatic effect of green tea
polyphenols on metastasis-specific mouse mammary carcinoma 4T1 cells in vitro and in vivo systems. Clin Cancer Res 2005;11(5):1918-27.
35. Gao YT, McLaughlin JK, Blot WJ, Ji BT, Dai Q,
Fraumeni JF Jr. Reduced risk of esophageal
cancer associated with green tea consumption.
J Natl Cancer Inst 1994;86(11):855-8.
36. Jatoi A, Ellison N, Burch PA, Sloan JA, Dakhil
SR, Novotny P, et al. A phase II trial of green
tea in the treatment of patients with androgen
independent metastatic prostate carcinoma.
Cancer 2003;97(6):1442-6.
37. Sun CL, Yuan JM, Koh WP, Yu MC. Green
tea, black tea and breast cancer risk: a metaanalysis of epidemiological studies. Carcinogenesis 2006;27(7):1310-5.
38. Singh RP, Mallikarjuna GU, Sharma G,
Dhanalakshmi S, Tyagi AK, Chan DC, et al.
Oral silibinin inhibits lung tumor growth in
athymic nude mice and forms a novel chemocombination with doxorubicin targeting nuclear
factor kappaB-mediated inducible chemoresistance. Clin Cancer Res 2004;10(24):8641-7.
39. Akhtar R, Ali M, Mahmood S, Nath Sanyal S.
Anti-proliferative action of silibinin on human
colon adenomatous cancer ht-29 cells. Nutr
Hosp 2014;29(n02):388-392.
15. Aisa Y, Miyakawa Y, Nakazato T, Shibata H,
Saito K, Ikeda Y, et al. Fucoidan induces
apoptosis of human HS-sultan cells accompanied by activation of caspase-3 and downregulation of ERK pathways. Am J Hematol
2005;78(1):7-14.
28. Nangia-Makker P1, Hogan V, Honjo Y, Baccarini S, Tait L, Bresalier R, et al. Inhibition of
human cancer cell growth and metastasis in
nude mice by oral intake of modified citrus
pectin. J Natl Cancer Inst 2002;94(24):1854-62.
40. Cufí S, Bonavia R, Vazquez-Martin A, Corominas-Faja B, Oliveras-Ferraros C, Cuyàs E, et
al. Silibinin meglumine, a water-soluble form
of milk thistle silymarin, is an orally active anticancer agent that impedes the epithelial-tomesenchymal transition (EMT) in EGFRmutant non-small-cell lung carcinoma cells.
Food Chem Toxicol 2013;60:360-8.
17. Maruyama H, Tamauchi H, Hashimoto M,
Nakano T. Antitumor activity and immune response of Mekabu fucoidan extracted from
Sporophyll of Undaria pinnatifida. In Vivo
2003;17(3):245-9.
30. Jakab F, Shoenfeld Y, Balogh A, Nichelatti M,
Hoffmann A, Kahán Z, et al. A medical nutriment has supportive value in the treatment of
colorectal cancer. Br J Cancer 2003;89(3):
465-9.
42. Anderson PM, Meyers DE, Hasz DE, Covalcuic K, Saltzman D, Khanna C, et al. In vitro
and in vivo cytotoxicity of an anti-osteosarcoma immunotoxin containing pokeweed antiviral protein. Cancer Res 1995;55(6):1321-7.
16. Le Tallec LP, Korwin-Zmijowska C, Adolphe
M. Limitations of alginate gels as a culture
model for the study of the effects of UVA radiation on human dermal fibroblasts. Cell Biol
Toxicol 1997;13(2):95-102.
34
29. Pienta KJ, Naik H, Akhtar A, Yamazaki K, Replogle TS, Lehr J, et al. Inhibition of spontaneous metastasis in a rat prostate cancer
model by oral administration of modified citrus
pectin. J Natl Cancer Inst 1995;87(5):348-53.
41. Ebrahimnezhad Z1, Zarghami N, Keyhani M,
Amirsaadat S, Akbarzadeh A, Rahmati M, et al.
Inhibition of hTERT Gene Expression by Silibinin-Loaded PLGA-PEG-Fe3O4 in T47D Breast
Cancer Cell Line. Bioimpacts 2013;3(2):67-74.
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
43. Rieser MJ, Gu ZM, Fang XP, Zeng L, Wood
KV, McLaughlin JL. Five novel mono-tetrahydrofuran ring acetogenins from the seeds of
Annona muricata. J Nat Prod 1996;59(2):1008.
44. Hsieh TC, Wijeratne EK, Liang JY, Gunatilaka
AL, Wu JM. Differential control of growth, cell
cycle progression, and expression of NF-kappaB in human breast cancer cells MCF-7,
MCF-10A, and MDA-MB-231 by ponicidin and
oridonin, diterpenoids from the chinese herb
Rabdosia rubescens. Biochem Biophys Res
Commun 2005;337(1):224-31.
