PROF. DR. YASEMİN IŞIKTAÇ
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Çocuğun soy bağının belirlenmesi ve ana babası ile
ilişkileri Medeni Kanun’un “aile hukuku” kitabında
“hısımlık” başlığı altında düzenlenmiştir. (TMK madde
282)
Soy bağı çocuk hukukunun temel kavramlarındandır.
Bu kavram çocuğun ana babası ile olan hısımlık
ilişkisini belirler.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Çocuğun hangi soydan geldiği, hısımlarının kimler
olduğu gibi sorular soy bağı kavramı ile açıklanır.
Soy bağı
Geniş anlamda kan hısımlığıdır.
Geniş aile bağlamına denk gelir.
Dar anlamda çocuk ile anne ve
babası arasındaki hukuksal bağdır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Çocukla anne babası arasındaki soy bağı, meydana geliş
şekline göre çeşitli türlere ayrılır.
Doğal Soy bağı
Doğum olayına bağlıdır.
Yapay soy bağı
Hukuksal işleme bağlıdır.
(evlatlık)
Evlilik içi ve evlilik dışı çocuklar sorunu Türk
hukukunda bir önceki Medeni Kanun’da soy bağı ile
ilgili hükümler bu esasa dayalı olarak çocukların
statüsünü belirliyordu. Bu ayrım kalkmıştır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Yeni Medeni Kanun’a göre soy bağının kaynakları:
 Anne ile evlilik
 Tanıma
 Babalık davası ile kurulur.
Çocuk ile anne baba arasındaki soy bağı nasıl
kurulursa kurulsun, velayet ve soyadına ilişkim
düzenlemeler saklı tutulursa, soy bağı ilişkisine
uygulanacak hükümler aynıdır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Kan Bağına Dayanan Soy Bağı
Biyolojik soy bağıdır, doğum olayına dayalıdır.
Doğum olayı çocuk ile annesi arasındaki soy bağı
ilişkisini kurmaya yeterlidir.
Baba ile çocuk arasında soy bağı kurulabilmesi için,
 Babanın ana ile evli olması
 Eğer çocuk evlilik dışında doğmuş ise;
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
a) Babanın çocuğu kanunun öngördüğü usullerden biri
ile tanıması veya
b) Babalığı hakkında bir mahkeme kararı bulunmalıdır.
Anne ile evlilik, hem çocuğun doğduğu sırada ana
baba arasındaki evliliği, hem de çocuk doğduktan
sonra yapılan evliliği kapsar.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
ÇOCUK ile ANA ARASINDA DOY BAĞININ
KURULMASI
TMK madde 282 hükmüdür.
Çocuğu doğuran ana doğumla kurulan soy bağını
reddedemez.
Annenin bilinememesi, çocuğun terk edildiği ya da
hastanede çocukların karıştırıldığı istisnai hallerde söz
konusu olur.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Bu durumda ananın belirlenmesi için hukuki yararı
olan herkes dava açabilir.
Çocuğun, doğuran anadan başka bir kadın üzerine
nüfusa kaydedilmesi halinde, yanlış kaydedilen soy
bağı ilişkisinin kaldırılması için ilgililerin nüfus
kaydının düzeltilmesi davası açması gerekir. (TMK
madde 35)
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
ÇOCUK ile BABA ARASINDA SOY BAĞININ
KURULMASI
Üç durum üzerinde konu ele alınır:
 Ana ile evli olma
Bu husus çocuğun doğumu sırasında anne ve babanın
evli olması ile çocuğun doğumundan sonra evli olması
halleri ayrı değerlendirilir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
DOĞUM SIRASINDA EVLİ OLMA
Doğum sırasında evli olmak demek, çocuğun doğduğu
veya ana rahmine düştüğü tarihte, babanın ana ile evli
olması demektir. Medeni Kanun bu durumda kocanın
babalığı hakkında bir karineye yer vermiştir. Buna
babalık karinesi denilir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Buna göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona
ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğan çocuğun
babası kocadır. (TMK madde 285)
ÇOCUĞUN EVLİLİK DEVAM EDERKEN DOĞMASI
Evlilik devam ederken doğan çocuğun babası ile soy
bağı doğum anında kurulur. Doğum evlenmenin
yapılmasından kısa bir süre sonra gerçekleşmiş olsa
bile çocuğun babası koca sayılır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
ÇOCUĞUN EVLİLİK İÇİNDE ANA RAHMİNE
DÜŞMESİ
Medeni Kanun çocuğun evlilik içinde ana rahmine
düşmesi, evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün
içinde doğması durumunda da babanın, ananın kocası
olduğunu kabul etmektedir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
ANA BABANIN DOĞUMDAN SONRA EVLENMESİ
Eşler evlilik dışında doğmuş ortak çocuklarını evlenme
sırasında veya evlenmeden sonra yerleşim yerindeki ya
da evlenmenin yapıldığı yerdeki nüfus memuruna
birlikte bildirmek zorundadırlar.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
YAPAY DÖLLENMEDE ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Yapay döllenme “Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri
Yönetmeliği”nde düzenlenmiştir. Birbiri ile evli
çiftlerin üreme hücreleri kullanılacaktır. Evli eşler
dışındaki kişilere ait üreme hücrelerinin kullanımı
Türk hukukunda yasaktır. (ilgili yönetmelik madde 1,
4, 17) Yönetmelikte taşıyıcı analık da yasaktır. Bu
nedenle bu usulde doğmuş çocuklar da evlilik içinde
doğmuş çocukla aynı statüye sahiptir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Yabancı bir erkeğin spermi ile gerçekleşen yapay
döllenmede sorun oldukça karışıktır. Bu konuda yeni
düzenleme gereklidir.
