Bağırsak Parazitleri ve Gelişme Geriliği
T AD
ARAŞTIRMA
10-16 Yaş Arasındaki İlköğretim Çocuklarında Bağırsak
Parazitlerinin Gelişme Geriliğine Etkisi
Effect of Intestinal Parasites on Weight and Height Percentile Values in
Primary School Students at Age of 10-16 Year
Tuncay Çelik1 , Semiha Aydın 2, Servet Kölgelier3
1
Adıyaman Üniversitesi, Tıp Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı, Adıyaman, Türkiye
İstanbul Üniversitesi, Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı,
İstanbul, Türkiye
3
Adıyaman Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği.
Adıyaman, Türkiye
2
Özet
Bu çalışma, Adıyaman Altınşehir İlköğretim Okulu’nda öğrenim gören öğrencilerde bağırsak parazitlerinin
sıklığı ve paraziter hastalıkların, vücut ağırlık ve boy persentil değerlerine etkisinin araştırılması amacıyla
yapıldı. Veriler, öğrencilerde yapılan ölçümler, dışkı örnekleri ve selofan bant materyallerinin incelenmesi ile
elde edildi. İshalli dışkılarda, ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) yöntemiyle E. histolytica’ya
spesifik antijen araştırıldı. Çalışmaya alınan 450 öğrencinin 217 (%48.3)’si kız, 233 (%51.7)’ü erkek olup,
yaşları 10-16 (ort:11.5±2.4) arasında değişmekte idi. Öğrencilere ait 450 dışkı örneğinin 147 (32.6%)’sinde, 420
selofan bant örneğinin 29 (%6.9)’unda bağırsak parazitleri saptandı. Öğrenciler, parazit saptanmayanlar (1.
Grup) ve saptananlar (2. Grup) olarak iki gruba ayrıldı. İki gruptaki öğrencilerin persentil değerleri yönünden
karşılaştırıldığında, gruplar arasında boy persentil değerleri yönünden anlamlı bir fark rastlanmazken
(P>0.05), 2. gruptaki öğrencilerin ağırlık persentil değerlerinin 1. gruptaki öğrencilere göre anlamlı düzeyde
düşük olduğu görüldü (P<0.05). Gelişme geriliği görülen veya kitlesel okul taramaları sonucu düşük ağırlık
saptanan çocuklarda bağırsak parazitleri yönünden tetkik edilmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İlkokul çocukları, Bağırsak Parazitleri, Ağırlık, Boy, Persentil
Abstract
This study was carried out to investigate the frequency of intestinal parasites and the effect of parasitic diseases
on percentile values of body weight and height in students at Altinsehir Primary School in Adiyaman. The data
was obtained by measurements made on students, from examining the cellophane tape materials, and fecal
samples taken from the students. Diarrheic samples were examined for presence of Entamoeba histolytica
antigens by ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) Human subjects were 450 students; 217 girls
(48.3%) and 233 boys (51.7%) with the age of 10 to 16 (mean.11.5±2.4). Intestinal parasites were found in 147
(32.7%) of 450 stool specimens, 50 (11.9%) of cellophane tape specimens. The students were separated into two
groups as parasite negative group (group 1) and parasitic group (group 2). There was no difference between the
groups in terms of height percentile (P>0.05) but a significant lower value for weight percentile was detected in
Yazışma Adresi:
Doç. Dr. Tuncay Çelik
Bölüm: Adıyaman Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji
Anabilim Dalı.
Adres: Adıyaman Üniversitesi, Altınşehir Mh. 3005 Sokak No:
13 02040 Adıyaman.
Telefon: 5304679078
E-mail: [email protected]
Tıp Araştırmaları Dergisi; 2014: 12(1):1-5
group 2 (P<0.05). In our study it was found that the
weight percentile values of the children with
intestinal parasites were significantly lower than
those without intestinal parasites. It can be suggested
that a screening for parasites be performed in
children with malnutrition.
Key Words: Primary Education Students, Intestinal
Parasites, Weight, Height, Percentile
1
Çelik ve ark.