45. Chen S, Gao J, Halicka HD, Huang X,
Traganos F, Darzynkiewicz Z. The cytostatic
and cytotoxic effects of oridonin (Rubescenin),
a diterpenoid from Rabdosia rubescens, on
tumor cells of different lineage. Int J Oncol
2005;26(3):579-88.
46. Kim JH, Gupta SC, Park B, Yadav VR, Aggarwal BB. Turmeric (Curcuma longa) inhibits
inflammatory nuclear factor (NF)-κB and NFκB-regulated gene products and induces
death receptors leading to suppressed proliferation, induced chemosensitization, and suppressed osteoclastogenesis. Mol Nutr Food
Res 2012;56(3):454-65.
47. Aggarwal BB, Yuan W, Li S, Gupta SC. Curcumin-free turmeric exhibits anti-inflammatory
and anticancer activities: Identification of novel
components of turmeric. Mol Nutr Food Res
2013;57(9):1529-42.
48. Lin YG, Kunnumakkara AB, Nair A, Merritt
WM, Han LY, Armaiz-Pena GN, et al. Curcumin inhibits tumor growth and angiogenesis
in ovarian carcinoma by targeting the nuclear
factor-kappaB pathway. Clin Cancer Res
2007;13(11):3423-30.
49. Shin JA, Choi ES, Jung JY, Cho NP, Cho SD.
Betulinic Acid, a Naturally Occurring Triterpene found in the Bark of the White Birch Tree
induces Apoptotic Cell Death in KB Cervical
Cancer Cells through Specificity Protein 1 and
its Downstream. Journal of Food Hygiene and
Safety 2011;26(2):150-3.
53. Bezault J, Bhimani R, Wiprovnick J, Furmanski P. Human lactoferrin inhibits growth of solid
tumors and development of experimental
metastases in mice. Cancer Res 1994;54(9):
2310-2.
54. Khiewkhern S, Promthet S, Sukprasert A,
Eunhpinitpong W, Bradshaw P. Effectiveness
of aromatherapy with light thai massage for
cellular immunity improvement in colorectal
cancer patients receiving chemotherapy.
Asian Pac J Cancer Prev 2013;14(6):3903-7.
55. Raak C, Büssing A, Gassmann G, Boehm K,
Ostermann T. A systematic review and metaanalysis on the use of Hypericum perforatum
(St. John's Wort) for pain conditions in dental
practice. Homeopathy 2012;101(4):204-10.
56. Boehm K, Büssing A, Ostermann T. Aromatherapy as an adjuvant treatment in cancer
care--a descriptive systematic review. Afr J Tradit Complement Altern Med 2012;9(4):503-18.
57. Imanishi J, Kuriyama H, Shigemori I, Watanabe S, Aihara Y, Kita M, et al. Anxiolytic effect
of aromatherapy massage in patients with
breast cancer. Evid Based Complement Alternat Med 2009;6(1):123-8.
58. Kuriyama H, Watanabe S, Nakaya T, Shigemori I, Kita M, Yoshida N, et al. Immunological
and Psychological Benefits of Aromatherapy
Massage. Evid Based Complement Alternat
Med 2005;2(2):179-84.
59. Fellowes D, Barnes K, Wilkinson SS. WITHDRAWN: Aromatherapy and massage for
symptom relief in patients with cancer.
Cochrane Database Syst Rev 2008;(4):
CD002287.
60. Smit HF1, Woerdenbag HJ, Singh RH, Meulenbeld GJ, Labadie RP, Zwaving JH.
Ayurvedic herbal drugs with possible cytostatic
activity. J Ethnopharmacol 1995;47(2):75-84.
61. Singh RH. An assessment of the ayurvedic
concept of cancer and a new paradigm of anticancer treatment in Ayurveda. J Altern Complement Med 2002;8(5):609-14.
62. Cravotto G, Boffa L, Genzini L, Garella D. Phytotherapeutics: an evaluation of the potential
of 1000 plants. J Clin Pharm Ther 2010;35(1):
11-48.
50. Zhang TC, Xu W, Wang N, Luo X, Wang J, Hu
X. Studying on Extraction of Betulin from the
White Birch and Synthesis of Betulinic Acid.
Proceedings of the 2012 International Conference on Applied Biotechnology (ICAB 2012);
Springer. Lecture Notes in Electrical Engineering; 2014. p.1541-9.
63. Burish TG, Jenkins RA. Effectiveness of
biofeedback and relaxation training in reducing the side effects of cancer chemotherapy.
Health Psychol 1992;11(1):17-23.
52. Steijns JM, van Hooijdonk AC. Occurrence,
structure, biochemical properties and technological characteristics of lactoferrin. Br J Nutr
2000;84 Suppl 1:S11-7.
65. Breitbart W. Spirituality and meaning in supportive care: spirituality- and meaning-centered group psychotherapy interventions in
advanced cancer. Support Care Cancer
2002;10(4):272-80.
51. Chintharlapalli S, Papineni S, Ramaiah SK,
Safe S. Betulinic acid inhibits prostate cancer
growth through inhibition of specificity protein
transcription factors. Cancer Res 2007;67(6):
2816-23.