Başka kadının yumurtası ile kadının çocuk doğurması
hallerinde doğumla çocuk ile anne arasındaki bağın
kabulü söz konusudur.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
SOY BAĞININ REDDİ
Kocanın çocuğun kendisinden olmadığını ileri sürerek
dava açması halidir.
Bu durumun kanıtlanmasında çocuğun evlilik içinde
doğması ile evlilik dışı doğuma ilişkin kanıtlama
prosedürleri farklılık arz eder. Şöyle ki;
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
• Çocuğun Evlilik İçinde Ana Rahmine Düşmesi
Medeni Kanun’a göre çocuk evlilik içinde ana rahmine
düşmüşse davacı koca, çocuğun babası olmadığını
kanıtlamak zorundadır. Şu usuller bu kanıtlamada
kullanılabilir;
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Maddi imkansızlığın kanıtlanması
Eşinin hamile kaldığı dönemde kendisinin başka
ülkede, ceza evinde, askerde olduğu vb. imkansızlık
hallerini ileri sürebilir.
Nedensellik bağının yoksunluğunun
kanıtlanması
Kocanın kısır olması, başkasından gebe kaldığını
çocuğun başka ırksal özellikler taşıdığı hallerini
kanıtlayabilir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Kan tahlili ve bilimsel incelemeler
DNA ve kan incelemesidir. Kesin kanıt sayılır.
• Çocuğun Evlilik Öncesi veya Ayrılık Sırasında Ana
Rahmine Düşmesi
Medeni Kanun’a göre çocuk evlenmeden önce veya ayrı
yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse, kocanın,
çocuğun soy bağını reddetmesi için başka kanıt
gerekmez.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Soy bağına ilişkin davayı koca, çocuk ve diğer ilgililer
açabilir. İlgililer kocanın altsoyu ve ana babasıdır.
Soy bağının reddi davası ana ve çocuk aleyhine açılır.
(TMK madde 286)
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
DAVA İÇİN HAK DÜŞÜMÜ SÜRESİ
Koca soy bağının reddi davasını, doğumu ve baba
olmadığını veya annenin gebe kaldığı sırada başka bir
erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten
başlayarak 1 yıl ve her halde doğumdan başlayarak 5 yıl
içinde açmak zorundadır.
Ancak bu 5 yıllık sınır Anayasa Mahkemesi tarafından iptal
edilmiştir.
Yetkili mahkeme taraflardan birinin dava veya doğum
sırasındaki yerleşim mahkemesi (TMK madde 283), görevli
mahkeme ise Aile Mahkemesidir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
SOY BAĞININ REDDİNİN SONUÇLARI
Soy bağının reddi için karar kesinleştiğinde çocuk ile
koca arasındaki soy bağı ortadan kalkar.
Çocuğun anaya karşı soy bağında değişiklik olmaz.
Kesinleşen soy bağının reddi hükümleriyle babasız
kalan çocuk, genetik öz babası tarafından tanınabilir,
tanınmazsa babalık davası açabilir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Evliliğin Yokluğu ve
İptali Durumunda
Soybağı
Evliliğin Yokluğu
Durumunda: Kurucu
unsurlar yoksa
evlenme de yoktur
(Örn. İmam Nikahı)
Babayla soybağı
yoktur.
Mutlak Butlan:
Mahkeme
kararıyla evlilik
sona erdirilebilir.
Çocuk evlilik
içinde doğmuş
sayılır.
Nisbî Butlan:
Evlenmenin
İptali
Durumunda
Mahkeme
kararıyla evlilik
sona erdirilebilir.
Çocuk evlilik
içinde doğmuş
sayılır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
EVLİLİK DIŞINDA DOĞAN ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Medeni Kanun’da yapılan değişiklikle bu usulde bir
ayrım kalmamıştır.
ÇOCUKLA BABASI
ARASINDA SOY
BAĞININ
KURULMASI
TANIMA
SOY BAĞININ DAVA
YOLUYLA
KURULMASI
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
TANIMA
Evlilik dışında doğan çocuk babasının tanımasıyla, ona
soy bağı ile bağlanır. Tanıma, babanın çocuğun
kendisinden olduğunu kanunun aradığı şekil ve
koşullara uygun biçimde açıklamasıdır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
•
•
•
•
•
TANIMANIN HÜKÜMLERİ
Tanıma geçmişe etkili sonuçlar doğurur.
Tanıma koşula bağlanamaz.
İradeyi sakatlayan nedenler olmazsa geri alınamaz.
Tanımanın niteliği gereği, anası ile soy bağı tespit
edilmiş çocuk tanınabilir.
Anası belli olmayan bulunmuş çocuk tanınamaz.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
TANIMANIN KOŞULLARI
İki başlık altında incelenir (TMK madde 295):
ŞEKLE İLİŞKİN KOŞULLAR
Nüfus memuru, mahkeme, noter aracılığı
ile, resmi senet, vasiyetname aracılığıyla
yapılır.
ESASA İLİŞKİN KOŞULLAR
Yerleşim yerindeki aile mahkemesine
başvuru ile yapılır.
Nüfus memuru tanımayı çocuğa, anasına,
varsa vesayet makamına haber verir.
Çocuğa İlişkin Koşullar:
Babaya İlişkin Koşullar:
Tanıma işlemi için ana veya çocuğun
rızası gerekmez.
Tanıma hakkı sadece biyolojik babaya
aittir.
Evlilik dışında doğmuş olsa bile
babalık davası ile bir soy bağı ilişkisi
kurulan çocuk tanınamaz.
Süre sınırı yoktur.
Zina ve fücur ürünü çocuk da tanınabilir.
Baba ayırt etme gücüne sahip olmalıdır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
TANIMANIN HÜKÜMSÜZLÜĞÜ
Tanımanın esasa veya şekle ilişkin koşullarından herhangi
birinin eksik olması, tanımanın kesin hükümsüzlüğü sonucunu
doğurur.
Örn: Tanıyanın ayırt etme gücünden yoksun olması
Tanınan çocuğun halen başka bir babayla soy bağının
bulunması
Tanımanın kanunda öngörülen yollardan biri ile
yapılmamış olması
hallerinde tanıma işlemi kesin hükümsüzdür.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
TANIMANIN İPTALİ (TMK madde 297)
Tanıyan iradesi bazı nedenlerden;
 Yanılma
 Aldatma
 Korkutulma hallerinden birinin bulunduğu durumda işlemin iptalini
dava yoluyla isteyebilir.
Ayrıca ana, çocuk, çocuğun ölümü halinde alt soyu tanımanın iptali
davası açabilirler. Bunlara savcı, hazine ve diğer ilgililer de eklenir.
(TMK madde 298)
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
Diğer ilgililer ise, tanıyanın alt soyu, ana ve babası,
mirasçıları, tanınan çocuğun gerçek babası, çocuğu
daha önce tanımış olan kimse, tanımanın iptalinde
maddi ve manevi yararı olan kimselerdir.
Olayı öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl, olayın
üstünden 5 yıl geçmiş ise dava açılmaz, bu hak düşüm
süresidir.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
BABALIK DAVASI
Evlilik dışında doğan çocukla baba arasında soy bağı
mahkeme kararı ile de kurulabilir. (TMK madde 301)
Babalık davası açma hakkı ana ve çocuğa tanınmıştır.
Baba ölmüşse dava mirasçılarına karşı da açılabilir.
Doğumdan başlayarak bir yıl içinde dava açılmalıdır.
Davalının baba olduğunun kanıtlanması gerekir.
Dava taraflarının yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
BABALIK KARİNESİ
Doğumdan öncesi 180 gün ile 300 gün arasındaki
dönemde davalı erkek ana ile cinsel ilişkide bulunmuş
ise babadır. (TMK madde 302)
BABALIK KARİNESİNİN ÇÜRÜTÜLMESİ
Şu hallerde babalık karinesi çürütülür;
- Babalığın olanaksız olduğu def’i
- Babalığın şüpheli olduğu def’i
- Annenin evli olduğu itirazı
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
BABALIK DAVASININ SONUÇLARI
İki açıdan ele alınmalıdır: Çocuk açısından
Anne açısından
Şimdi bunların incelemesine geçelim.
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
ÇOCUK AÇISINDAN BABALIK DAVASININ
SONUÇLARI
- Dava sonunda çocuğun babası hukuken belirlenmiş ise
mahkeme babalığa hükmeder, soy bağı kurulur. (TMK
madde 282)
- Mahkeme ihtiyaç halinde nafakaya karar verebilir.
(TMK madde 333)
ÇOCUĞUN SOY BAĞI
ANNE AÇISINDAN BABALIK DAVASININ
SONUÇLARI
- Dava sonucunda evlilik dışında doğan çocuğun babası
hakim hükmü ile belli olduğundan ana nafaka
talebinde bulunabilir. (TMK madde 304)
- Çocuğun ölü doğması veya doğumdan sonra ölmesi
ananın maddi tazminat talebinde bulunması imkanını
ortadan kaldırmaz. (TMK madde 304)
Download

Çocuk Hukuku