Ü
lkemizde olduğu gibi bölgemizde de
bağırsak parazitleri önemli bir halk sağlığı
problemidir. İklim, nüfus artışı, yetersiz ve
kontamine su kaynaklarına bağlı olarak bazı
bölgelerde bağırsak parazitlerine daha sık
rastlanmaktadır. Genellikle fekal-oral yolla bulaşan
bu hastalıklarla mücadelede kişisel hijyen ve
eğitim oldukça önemlidir. Bağırsak parazitleri
özellikle küçük yaştaki çocuklarda gelişme geriliği,
anemi, ishal gibi fizyolojik sorunların yanı sıra
psikolojik sorunlara da neden olabilmektedir (1-3).
Bağırsak parazitlerine kırsal bölgelerde şehir
merkezlerine göre daha sık rastlanır. Ayrıca, birçok
çalışmada doğu illerinde batı illerine göre bağırsak
parazitlerinin daha yaygın olduğu bildirilmektedir
(4-6). Bağırsak parazitleri besinlere ortak olarak,
hayati önemi olan vitaminleri kullanarak, toksik ya
da mekanik etkilerle bağırsak hasarı, enflamasyon,
ishal ve absorbsiyon bozuklukları oluşturarak
konakta beslenme bozukluklarına ve bunların
sonucunda fiziksel ve zihinsel gelişmede olumsuz
etkilere neden olmaktadır. Fiziksel gelişimin bir
göstergesi olarak kabul edilen, cinsiyet ve yaşa
göre belirlenen boy ve ağırlık persentil değerlerini
hastalıklar dışında ırk, sosyo-ekonomik koşullar,
çevre koşulları, beslenme kültürü gibi faktörler de
etkilemektedir (7-9).
Çalışmamızda İlköğretim Okulu öğrencilerinde
bağırsak parazitlerinin sıklığı ve paraziter
hastalıkların vücut ağırlığı ve boy persentil
değerlerine dolayısı ile fiziksel gelişimlerine olan
etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Çalışma, 2010-2011 tarihleri arasında Adıyaman
il merkezinde bulunan farklı sosyal ve ekonomik
düzeydeki
ailelerin
çocuklarının
okuduğu
Altınşehir İlköğretim Okulu’nda yapıldı. İl Milli
Eğitim Müdürlüğü’nden gerekli izin alındıktan
sonra çalışmaya başlandı. Okulun 4’üncü, 5’inci,
6’ıncı ve 7’inci sınıflarda öğrenim gören toplam
491 öğrenci çalışmaya dahil edildi. Ancak, velinin
onayı olmayan veya örnek getirmeyen öğrenciler
çalışmadan çıkarıldı. Bu nedenle, 450 öğrenciden
alınan örnekte bağırsak parazitleri araştırıldı. 450
öğrenciden 30’u selofan bant örneği getirmediği
veya yanlış getirdiği için çalışmaya alınmadı.
Ayrıca her sınıfa yaklaşık 30 dakika paraziter
hastalıklar hakkında genel bir eğitim verildi.
Eğitimin sonunda her öğrenciye kapalı zarf
içerisine kapaklı sızdırmaz bir kap, selofan bant
yapıştırılmış lam konarak nasıl yapılacağı sözlü ve
onam formuna yazılı olarak detaylı bir şekilde
açıklandı. Dışkılar bekletilmeksizin Direkt (nativlugol preparatı) mikroskopta incelendi. Direkt
Tıp Araştırmaları Dergisi; 2014: 12(1):1-5
incelemede ishalli örnekler ELISA (TechLab,
Blacksburg,
VA,
USA)
yöntemiyle
E.
histolytica’ya spesifik antijen araştırıldı (10).
İstatistik
Parazit saptanan ve saptanmayan olguların
istatistiksel olarak karşılaştırılmasında verilerin
önemlilik analizi için SPSS paket programı
aracılığıyla sayı-yüzde, ki-kare ve Kruskal-Wallis
testleri kullanıldı.
Bulgular
Araştırma kapsamında 233 (%51.7)’ü erkek ve
217 (%48.3)’si kız öğrenci olmak üzere toplam 450
öğrenci alındı. Öğrencilerin %32.6’sında bağırsak
parazleri
saptandı.
Öğrencilerden
parazit
saptanmayan (1. Grup) ve saptanan (2. Grup)
öğrencilerin, cinsiyet ve yaşa göre dağılımı. Tablo
1’de gösterildi. Gruplar arasında cinsiyet ve yaşları
yönünden istatistiksel olarak anlamlı bir fark
saptanmadı (P>0.05). İki gruptaki öğrencilerin boyağırlık ve bunlara ait persentil değerlerinin
ortalamaları Tablo 2’de gösterildi. Gruptaki
öğrencilerin boy ve ağırlık persentil değerlerine
göre dağılımı Tablo 3’te gösterildi. Boy persentil
değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark
saptanmazken
(P>0.05),
ağırlık
persentil
değerlerinde anlamlı düzeyde düşük olduğu
(P<0.05) görüldü.
Bağırsak paraziti saptanan öğrencilerin dışkı
örneklerinin 55 (%17.9)’inde Giardia intestinalis,
34 (%11.1)’ünde Entamoeba coli, 22 (%7.1)’sinde
Blastocystis hominis, 5 (%3.4)’inde Iodamoeba
butschlii, 3 ( %2.1)’ünde Entamoeba hartmanni, 2
(%1.4)’sinde Hymenolepis nana paraziti saptandı.
Öğrencilerden alınan 420 selofan bant örneğinin;
23 (%5.47)’ünde Enterobius vermicularis, 4
(%0.95)’ünde Taenia spp. ve 2 (%0.5)’sinde
Ascaris lumbricoides yumurtaları olmak üzere
toplam 29 (%6.9) örnekte parazit yumurtası
görüldü. 55 ishalli dışkı ELISA yöntemiyle
incelendi, örneklerin hiçbirinde E. histolytica’
saptanmadı.
Tablo 1. Parazit saptanmayan (1. Grup) ve saptanan (2.
Grup) öğrencilerin, cinsiyet ve yaşa göre dağılımı.
Yaş
1. Grup
E
K
2.Grup
E
K
Toplam
10
11
12
13
14 ve üzeri
Toplam
28
24
59
57
27
25
38
40
3
2
155
148
18
17
87
26
25
167
17
15
84
16
13
107
0
0
5
77
70
450
2
Bağırsak Parazitleri ve Gelişme Geriliği
ARAŞTIRMA
Tablo 2. 1. ve 2. gruptaki öğrencilerin boy, ağırlık ve bunlara ait persentil değerlerinin ortalamaları.
Gruplar
1.Grup
2.Grup
İstatistikî
değerler
Boy Persentil Ortalaması
141,4±13,7
136,8±13,3
X 2 =11,135
Sd=1
P=0.01
% Boy ortalaması
58,2±30,1
55,1±29,6
X 2 =1,187
Sd=1
P=0.267
Ağırlık persentil ortalaması
35,2±11,2
32,1±9,4
X 2 =8,013
Sd=1
P=0.006
% Ağrılık ortalaması
51,3±27,5
46,1±23,0
X 2 =3,935
Sd=1
P=0.008
Tablo 3. 1. ve 2. gruptaki öğrencilerin persentil değerlerine göre dağılımı.
1.grup
Persentil Değeri
BOY
AĞIRLIK
1-25
26-50
51-75
76-100
1-25
26-50
51-75
76-100
n
65
67
70
101
66
68
72
97
2.grup
%*
64,4
69,1
67,3
68.2
62,9
59,6
64,3
81,5
n
36
30
34
47
39
46
40
22
%*
35,6
30.9
32,7
31,8
37,1
40,4
35,7
18,5
Toplam
101
97
104
148
105
114
112
119
İstatiksel
değerlendirme
X 2 =1,139
Sd=3
P=0.608
X 2 =12,137
Sd=3
P=0.0062
*Yüzdeler satır yüzdesidir.
Sonuç
Parazitlerin gelişmiş ülkelerde %2-5, gelişmekte
olan ülkelerde %20-30 oranlarında ve çocuklarda
daha sık saptandığı bildirilmektedir (11,12).
Ülkemizde bu oran sosyo-ekonomiik koşullara
bağlı olarak %8-54.8 olarak değişmektedir (13).
Yapılan çeşitli çalışmalarda; Diyarbakır’da 7-12
yaş grubu çocuklarda %52.51, Elazığ’da %25.8,
Malatya’da %22.5, Kayseri’de %19.5 oranlarında
bağırsak paraziti saptandığı bildirilmiştir (14-17).
Çalışmamızda parazit prevalansı %32.6 oranında
bulundu.
İlköğretim
çağındaki
çocukların
paraziter
hastalıklara yakalanma riski, yetişkinlere göre daha
fazla görülmektedir. Okul, kreş gibi toplu yaşanan
ortamlarda bulunmaları, kişisel hijyenin tam
anlamıyla gelişmemesi, yetişkin bireyler kadar
kazanılmış bağışıklığa sahip olmamaları bu yaş
grubunun paraziter hastalıklara yakalanma riskinin
yüksek olmasının nedenleridir (18). Özellikle 0-7
ve 0-14 yaş grubu çocuklarda psikolojik
bozuklukların yanı sıra, bedensel ve zihinsel
gelişme geriliğine neden olduğu bildirilmektedir
(19).
Bağırsak enfeksiyonları, konağın beslenme
durumunu farklı şekilde etki etmektedir. Özellikle
iştah kaybına yol açarak, besin alınımını engeller
ve beslenme bozukluğuna neden olmaktadır. Bazı
enfeksiyonlarda ise metabolizmayı olumsuz yönde
etkilemekte
ve
kilo
alımını
hızlandırdığı
görülmektedir (6, 20). Çocuklardaki beslenme,
Tıp Araştırmaları Dergisi; 2014: 12(1):1-5
büyüme ve gelişme geriliği parazitin tür ve sayısına
bağlı olduğu bildirilmektedir (21). Gelişmekte olan
ülkelerde protozoon enfeksiyonları daha yaygın
görülmesine rağmen, helmint enfeksiyonları
çocukların beslenme ve psikomotor bozukluğa
etkisinin daha fazla olduğu tespit edilmiştir (22).
Çalışmamızda bağırsak parazitleri bulunan grup,
bulunmayan gruba göre kıyaslandığında, gruplar
arasında boy persentil değerleri yönünden anlamlı
bir fark rastlanmazken, ağırlık persentil değerleri
yönünden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark
olduğu görüldü. Bir çalışmada, parazit saptanan
çocuklarda ağırlık persentil değerlerinin, parazit
görülemeyen gruba göre daha düşük bulundu (23).
Giardiosisin neden olduğu sindirim ve beslenme
bozukluklarına bağlı olarak malnütrisyon ve
malabsorbsiyon
gibi
çocuklarda
çok
ağır
seyredebilen bedensel ve zihinsel gelişme
bozuklukları oluşmaktadır. Enfeksiyona karşı
antiparaziter ilaçlarla tedavi edilen çocukların ilk 6
ay içerisinde boy ve kilolarında anlamlı oranda
artış tespit edildiği saptanmış (6, 24). Son yıllarda
yapılan çalışmalarda parazit saptanan giardiosisli
çocukların hemogram değerlerinin daha düşük
olduğu görülmüş (25).
Parazit görülen çocukların %38.6’sında zayıf
motor gelişimi, %22.6’sında konuşma veya bilişsel
beceri eksikliği ve 65 parazitli çocuğun 30’unda
genel gelişme geriliği saptanmış (26). Ascaris
lumbricoides
görülen
çocukların
beslenme
durumunu, bilişsel gelişim ve öğrenme yeteneğini
olumsuz
etkilediği
bildirilmiş
(27,28).
3
Çelik ve ark.
Çalışmamızda, A. lumbricoides görülen her iki
çocukta ağırlık persentil değerlerinin kontrol
grubuna göre düşük olduğu görüldü. Çocuklarda en
fazla görülen parazit G. intestinalis (%17.9) olup,
parazit saptanan 55 öğrenciden 32’sinde ağırlık
persentil değerlerinin düşük olduğu tespit edildi.
Bağırsak amebiyazı, sıklıkla asemptomatik olarak
gözlenmekte, ancak ishalden dizanteriye kadar
çeşitli semptomlara da yol açabilen bir kalın
bağırsak hastalığı olarak da görülmektedir.
Bangladeş’te 6-9 yaş arası çocuklarda yapılan
araştırmada, E. histolytica enfeksiyonu ile
çocukların beslenme durumu araştırılmış, ishal ve
dizanterili görülen çocuklarda
E. histolytica
enfeksiyonu ile malnütrisyon, çocukların boy ve
kilosu arasında istatistiksel olarak anlamlı
bulunmuş (29). Entamoeba’nın amibik kolite neden
olan E. histolytica ve patojen olmayan E. dispar
türleri dışkının mikroskobik incelemesi ile ayırt
edilememektedir. Bu nedenle E. histolytica için en
güvenli ayırt edici tanı spesifik antijenlerin değişik
yöntemlerle
gösterilmesidir
(30).
Yapılan
çalışmalarda, 1720 dışkı örneğinin %1,51’inde E.
histolytica saptanırken, bir başka çalışmada 617
ishalli dışkı örneğinde prevalans %0.32 olarak
bulunmuş (31,32). Çalışmamızda 55 ishalli dışkı
örneği ELISA yöntemiyle spesifik antijen
araştırıldı ve E. histolytica saptanmadı.
Paraziter hastalıklar toplumun bütün kesimlerini
etkilemekle beraber büyümekte ve gelişmekte olan
çocukları daha çok etkilemektedir. Temel sağlık ve
temizlik alışkanlıklarının kazanılmasında çok
önemli olan ilköğretim döneminde bu kazanımları
sağlayacak etkili ve yeterli düzeyde bir sağlık
eğitimi verilmesi konusunda önem verilmesi
gerektiği kanısındayız.
Bu çalışma, Adıyaman Üniversitesi Bilimsel
Araştırma
Projeleri
Birimi
tarafından
SYOBAP2009/0001 nolu proje ile desteklenmiştir.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
Kaynaklar
1.
2.
3.
4.
5.
Çeliksöz A, Demirtaş S, Sümer Z, Özçelik S,
Saygı G. Sivas SHÇEK çocuk yuvasındaki
çocuklarda bağırsak parazitlerinin incelenmesi.
Türkiye Parazitoloji Dergisi. 1997; 21: 45-47.
Kucik CJ, Martin GL, Sortor BV. Common
intestinal parasites. American Family Physican.
2005; 69: 1161-1168.
John TD, Petri WA. Markell and Voge’s Medical
Parasitology. 9th ed. Philadelphia, Pa, USA, WB
Saunders Co, 2006. 347-385.
Demirli H, Arabacı F. Van ilinde 6–12 yaş grubu
çocuklarda bağırsak parazitlerinin araştırılması.
Türkiye Parazitoloji Dergisi. 2004; 28: 106-9.
Ulukanlıgil M, Seyrek A. Demographic and
parasitic infection status of schoolchildren and
Tıp Araştırmaları Dergisi; 2014: 12(1):1-5
14.
15.
16.
sanitary conditions of schools in Sanliurfa,
Turkey. BMC Public Health. 2003; 3: 1-7.
Opara KN, Udoidung NI, Opara DC, Okon OE.
Edosomwan EU, Udoh AJ.
The Impact of
Intestinal Parasitic Infections on the Nutritional
Status of Rural and Urban School-Aged Children
in Nigeria. International Journal of MCH and
AIDS. 2012; 1: 73-82.
Özcel MA. Genel Parazitoloji. Özcel MA (ed).
Tıbbi Parazit Hastalıkları. Türkiye Parazitoloji
Derneği Yayınları, İzmir. 2007; 3-75..
Otkun MT, Eskiocak M, Akata F, Karabay O,
Tuğrul HM. Edirne’de sosyoekonomik düzeyi
farklı iki ilkokulda 14 yıl sonra tekrarlanan koproparazitolojik çalışmanın sonuçları. Türkiye
Parazitoloji Dergisi. 2000; 24: 277-282.
Malatyalı E, Özçelik S, Çeliksöz A. Değerli S.
Bağırsak parazitlerinin Sivas ili farklı yerleşim
birimlerindeki ilköğretim okulu öğrencilerinde
görülme sıklığı. Cumhuriyet Tıp Dergisi. 2009;
31: 106-111.
Petri WA Jr, Jackson TF, Gathiram V, Kress K,
Saffer LD, Snodgrass TL. Pathogenic and nonpathogenic strains of Entamoeba histolytica can be
differentiated by monoclonal antibodies to the
galactose-specific adherence lectin. Infect Immun.
1990; 58: 1802-1806.
Nowak P, Jochymek M, Pietrzyk A. Occurrence of
human intestinal parasites in selected populations
of Cracow region in the years 2000-2006 on the
basis of parasitological stool examinations
performed in the Laboratory of Parasitology of the
District Sanitary-Epidemiological Center. Wiad
Parazytol. 2007; 53: 285-293.
Quihui L, Valencia ME, Crompton DW, Phillips
S, Haqan P, Morales G, Diaz- Camacho SP. Role
of the employment status and education of
mothers in the prevalence of intestinal parasitic
infections in Mexican rural schoolchildren. BMC
Public Health. 2006; 6: 225.
Babür C, Kılıç S, Özkan AT, Esen B. Refik
Saydam
Hıfzısıhha
Merkezi
Başkanlığı
parazitoloji Laboratuvarı'nda 1995-2000 yıllarında
saptanan bağırsak parazitlerinin değerlendirilmesi.
Turkiye Parazitoloji Derg. 2002; 26: 286-291.
Uzun A, Tekay F, Karaşahin Ö, Yeşilmen S,
Topçu M, Gül K. Diyarbakır İl Merkezinde farklı
bölgelerdeki beş ilköğretim okulunda bağırsak
parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitoloji
Dergisi. 2004; 28: 133-135.
Kaplan M, Polat AS, Kuk S, Ozan AT, Akgün D.
Abdullahpaşa Eğitim ve Araştırma Sağlık Ocağı
bölgesindeki ilköğretim okulu öğrencilerinde
bağırsak parazitlerinin görülme sıklığı. Türkiye
Parazitoloji Dergisi. 2003; 27: 40-44.
Çelik T, Daldal N, Karaman Ü, Aycan ÖM,
Atambay M. Malatya İli Merkezinde üç ilköğretim
okulu
çocuklarında
bağırsak
parazitlerinin
dağılımı. Türkiye Parazitoloji Dergisi. 2006; 30:
35-38.
4
Bağırsak Parazitleri ve Gelişme Geriliği
ARAŞTIRMA
17. Çetinkaya Ü, Yazar S, Kuk S, Ateş S, Hamamcı B,
Gedikbaş T ve ark. Erciyes Üniversitesi Tıp
Fakültesi Tıbbi Parazitoloji Anabilim Dalı
laboratuvarında
2009-2010
yılları
arasında
saptanan bağırsak parazitlerinin dağılımı. Kafkas
Univ Vet Fak Dergisi. 2012; 18: A93-A96,
18. Özçelik S, Sümer Z, Çeliksöz A, Poyraz Ö,
Koçoğlu F, Demirtaş S ve ark. Survey of intestinal
parasites in orphan of orphnage in Sivas, Turkey.
Türkiye Parazitol Dergisi. 1995; 19: 259-257.
19. Çulha G, Sangün Ö, İncecik F. Mustafa Kemal
Üniversitesi
Tıp
Fakültesi
Parazitoloji
Laboratuarına Başvuran 0-14 Yaş Çocuklarda
Bağırsak
Parazitlerinin
Dağılımı.
Türkiye
Parazitoloji Dergisi. 29: 255-257.
20. Soltzfus RJ, Albonico M, Tielsch JM, Chwaya
HM, Savioli L. Linear growth retardation in
Zanzibari school children. J Nutr. 1997; 127:
1099-105.
21. Oberhelman RA, Guerrero ES, Fernandez ML,
Silio M, Mercado D, Comiskey N, et. al.
Correlations between intestinal parasitosis,
physical growth, and psychomotor development
among infants and children from rural Nicaragua.
Am J Trop Med Hyg. 1998; 58: 470-5.
22. Yassin MM, Shubair ME, al-Hindi AI, Jadallah
SY. Prevalence of intestinal parasites among
school children in Gaza City, Gaza Strip. J Egypt
Soc Parasitol. 1999; 29: 365-73.
23. Kaplan M, Polat SA. İlköğretim Çağındaki
Çocuklarda Bağırsak Parazitlerinin Ağırlık ve Boy
Persentil Değerlerine Etkisi. Türk Mikrobiyol Cem
Dergisi. 2004; 34: 51-55.
24. Saldiva SR, Silveira AS, Philippi ST, Torres DM,
Mangini AC, Dias RM, et al. Ascaris-Trichuris
association and malnutrition in Brazilian children.
Paediatr Perinat Epidemiol. 1999; 13: 89-98.
25. Karaman Ü, Karcı E, Çolak C, Karadan M, Fırat
PY. Giardia intestinalis ve gelişme geriliği tanısı
Tıp Araştırmaları Dergisi; 2014: 12(1):1-5
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
alan
çocuklarda
hemogram
sonuçlarının
değerlendirilmesi. Tıp Araştırmaları Dergisi.
2011; 9: 128-131.
Koruk I, Simsek Z, Tekin Koruk S, Doni N,
Gürses G. Intestinal parasites, nutritional status
and physchomotor development delay in migratory
farm worker's children. Child Care Health Dev.
2010; 36: 888-894.
Hadidjaja P, Bonang E, Suyardi MA, Abidin SA,
Ismid JS, Margand SS. The effect of intervention
on nutritional status and cognitive function of
primary school children infected with Ascaris
lumbricoides. Am J Trop Med Hyg. 1998; 59: 791795.
Jensen LA, Marlin JW, Dyck DD, Laubach HE.
Prevalence of multi-gastrointestinal infections
with helminth, protozoan and Campylobacter spp.
in Guatemalan children. J Infect Dev Ctries. 2009;
3: 229-34.
Tarleton JL, Haque R, Mondal D, Shu J, Farr BM,
Petri WA Jr. Cognitive effects of diarrhea,
malnutrition, and Entamoeba histolytica infection
on school age children in Dhaka, Bangladesh. Am
J Trop Med Hyg. 2006; 74: 475-81.
Zeyrek, FY, Özbilge H, Yüksel FM, Zeyrek CD,
Sırmatel F. Şanlıurfa'da parazit faunası ve ELISA
yöntemi
ile
dışkıda
Entamoeba
histolytica/Entamoeba dispar sıklığı. Türkiye
Parazitoloji Dergisi.,2006; 30: 95-98.
Mengeloğlu FZ, Aktaş E, Külah C, Cömert FB.
Dışkı örneklerinde ELISA yöntemi ile Entamoeba
histolytica’nın saptanması. Türkiye Parazitoloji
Dergisi. 2009; 33: 1-3.
Akdemir C, Aydın A. Dumlupınar Üniversitesi Tıp
Fakültesi Hastalarında Entamoeba histolytica
Prevalansı. Kafkas Univ Vet Fak Dergisi. 2012;
18: A53-A56.
5
Download

10-16 Yaş Arasındaki İlköğretim Çocuklarında Bağırsak