64. US Congress, Office of Technology Assessment. Unconventional cancer treatments:
OTA-405. Washington, DC: US Goverment
Printing Office; 1990.
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
Memet IŞIK ve ark.
66. Chao CS, Chen CH, Yen M. The essence of
spirituality of terminally ill patients. J Nurs Res
2002;10(4):237-45.
67. Paiva CE, Paiva BS, Yennurajalingam S, Hui
D. The Impact of Religiosity and Individual
Prayer Activities on Advanced Cancer Patients' Health: Is There Any Difference in Function of Whether or Not Receiving Palliative
Anti-neoplastic Therapy? J Relig Health 2013
Aug 30. [Epub ahead of print].
68. Holistic medicine.2013, http://www.cancer.org/
treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/mindbodyand
spirit/holistic-medicine
69. National Institutes of Health. Alternative Medicine: Expanding Medical Horizons: A Report
to the national Institutes of Health on alternative Medical Systems and Practices in the
United States. Washington, DC: Us Government printing Office; 1994.
70. Massion AO, Teas J, Hebert JR, Wertheimer
MD, Kabat-Zinn J. Meditation, melatonin and
breast/prostate cancer: hypothesis and preliminary data. Med Hypotheses 1995;44(1):39-46.
71. Bower JE, Woolery A, Sternlieb B, Garet D.
Yoga for cancer patients and survivors. Cancer Control 2005;12(3):165-71.
72. Moadel AB, Shah C, Wylie-Rosett J, Harris
MS, Patel SR, Hall CB, et al. Randomized
controlled trial of yoga among a multiethnic
sample of breast cancer patients: effects on
quality of life. J Clin Oncol 2007;25(28):438795.
73. Psikoterapi. Türk Dil Kurumu. http://tdk.gov.tr/
index.php?option=com_gts&arama=gts&guid
=TDK.GTS.52b5f3574c3502.78079578. Erişim tarihi: 21.12.2013
74. Spiegel D, Butler LD, Giese-Davis J, Koopman C, Miller E, DiMiceli S, et al. Effects of
supportive-expressive group therapy on survival of patients with metastatic breast cancer:
a randomized prospective trial. Cancer
2007;110(5):1130-8.
75. Marchioro G, Azzarello G, Checchin F, Perale
M, Segati R, Sampognaro E, et al. The impact
of a psychological intervention on quality of life
in non-metastatic breast cancer. Eur J Cancer
1996;32A(9):1612-5.
76. Dibble SL, Chapman J, Mack KA, Shih AS.
Acupressure for nausea: results of a pilot
study. Oncol Nurs Forum 2000;27(1):41-7.
77. Ezzo JM, Richardson MA, Vickers A, Allen C,
Dibble SL, Issell BF, et al. Acupuncture-point
stimulation for chemotherapy-induced nausea
or vomiting. Cochrane Database Syst Rev
2006;(2):CD002285.
78. Shin YH, Kim TI, Shin MS, Juon HS. Effect of
acupressure on nausea and vomiting during
chemotherapy cycle for Korean postoperative
stomach cancer patients. Cancer Nurs
2004;27(4):267-74.
35
Memet IŞIK ve ark.
79. Garcia MK, McQuade J, Haddad R, Patel S,
Lee R, Yang P, et al. Systematic review of
acupuncture in cancer care: a synthesis of the
evidence. J Clin Oncol 2013;31(7):952-60.
80. Vinjamury SP, Li JT, Hsiao E, Huang C, Hawk
C, Miller J, et al. Effects of acupuncture for
cancer pain and quality of life - a case series.
Chin Med 2013;8(1):15.
81. Garcia MK, Driver L, Haddad R, Lee R,
Palmer JL, Wei Q, et al. Acupuncture for treatment of uncontrolled pain in cancer patients: a
36
KANSER TEDAVİSİNDE TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIP
pragmatic pilot study. Integr Cancer Ther
2014;13(2):133-40.
82. Paley CA, Johnson MI, Tashani OA, Bagnall
AM. Acupuncture for cancer pain in adults.
Cochrane Database Syst Rev 2011;(1):
CD007753.
83. Posadzki P, Moon TW, Choi TY, Park TY, Lee
MS, Ernst E. Acupuncture for cancer-related
fatigue: a systematic review of randomized
clinical trials. Support Care Cancer
2013;21(7): 2067-73.
84. Osswald SS, Elston DM, Farley MF, Alberti
JG, Cordero SC, Kalasinsky VF. Self-treatment of a basal cell carcinoma with "black and
yellow salve". J Am Acad Dermatol 2005;53
(3):509-11.
85. Barrett, S. Stay Away from Nicholas Bachynsky and Intra-Cellular Hyperthermia (ICHT).
Quackwatch Web site. http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/Cancer/icht.html. Ulaşım 22.12.2013.
Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(2)
Download

Kanser Tedavisinde Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp